Downloaded 25 times
หลวงพ่อทูล วัฏฏะสงสาร
- 2.
- 3.
- 4. 3 วัฏสงสาร หลวงพ่ อทูล เทศน์ ท่ ี รร.ปานะพันธ์ กัณฑ์ ท่ ี 1 ขอเจริ ญธรรม แก่ท่านพุทธมามกะบริ ษัททังหลาย เนื่อง ้ ด้ วยพวกเราทังหลายได้ มารวมกัน เรี ยกว่า ธรรมสภา เป็ นสถานที่ ้ ร่ วมกันปฏิบตธรรม ครังนี ้ เป็ นครังที่ 4 หลายคนได้ ติดตามมาตังแต่ ัิ ้ ้ ้ ครังแรกจนถึงปั จจุบน บางท่านได้ ติดตามมาครังสองครัง หรื อครัง ้ ั ้ ้ ้ แรกก็เป็ นได้ ฉะนันสถานที่แห่งนี ้ ถือว่าเป็ นธรรมสภา อบรมธรรมะ ้ ค้ น คว้ า ในธรรม พวกเราทั ง หลายเข้ าใจว่ า ต้ องไปวัด จึ ง จะ ้ แสวงหาธรรมะได้ ไม่เข้ าใจว่า ธรรมะอยู่ที่ไหน ทําอย่างไรจึงจะ เข้ าถึงธรรม สถานที่ท่ีได้ จดไว้ ว่าเป็ นวัด นันเป็ นส่วนหนึ่งสําหรั บ ั ้ พระสงฆ์สามเณรอยูอาศัยนันเป็ นส่วนหนึง ่ ่ ่ ส่วนการแสวงหาธรรม หรื อสภาธรรม ไม่จํากัดในที่เช่นนัน ้ ตลอดไป เช่น เราอยู่ในที่แห่งนี ้ ก็ถือว่าเป็ นสภาธรรมได้ คือเป็ น สถานที่ศกษาธรรม หรื อปฏิบติธรรม ทีนี ้เราชาวพุทธทังหลาย ต้ อง ึ ั ้ ศึกษาธรรมะให้ มากขึน ตามหลักความเป็ นจริ ง ตามคําสอนของ ้
- 5. 4 พระพุทธเจ้ า พระพุทธเจ้า ได้ สอนธรรมะแก่เรานัน เป็ นธรรมะที่้ พระองค์ค้นพบด้ วยพระองค์เอง ค้ นพบที่ไหน ค้ นพบธรรมะที่มีอยู่ กับโลก โลกทังหมดมีธรรมะเป็ นหลักความจริ งอยู่แล้ ว แต่ก่อนมา ้ ไม่เ คยมี ใ ครพบว่าเป็ นหลักความจริ ง ทัง ที่ ค วามจริ ง มี อ ยู่ใ นตัว ้ ทังหมด คําสอนของพระพุทธเจ้ าที่นํามาสอนทังหลาย เรี ยกว่า ้ ้ ศาสนธรรมคําสอน เป็ นการนําความจริ งมาสอนคน คือคนเรามี ความจริ ง อยู่ ใ นตัว แต่ ป ฏิ บัติ ต ามความจริ ง ในตัว ทัง หมดไม่ ้ สมบูร ณ์ ขาดตกบกพร่ อ งอยู่เ สมอ เพราะไม่ร้ ู จัก วิธี แ นวทางที่ ถูกต้ อง ผิดบ้ าง ถูกบ้ าง ล้ มลุกคลุกคลานอยูเ่ สมอ คํ า สอนของพระพุท ธเจ้ า นี จึ ง เป็ นคํ า สอนที่ ม าประยุก ต์ ้ ความจริ ง ทัง หมดที่ เ ราปฏิ บัติ ม าแล้ ว ในอดี ต ให้ เ ป็ นกลุ่ม ก้ อ น ้ ปฏิบติได้ อย่างถูกต้ องอย่างชัดเจนขึ ้น คําสอนของพระพุทธเจ้ าจึง ั เป็ นของเก่าที่สตว์โลกทังหลายเป็ นมาในอดีต จนถึงปั จจุบน เอา ั ้ ั เรื่ องเก่าๆ นี่แหละ มาปรับปรุ งให้ คนได้ เข้ าใจในความเป็ นจริ ง คํา ว่า รู้จริ งตามความเป็ นจริ ง จริ งอะไร ถึงเราจะภาวนาปฏิบติตาม ั วิธีอ่ืนๆ ถ้ าเราไม่ปฏิบติตามแนวทางที่ถกต้ อง ความรู้ จริ งเห็นจริ ง ั ู จะไม่เกิดขึนกับเราได้ สัจธรรมเป็ นคําสอนของพระพุทธเจ้ า คือ ้ พูดแล้ วไม่ผิด เป็ นความจริ งตลอดเวลา ไม่มีสงใดจะแก้ ไขได้ ิ่ ถึงแม้ ว่าจะมี คนใดคนหนึ่งที่ เกิ ดมาในโลกนี ้ จะมาแก้ ไ ข ความจริ ง ให้ เ ปลี่ ย นไปเป็ นอย่า งอื่ น จะเปลี่ย นแปลงไม่ไ ด้ เ ลย เพราะหลักความจริ งเป็ นหลักธรรมชาติที่มีอยู่กบโลกไม่ว่าจะกาล ั ไหนๆ ธรรมะ ในสมัยที่พระองค์ออกปฏิบติช่วงแรก ไม่มีใครให้ ั
- 6. 5 คําแนะนําพระองค์เลย แต่พระองค์ก็นําหลักธรรมชาติมาพิจารณา ว่าอะไรเป็ นอะไรธรรมชาติทงหมดเป็ นคําสอน เพราะคนเราอยูกบ ั้ ่ ั ธรรมชาติ เกิ ด มาตามธรรมชาติ อยู่ ต ามธรรมชาติ ชี วิ ต เรา หมุนเวียนเปลี่ยนไปตามธรรมชาติทงนัน อยู่กบที่ไม่ได้ ส่วนเรื่ อง ั้ ้ ั สังขารร่างกายหรื อรูปขันธ์เป็ นอีกเรื่ องหนึง ่ ธรรมชาติ ที่ ห มุน อยู่กับ โลกนี ้ ไม่ มี ใ ครกํ า หนดได้ ไม่ มี พระพุทธเจ้ า หรื อ พระเจ้ าองค์ใดจะกําหนดให้ เป็ นไปตามใจชอบ ได้ เรี ยกว่า วัฏจักร พูดง่ายๆ ว่า ชีวิตเราที่เป็ นอยู่นี ้ก็หมุนเวียนไป ตามธรรมชาติ ธรรมชาตินี ้ มีขึ ้นๆ ลงๆ เช่น อายุขยของคนเรา หรื อ ั ชีวตความเป็ นอยูก็มีการขึ ้นๆ ลงๆ ตามธรรมดา ส่วนมากเราศึกษา ิ ่ ในทางวิ ท ยาศาสตร์ วิท ยาศาสตร์ จ ะศึก ษาเรื่ อ งอดี ต แต่เ รื่ อ ง อนาคตไม่มีใครสามารถเขียนล่วงหน้ าให้ เป็ นไปตามจริ งได้ เพราะ หลักธรรมชาติเป็ นเรื่ องลึกลับละเอียดอ่อน ผู้จะรู้ เรื่ องธรรมชาติมี เพียงคําสอนของพระพุทธเจ้ า เรี ยกว่า โลกวิทู โลกวิทู คือ รู้ แจ้ ง โลก รู้ แจ้ ง ทัง อดี ต ที่ เ ป็ นมาของธรรมชาติ ว่ า เป็ นอย่ า งไร รู้ ใน ้ ปั จจุบนว่าธรรมชาติของโลกปั จจุบนเป็ นอย่างไร และสามารถจะรู้ ั ั ธรรมชาติของอนาคตต่อไปว่า อนาคตธรรมชาติจะเปลี่ยนแปลงไป เป็ นอย่างไร พระพุทธเจ้ าสามารถรู้ได้ ทงหมด จึงนํามาเขียนเพื่อให้ ั้ คนได้ ศึก ษาตามหลัก ความเป็ นจริ ง ว่า วัฏ จักรที่ ห มุน ไปตาม ธรรมชาติหมุนอย่างไรบ้ าง ตัวเราที่เกิดตายในวัฏสงสารนี ้ เกิดกี่ ครั ง มาแล้ ว แต่ ล ะครั ง แต่ ล ะภพชาติ ที่ เ กิ ด มา การเกิ ด นั น มี ้ ้ ้ ความสุข มีความเจริ ญทุกภพชาติหรื อไม่ นี่คือศึกษาความจริ งของ
- 7. 6 ตนเอง ทีนี ้การศึกษาความจริ งของตนเอง จําเป็ นต้ องศึกษาความ จริ ง ของคนอื่ น ด้ ว ย จากธรรมชาติ ร อบตัว ด้ ว ย เพราะทุ ก สิ่ ง เปลี่ยนไปตามธรรมชาติทงหมด ที่พดเรื่ องธรรมชาติให้ ฟังนี ้ เพื่อให้ ั้ ู รู้ จกโทษ รู้ จกภัย รู้ จกทุกข์ เรามาเกิดกับธรรมชาตินี ้ ต้ องรู้ ว่า เรา ั ั ั จะได้ อะไร มีดีส่วนใด มีชวส่วนใด ส่วนไหนบ้ างที่เป็ นข้ อคิด เป็ น ั่ ข้ อ ปฏิ บัติ เราจะหาวิ ธี ห ลี ก เลี่ ย งได้ อ ย่ า งไร จะไม่ ใ ห้ เ กิ ด ตาม ธรรมชาตินานเกินไป สําหรับพระอริ ยเจ้ าทังหลายที่ได้ ศกษาธรรมชาติ ท่านจึงรู้ ้ ึ ว่า ธรรมชาติที่หมุนเวียนอย่างนี ้ ชีวิตของมวลสัตว์ทงหลาย ไม่ว่าั้ สัตว์น้อยใหญ่ สัตว์บกสัตว์นํ ้า ตลอดจนคนทุกชาติภาษาไม่ว่าจะ ดี ห รื อ ชั่ ว เมื่ อ มาเกิ ด กั บ โลกนี แ ล้ วก็ ต้ องหมุ น เวี ย นไปตาม ้ ธรรมชาติตลอดเวลา หาทางสิ ้นสุดไม่ได้ ขณะที่หมุนไปอยู่นน ก็ ั้ ได้ อาศัยความอยากของตนเอง ทําตามความอยากอยู่เรื่ อยๆ โดย ไม่เข้ าใจว่า การทําตามความอยาก ให้ โทษ ให้ ภย ให้ คณอย่างไร ั ุ ทําตามความอยากอยู่เสมอ สุดท้ ายแล้ วก็มีความผิดเป็ นส่วนใหญ่ เพราะจิตใจของคนพยายามรั่ วไหลไปในทางที่ตํ่าเสมอไป การ พยายามพยุงจิตใจให้ เข้ มแข็ง ให้ ก้าวหน้ า มีจิตใจที่สงขึ ้นนัน ยาก ู ้ มากที่ จ ะทํ า ได้ จึ ง ต้ อ งนํ า คํ า สอนของพระพุ ท ธเจ้ ามาศึ ก ษา เพื่อให้ เห็นทุกข์โทษภัยในวัฏสงสาร เห็นทุกข์โทษภัยในธรรมชาติ ที่มีอยู่ เราได้ เลื่อนลอยเกิดแก่เจ็บตายในวัฏสงสารมาหลายชาติภพ ก็เหมือนปั จจุบันชาตินีทังหมด ชาติก่อนเราก็ เป็ นอย่างนี ้ เกิ ด ้ ้
- 8. 7 ขึ ้นมา ผู้หญิงก็เป็นเพศหญิง ผู้ชายก็เป็ นเพศชาย เกิดมาแล้ วก็ต้อง แก่เจ็บตาย เป็ นธรรมชาติของสัตว์โลกทุกตัวต้ องเป็ นอย่างนี ้ ไม่มี คนหนึ่งคนใดหรื อสัตว์ใด จะอยู่ตลอดกัปตลอดกัลปได้ การเกิด์ มาทัง หมดจะมี อ ะไรเป็ นเครื่ อ งต่ อ รองได้ ว่ า เราจะมี ค วามสุข ้ ตลอดไป อะไรจะเป็ นเครื่ องต่อรองได้ ไม่มีเลย ในโลกนีหาสิ่งที่มีความเที่ยงแท้ แน่นอนอย่างจริ งจังไม่ได้ ้ ธรรมชาติเป็ นสิ่งที่หมุนเวียนกันอยู่เท่านัน เรื่ องความสุขความทุกข์ ้ ก็ เ ป็ นธรรมชาติ ข องคนที่ ต้ องเจอ นี่ คื อ ความจริ งของโลก พระพุทธเจ้ ามองเห็นชัด จึงได้ ประกาศศาสนาให้ คนในภายหลังได้ ศึกษาความจริ ง เอาความจริ งมาสอนคน ให้ คนได้ เห็นทุกข์โทษ ภัยในธรรมชาติ เห็นทุกข์โทษภัยในวัฏสงสารที่หมุนเวียนกันอยู่ว่า เป็ นทุกข์อย่างไร เมื่อเห็นทุกข์แล้ ว เขาเหล่านันก็จะเกิดความเบื่อ ้ หน่าย กลัวในการเกิด กลัวในความทุกข์ กลัวในภัยต่างๆ การ ภาวนาปฏิบตก็คือเพื่อให้ ร้ ูธรรมชาติท่ีมีอยูนี ้เอง ัิ ่ ฉะนันหลักการภาวนาปฏิบติที่เราทําก็เพื่อมุ่งหวังให้ ร้ ูความ ้ ั จริ งในธรรมชาติที่มีอยู่ คําว่า โลกวิทู เป็ นคําสอนของพระพุทธเจ้ า พระสาวกก็จะรู้ ได้ บางท่าน ถึงจะไม่ร้ ู ทังหมด รู้ ได้ บางส่วนก็ยงดี ้ ั โลกวิทู มีอะไรเป็ นเครื่ องวัด มีหลัก 3 ประการใหญ่ๆ คือ 1.ความจริ ง คือ ไม่เที่ยง 2.ความจริ ง คือ ความทุกข์ 3.ความจริ ง คือ ไม่มีอะไรเป็ นของของเรา หลัก ใหญ่ ทัง 3 ประการนี ้ คื อ หลัก ประกัน ของโลกวิ ทู ้
- 9. 8 ทัง หมด โลกวิทูเ ป็ นผู้ร้ ู แจ้ ง โลกทัง หมดมารวมอยู่ใ นหลัก ไตร ้ ้ ลักษณ์ คือ ความไม่เที่ยง ความทุกข์ และ ไม่มีอะไรเป็ นของของเรา สําหรับผู้ปฏิบติทงพระและฆราวาสก็สามารถรู้ ได้ เป็ นโลกวิทูได้ ั ั้ ถึงจะไม่กว้ างขวางพิสดารเท่าพระพุทธเจ้ า แต่เราก็ร้ ู ได้ นี่คือหลัก ปฏิบติ ั ทําไมจึงต้ องปฏิบติ เพราะเราหลงโลกหลงสงสาร โมหะ ั อวิ ช ชา โมหะ หมายถึ ง ความหลงตามธรรมชาติ ที่ ล่ อ งลอยใน วัฏสงสาร หลงในภพ หลงในชาติ หลงในวัฏจักร ที่เราเกิดตายมา ยาวนาน การพิจารณาอย่างนี ้เพื่อแก้ ปัญหาความหลงของตนเอง ที่มีอยูในขณะนี ้ ให้ เบาบางลง คําว่า ไม่ร้ ู คือ อวิชชา ไม่ร้ ูจริ งตาม ่ หลักความเป็ นจริ ง การแก้ อวิชชาจะเอาอะไรมาแก้ คือ เอาความ จริ งมาเป็ นเครื่ องตัดสิน เอาความจริ งของธรรมชาติที่มีอยู่ ทังเรา ้ ทังเขา ทังใกล้ ทงไกล ทังหยาบทังละเอียด ทังหมดนํามาพิจารณา ้ ้ ั้ ้ ้ ้ เพื่อแก้ ให้ เกิดความรู้จริ งเห็นจริ งเฉพาะตัว เอาความจริ งมาสอนใจ เพื่อให้ หมดความหลง นี่คือธรรมชาติที่เราต้ องศึกษา ศึกษาให้ เห็นจริ งเมื่อไร เรา จะกลัวเมื่อนัน เช่นว่า ชีวิตของเรานีเ้ ลื่อนลอยตังแต่กัปนันจนถึง ้ ้ ้ กัป นี ้ มัน ยาวนาน ไม่ท ราบว่า ชี วิต ของเราหรื อ จิ ต ของเราเกิ ด ๆ ตายๆ มานับไม่ถ้วน จึงเชื่อพระพุทธเจ้ าไว้ ก่อนว่า ความจริ งเป็ น อย่างนี ้ เรื่ องปั จจุบน เรื่ องอดีต เรื่ องอนาคต สามอย่างนี ้เป็ นอุบาย ั ต่อเนื่องกัน เกี่ยวข้ องกันทังหมด ตัวอย่าง วันนี ้เป็ นวันที่ 25 เป็ น ้ วันที่ปัจจุบน นี่คือตัวอย่างของวัฏจักร ถ้ าเราพูดเมื่อวันวาน วันที่ ั
- 10. 9 25 ก็จะเป็ นอนาคตถ้ าจะพูดเรื่ องอนาคต วันพรุ่งนี ้ วันที่ 26 จะมี ไหม มี ถ้ าอย่างนันวันที่ 25 ก็ จะเป็ นอดีตไปได้ นี่ ก็เหมื อนกัน ้ เรื่ องของชีวตในอดีตในอนาคตก็มีเหมือนกัน ถึงคนใดจะไม่ยอมรับ ิ ในเรื่ องเหล่านี ้ แต่ความจริ งก็จะปรากฎว่า เมื่อเกิดตายไปแล้ ว ผลบุญบาป จิตไปเกาะอยู่ที่ไหน ก็จะไปเกิดที่นนทันที เหมือนกับ ั้ บุค คลเห็ น เม็ ด มะม่ ว งหรื อ ถื อ อยู่ก็ ต าม มี ค วามเข้ า ใจว่ า เม็ ด มะม่วงนี ้จะไม่เกิดขึ ้น แล้ วโยนทิ ้งไปเสีย แต่เมื่อโยนทิ ้งไปแล้ ว ไป ถูกนํ ้า ถูกปุยขึ ้นมา มะม่วงที่ไม่เกิดนันก็จะเกิดอีก ๋ ้ คนจะว่าเกิ ดหรื อไม่เกิ ดก็ตาม ลักษณะของการเกิ ดเป็ น ของแน่นอนอยู่แล้ ว ตราบใดที่ยงมีกิเลสตัณหาอวิชชาอยู่ การ ั เกิดอีกเป็ นของแน่นอน ให้ เราพิจารณาความจริ งว่า ทุกคนที่ เกิ ด มากับ โลกนี ้ ไม่มี ใ ครต้ อ งการความทุก ข์ ความสุข เป็ นสิ่ง ที่ ต้ องการ ทําอย่างไรจะได้ ความสุขมาเสวยให้ สมใจ ไม่ให้ มีทกข์มา ุ เจื อ ปนเลยได้ ไหม ไม่ ไ ด้ เพราะโลกนี มี ค วามสุ ข ความทุ ก ข์ ้ คลุก เคล้ า กัน ไป แต่ส่ว นใหญ่ จ ะมี ค วามทุก ข์ ม ากกว่า ความสุข ความสุข ทางโลกเจื อ ด้ ว ยความทุก ข์ สุข อยู่ที่ ไ หนทุก ข์ อ ยู่ที่ นั่น ความสุขของโลก รูป เสียง กลิน รส โผฏฐัพพะ ที่เรามีความถูกใจ มี ่ ความยินดี เราก็เคยเจอมาแล้ ว สัมผัสมาแล้ ว ไม่สขเกินนี ้เลย จะ ุ มีเงินทองกองสมบัติหลายพันล้ าน ความสุขในกามคุณทังหลาย ก็ ้ เท่านี ้ เท่าที่ มีอยู่แค่นีแหละ ถึงจะไปเกิ ดอี กชาติหน้ า ก็ ไม่เกิ นนี ้ ้ หรอก ความสุข ที่ เ ราแสวงหาจะให้ ส มหวัง ดัง ใจเรานัน ไม่ ไ ด้ ้ เพราะความสุขถาวรของโลกนัน ไม่มี มีแต่ความสุขที่เจือปนด้ วย ้
- 11. 10 ยาพิษ คือความทุกข์ด้วยกันทังนัน ความหลงตัวนี้ทําให้ เราเกิด ้ ้ ทุกข์ ยาวนานมาจนถึงปั จจุบน ั การศึกษาเรื่ องวัฏจักร เป็ นหลักภาวนาสําหรับบุคคลที่เกิด ในแห่ ง ใดแห่ ง หนึ่ ง เมื่ อ เขาเหล่ า นั น จะออกจากที่ แ ห่ ง นัน ไป ้ ้ จํ า เป็ นต้ อ งศึ ก ษาสถานที่ แ ห่ ง นั น ว่ า จะออกอย่ า งไร เป็ นทุ ก ข์ ้ อย่างไร มีโทษภัยอย่างไรบ้ าง เหมือนกับคนอาบนํ ้าอยู่ในหนองใน ห้ วย ขณะอาบนําก็มีความสุขสบายเพลิดเพลินอยู่ โดยไม่คํานึง ้ ว่าจะมีภยรอบตัวจะมาทําอันตรายได้ เมื่อเขาคํานึงว่าที่แห่งนันมี ั ้ ภัยรอบตัว อาจมีจระเข้ ลอยมากัดมาทําอันตรายได้ เขาก็จะมี ความกลัวเกิ ดขึนว่า จะอยู่ด้วยความไม่ประมาท ไม่หลง เมื่ อ ้ จระเข้ ล อยมาก็ จ ะหาวิ ธี ห ลบ หาวิ ธี ขึ น ฝั่ ง ได้ ทัน กาล นี่ คื อ ไม่ ้ ประมาทศึกษารอบคอบ เหมื อ นกับ คนอยู่ใ นป่ า อาจมี ภัย นานาชนิ ด มี งู เสื อ ภัย นานาประการเกิ ด ขึ น กับ ตัว เรา ก็ จ ะตื่ น ตัว อยู่ เมื่ อ ภัย เหล่ า นี ้ ้ เกิดขึ ้น เราจะรู้ ทนเห็นทัน หาวิธีหลีกจากสิ่งนันได้ คือไม่หลง นี ้ก็ ั ้ เช่นกัน โลกที่เราอยู่ทกวันนี ้คือวัฏจักร ทําอย่างไรเราจะออกจาก ุ โลกนี ้ได้ คืออย่าประมาท อย่าติดกับโลกนี ้ ถือว่าเป็ นสถานที่พก ั จิตแห่งหนึงเท่านันเอง ไม่ถือว่าโลกนี ้เป็ นที่ของเรา เพียงเป็ นที่พก ่ ้ ั แรมของจิตซึงได้ หมุนเวียนมาขณะนี ้เท่านัน เมื่อเราตังใจไว้ อย่าง ่ ้ ้ นี ้ เราจะไม่ไปติดข้ องกับของสิงใด ่ เหมือนกับเราไปเที่ยวสถานที่แห่งหนึ่ง เช่าโรงแรมอยู่ สัง ่ อาหารกิน ที่นอนดีๆ อยู่ไปตามวันเวลานัดหมาย อีกวันใดวันหนึ่ง
- 12. 11 ข้ างหน้ าเราก็จะออกจากโรงแรมนันไป นีฉันใด ใจของเรามา ้ ้ อาศัยโลกเพียงชัวคราว อีกสักวันก็จะออกจากโลกนีไ้ ป เช่น ใน ่ ชาตินี ้เราเป็ นมนุษย์ ชาติหน้ าเราจะเป็ นมนุษย์อีกหรื อไม่ ชาตินี ้ เราเกิดเป็ นคนพออยู่พอกิน แล้ วชาติหน้ ามาเกิดใหม่ ฐานะความ เป็ นอยู่จะเป็ นอย่างไร ไม่แน่น อน ขึน อยู่กับผลกรรมของชาตินี ้ ้ เมื่อทําอย่างนี ้จะส่งผลให้ ชาติหน้ าเป็ นอย่างไร ปั จจุบนจะเป็ นสิ่ง ั กําหนดอนาคต การศึกษาความจริ งของตัวเรา ถ้ าเราเห็นความจริ งว่า ไม่มี สิ่งใดเที่ยงแท้ แน่นอน นอกจากความตายเท่านัน การศึกษาโลกก็ ้ เพื่อให้ กลัวในการเกิด กลัวในความทุกข์ กลัวในสิ่งที่ไม่เที่ยง กลัว ว่า ไม่มี อ ะไรเป็ นของของเราที่ แ น่นอน เราเพี ยงมาพัก อาศัย อยู่ ชั่วขณะเท่านันเอง อีกสักวันหนึ่งภายหน้ าก็จะจากโลกนีไ้ ป หา ้ เกิดใหม่ไปเรื่ อยๆ เอาแน่อะไรไม่ได้ ชีวตของเราเลื่อนลอยไปเรื่ อยๆ ิ ตามวัฏจักร หมุนไปตามธรรมชาติทงหมด ั้ การพูดเรื่ องธรรมชาติเป็ นเรื่ องใหญ่ หากใครไม่ศกษาก็จะ ึ เข้ า ใจไปว่า เป็ นเรื่ อ งธรรมดา เป็ นเรื่ อ งธรรมชาติ เกิ ด ขึ น เป็ น ้ ธรรมดา ตายเป็ นธรรมดา แต่เราหยั่งไม่ถึงจุดนัน การเกิดมา ้ อาจจะไม่เท่าเทียมกันทุกชาติทุกภพ ธรรมชาติของโลกนี ้มันหมุน ตัว สัตว์ทุกตัว มนุษย์ทุกชาติภาษา ก็ต้องหมุนตัวตามธรรมชาติ ทังหมด เช่น อายุขยของเรา ส่วนใหญ่เราจะเข้ าใจว่า อายุขยของ ้ ั ั เราจะยาวขึ ้นไปเท่านี ้ หรื อน้ อยลงไปเท่านี ้ คือไม่คิดว่าอายุขยเรา ั เท่าไร ก็จะอยู่กันไป มีความเจ็บไข้ ได้ ป่วย ก็หายามากิน ถ้ าไม่
- 13. 12 หายก็ ต ายไปเท่า นั น เอง ที นี อ ายุ ขั ย ของเราไม่ ค งที่ เพราะ ้ ้ ธรรมชาติหมุนตัว สัตว์โลกทุกตัวต้ องหมุนไปตามธรรมชาติ หลักนี ้ ไม่ มี ใ นหลัก วิ ท ยาศาสตร์ เป็ นหลัก ความจริ ง ที่ เ ปลี่ ย นไปตาม ธรรมชาติ อายุขัยของเรากํ าลังตํ่าลงทุกที การอธิ บายนีต้องยก ้ เรื่ องศาสนามาด้ วย ก่อนที่พระพุทธเจ้ าของเราจะมาตรั สรู้ ทรง พิจารณาก่อนว่า เมื่อใดอายุขยตํ่ากว่า 100 ปี ในยุคนันจะไม่มา ั ้ ตรัสรู้ เป็ นพระพุทธเจ้ า เพราะคนเราประมาทมากเกินไป เมื่อใด อายุขัยของคน 100 ปี ขึนไป พระพุทธเจ้ าจะมาตรั สรู้ ได้ ดังเช่น ้ พระพุทธเจ้ าของเรามาเกิดในช่วงที่คนมีอายุขย 100 ปี เป็ นอายุขย ั ั พระพุทธเจ้ าจะมาตรั สรู้ ในช่วงที่อายุขัยของคน ตํ่าสุดไม่ เกิน 100 ปี อายุขย สูงสุดไม่เกิน 100,000 ปี อายุขย การพูดอย่าง ั ั นีหลักวิทยาศาสตร์ ไม่มี แต่ทางศาสนามีหลักการอย่างนี ้ ซึ่งคน ้ อาจไม่ยอมเชื่อว่า คนเราจะอายุร้อยปี พันปี แสนปี ได้ ยงไง นี่คือั หลัก ความจริ ง ของธรรมชาติ พระพุท ธเจ้ า ตรั ส ไว้ ซึ่ง เป็ นเรื่ อ งที่ ยาวนานเหลือเกิน ในช่วงที่ พระพุทธเจ้ าตรั สรู้ ในครั งพุทธกาลมี 100 ปี เป็ น ้ อายุขย อายุขยมีการขึ ้นได้ และลงได้ ขณะนี ้อยู่ในช่วงขาลง 100 ั ั ปี อายุขยลดลง 1 ปี อายุขยลดลงเรื่ อยๆ ตอนนี ้เหลืออยู่ 75 ปี เป็ น ั ั อายุ ขัย แต่ ก่ อ นเมื่ อ 2500 ปี ที่ แ ล้ ว อายุ ขัย 100 ปี แต่ บัด นี ้ ล่วงเลยมา 2535 ปี อายุขยของคนเราเหลือ 74 ปี เป็ นอายุขย ั ั หากนับต่อไปข้ างหน้ าอีก 100 ปี อายุขยของคนเราก็ลดลง ั เหลือเพียง 73 ปี เป็ นอายุขย อีก 100 ปี ถัดไป อายุขยของคนเราก็ ั ั
- 14. 13 ลดลงเหลือเพียง 72 ปีเป็ นอายุขัย 100 ปี ลดลง 1 ปี ลดลงไป เรื่ อ ยๆ จนเหลื อเพี ยง 10 ปี เป็ นอายุขัย นี่ พูดทางศาสนา เรื่ อ ง ระยะยาวที่คนไม่เชื่อ จะเชื่อหรื อไม่ ไม่สําคัญ แต่ความจริ งมันเป็ น อย่างนี ้ หากมีการคํานวณ จะพบว่าอีกประมาณ 7000 ปี นับจากนี ้ ไป อายุขัยของคนเราจะเหลือ 10 ปี เป็ นอายุขัย การตังครรภ์ ใช้ ้ เวลาเพี ยง 3 เดือน เมื่ ออายุ 4 ปี ก็ กลายเป็ นพ่อ บ้ านแม่บ้านได้ สมบูรณ์แล้ ว เพราะมีอายุขยเพียง 10 ปี ลองคิดดูสวาตัวคนเราจะ ั ิ่ เด็กขนาดไหน เมื่อคนมีอายุขยระดับนัน นิสยของคนในยุคนันจะแตกต่าง ั ้ ั ้ จากยุคนี มาก หาความละอายไม่ได้ เลย เหมือนสัตว์ เดรั จฉาน ้ ทัวไป ทัวโลก ในยุคนันจะเป็ น มนุสสเดรัจฉาโน เต็มตัว รู ปร่ าง ่ ่ ้ เป็ นมนุษย์ แต่จิตใจเป็ นสัตว์ เดรั จฉาน ความละอายไม่มี มีแต่ ความโลภ ความโกรธ ความหลง นี่คือธรรมชาติท่ีกําลังหมุนตัวไป ในช่วงจากนี ้ไปอีก 7000 ปี ข้ างหน้ า ถ้ าคนใดมาเกิดตาย ในช่วงนี ้ จะได้ ร้ ู เห็นความจริ งว่าเกิดอะไรขึ ้น นี่คือการหมุนเวียน ของชีวิตสัตว์ ธรรมชาติเป็ นอย่างนี ้ ธรรมชาติมันหมุนตัว สัตว์ โลกทัง หลายก็ ต้ อ งหมุน ไปตามธรรมชาติ เมื่ อ ถึง ยุค นัน จิ ต ใจ ้ ้ มนุษย์จะเหี ้ยมเกินไป มีการฆ่ากันตีกนเหมือนสัตว์เดรัจฉาน ไม่มี ั ความเมตตาต่อกันหรื อมีน้อยมาก เกิดกลียคขึ ้นมาในยุคนัน ุ ้ ในยุคนันจะมีเทพอีกกลุมหนึ่ง สําหรับกอบกู้วฏจักร จะมา ้ ่ ั เกิดในยุคนี ้ มาเกิดกับคนกลุมนี ้แหละ กลุมอายุ 10 ปี ตาย เพียง ่ ่
- 15. 14 มาอาศัย สถานที่ เกิ ด เท่ า นัน ซึ่ ง จะมี เ ทพอี ก กลุ่ม รั ก ษาเขาอยู่ ้ บันดาลให้ เป็ นไป ให้ ละอายในการทําชัว เมื่อเขาเหล่านันเริ่ มเป็ น ่ ้ หนุ่มเป็ นสาว กําลังจะเกิดกลียค เขาจะไปอยู่ตามดงตามป่ าตาม ุ ถํา ไม่อยู่กับพ่อแม่ ถึงพ่อแม่จะเป็ นอย่างนัน แต่เขาไม่เล่นด้ วย ้ ้ เมื่ อ พ่ อ แม่ ร บราฆ่ า ฟั น ตายกั น ไปหมดแล้ ว ในยุ ค ต่ อ ไปคน เหล่านันก็จะจับกลุ่มเป็ นผัวเมียกัน หาอยู่กินกันอย่างมีศีลธรรม ้ กรรมบถ 10 เมื่ อ คนกลุ่ ม นี เ้ กิ ด ขึ น ในโลกแล้ ว อี ก 100 ปี ข้ างหน้ า ้ อายุขัย เพิ่ ม ขึ น เป็ น 11 ปี จึ ง ตาย อี ก 100 ปี ข้ า งหน้ า อายุขัย ้ เพิ่มขึ ้นเป็ น 12 ปี จึงตาย 100 ปี อายุขยเพิ่ม 1 ปี เพิ่มขึ ้นเรื่ อยๆ ั จนถึง 100 ปี ตาย 1,000 ปี ตาย เพิ่มไปถึง ล้ านปี อายุขัย โกฏิปี อายุขย ในที่สดจะยืนยาวมาก เรี ยกว่า อสงไขยปี คนจะตัวใหญ่ ั ุ มาก สิบกว่าศอกก็แล้ วกัน เมื่อคนในยุคนันมีอายุมากขึ ้น จะมีธรรมชาติอย่างหนึง คือ ้ ่ ความเบื่อหน่าย มันทุกข์ มันยาวนาน มันจะเบื่อของเขาเอง เกิด การหมุนกลับอีกทีหนึ่ง 100 ปี อายุขยลดลง 1 ปี กลับมาที่ขาลง ั ลดลงเหลื อ โกฏิ ปี ล้ า นปี แสนปี จนถึ ง ในยุค 80,000 ปี เป็ น อายุ ขั ย ในช่ ว งนี ้ พระศรี อาริ ยเมตไตรย์ จะมาตรั ส รู้ เป็ น พระพุ ท ธเจ้ า เมื่ อ ตรั ส รู้ แล้ ว ประกาศศาสนาถึ ง ที่ สุ ด จน ปริ นิ พ พานพร้ อมกั บ พระสาวก ไม่ ไ ด้ วางศาสนาเหมื อ นกั บ พระพุทธเจ้ าของเรา เลิกราไปทังหมด คนจะรู้ ได้ ปฏิบติได้ ช่วงที่ ้ ั พระศรี อาริ ยเมตไตรย์มีชีวตอยูเ่ ท่านัน ิ ้
- 16. 15 ต่อมาอายุขัยลดลงเรื่ อยๆ ธรรมชาติของโลกเป็ นอย่างนี ้ เดี๋ยวนี ้อายุขยของคนลดลง หรื อจะพูดว่า พระพุทธเจ้ าในภัทรกัปนี ้ ั มี 5 พระองค์ คือ 1.กกุธสันโธ ในช่วงนันมีอายุขย 40,000 ปี ้ ั 2.โกนาคมโน ในช่วงนันมีอายุขย 20,000 ปี ้ ั 3.กัสสโป ในช่วงนันมีอายุขย 10,000 ปี ้ ั 4.โคตโม พระพุ ท ธเจ้ า องค์ ปั จ จุบัน ในช่ ว งนัน มนุษ ย์ มี ้ อายุขย 100 ปี แต่พระองค์ทานมีอายุเพียง 80 ปี ั ่ 5.พระศรี อาริ ยเมตไตรย์ จะมาตรัสรู้ ในอนาคต ดังที่กล่าว มาแล้ ว ณ ปั จจุบน จากนี ้ไปข้ างหน้ าจนมนุษย์มีอายุ 10 ปี จะไม่มี ั พระพุทธเจ้ ามาเกิดเลย และอีกเพียง 2500 ปี ข้ างหน้ านี ้ ศาสนา พุทธก็จะหมดไป เพราะคนไม่เคารพเชื่อถือ ไม่ปฏิบติตามคําสอน ั ของพระพุทธเจ้ า ในยุคต่อไป ไม่ว่าศาสนาใดที่มีอยู่ก็จะหมดไป เช่นกัน เพราะคนไม่นบถือ เพราะคนมีนิสยมนุสเดรัจฉาโน กาย ั ั เป็ นมนุษย์ แต่ใจเป็ นสัตว์เดรัจฉาน เขาจะไม่นบถือศาสนาอะไร ั เลย เป็ นสูญกัป กัปที่วางจากพุทธศาสนา หรื อศาสนาอื่นใดก็ไม่มี ่ ด้ วย นี ้คือวัฏจักรที่เป็ นธรรมชาติหมุนตัวอยู่ มีหลักฐานก็คือคํา สอนของพระพุทธเจ้ า หลักความจริ งที่เราดูอยู่ในปั จจุบัน หาก พิจารณาแล้ วจะมีความเป็ นไปได้ เพราะธรรมชาติเปลี่ยนแปลง นิสยคนได้ ให้ พวกเราดูภาพพจน์ในอดีตที่ผ่านมา ในช่วงที่เราเป็ น ั
- 17. 16 หนุ่มสาวดูกิริยาท่าทางความเป็ นอยู่ในอดีต เทียบกับหนุ่มสาว ในยุคปัจจุบนนัน ด้ านจิตใจแตกต่างกันอย่างไรบ้ าง ในช่วงเวลา ั ้ เพียงไม่ก่ีปี ความแตกต่างด้ านจิตใจแตกต่างกันอย่างเห็นได้ ชัด ทีเดียว กิริยาทางกายวาจาใจ มีความเปลี่ยนแปลงอย่างไรบ้ าง ธรรมชาติบอกเอง กิริยาทางกาย สมัยก่อนพ่อแม่สอนลูกหลานให้ เคารพอ่ อ นน้ อ มคนเฒ่ า แก่ กราบไหว้ พ่ อ แม่ นุ่ง ห่ ม ให้ มิ ด ชิ ด แต่งงานตามพ่อแม่กําหนดให้ แต่เดี๋ยวนี ้เขากําหนดแต่งงานกันเอง นุ่งห่มยัวยุ นุ่งน้ อยห่มน้ อย ขาดความละอาย ต่อไปก็จะไม่น่งห่ม ่ ุ เลย เพราะสัตว์เดรัจฉานเข้ ามาแทรกแซงเต็มที่แล้ ว อนาคตภาย หน้ าจึงเป็ นไปได้ สมัยก่อน 50 ปี ที่แล้ วยังไม่เคยมี แต่สมัยนีก็ยง ้ ั เป็ นไปแล้ ว เรื่ องความโกรธก็ดี ราคะตัณหาก็ดี สมัยนี ้เลวกว่า ยุคก่อน คนสมัยก่อนพอนึกภาพได้ ไหม ผู้หญิงผู้ชาย 17-18 ปี ยัง กระโดดนํ ้าแก้ ผ้า เล่นนํ ้ากันอยู่เลย แต่ทุกวันนีเ้ กิดอะไรขึ ้น เรื่ อง ราคะตัณ หารุ น แรงขึน เร็ ว ขึน เพราะอายุสัน มากเท่า ใด ราคะ ้ ้ ้ ตัณหาก็เร็ วขึ ้น โทสะก็เร็ วขึ ้น เดี๋ยวนี ้มองหน้ ากันไม่ได้ สมัยก่อน เรื่ องปล้ นฆ่าลักของไม่มี หรื อมีน้อยมาก แต่เดี๋ยวนี ้ระวังยาก เรื่ อง ราคะก็เร็ วขึ ้น โทสะก็เร็ วขึ ้น การตัดสินใจของมนุษย์จะเร็ วขึ ้น ปั จจุบนนีมีองค์การสหประชาชาติรวบรวมสมาชิกทัวโลก ั ้ ่ ให้ อ ยู่ใ นขอบเขตการสู้ร บ การรวมกัน นัน รวมได้ ก็ ดี แต่คิด ว่า ้ รวมกันได้ ไม่นานนัก คิดว่า 100 ปี ก็จะพังลง เพราะคนไม่ลงรอย กัน ต่างคนต่างถือดีถือเก่ง แต่ละคนมีเครื่ องมืออุปกรณ์ ประหาร ชีวิตพร้ อม ต่างก็ไม่กลัวกัน เพราะมีอาวุธเครื่ องมือทัดเทียมกัน
- 18. 17 อีกไม่เกิน 100 ปีจะเจอของสิงเหล่านี ้มากทีเดียว ่ การพิจารณาอย่างนี ้ พิจารณาเพื่อให้ เห็นทุกข์ เห็นภัยใน วัฏสงสารนันเอง หลักการใช้ ปัญญาอย่างนี ้ ให้ เรากลัวว่า การเกิด ่ การตายเป็ นทุกข์อย่างนี ้ เป็ นภัยอย่างนี ้ เป็ นโทษอย่างนี ้ นีเ้ ป็ น หลักการใช้ ปัญญา เมื่อวัฏฏะหมุนเวียนอยู่อย่างนี ้ ทําไมเราจึงมาเกิดบ่อยๆ มาเกิดเอาอะไรกัน เพื่ออะไรกัน มาเกิดเป็ นกีฬา มาหาสมบัติแข่ง กัน เรี ยกว่า ตัณหาความอยาก คนเรามีความอยากในทางที่ดี คือ ลาภ ยศ สรรเสริ ญ สุข มนุษย์ เรามีความอยากสี่จุดนี ้ เรื่ อง เสื่อมลาภ เสื่อมยศ นินทา ทุกข์ เป็ นอีกส่วน เป็ นของไม่แน่นอน แต่ ลาภ ยศ สรรเสริ ญ สุข ในกามคุณ เป็ นสิงที่เราต้ องการ ่ ลองพิจารณาดูวา คนเรามีใครบ้ างที่หา ลาภ ยศ สรรเสริ ญ ่ สุข เพียงพอกับความต้ องการ หาไม่ได้ เลย นักภาวนาปฏิบติพึง ั ศึกษาว่า การแสวงหา ลาภ ยศ สรรเสริ ญ สุข มีอยู่คู่กบโลกใบนี ้ ั แต่คนอีกส่วนหนึ่งจะพิจารณาอยู่ว่า จะหาไปทําไม ส่วนที่หาก็หา ไปเพื่อสร้ างความเจริ ญให้ กับโลกใบนี ้ แต่นกปฏิบติจะพิจารณา ั ั ว่า หาไปทํ า ไม ในโลกของเรามี ค นห้ า พัน กว่ า ล้ า นคน เขาจะ แสวงหาความสุ ข ให้ มาก แต่ นั ก ปฏิ บั ติ ไ ม่ กี่ ร้ อยคนนี ้ กํ า ลั ง พยายามหยุดในการหาสิ่งเหล่านี ้ พอแล้ ว หาไปก็เท่านี ้ เหนื่อย เปล่า หาแล้ วก็ไม่มีอะไรเป็ นของของเรา รู้จกความพอดี หามาได้ ั แล้ วก็ไม่มีอะไรเป็ นของเราแน่นอน เพียงอาศัยกันชัวกาลเวลาหนึ่ง ่ เท่านัน เมื่อถึงกาลเวลาก็ตายจากกันไป จึงหยุดแล้ ว พออยู่พอ ้
- 19. 18 กินแล้ ว เท่านี้ก็สามารถอาศัยอยู่กินวันหนึ่งคืนหนึ่ง แต่เขาจะไม่ เดินตามกระแสโลกต่อไป เพราะหาทางสิ ้นสุดไม่ได้ เหมือนการ เดินรอบโลก เดินร้ อยครัง พันครั ง ก็หาทางสิ ้นสุดไม่เป็ น เรามา ้ ้ เกิดกับโลกนี ้หลายครังหลายหนแล้ ว แต่เราไม่ร้ ู ตวเองเลย เพราะ ้ ั ความหลง ความไม่ร้ ู ความลืมตัว การใช้ ปัญญาพิจารณาธรรมะ จึงต้ องพิจารณาว่า ความทุกข์ของโลกที่เรากําลังเวียนอยู่กบโลก มี ั อะไรบ้ าง ให้ ใจเราเบื่อเอาไว้ นี ้เป็ นหลักที่ใจเราต้ องพิจารณา ส่ ว น ห ลั ก ธ ร ร ม ห ม ว ด อื่ น ที่ เ ร า กํ า ลั ง ศึ ก ษ า กั น อ ยู่ พระพุทธเจ้ าได้ ตรั สธรรมะเอาไว้ ศึกษาประวัติของโลกทังหมด มี ้ หลักการปฏิบตสองประการ เป็ นกรรมฐานสองอย่างคือ ัิ 1.สมถกรรมฐาน 2.วิปัสสนากรรมฐาน กรรมฐานสองประการนี ้ เป็ นการรวมตัวกันเพื่อให้ ร้ ูจริ งเห็น จริ งในธรรมชาติ หลักหนึ่งเป็ นการทําสมาธิ เป็ นอุบายพักใจ อีก หลักคือปั ญญาเป็ นหลักใช้ ความคิด เป็ นวิปัสสนากรรมฐาน คิด ตามหลักความเป็ นจริ ง สิ่งรอบตัวเป็ นหลักความจริ งทังหมด วัฏ ้ จัก รที่ ว่ า มาก็ เ ป็ นความจริ ง ทัง หมด เอาความจริ ง ทัง หมดมา ้ ้ พิจารณาเพื่อให้ เห็นความจริ ง เพื่อให้ เกิดความกลัว เมื่อใจเกิด ความกลัวอย่างเดียวเท่านัน ทุกอย่างจะหาทางออกได้ ด้วยตัวมัน ้ เอง เรี ยกว่า เห็นจริ งตามความเป็ นจริ ง มันจะกลัวเอง ตราบใดที่ ยังไม่เห็นจริ ง มันยังไม่กลัว มันอยากจะลอง ยกตัวอย่าง เช่น การมัวสุมทางเพศทําให้ ติดโรคเอดส์นะ ่ เขาประกาศความจริ งให้ โลกฟั ง แต่คนกลุ่มหนึ่งก็ยงคงเสพกันอยู่ ั
- 20. 19 ความอยากมันเหลือกําลังที่จะต้ านทานได้ สําหรับคนที่เขาเชื่อก็ หยุดไม่ทํา หาวิธีปองกัน กลัวโรค แต่คนที่ไม่เชื่อก็ได้ แต่ทําตาม ้ ความอยากของตนเอง การภาวนามีหลักใหญ่สองประการ คือ สมถกรรมฐาน และ วิปัสสนากรรมฐาน ใช้ ปัญญาพิจารณาหลักธรรมะ ความเป็ นจริ ง คําสอนของพระพุทธเจ้ ารวมยอดอยูที่นี่ ่ นี่ คื อ ได้ อ ธิ บ ายเรื่ อ งธรรมชาติ และความจริ ง ตามหลัก ธรรมชาติของวัฏจักรที่หมุนเวียนกันอยู่ ให้ เราได้ นึกคิดใคร่ ครวญ ถ้ าเราไม่ปกปองตนเองในยุคนี ้ จะยากที่ปกปองได้ การเตรี ยมตัว ้ ้ ล่วงหน้ าดีที่สุด หาวิธีปองกันตัวเองในครั งหน้ าว่า ครั งหน้ าหรื อ ้ ้ ้ ชาติหน้ าจะไปอย่างไร ต้ องเตรี ยมตัวไว้ ก่อน ถ้ าเราไปอย่างนี ้ จะมี ภัย อะไรบ้ า งที่ เ กิ ด ขึ น กับ เรา เมื่ อ ภัย นัน เกิ ด ขึน เราจะได้ ห าวิ ธี ้ ้ ้ ป องกั น ตนเองได้ ดี ก ว่ า จะไปแบบหลงงมงาย ไม่ ร้ ู ต้ นสาย ้ ปลายทางที่จะไป การล่องลอยตามกระแสของโลก เราต้ องศึกษา ให้ เข้ าใจ เพราะภัยนานาชนิดย่อมเกิดขึ ้นกับเราได้ ทุกเวลา ชีวิต ของเราอยู่ในวงล้ อมของความจริ ง คือ ความไม่เที่ยง เป็ นทุกข์ และ เป็ นอนัตตา นี่หลวงพ่อได้ ให้ แนวคิดเป็ นครั งแรก วันเปิ ดประชุม ้ ของการอบรมธรรมะ ให้ จ ดในสิ่ ง ที่ ห ลวงพ่ อ พูด ไว้ แล้ ว นํ า มา พิจารณาว่า จริ งไหม สิ่งภายหน้ าจะเกิดขึ ้นจริ งดังว่าไหม หากเรา นึกถึงความจริ งเหล่านี ้ การจะหาวิธีหลบหลีกตัวก็พอจะได้ อยู่ ถึง จะหนีไม่พ้นก็พอหลีกตัวได้ ให้ ความทุกข์ทงหมดเบาบางลงได้ ั้ ยกตัวอย่าง เช่น ในอนาคตเดือนต่อไป มกรา กุมภา จะ
- 21. 20 หนาวมาก ถ้ าเรารู้เราก็เตรี ยมผ้ าห่มไว้ เมื่อหนาวจริ ง ก็นําผ้ ามา ห่ม ก็ทุเลาได้ เรานําสิ่งที่เตรี ยมไว้ มาอํานวยความสะดวกแก่เรา เหมือนเราเดินทางจากจุดหนึงไปอีกจุด อาจเกิดไข้ มาลาเรี ย หรื อมี ่ เสือสัตว์ ร้ายต่างๆ เมื่อเราศึกษาเส้ นทางไว้ ดีแล้ ว เราจะเตรี ยม อุปกรณ์ ต่างๆ ไว้ เดินทาง มีด ปื น ยา เมื่อเกิดอุปสรรคขึ ้นกับเรา เราก็จะสามารถแก้ ไขได้ ทน ไม่ประมาทในตนเอง ั นี ้ฉันใด ชีวิตเราจากนี ้ไปในชาติหน้ า เราก็ต้องเจออุปสรรค ดังที่ได้ อธิบายมาทังหมด ถ้ าเราไม่ประมาทในตนเอง สิ่งเหล่านัน ้ ้ พอจะทุเลาเบาบางลงได้ สิ่งที่ได้ อธิ บายไป เป็ นหลักภาวนาอี ก อย่าง เรี ยกว่า เจริ ญวิปัสสนา นัตถิ โลเก ระโหนามะ ความลับไม่ มีในโลก เพราะปั ญญาเรารู้เห็นทุกอย่างว่าเป็ นอย่างไร โลก คือ ธรรมชาติที่เป็ นอยู่ในกามภพ รูปภพ อรูปภพ สาม โลกสามภพพิจารณาให้ ชดเจนขึ ้น พิจารณาภายนอกภายใน ธาตุ ั สี่ขนธ์ ห้าของเราทังหมด ที่เรายึดถื อว่าเป็ นเรา เป็ นของของเรา ั ้ ความหลงไม่ใช่หลงเราอย่างเดียว หลงภายนอกบ้ าง ภายในบ้ าง เรี ยกว่า ภายนอกภายใน ใกล้ ไกล หยาบละเอียด พิจารณาลงสูไตร ่ ลักษณ์ทงหมด ตัดทอนความหลงให้ เบาบางลงจากใจของเรา ั้ การอบรมครังนี ้ หลวงพ่อก็ได้ นําพระวิทยากรมาช่วยอบรม ้ การศึกษาธรรมะนัน เราจะเอาอายุพรรษามาพูดไม่ได้ เอาธรรมะ ้ มาพูดกัน เรื่ องพรรษาเป็ นเรื่ องตัวเลข เป็ นสิ่งสมมติกัน แต่เรื่ อง ธรรมะเป็ นความจริ ง การพูดธรรมะความจริ งจึงไม่เกี่ยวกับการเอา พรรษาเอาอายุมาพูดกัน หากคนใดที่มีความเป็ นธรรมกับตัวเอง
- 22. 21 แล้ ว ถึงคนอื่ น คนใดฐานะใดไม่สํ า คัญ หากเขามาตัก เตื อ นว่า กล่า วเรา เกี่ ย วกับ ความบกพร่ อ งของเรา ถื อ ได้ ว่า เขามี ค วาม เมตตาต่อเรา ไม่ว่าเขาจะมีฐานะอะไรไม่สําคัญ สําคัญตรงที่ผ้ ู ที่มาตักเตือนเราว่า สิ่งนีควร สิ่งนีไ้ ม่ควร ชีแนะแนวทาง นันคือ ้ ้ ่ เขามี ค วามเมตตาสงสารเรา อายุ พ รรษาไม่ เ กี่ ย ว นี่ คื อ ธรรมาธิปไตย หากเรามีความคิดอย่างนี ้ จะมีความสุขมาก เพราะ ไม่ยึดติดในชาติชนวรรณะ ไม่นบว่า องค์นนบวชนานหรื อไม่นาน ั้ ั ั้ ให้ นบความจริ ง หากคนใดมาสอนเราให้ เราสํานึกตัวได้ ว่า เราทํา ั ผิ ด อย่า งนี ้ มี ค นอื่ น มาตัก เตื อ นเรา เราจะขอบคุณ เขา ที่ เ ขามี ความเมตตาสงสารเรา เราจะให้ ความเคารพผู้นนอยู่เสมอ นี่คือั้ ธรรมาธิปไตย ปี นี ้ นิ มนต์ พระมาหลายองค์ เพื่ อ ให้ ฟัง อุบายการปฏิ บัติ ของหลายองค์ จะได้ เลือกอุบายที่ตรงกับเรา เรี ยกว่า นําสินค้ ามา เยอะ มามาก เราต้ องการอะไรก็เลือกเองได้ อาหารมีมาก ยามี มาก เลือกเองได้ ว่า สิ่งไหนถูกธาตุขนธ์ กบเรา เอาละให้ พดคุยกัน ั ั ู ต่อไปนะ
- 23. 22 หลวงพ่ อทูล เทศน์ ท่ ี รร.ปานะพันธ์ กัณฑ์ ท่ ี 2 จากนีไ้ ปจะได้ อบรมธรรมะ เพื่อให้ เข้ าใจในข้ อวัตรปฏิบติ ั อุบ ายในข้ อ วัต รปฏิ บัติ มี ม ากมาย แต่ จุด ใหญ่ ท่ี สุด สํ า หรั บ การ ปฏิ บัติคือ สติปัญญา เป็ นฐานรองรั บการปฏิ บัติทังหมด ไม่ว่า ้ ปฏิบติที่ไหนอย่างไร ปฏิบติทางกายก็ดี วาจาก็ดี หรื อนึกคิดทางใจ ั ั ก็ ดี สติ ปั ญ ญาเป็ นหลัก สํ า คัญ คํ า สอนของพระพุ ท ธเจ้ ามี มากมาย 84,000 พระธรรมขันธ์ แต่ก็มารวมลงอยู่ที่ สติปัญญา นี่คือจุดสําคัญของการปฏิบติ ั ส่วนอุบายอื่นที่เป็ นหลักประกอบการปฏิบติ เช่น กิริยาทาง ั กาย วาจา หรื อ การนึกคิดทางใจ ทังหมดนี ้ เราจะมีอบายอย่างไร ้ ุ เพื่อใช้ อุบายทางกาย ให้ เป็ นธรรม อย่างถูกต้ อง เพราะกิริยาทาง กายมีมาก สิ่งที่เราต้ องคํานึงถึงคือ สติปัญญา สติ มีความหมาย อย่างไร ปั ญ ญามี ค วามหมายอย่างไร ที่ เ ราจะนํ ามาปฏิ บัติไ ด้ เพื่ อ จะเป็ นเครื่ อ งปกป องกายวาจาใจ ให้ อ ยู่ใ นกรอบของความ ้ ถูกต้ องเป็ นธรรม สติ หมายถึง ความระลึกได้ นี่เป็ นอุบายหนึ่ง ปั ญญา คือ ความรอบรู้ นี่เป็ นอีกอุบายหนึ่ง ทังสองอุบายมีความเกี่ยวเนื่อง ้ กันมากทีเดียว ถ้ าเรารอบรู้ แต่ขาดความระลึกได้ ความรอบรู้นนก็ ั้ มีผลน้ อยเต็มที ถึงเราจะระลึกได้ แต่ขาดความรอบรู้ แล้ ว ผลก็ น้ อยเต็มทีเช่นเดียวกัน ดังนัน การสร้ างความสัมพันธ์ อนดีระหว่าง ้ ั สติ กับ ปั ญ ญา เป็ นต้ น ทางสํ า คัญ ในการวางแผนการปฏิ บัติ
- 24. 23 ทังหมด จะเรี ยกว่าสัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปโป ก็อยู่ท่ีต้นทางนี ้ อยู่ ้ ที่สติปัญญาเป็ นหลักใหญ่ คนเราทุกวันนี ้มีสติอยู่ แต่การระลึกได้ มีทงทางโลก และ ั้ ทางธรรม ที่ระลึกได้ ตามธรรมชาติที่เป็ นเองก็มี โดยที่ไม่ต้องมีใคร มาบอกเรา บางทีก็ระลึกไปในทางที่ดี บางทีก็ระลึกไปในทางที่ชว ั่ สติเป็ นตัวระลึก ส่วนปั ญญาเป็ นอุบายกลันกรองรอบรู้ สิ่งที่ระลึก ่ ทังหมดว่า สิ่งใดมีประโยชน์ มีคุณค่า นํามาปฏิบติกับตนเองได้ ้ ั ไม่ใช่วา การระลึกได้ ทงหมดจะเป็ นสิงดี พยายามทิ ้งไปในส่วนที่ไม่ ่ ั้ ่ ควรเอา นักปฏิบตต้องวางพื ้นฐานนี ้ให้ ได้ ัิ หลายคนมีคําถามว่า การสร้ างสติให้ มีความเข้ มแข็ง ทํา อย่างไร คือ พยายามฝึ กตัวให้ มีความระลึกได้ อยู่เสมอ การระลึก ได้ ในที่นี ้ หิริ ความละอายแก่ใจ โอตตัปปะ ความเกรงกลัว ธรรม สองหมวดนีทุกคนรู้ อยู่แล้ ว เข้ าใจในหลักการ แต่ภาคปฏิบัติไม่ ้ เข้ าใจ หิริ ความละอายแก่ใจ โอตตัปปะ ความเกรงกลัว สอง อุบายนี ้ลึกซึ ้งมาก ยากที่บุคคลจะปฏิบติให้ เป็ นไปตามธรรมสอง ั หมวดนี ้ได้ หิริ ความละอาย เป็ นหลักใหญ่ในการปฏิบติ หากคนเรามี ั ความละอายแล้ ว การทําชัวทังหมดทังทางกายวาจาใจจะไม่เกิด ่ ้ ้ ขึ ้นกับคนนันเลย เพราะมีความละอายกับตนเอง นี่คือธรรมเพียง ้ หมวดเดียวในภาคปฏิบติจะทําได้ หรื อไม่ สมมติว่า เราจะไม่เอา ั ธรรมหมวดอื่นแล้ ว เราจะฝึ กความละอายอย่างเดียว ให้ มีความ เข้ มแข็ง จะทําได้ หรื อไม่ สติระลึกได้ แต่ละวันจะระลึกในความ
- 25. 24 ละอายแก่ ต นเองโดยไม่ ต้ อ งเอาธรรมหมวดอื่ น มาอวดอ้ า งว่า ธรรมหมวดนันก็ร้ ู หมวดนีก็ร้ ู เราจะฝึ กธรรมะเพียงหมวดย่อๆ นี ้ ้ ้ คื อ มี ส ติ ร ะลึก ได้ ว่า จะมี ค วามละอายแก่ ใ จอยู่ทุก เมื่ อ จะทํ า ได้ หรื อ ไม่ นี่ คื อ ส่ ว นที่ เ ราต้ อ งสํ า นึ ก ให้ ดี แต่ เ ราทํ า ไม่ ไ ด้ ต ามที่ ต้ องการหรอก เพราะจะเกิดความพลังเผลออยูบ้าง ้ ่ โอตตัปปะ ความเกรงกลัว จะทําอย่างไรให้ ใจเกิดความ เกรงกลัวต่อสิ่งนันๆ ผู้ที่จ ะทํ าให้ เ กิ ด ความเกรงกลัว ขึน ในใจได้ ้ ้ ต้ องมีเหตุผลหลายอย่าง ไม่ใช่ว่าจะกลัวอย่างเดียว อย่างนันใช้ ้ ไม่ได้ หิริ ความละอายแก่ใจ โอตตัปปะ ความเกรงกลัว ธรรมสอง หมวดนี ้เป็ นต้ นทางของการปฏิบติ ในการเลือกเฟนความดีความ ั ้ ชัว ต้ องรู้ จกธรรมสองข้ อนี ้ให้ ดี คําว่า กลัว มีหลายพื ้นฐาน หลาย ่ ั ขันตอน กลัวอย่างหยาบ อย่างกลาง อย่างละเอียด กลัวทางโลก ้ อย่างหนึง กลัวทางธรรมอีกอย่างหนึง ่ ่ สําหรับนักปฏิบติแล้ ว พยายามกลัวทางโลกให้ มาก อบรม ั สั่งสอนใจให้ กลัวความเป็ นอยู่ของโลกให้ ได้ ส่วนมากเราจะไม่ อบรมตัวเองให้ กลัวความเป็ นอยู่ของโลก มีแต่จะอบรมตนเองให้ ต่อ สู้ต ลอดไป ความเป็ นอยู่ข องโลกเป็ นไปอย่า งไรก็ ห ากลัว ไม่ พยายามต่อ สู้อ ยู่ต ลอดเวลา โลกเป็ นอย่า งไร เราเป็ นอย่า งนัน ้ เพื่อนฝูงเป็ นอย่างไร เราเป็ นอย่างนัน เพื่อนผิดถูกไม่สนใจ เขาทํา ้ ได้ เราก็ทําได้ ในที่สดเราก็ถือเอาคนกลุ่มใหญ่เป็ นหลักเป็ นเกณฑ์ ุ เมื่อคนกลุมนันผิด เราก็ผิดตามเขา ใช้ ไม่ได้ เลย ่ ้ คําว่า เกรงกลัว นัน กลัวอะไร ขันสูงสุดคือ กลัวการเกิด ้ ้
- 26. 25 ถ้ าเราฝึ กใจตนเองให้กลัวการเกิดได้ ฝึ กอย่างไร นี่คือขันสูงสุด ้ ของพระพุท ธศาสนา กลัว การเกิ ด อี ก ในชาติ ห น้ า ทํ า ไมจึง ฝึ ก ตนเองให้ กลัวอย่างนัน เพราะการเกิดอีกเป็ นทุกข์นานาประการ ้ ไม่เคยเลือกหน้ าใครทังสิ ้น ไม่วาที่ไหน ตระกูลใด ชนชาติใด ความ ้ ่ ทุกข์ไม่เลือกหน้ า เมื่อเกิดมาแล้ วย่อมมีความทุกข์ ด้วยกันทังนัน ้ ้ ทุกข์อย่างหนึง คือ ่ 1.สภาวะทุกข์ ทุกข์ประจําขันธ์ ขันธ์ ของเราเป็ นฐานแห่ง ความทุกข์ทงหมด ั้ 2. ปกิณกะทุกข์ ทุกข์ ที่จรมา ทุกคนต้ องประสบพบเห็น ทุกข์ที่จรมาเช่นเดียวกัน ความทุกข์ทงหมด เราจะกลัวได้ ไหม การอบรมสอนใจให้ ั้ กลัวในทุกข์เหล่านี ้ได้ นันคือ ผู้มีปัญญา ใช้ ปัญญาหาเหตุผลใน ่ แง่ต่างๆ อบรมสังสอนตนเองว่า การเป็ นอยู่ในโลกนีมีความทุกข์ ่ ้ อย่างไรบ้ าง ต้ องสอนทุกแง่ทุกมุม ทุกจุดทุกอุบาย ไม่ใช่ร้ ู ทุกข์ อย่างเดียว ต้ องเห็นทุกข์ด้วย หากรู้ อย่างเดียว แต่ไม่เห็นเหตุให้ เกิดทุกข์แล้ ว ผลประโยชน์น้อยเต็มที ฉะนันการภาวนาปฏิบติต้อง ้ ั ให้ ร้ ู เหตุใ ห้ เ กิ ด ทุก ข์ และเห็ น เหตุใ ห้ เ กิ ด ทุก ข์ ด้ ว ย ให้ เ กิ ด ความ ละอายแก่ใจ และให้ เกิดความเกรงกลัว คือกลัวการเกิดมากับโลก ทําอย่างไรจะได้ ไม่เกิดอีกต่อไป นี่เป็ นจุดที่ผ้ ูปฏิบัติจะแสวงหาธรรมะขันสูงต่อไป คิดจะ้ อบรมตนเอง ให้ เกิ ดความกลัว ขึนในใจ เราคนเดียวที่ สามารถ ้ อบรมตนเองได้ ถึงคนอื่นจะอบรมเราอย่างไร ก็เป็ นเพียงปลีกย่อย
- 27. 26 เตือนเราให้ เราอบรมตนเองเท่านันเอง เช่นขณะนี ้พวกเราได้ มา ้ อบรมธรรมะอยู่ก็ตาม นี่เป็ นส่วนปลีกย่อย เพียงมารั บนโยบาย จากผู้ให้ การอบรม ส่วนเราผู้รับการอบรมต้ องนําอุบายทังหมดไป ้ อบรมตนเองครังที่สอง อีกต่อหนึ่ง อุบายใดที่ได้ รับมาก็ต้องนําไป ้ อบรมตนเองอีกครังหนึง บุคคลที่อบรมตนเองได้ นนคือ ผู้มีปัญญา ้ ่ ั่ มีความฉลาดในการอบรมตนเองอยูเ่ สมอ การอบรมตนเองไม่จําเป็ นต้ องหากาลเวลา เวลานันก่อน้ เวลานี ้ก่อน หรื อต้ องเข้ าที่ภาวนาก่อนจึงจะอบรมตนเอง ไม่จําเป็ น การอบรมตนเองไม่มีกาลเวลา ทําที่ไหนก็ได้ กินข้ าวก็ได้ ทํางาน ก็ได้ สําคัญที่ให้ เรามีสติปัญญา รู้ อบายวิธีในการอบรมตนเองอยู่ ุ เสมอ ใจของเรามีความอยาก สันดานเดิมคือไม่ร้ ู เท่าตามความ เป็ นจริ ง เป็ นเวลานาน จนกลายเป็ นนิสัยจิตด้ านจนถึงปั จจุบัน หากไม่มีความขยันหมันเพียรแล้ ว การอบรมก็จะเป็ นไปยากมาก ่ เพราะจิตเราไม่ยอมรับความจริ งตามหลักความจริ ง ต้ องใช้ ปัญญา อบรมตนเองอยูเสมอ ไม่เช่นนันจิตเราจะด้ านเสีย ฉะนัน เราจึงไม่ ่ ้ ้ รอให้ คนอื่นอบรมเราฝ่ ายเดียว เราต้ องอบรมตนเองเป็ นสําคัญ เรี ยกว่า ตนแลเป็ นผู้อบรมตนเอง จิตตัง ทันตัง สุขาวะหัง จิตที่ถกอบรมอยู่เสมอๆ จิตจะมี ู ความฉลาด มี ค วามเข้ า ใจในเหตุใ นผล จิ ตจะมี ความสุข ความ เจริ ญ เราต้ องเป็ นผู้อบรมตนเองเสมอ ตนเตือนตนด้ วยตนเอง อบรมตนเอง สิ่งที่เราทําผิดไหม ถูกไหม เตือนตนอยู่เสมอ สิ่งนี ้ไม่
- 28. 27 ควรทํา สิงนี ้ควรทํา ่ จิตตัง รักเขถะ เมธาวี แปลว่า ผู้มีปัญญาดีเท่านัน จึงจะ ้ รักษาจิตได้ ถ้ าผู้มีปัญญาทราม จะรั กษาจิตไม่ได้ เลย ปล่อยไป ตามยถากรรม คิดเรื่ องดีเรื่ องชัวก็ไม่เข้ าใจว่า ผิดหรื อถูก เพราะ ่ ขาดปั ญญารอบรู้ การใช้ ปัญญาอบรมใจ ว่า สิ่งนันควรทํา ควร ้ พูด ควรคิด สิ่งนี ้ควรปฏิบติ สิ่งนี ้ควรละ ควรวาง ปั ญญาความรู้ ั รอบทังหมดว่า อะไรควร อะไรไม่ควร ธัมมะวิจยะ รู้ จกการเลือก ้ ั เฟนธรรมะมาปฏิบตกบตนเอง ้ ัิ ั อีกคําหนึง ตนแลเป็ นที่พงของตน จะพึงอย่างไร พึงคนอื่น ่ ึ่ ่ ่ พึ่ง ได้ ประเดี๋ย วประด๋า ว แต่พึ่งตนเองเป็ นสิ่งสํ าคัญ เราจะเอา สติปัญญาเป็ นที่พงตนเองได้ อย่างไร ต้ องสร้ างขึ ้นมา ึ่ ยกตัวอย่างเช่น พ่อแม่กับลูก ในเบื ้องต้ นต้ องอาศัยพ่อแม่ เป็ นผู้บํ า รุ ง รั ก ษาลูก ให้ เ จริ ญ เติบ โต แต่ที่ สํ า คัญ เมื่ อ ลูก ใหญ่ โ ต ขึ ้นมา เมื่อรู้ จักความเป็ นอยู่ของตนเองแล้ ว ไม่ใช่ลูกจะเกาะพ่อ แม่ ไ ปจนตลอดวัน ตาย จํ า เป็ นต้ อ งออกไปเป็ นตัว ของตัว เอง บุคคลจะเป็ นตัวของตัวเองได้ ต้ องรู้ จกว่า เป็ นที่พึ่งของตนเองได้ ั อย่างไร พึ่งความสามารถ สติปัญญาตนเองอย่างไร ให้ เราฝึ ก นิสยพึงตนเองอยูเ่ สมอ นี่คือสิงที่ต้องสํานึกให้ มาก ั ่ ่ อีกสิ่งหนึ่ง คือ เรากําลังอาศัยครู อาจารย์ ผู้เป็ นพ่อเป็ นแม่ ให้ ค วามรู้ ความฉลาดแก่ เ รา เพื่ อ เป็ นที่ พึ่ ง แก่ ต นเองให้ ไ ด้ นํ า ความรู้ ทังหมดบรรจุลงในตัวเองให้ มาก เพราะเราไม่สามารถจะ ้ อบรมธรรมะกันได้ ตลอดวันตลอดคืน ตลอดเดือนตลอดปี ถ้ าหาก
- 29. 28 วัน ใดที่ เราไม่ ไ ด้ รั บ การอบรมจากครู อ าจารย์ แต่ อุบ ายธรรมะ ทัง หมด เราบรรจุ ล งในใจเราแล้ ว วัน ดี คื น ดี เ วลาเหมาะสมก็ ้ พยายามนึกคิด วางแผนปฏิบตอบรมตนเองอยูเ่ สมอ ัิ ธรรมะเป็ นสิ่ ง ใกล้ ตั ว แต่ เ รามองเลยตั ว เองออกไป รู ปธรรม นามธรรม ให้ ร้ ู จกความเป็ นจริ งเหล่านี ้ จุดสําคัญในการ ั ปฏิบติธรรม มีคําว่า เพื่อความรู้ จริ งเห็นจริ งตามหลักความเป็ นจริ ง ั ความจริ งอยู่ท่ีไหน อย่างเช่น ตัวเรามีความจริ งอะไร ส่วนมากนัก ปฏิบติไปมองแต่ชื่อของความจริ งเท่านัน แต่ตวของความจริ ง เรา ั ้ ั ไม่สํานึกเลยว่า ตัวความจริ งเป็ นอย่างไร คําสอนของพระพุทธเจ้ า เป็ นความจริ ง ตัวเราเป็ นคําสอนของพระพุทธเจ้ า คําสอนของ พระพุทธเจ้ าเอาออกมาจากบุคคลนี ้ คนทําดีก็ตาม คนทําชัวก็ตาม ่ ทังกิริยา ทางกาย วาจา ใจ ทังหมดนี ้ พระพุทธเจ้ านําไปเรี ยบเรี ยง ้ ้ เป็ นอุบายสอนคนให้ อยูในความเป็ นธรรม ่ นี่ คื อภาคปฏิ บัติ แต่ถ้ าหากเราไปมองผิ วเผิ น ว่า ธรรมะ หมวดนันก็อยากรู้ ธรรมะหมวดนี ้ก็อยากเข้ าใจ นี่คือ ขี ้โลภเกินไป ้ เพราะสิ่งที่ใกล้ ตาใกล้ ใจยังมองข้ ามไป การปฏิบติจึงเป็ นหมันเสีย ั ไม่ได้ ผลอะไรเลย ธรรมะหมวดง่ายๆ หิริความละอาย โอตตัปปะ ความเกรงกลัว จึงเป็ นจุดเด่นที่ต้องทําให้ ได้ ไม่มีใครในโลกนีจะ ้ ช่วยเราได้ หรอก พระพุทธเจ้ ากล่าวว่า เราตถาคตเป็ นเพียงผู้บอก ผู้เตือนเท่านัน ส่วนการปฏิบติอบรมตนเองเป็ นหน้ าที่ของเราที่ต้อง ้ ั ทํ า เอง หากเราไม่ มี ก ารอบรมตนเองอยู่ เ สมอแล้ ว จิ ต เราจะ กลายเป็ นหมัน จิตเราคิดไปทางโลกทางสงสาร ทําไมความคิด
- 30. 29 ทังหมดจึงไม่นํามาทางหลักปฏิบติธรรม เพราะหลักปฏิบติธรรมอยู่ ้ ั ั ที่นี่ ส่วนกิริยาทางกาย วาจา เป็ นอิริยาบถ เป็ นอีกส่วนหนึ่งของ การปฏิบติธรรม เรื่ องการยืนเดินนั่งนอนนัน เป็ นส่วนประกอบ ั ้ การปฏิบติธรรม ไม่ใช่หลักที่แท้ จริ ง หลักที่แท้ จริ งคือสติปัญญา ั อยู่ที่ไหนก็ตามก็ปฏิบติได้ มีความรอบรู้ อยู่เสมอ รอบรู้ ว่าสิ่งใด ั ควร สิงใดไม่ควร ่ ในโลกทังหมดเป็ นธรรมะสอนใจตนเองได้ ทงหมด คือ ต้ อง ้ ั้ รู้ จั ก การเปรี ย บเที ย บ เที ย บเคี ย งว่ า สิ่ ง ใดในโลกนี ้ มี ค วาม แปรปรวน ไม่เที่ยง เราก็สามารถนําสิ่งนันมาเป็ นอุบายสอนใจว่า ้ แม้ กายเราก็เป็ นของไม่เที่ยงเหมือนกับของสิ่งนัน เราไปเห็นต้ นไม้ ้ ใบหญ้ า ที่ ล้มหายตายไป ก็ น้อมมาสอนใจว่า เราก็ เป็ นอย่างนัน ้ ท่านจึงว่า สามัญลักษณะธาตุ เหมือนกันด้ วยความไม่เที่ยง ธาตุ เราก็ไม่เที่ยง สิงภายนอกก็ไม่เที่ยง พยายามใช้ ปัญญาสอนตนเอง ่ สิ่งภายนอกทังหมดให้ นํามาสอนใจตนเอง สร้ างเรื่ องขึ ้นมาว่า ตัว ้ ของเราเป็ นละครเรื่ องหนึง ละครประจําโลก โลกนี ้เป็ นละครอยู่ใน ่ ตัว ต่างคนต่างเล่น เราคนเดียวเป็ นพระเอกได้ เป็ นนางเอกได้ เราเป็ นตัวละครหลายอย่างได้ เช่น วันหนึ่งคืนหนึ่งตัวเราแสดง ออกมาทางดีบ้าง ทางชัวบ้ าง ทางไม่ดีไม่ชวบ้ าง ทังหมดนี่คือเรา ่ ั่ ้ เป็ นละครอยู่ในตัวด้ วยเช่นกัน พยายามปรั บตัวเองว่า ให้ เป็ นตัว ละครที่ดี มีเหตุมีผล เมื่อคืนอธิบายให้ ฟังแล้ วว่า โลกนี ้เป็ นสิ่งที่น่ากลัว สําหรับ ผู้มีความรู้ รอบแล้ ว เป็ นสิ่งที่น่ากลัวมาก แต่บุคคลผู้ไม่เห็นความ
- 31. 30 จริ งของโลก เขาจะไม่กลัวอยากจะอยู่ในโลกนี ้ตลอดไป อันนันก็ ้ ยินดี อันนี ้ก็พอใจ ความยินดีพอใจคือเป็ นภพ เป็ นภพของใจที่จะ ไปเกิดเป็ นชาติ ลักษณะความรักความผูกพันทังหมดเป็ นภพ การ ้ อบรมสอนใจตนเองเพื่อไม่ให้ ตดในภพต่างๆ การติดภพต่างๆ เป็ น ิ เรื่ องยากมากที่บคคลนันจะไปสูสคติได้ เมื่อตายไป ุ ้ ่ ุ พระพุทธเจ้ าบอกพระอานนท์ว่า “ดูก่อนอานนท์ บุคคลที่ จะไปสู่สุคติได้ เหมือนกับโคที่มีสองเขาเท่านัน บุคคลที่จะไปสู่ ้ อบายภูมิ เท่ากับขนโคทังตัว เพราะอบายภูมิมีไว้ สําหรับบุคคลที่ ้ มีความผูกพันยึดติดกับของในโลกนี ้ การภาวนาปฏิบติ คือ สอนใจ ั ตนเองว่า เราจะทําใจ ไม่ยึดติดกับของสิ่งใด ถึงมีก็มีไป ไม่ยึดติด กับของสิ่งนัน การฝึ กใจอย่างนี ้ต้ องฝึ กเนิ่นๆ เมื่อยังมีชีวิตอยู่ เมื่อ ้ สติยงดีอยู่ หากถึงเวลาที่สติไม่ดี สัญญาความจําเสื่อมโทรม หรื อ ั จิตจะออกจากร่าง แล้ วค่อยมาสอนกันช่วงนี ้จะไม่ทน ั เหมือนกับสงครามกําลังประชิดบ้ านเมืองอยู่ แล้ วค่อยมา ฝึ กนักรบ จะไม่ทนเหตุการณ์ การภาวนาก็เช่นเดียวกัน ต้ องเริ่ ม ั ในช่วงที่มีชีวิตอยู่ มีความรู้ ความเข้ าใจในเหตุผล มีความเข้ มแข็ง มีการฝึ กตนฝึ กตัว เป็ นหน้ าที่ที่เราต้ องฝึ กตนเอง คนอื่นเพียงแค่ ผู้อธิบายเท่านัน พวกเราทังหลายเป็ นชาวพุทธ แต่ยงเข้ าใจผิดใน ้ ้ ั บางสิ่งบางอย่าง เพราะเป็ นชาวพุทธยังไม่เต็มตัว ถ้ าเป็ นชาวพุทธ เต็มตัวความผิ ดต่างๆ จะน้ อยมาก เพราะมี ความเข้ าใจถูกต้ อ ง ส่วนมากเป็ นเพียงความรู้ ความเข้ าใจในเหตุผลภายนอกธรรมดา แต่จิตใจตนเองยังเป็ นไปไม่ได้ ทําไม่ได้
- 32. 31 ธรรมะทังหมดเรามี สิทธิ ที่จ ะศึกษาได้ แต่ยากที่ จะทํ าได้ ้ เช่น หิริ ความละอายแก่ใจ โอตตัปปะ ความเกรงกลัว ยากที่จะทํา ได้ ในธรรมะขันสูง ธรรมะขันธรรมดาก็ยงยากที่จะทําได้ อยู่แล้ ว นี่ ้ ้ ั คือเราต้ องสํานึกตัวเองให้ มาก ถ้ าขาดสัจจะความจริ งใจแก่ตนเอง แล้ ว การปฏิบตจะเป็ นไปได้ ยากมาก สัจจะความจริ งใจแก่ตนเอง ัิ ก็เป็ นเรื่ องใหญ่อีกเรื่ องหนึ่ง ให้ เราฝึ กสัจจะความจริ งใจกับตนเอง ให้ มาก เป็ นคนมันใจกับตนเองให้ มากขึน เชื่อมั่นในเหตุผลของ ่ ้ ตนเอง ถ้ าเราไม่ตังสัจจะขึนมาแล้ ว ความคิดความเห็นความ ้ ้ เข้ า ใจจะเลื่ อ นลอยไปตามกระแสโลก หาที่ สิ น สุด ไม่ ไ ด้ ต้ อ งมี ้ เหตุผล สิ่งใดควรทํา สิ่งใดควรพูด ให้ กลันกรองว่า การทําการพูด ่ มีทงส่วนดีสวนเสีย เราต้ องพยายามเลือกคัดส่วนดี ส่วนที่ไม่ดีเรา ั้ ่ จะไม่ทําอีก ระลึกอยู่เสมอ สิ่งไม่ดีพยายามที่จะละถอนปล่อยวาง ไป หลักการปฏิบติถ้าดูผิวเผินจะง่าย แต่ถ้าดูลึกๆ แล้ วยาก ั พอสมควร ถึ ง จะยากสัก เพี ย งใด ถ้ าเรารู้ จั ก ช่ อ งทางแล้ วก็ กลายเป็ นของง่าย คือลัดขันตอนได้ ไม่ใช่วา พูดอย่างหนึง แต่ไป ้ ่ ่ ทําอีกอย่างหนึ่ง การทํางานต่างๆ จึงเป็ นไปไม่ได้ เลย เพราะข้ าม หน้ าข้ ามหลัง ไม่เป็ นไปตามขันตอน พระพุทธเจ้ าได้ วางขันตอนไว้ ้ ้ แล้ ว เพื่ อ ให้ ถึง ที่ สิน สุด แห่ง ทุก ข์ คื อ มรรค 8 ซึ่ง มี ตัว สํ า คัญ คื อ ้ สัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบ เป็ นจุดเด่นในการปฏิบติธรรม เพราะ ั ตัวอื่ นจะมารวมอยู่ในตัวนี ทังหมด ไม่ว่าจะเป็ น สัมมาสังกัปโป ้ ้ สัมมาวาจา สัมมากัมมันโต สัมมาอาชีโว
- 33. 32 ฉะนันการปฏิบตของเราจึงต้ องฝึ กตนเองให้ อยูในความเห็น ้ ัิ ่ ชอบอยูเ่ สมอ ความเห็นชอบคือ เห็นจริ งตามหลักความเป็ นจริ ง สัมมาวายาโม ความเพียรชอบเป็ นไปตามหลักความเป็ น จริ ง สัมมาสติ ระลึกชอบ ระลึกไปตามหลักความเป็ นจริ ง สั ม มาสมาธิ ตั ง ใจมั่ น ชอบ ถ้ ามี ค วามเห็ น ชอบเป็ น ้ เบื ้องต้ นแล้ ว การทําสมาธิทงหมดก็จะเป็ นสัมมาสมาธิทงนัน ั้ ั้ ้ ความเห็นชอบจึงเป็ นฐานที่นักปฏิบติต้องทําจุดนีใ้ ห้ มาก ั ขึ ้น ซึงตรงข้ ามกับมิจฉา ความเห็นผิด หากมีความเห็นผิดตัวเดียว ่ ทํานัน การดําริ พิจารณาต่างๆ ก็เป็ นมิจฉา ดําริ ผิด รวมถึงการ ้ พูดการทําต่างๆ ก็จะกลายเป็ น มิจฉาวาจา มิจฉากัมมันโต มิจฉา อาชีโว มิจฉาวายาโม มิจฉาสติ มิจฉาสมาธิ การเข้ าใจว่าตนเอง ทําถูกแล้ วนัน ไม่เป็ นผลดีอะไรเลย ความจริ งกับความไม่จริ งมัน ้ อยู่เ กี่ ย วข้ อ งใกล้ กัน นิ ด เดี ย ว การศึก ษาจึง ต้ อ งศึก ษาให้ เ ข้ า ใจ หนึ่ง มิจฉา สอง สัมมา เราต้ องศึกษาทังสองเส้ นทางเพื่อให้ ร้ ู จก ้ ั ว่าอะไรเป็ นอะไร นี่คือภาคปฏิบติ ไม่จําเป็ นต้ องรี บด่วนรี บเร่ ง ทําตามชอบ ั ใจ ให้ ศึกษาแนวทางให้ เข้ าใจเสียก่อน ก่อนตอบคําถามเราก็คิด คํานวณให้ ถูกต้ องก่อน จึงจะนําไปส่งครู นันคือ ก่อนตัดสินใจ ่ เชื่อ ต้ องพิจารณาเหตุผลให้ ชดเจน นี่คือ การใช้ ชีวิตต้ องตัดสินใจ ั ให้ ผิดพลาดน้ อยที่สุด หรื อไม่ผิดเลย คําว่า ทําไปเถอะ ผิดแล้ ว ค่อยแก้ กนทีหลัง อย่าทําแบบนัน ต้ องคิดก่อนทํา ั ้
- 34. 33 โยนิโสมนสิการ ใคร่ครวญก่อนในเบื ้องต้ น นิสมมะ กะระณัง เสยโย ใคร่ครวญก่อน จึงทํา จึงพูด ั หากเราทํ าได้ อย่างนี ้ ความผิ ดพลาดจะน้ อยมาก ฉะนัน ้ หลัก ปฏิ บัติ ที่ พ ระพุ ท ธเจ้ าได้ ว างไว้ คื อ สมถกรรมฐาน และ วิปัสสนากรรมฐาน ทังสองอย่างมีความเกี่ยวข้ องกัน สมถะ คือ ้ การทําสมาธิ มีมาตังแต่ก่อนพระพุทธศาสนา เป็ นหลักสากล เมื่อ ้ สิทธัตถะภิกขุออกบวชก็ไปศึกษากับดาบสฤาษี แต่ท่านก็ได้ เข้ าใจ ว่าการทําสมาธิ เป็ นอุบายวิธีพักใจเฉยๆ เมื่อทําสมาธิ แล้ ว จะให้ เกิดความรู้ ความฉลาดขึ ้นนัน เป็ นไปไม่ได้ จึงไม่มีฤาษี คนใดเมื่อ ้ ทําสมาธิ จิตสงบแล้ วมีปัญญาเกิดขึนแต่อย่างใด เป็ นเพียงพักใจ ้ บางช่วงบางขณะเท่านัน อย่างมากก็เป็ นญาณ เป็ นฌานไปบาง ้ ช่วงบางคราว จะให้ เกิดความฉลาดรู้แจ้ งเห็นจริ งธรรมะไม่ได้ แต่ ก็มีสวนเป็ นอุบายอุดหนุนให้ เห็นชอบเห็นจริ งได้ ่ พระพุทธเจ้ าได้ วางหลักการปฏิบัติคือ สัมมาทิฏฐิ ความ เห็นชอบ วิปัสสนา หมายถึง การคิดตริ ตรอง หาเหตุหาผล มา สอนตนอยู่เสมอ นี่คือ อุบายปั ญญา วิปัสสนาเป็ นธรรมะขันกลางๆ้ ถ้ าเป็ นวิปัสสนาญาณแล้ วจะกลายเป็ นธรรมะขันสูง ขันพื ้นฐานคือ ้ ้ สร้ างปั ญญาสัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบให้ เกิดขึ ้น ต่อไปวันข้ างหน้ า ปั ญญาตัวนี ้จะพัฒนาตัวเองไปกลายเป็ นปั ญญาวิปัสสนา และ เมื่ อพัฒนาปั ญญาวิปัส สนาให้ ล ะเอี ยดยิ่ งขึนไปอี ก ในที่ สุดก็ จ ะ ้ กลายเป็ น ภาวนามยปั ญญา เป็ นปั ญญาขันสูง หากผู้ใดปฏิบติได้ ้ ั ปฏิบัติถึง จนเกิดปั ญญาประเภทนีขึน ผู้นันจะอยู่เป็ นปุถุชนได้ ้้ ้
- 35. 34 ไม่ กี่ นาที อี ก ไม่ กี่ น าที ข้ า งหน้ า ผู้ นัน จะบรรลุเ ป็ นพระอริ ย เจ้ า ้ อย่ า งน้ อ ยเป็ นพระโสดาบัน ขึน ไป ปั ญ ญาตัว นี จ ะเกิ ด ขึน ได้ ก็ ้ ้ ้ เพราะฐานปั ญญาเบื ้องต้ นคือ สัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบ ปั ญญา ย่อมเกิดขึ ้นจากปั ญญาเอง ปั ญญาขันละเอียดก็ย่อมเกิดขึ ้นจาก ้ ปั ญ ญาขันกลาง ปั ญญาขันกลางก็ ย่อ มเกิ ด ขึนจากปั ญญาขัน ้ ้ ้ ้ หยาบ ปั ญญาขันหยาบคือปั ญญาสัมมาทิฎฐิ ความเห็นชอบ ต้ อง ้ วางรากฐานตัวนี ้ให้ ถกต้ องเสียก่อน ู ตัวความเห็นเป็ นสิ่งสําคัญในการปฏิบติ คือ เห็นจริ งตาม ั ความเป็ นจริ ง ไม่ใช่ร้ ู จริ งอย่างเดียว ต้ องเห็นจริ งด้ วย การรู้ จริ ง อย่างเดียวมีหลายช่องทาง เช่น เราศึกษาธรรมะจากตํารา ฟั งธรรม จากครู อาจารย์ อันนันก็ร้ ู อันนีก็ร้ ู การรู้ อย่างนี ้ ไม่มีผลดีอะไร ้ ้ เพราะเรายังไม่เห็นจริ งตามความรู้ จริ งที่ว่ามา การศึกษาธรรมะที่ เราต้ องการคือ เพื่อให้ เห็นจริ งในขันสุดท้ าย การเห็นจริ งมีทังขัน ้ ้ ้ หยาบ ขันกลาง ขันละเอียด ต้ องอบรมตนเองให้ เป็ นอย่างนี ้ ้ ้ การทํ า สมาธิ ที่ ว่ า มา ก็ อ ย่ า ไปทิ ง หากไม่ ทํ า สมาธิ แ ล้ ว ้ กํ า ลัง ใจที่ คิด ก็ เ หนื่ อ ยได้ การทํ า สมาธิ เ ป็ นการพัก ใจชั่ว ครู่ ห นึ่ง เมื่อทําสมาธิแล้ วก็ต้องใช้ ปัญญาพิจารณา คือเราไม่ติดใจในการ ทําสมาธินน แต่เราก็ต้องทํา เหมือนการเดินทางเพื่อให้ ถึงจุดหมาย ั้ เมื่ อ เราเดิ น ไป เกิ ด การเหน็ ด เหนื่ อ ยเมื่ อ ยล้ า ขึ น ก็ จํ า เป็ นต้ อ ง ้ พักผ่อนตามสายทางนัน เพื่อเอากํ าลังให้ เกิดขึนในการเดินทาง ้ ้ เมื่อพักมีกําลังแล้ วก็เดินทางต่อไป นี ้ฉันใด เรื่ องการทําสมาธิเป็ น การพักใจ เรื่ องการเดินทางเป็ นเรื่ องของสติปัญญา คิดอยูเ่ สมอ
- 36. 35 บางคนมีความเข้ าใจว่า ตนเองรู้อย่างนี ้ เข้ าใจอย่างนี ้ นึก ว่าตนเองมีความคิด ไม่ใช่เลย นันเป็ นเพียงความรู้ ให้ แยกออกให้ ่ เป็ น ความรู้ กบความคิด ลักษณะอย่างไร คนละเรื่ องกัน ส่วนมาก ั นักปฏิบตจะเอาความรู้มาตัดสินปั ญญาตนเองว่า ธรรมะหมวดนัน ัิ ้ ก็ร้ ู หมวดนีก็ร้ ู ความรู้ จะเป็ นการบันทอนปั ญญาตนเองทังหมด ้ ่ ้ เลย ถ้ าบุคคลใดมีความเข้ าใจว่าตนเองรู้ แล้ ว คนนันจะใช้ ปัญญา ้ ไม่ได้ อย่าทําตัวเองให้ เป็ นคนรู้ แล้ ว สิ่งที่เราต้ องการคือความเห็น ความรู้ ทงหมดที่ว่ามา เราจะรู้ ได้ จากการศึกษาเล่าเรี ยน แต่การ ั้ เห็นด้ วยตนเองเป็ นเรื่ องที่ ยากมาก เราจึงเอาความรู้ ทังหมดมา ้ อบรม มาสอนตนอยู่เ สมอว่า ความรู้ ทัง หมดเป็ นชื่ อ ของธรรมะ ้ เท่านัน เรารู้ชื่อของธรรมะ แต่ตวธรรมะยังไม่เห็น พยายามสอนใจ ้ ั ตนเองให้ มี ค วามรู้ รอบมากกว่า นี ้ เรี ย กว่า ใจเรามี ปั ญ ญา มี เหตุผล เอาความรู้ เห็นต่างๆ มาฝั งที่ใจของตนเองให้ มาก เรี ยกว่า ญาณทัสสนะ ทังรู้ทงเห็นไปพร้ อมๆ กัน ้ ั้ ในโลกของเรานี ้ เป็ นธรรมะทังหมดถ้ าคนมีปัญญา โลก ้ อยู่ท่ี ไ หน ธรรมะอยู่ที่ นั่น ภายในตัว เองเป็ นธรรมะ ภายนอก ทังหมดก็เป็ นธรรมะ ให้ เราพิจารณาความจริ ง เช่น ความแก่เจ็บ ้ ตาย คนแก่คนหนุ่ม นี่เป็ นธรรมะทังหมด สมมติว่า คนหนุ่มกับคน ้ แก่อยู่ด้วยกัน คนหนุ่มก็เอาเรื่ องของคนแก่มาเป็ นธรรมะได้ ถ้ ามี ปั ญญาดี หรื อคนแก่ก็สามารถเอาเรื่ องของคนหนุ่มมาเป็ นธรรมะ ได้ ถ้ ามีปัญญาดี คนหนุ่มจะเอาคนแก่มาเป็ นธรรมะได้ โดยมอง ว่า แต่ก่อนเขาก็หนุ่มเหมือนเรา เมื่ออายุเขาเท่ากับเรา รู ปร่ าง
- 37. 36 ลักษณะของเขาก็เหมือนกับเรา แต่บัดนีอายุเขามากขึน อีกวัน ้ ้ หนึงข้ างหน้ า เมื่อเราอายุเท่ากับเขา รูปร่างกายเราก็เหมือนเขาทุก ่ ส่ว น นี่ คื อ คนหนุ่ม เอาคนแก่ ม าเป็ นอุบ ายสอนใจได้ ถ้ า เขามี ปั ญญาที่ดี หรื อคนแก่ดคนหนุ่มก็เหมือนกัน แต่ก่อนเราก็เป็ นคนหนุ่ม ู เหมื อ นคนนี ้ แต่ ค นหนุ่ม คนนัน เมื่ อ มี อ ายุเ ท่ า กับ เรา เขาก็ จ ะ ้ เหมื อ นเราทั ง หมด ให้ สามารถเที ย บเคี ย งได้ ทุ ก สิ่ ง ทุ ก อย่ า ง ้ เทียบเคียงตามความเป็ นจริ ง คือสามัญลักษณะธาตุ คือธาตุเสมอ กันทังหมด นี่คือปั ญญาของเรา หลักภาวนาปฏิบติอย่าเพิ่งบอก ้ ั ว่ารู้ แล้ ว ถ้ าบอกว่ารู้ แล้ ว ปั ญญาจะหมดสิทธิ์ทนที คิดไม่ได้ ตรึ ก ั ตรองไม่ได้ เลย มันรู้แล้ ว ในครังพุทธกาลคนสมัยนันทําไมจึงบรรลุมรรคผลนิพพาน ้ ้ ได้ ง่าย เพราะเขาเหล่านัน ไม่มีคําว่า รู้ แล้ ว ไม่นําเอาความรู้ มา ้ ตัดทอนปั ญญาของตนเองแต่อย่างใด มีแต่จะทําอย่างไรให้ ร้ ู จริ ง เห็นจริ งตามหลักความเป็ นจริ ง เขาภาวนากันอย่างนัน สมัยก่อน ้ พระพุทธเจ้ ายัง ไม่ได้ บัญ ญัติตําราไว้ การเผยแผ่ก็ไม่มี เทปหรื อ หนังสือ การเผยแผ่สมัยนันเพียงแต่นําเอาความรู้ ความเห็นของ ้ พระสงฆ์เป็ นตัวประกาศศาสนา ให้ บคคลทังหลายเข้ าใจอย่างเป็ น ุ ้ ธรรมตามหลักความเป็ นจริ ง เอาปั ญญาพิจารณาเหตุผลไปเลย ตามประวัติ บางคนว่านะโมยังไม่เป็ นเลย ก็สามารถเป็ นพระอริ ย เจ้ าได้ บางคนศีลห้ ายังไม่ร้ ูเรื่ อง ก็เป็ นพระอริ ยเจ้ าได้ สมัย เราทุก วัน นี ้ มี ห ลัก ธรรมะหลายหมวดหมู่ จึ ง ควร
- 38. 37 รักษาให้ ได้ ว่าเรื่ องศีลเราก็ต้องรักษาเอาไว้ เพราะศีลเป็ นอุบาย ข้ อบังคับอย่างหยาบ กิริยากายวาจาที่เรามีตอสังคม เราต้ องเลือก ่ การแสดง ไม่ใช่ว่าจะทําตามชอบใจ ต้ องมีเหตุมีผล รักษาศีลคือ รั กษากายวาจาให้ อยู่ในขอบเขตของสังคม เพื่อความเป็ นธรรม ของหมู่คณะ ศีลทังหมดมารวมอยู่ที่ใจ ทีนีใ้ จของเรายังมีกิเลส ้ ตัณหาอยู่มาก การแสดงออกของเราจึงพยายามรักษาอย่าให้ โลด โผนเกินไป ถึงจะมีความรักความยินดีก็ให้ เป็ นเรื่ องของภายใน เราจะพยายามรักษาอบรมใจของตนเองด้ วยปั ญญาของเรา ศีล ทังหมดจะรักษาได้ ด้วยปั ญญา คนทังหลายเข้ าใจว่า รักษาศีลให้ ้ ้ ได้ ก่ อ นจึง จะเกิ ด สมาธิ แท้ จ ริ ง การรั ก ษาศี ล นัน ปั ญ ญาเป็ นตัว ้ รักษา ถ้ าจะรักษาศีลโดยไม่มีปัญญาเป็ นตัวรักษาแล้ ว จะรับศีล วัน ละร้ อยครั ง พัน ครั ง ก็ ห ายหมด เพราะจะรั ก ษาศี ล ได้ ต้ อ งมี ้ ้ ปั ญญาเข้ าใจในเหตุในผล ปั ญญารอบรู้ในการรักษา ศีลแต่ละข้ อ จะใช้ ปัญญารักษาอย่างไร นี่คือคนฉลาดจะรักษาอะไรก็รักษาได้ ง่าย ทําได้ งาย ปั ญญาเป็ นสิงสําคัญที่เราต้ องสร้ างขึ ้นมา ่ ่
- 39. 38 หลวงพ่ อทูล เทศน์ ท่ ี รร.ปานะพันธ์ กัณฑ์ ท่ ี 3 ข้ อธรรมะที่นํามาอบรมวันนี ้ คือการยอมรับความจริ งตาม หลักความเป็ นจริ ง เพราะความจริ งทังหมดมีอยู่ประจําโลก ตังแต่ ้ ้ กาลไหนๆ ว่าสิ่งนันมีความจริ งอย่างนัน สิ่งนี ้มีความจริ งอย่างนี ้ ้ ้ ความจริ งบางสิ่งบางอย่างเราไม่ควรเอามาเป็ นตัวอย่าง เราก็ทิ ้งไป ความจริ งบางสิ่งที่มีประโยชน์ เราก็จะนํามาเป็ นข้ อปฏิบัติต่อไป ความจริ งของโลกมีหลักฐานชัดเจน เรี ยกว่า จริ งโลก นิ สั ย ใจคอของบุ ค คลที่ ม าเกิ ด ในโลกนี ไ ม่ เ หมื อ นกั น ้ พระพุทธเจ้ าตรั สไว้ 2 ประเภท คือ อเสวนา จะ พาลานัง ปั ณฑิ ตานัญจะ เสวนา คือ กลุ่มของคนพาล และกลุ่มของนักปราชญ์ บัณฑิต คนสองกลุมนี ้มีอยู่ประจําโลกมาทุกยุคสมัย เราคนเดียวก็ ่ ยังแบ่งเป็ นสองอย่างได้ เป็ นคนพาลด้ วย เป็ นนักปราชญ์ด้วย บาง ทีก็ชว บางทีก็ดี เปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา โลกของเราจึงแบ่ง ่ั ออกเป็ นสองกลุ่ม กลุ่มคนพาลและกลุ่มบัณฑิต ลักษณะอย่างนี ้ เป็ นการเปลี่ยนแปลงไปตามสภาพของโลก หากยุคใดสมัยใด มีคนพาลเกิดขึนกับโลกมาก ในโลกก็ ้ จะเกิดความเดือดร้ อนวุ่นวายไปทุกแห่ง ฆ่ากันตีกนเห็นแก่ตวทุก ั ั หนแห่ ง เกิ ด ความเดื อ ดร้ อน หากยุค ใดสมัย ใดเกิ ด นัก ปราชญ์ บัณฑิตขึ ้นมาก กําลังศีลธรรมมากขึ ้น ความเป็ นอยู่ของสัตว์โลกก็ มีความเจริ ญมากขึน การพูดอย่างนีจะเอาอะไรเป็ นเครื่ องวัดว่า ้ ้ ยุคไหนมีคนพาลเกิดขึนมาก ยุคไหนมีนักปราชญ์ บณฑิตเกิดขึน ้ ั ้
- 40. 39 มาก ให้ เราดูตามหลักความเป็นจริ งของโลกที่มีการเคลื่อนไหวอยู่ แต่ที่จริ งแล้ วคนทังสองจํ าพวกจะไม่ขาดจากโลกนี เ้ ลย ในยุคนี ้ ้ สมัยนี ้ ให้ พวกเราสังเกตดูง่าย พวกเรามีอายุที่ผ่านมา 50 ปี 60 ปี ในยุคก่อนสมัยโน้ น นิสยของคนเราทังหลายมีนิสยอย่างไร มีความ ั ้ ั เป็ นอยู่อย่างไร มีความซื่อสัตย์สจริ ตอย่างไรบ้ าง ลักขโมยปล้ นจี ้ ุ เป็ นอย่างไรบ้ าง การเห็นแก่ตว เห็นประโยชน์แก่พวกพ้ อง ในยุค ั นันกับยุคนี ้แตกต่างกันอย่างไรบ้ าง หากพิจารณาดูแล้ ว ทุกคนคง ้ ตอบว่า ความเป็ นอยู่สมัยปู่ ย่าตาทวดเป็ นแบบสบายๆ ไม่มีคนลัก ขโมยจี ป ล้ น หรื อ มี น้ อ ยมาก การข่ม ขื นชํ า เรามี น้ อ ยมาก เรื่ อ ง ้ หายนะเลวร้ ายต่างๆ ไม่ค่อยมี ในยุคนันมีนกปราชญ์ บณฑิตมาก ้ ั ั ต่างจากยุคนีที่มีคนพาลมากขึน คนพาลอยู่ที่ไหน ก็อยู่ในสังคม ้ ้ โลกนี เ้ อง การกํ าจัดคนพาล กํ าจัดได้ ยากมาก เพราะถึงยุคถึง กาลเวลาแล้ ว นิสยของคนจะเลวร้ ายลงไปทุกที ั อีกส่วนหนึ่งที่พูดว่า โลกมี ความเจริ ญ คําว่า เจริ ญ เอา วัตถุเป็ นเครื่ องวัด ว่ายุคนีสมัยนี ้ มีการก่อสร้ าง สิ่งอํานวยความ ้ สะดวกให้ คนกินดีอยู่ดีมากขึ ้น จึงถือเอาวัตถุเป็ นความเจริ ญของ โลก แต่เรื่ องศีลธรรมได้ เสื่อมไปจากใจคน ความละอายแก่ใจของ คนมีน้อยมาก คนพาลสันดานชัวเริ่ มจะก่อตัวมากขึ ้นๆ ตามที่เรา ่ ได้ ติดตามข่าวโลก ดังคําว่า ประชาชนเป็ นใหญ่ในแผ่นดิน เสียง ประชาชนเป็ นเสียงสวรรค์ นี่พูดแบบการเมือง ประชาชนเป็ นผู้มี หน้ าที่ทําให้ โลกเจริ ญได้ ฉิบหายได้ เช่นเดียวกัน ผู้ปกครองเป็ น เพียงผู้ตามหลังประชาชน ประชาชนต้ องการอย่างไร เขาก็ต้องทํา
- 41. 40 อย่างนัน ้ ตั ว อย่ า งเช่ น ประเทศไทยมี นั ก การเมื อ งอย่ า งนี ้ ถ้ า ประชาชนต้ องการอย่างไร ฝ่ ายบริ หารก็ต้องทําตาม บ้ านเมืองจะ เจริ ญหรื อไม่ ไม่ได้ ขึ ้นอยู่กบผู้แทนราษฎร แต่ขึ ้นอยู่กบประชาชน ั ั ทัง ประเทศ ถ้ าประชาชนในยุ ค นี มี ค นพาลมากขึ น จํ า เป็ นที่ ้ ้ ้ นักการเมื องต้ องทํ าตามคนหมู่มาก ยิ่งทํ าตามคนหมู่มาก ก็ ยิ่ ง เสื่อมเร็ วยิ่งขึน เพราะสันดานคนในยุคนีมีแต่เลวร้ ายลงไปทุกที ้ ้ เราต้ องยอมรั บความจริ ง ทําใจให้ ได้ แต่สําหรั บนักปฏิบัตินันมี ้ เพียงส่วนน้ อย ให้ เราทําใจอยู่เสมอว่า ใครจะยอมรั บความจริ ง หรื อไม่ก็ตาม มันก็จะหมุนตัวไปในทางที่ตํ่า การภาวนาปฏิบติจึง ั เป็ นการหลีก หรื อตีตวออกห่างคนพาลเหล่านี ้ให้ มากที่สดเท่าที่จะ ั ุ มากได้ การตีตัวออกห่างไม่ใช่ว่าเราจะไปบังคับเขา ทําร้ ายเขา การคบค้ าสมาคมเป็ นเรื่ องธรรมดาในสังคมโลก การสมาคมเป็ น กิริยาในการคบหา แต่อกิริยาเราจะทําใจเฉย วางตัวได้ ว่านิสยใจ ั คอของคนจะเลวร้ ายลงไปทุก ที การภาวนาปฏิ บัติ เ ป็ นอุบ าย กระตุ้นใจตนเองให้ มีเหตุผลยอมรับความจริ งของโลกให้ ได้ หาก เราไม่สอนใจตนเองแล้ ว เราก็จะเป็ นทุกข์ กับสังคมโลก จึงต้ อง อบรมตนเองให้ หางจากคนพาล ่ นี ้แล ตนเป็ นที่พึ่งของตน ต้ องพึ่งความสามารถสติปัญญา ของเราเอง ปั จจุบัน นี กําลังเริ่ มเกิ ดกลียุค ขึนทุกที เรี ยกว่า สุญ ้ ้ กัปป เริ่ มก่อตัวขึ ้น ผู้ที่ปฏิญาณตนว่านับถือศาสนาพุทธ เป็ นเพียง ์ ภาคทฤษฎี หรื อภาคบังคับเท่านัน ส่วนการนับถือด้ านจิตใจจริ งๆ ้
- 42. 41 ยากมาก ถ้ าทุกคนยอมรับความจริ งว่าสังคมกําลังเปลี่ยนแปลง อย่างนี ้ สังคมภายนอกจะเปลี่ยนแปลงก็เปลี่ยนแปลงไป แต่เรา เป็ นผู้ป ฏิ บัติ ก็ จ ะยอมรั บ ความจริ ง อย่ า งนี ๆ พยายามทํ า ตัว อยู่ ้ เสมอว่า เราจะเป็ นมิตรกับคนทุกคน ถึงแม้ ว่าเราจะเป็ นผู้ฝึกตัวให้ เป็ นบัณฑิตนักปราชญ์ก็ตาม แต่ก็หนีจากคนพาลไม่ได้ หนีไม่ได้ ก็ ต้ องคบกัน คบกันในสังคม เราจะทําตัวไม่เป็ นภัยกับใคร ไม่ก่อ เหตุใดๆ ทังสิ ้น ้ เรื่ องการสมัครสมานสามัคคีกน เราก็สามัคคีเป็ นบางส่วน ั ส่วนไหนหลีกเลี่ยงได้ ก็หลีกเลี่ยงไป บางสิ่งหลีกเลี่ยงไม่ได้ ก็อยู่ไป ตามกิริยาของการอยู่ แต่ใจเราจะไม่พอใจกับของสิงนันเลย สังคม ่ ้ โลกกํ าลังเป็ นอย่างนี ้ ความทุกข์ ที่เกิ ดขึนเกิดจากเราไม่ยอมรั บ ้ ความจริ ง ความจริ งในสังคมมีอะไรบ้ าง ความจริ งในส่วนตัวมี อะไรบ้ าง แจกแจงออกมา ขยายออกมาให้ กว้ างขวาง เพื่อให้ ใช้ ปั ญญาติดตามให้ ทนต่อเหตุการณ์ในสังคมนี ้ ใจจะมองโลกในทาง ั ที่เป็ นจริ ง นี่เป็ นเหตุสําคัญของนักภาวนา ไม่ใช่นึกคําบริ กรรม จะ ไม่ทนต่อเหตุการณ์ ต้ องใช้ สติปัญญารอบรู้ร้ ูรอบ แก้ ปัญหาส่วนตัว ั และสังคมให้ ทนเหตุการณ์ จึงจะอยูได้ อย่างสบาย ั ่ นี่คือการปฏิบติที่เราต้ องรู้รอบในทุกแง่มม มีปัญหาอะไรก็ ั ุ ต้ องแก้ ไขให้ ทันต่อเหตุการณ์ ที่เกิดขึน ดังพระพุทธเจ้ าตรั สไว้ ว่า ้ ธรรมทังหลายเกิดแต่เหตุ ดับไปเพราะเหตุ คําว่า เหตุ มีหลัก ้ ใหญ่ อยู่สองประการคือ เหตุที่ดี และเหตุที่ชั่ว เหตุดีเหตุชั่วนัน ้ เราใช้ เหตุผลเป็ นข้ อบังคับ เหตุที่ดีมีเหตุผลอะไร เหตุที่ชวมีเหตุผล ั่
- 43. 42 อะไร เราต้ องรู้จักนําเหตุทังสองอย่างมาใช้ งาน บางสิ่งแก้ ไม่ได้ ้ บางสิ่งแก้ ได้ เราก็ต้องแก้ กันไป ไม่ใช่ว่าจะเอาทังหมด หรื อทิง ้ ้ ทังหมด เรี ยกว่า ธรรมวิจยะ เลือกเฟนธรรมะ ้ ้ ธรรมะทังหมดมีประจําโลก ศาสนาต่างๆ เกิดขึ ้นบางช่วง ้ บางขณะ เมื่อถึงกาลเวลาก็หมดไป เมื่อหมดไปก็ก่อตัวขึนใหม่ ้ แล้ วก็ฉิบหายไปอีก แต่ธรรมะคือธรรมชาติไม่หมดไปจากโลกนี ้ ความเป็ นอยู่ของโลกเป็ นอย่างไรก็เป็ นอย่างนัน เช่น คนมีการ ้ เกิดแก่เจ็บตายก็เป็ นไปอย่างนัน คนมีความสุขความทุกข์ก็เป็ นไป ้ อย่างนัน นี่คือธรรมชาติที่มีอยู่ ไม่มีใครจะลบเลือนได้ เลย ทุกคน ้ ต้ องประสบพบเห็น พระพุทธเจ้ าเผยแผ่คําสอนเพียงช่วงระยะเวลา สันๆ คําสอนของพระองค์ในหนังสือพระไตรปิ ฎกมีปริ มาณเพียง ้ นิ ด เดี ย วเมื่ อ เที ย บกับ หลัก ความเป็ นจริ ง ทัง หมดมี ม ากกว่ า นัน ้ ้ ขอให้ เรานําเอาหลักความจริ งทังหมดมาพิจารณากัน ้ พระพุทธเจ้ าตรัสไว้ ว่า เมื่อพระองค์อุบติขึ ้นในโลกนี ้ เพื่อ ั ต้ องการให้ สงคมโลกอยู่ด้วยกันอย่างสันติสข มีความรักกันสงสาร ั ุ กัน ให้ อภัยกัน มีอเุ บกขาทําใจให้ เป็ นกลาง พระองค์ได้ วางหลัก พรหมวิห ารสี่ คื อ เมตตาความรั ก กรุ ณ าความสงสาร มุทิ ต า พลอยยิ น ดี เ มื่ อ ผู้อื่ น ได้ ดี อุเ บกขาความวางเฉย ทัง สี่ ข้ อ นี เ้ ป็ น ้ หน้ าที่ของทุกคนที่จะนํามาปฏิบัติเฉพาะตัว หากสัตว์ โลกไม่นํา ธรรมะสี่ข้อนี ้ไปปฏิบติ ปั ญหาย่อมตามมาได้ ั เมตตา คือความรักกันในแง่สงสารกัน หากมีความรักกัน สงสารกันแล้ ว ความรักจะยืนยงตลอดไป เช่น ถ้ าผัวเมียมีความ
- 44. 43 รั กกันแต่ไม่มีความสงสารกัน ความรักนันจะไม่ยืนยงเท่าที่ควร ้ แต่หากผัวเมียมีความรักกันและมีความสงสารกัน ผัวเมียคู่นนจะ ั้ อยู่ด้วยกันตลอดชีวิต ความสงสารจะเป็ นตัวบังคับความรักอีกต่อ หนึ่ง ความรั กความเมตตามี อยู่ประจํ าโลก แต่ก็มีตามยุคตาม สมัย หากสังคมใดมีความรักเมตตาต่อกัน สังคมก็จะมีความเจริ ญ มีความเป็ นอยูที่ดี เมตตาเป็ นเครื่ องคํ ้าจุนโลก ่ โลกของเรานี ้ ทุกยุคทุกสมัย ไม่ว่าจะมีพระพุทธเจ้ าเกิดมา หรื อไม่ก็ตาม ลักษณะความรักกันมีทุกยุคทุกสมัย นี่คือสันดาน ของสัตว์ โลก ทังมนุษย์ และสัตว์ ดิรัจฉาน มี ความรั กกันอยู่เสมอ ้ สัตว์ตางๆ เมื่อมีลก ก็จะมีความรักต่อลูกมาก ดังจะเห็นได้ จาก ไก่ ่ ู สัตว์ก็มีความรักกัน ไม่ใช่จะมีแต่คนเพียงอย่างเดียว เมตตาจึงเป็ น รากแก้ ว โน้ มน้ าวสัตว์โลกให้ อยู่ร่วมกันได้ อย่างผาสุก อยู่ด้วยกัน ไม่ มี เ วรภัย ต่อ กัน ไม่ ป องร้ ายกัน การเอาเปรี ย บกัน จะไม่ มี ใ น สังคมนันเลย้ หากเมื่อใดสังคมโลกมีความเมตตาสงสารกันน้ อย เมื่อนัน ้ คนก็จะเอารัดเอาเปรี ยบกัน สังคมเดือดร้ อนทุกหย่อมหญ้ า เมื่อมี ความรักกัน ความสมัครสมานสามัคคีย่อมเกิดขึ ้นเป็ นเงาตามตัว จะพูดจะทําก็มีแต่จะช่วยกันทํา โลกก็จะมีความเจริ ญมากขึ ้น ถ้ า ยุคใดความรักความสงสารมีน้อย ความสมัครสมานสามัคคีก็ย่อม น้ อ ยลง คื อ ไม่ อ ยากช่ ว ยเหลื อ กัน สัง คมโลกมี 2 ประเภท คื อ สังคมบัณฑิตนักปราชญ์ กับสังคมคนพาล แล้ วสังคมของคนพาล มีความรักความเมตตาหรื อไม่ มีอยู่เหมือนกัน เช่น คนพาลก็ยงไม่ ั
- 45. 44 ฆ่าลูกตนเองเลย เขาก็ยงรักลูกเมียเขาอยู่พอสมควร สัตว์ตางๆที่ ั ่ ดุร้าย เสือสิงห์กระทิงแรด มันก็ยงรักลูกของมัน นี่คือ เมตตาเป็ น ั เครื่ องคําจุนโลก มีเมตตามากเท่าไร คนพาลก็น้อยลง บัณฑิตก็ ้ มากขึ ้น นี่คือส่วนหนึงที่เราต้ องทําตัวเป็ นนักปราชญ์ บณฑิตให้ มาก ่ ั ที่สุด ความเมตตาต่อกันเป็ นเครื่ องอํานวยความสะดวกในชีวิต เพราะเราเกิดในโลกนีไ้ ม่ใช่ว่าเกิดชาติหนึ่งชาติเดียว หลายชาติ หลายภพจะต้ องพบเห็นสิ่งเหล่านี ้อยู่ ไม่แน่ว่าเราจะหลุดพ้ นจาก วัฏสงสารไปเมื่อไร เรายังต้ องเกิดตายอยู่หลายภพชาติ การศึกษา ธรรมะทังหมดจึงเป็ นแนวทางสําหรับผู้ที่จะหนีจากวัฏสงสาร คือ ้ ไม่เพียงแค่จะไปอยูบนสวรรค์เท่านัน ่ ้ สําหรั บเรื่ องสวรรค์มีความจริ งอยู่ว่า ทุกศาสนาที่มาเกิด บนโลกนี ้ ล้ วนแล้ วแต่สอนการไปสวรรค์ เช่น คริ สต์ อิสลาม พุทธ มีความเหมือนกันคือสอนไปสวรรค์ แต่ศาสนาพุทธมีการสอน พิเศษอีกขันหนึ่ง คือหนีพ้นจากสวรรค์ไปได้ เพราะสวรรค์ยงคง ้ ั ต้ องมาเกิดอีก คนไปสวรรค์เพราะผลคุณงามความดีที่ได้ สร้ างไว้ บนโลกนี ้ เมื่อตายแล้ วก็ไปเกิดบนสวรรค์ พรหมโลกก็เป็ นผลจาก คุณงามความดีที่ทําไว้ คือ ทําฌานให้ เกิดขึ ้น ถึงจะไปเกิดที่พรหม โลก เมื่ออํานาจฌานเสื่อมก็ต้องกลับมาเกิดบนโลกเช่นเดียวกัน นี่คือวัฏจักร กามภพ รู ปภพ อรู ปภพ เป็ นวัฏจักร สิ่งที่ พระพุทธเจ้ าสอนคือทําอย่างไรให้ คนหลุดพ้ นจากวัฏจักรได้ นี่คือ ธรรมะที่มีเฉพาะพระพุทธศาสนาเท่านัน เช่น การทําใจไม่ให้ เกิด ้
- 46. 45 ความยึดมันถือมัน ผูกพันในภพทังสาม การทําใจอย่างนี้คืออะไร ่ ่ ้ คือการใช้ ปัญญาพิจารณาเอาภพทังสามมาวิเคราะห์ ทําไมคนเรา ้ จึง ชอบมาเกิ ด อยู่บ่อ ยๆ เพราะความผูก พัน ในภพทัง สามมี อ ยู่ ้ ผูกพันกับสิงใดย่อมจะทําให้ มาเกิด การเกิดนี ้แลมาเป็ นชาติ ชาติ ่ ก็อาศัยภพ ภพอาศัยความผูกพันความยินดีสงนันๆ อยู่ ิ่ ้ การภาวนาปฏิ บัติคื อ การสอนใจตนเองไม่ใ ห้ ห ลงในภพ นันๆ ไม่ให้ ยินดีในภพนันๆ ถึงเราจะมีอยู่ก็ตาม ก็ไม่ให้ เกิดความ ้ ้ ยิ น ดี ฝึ กใจเราให้ ร อบรู้ ในหลัก ความเป็ นจริ ง เรี ย กว่า ยอมรั บ ความจริ ง นี่คือนักปฏิบติ ไม่ใช่แค่ร้ ู ธรรมดา แต่ต้องให้ ใจยอมรับ ั อย่างชัดเจนจึงจะผ่อนคลายได้ นักปฏิ บัติหลายคนได้ พูด ว่า ทํ าอย่า งไรจะให้ จิต ละถอน ปล่อยวางจากกิเลสตัณหาอวิชชาทังหมดได้ เรื่ องจะให้ จิตละถอน ้ ปล่อยวางจากกิเลสอวิชชานันเป็ นอีกส่วนหนึ่ง เป็ นผลซึ่งสูงเกินไป ้ แล้ ว สําหรับนักปฏิบติครังแรก ไม่จําเป็ นต้ องให้ จิตละถอนปล่อย ั ้ วาง ขันแรกคือทําอย่างไรให้ ใจยอมรับความเป็ นจริ ง ความเป็ น ้ จริ งทังหมดเรารู้ จริ งไหม เรารู้ จริ ง แต่ใจไม่ยอมรับสิ่งเหล่านี ้ จึง ้ ต้ องสอนใจตนเองให้ มาก สอนบ่อยๆ เอาปั ญญาสอน หากเราไม่ ใช้ ปัญญาสอนแล้ ว เราก็ จะลุ่ม หลงในภพอี กต่อไป ความยิน ดี ผูกพันในสิงต่างๆ นี่แหละจะเป็ นภพ ภพคือความยินดีผกพันกับสิ่ง ่ ู นันๆ อะไรก็แล้ วแต่สามารถเป็ นภพให้ เกิดได้ ทงนันเลย ้ ั้ ้ ยกตัวอย่างเช่น พ่อแม่ยินดีผูกพันกับลูกหลานมากเกินไป นี่คือเอาลูกเป็ นภพแล้ ว เมื่อพ่อแม่ตายไปก็จะมาเกิดกับลูกหลาน
- 47. 46 ต่อไป หรื อหากผู้นนยินดีผกพันกับบ้านเรื อนหรื อสิ่งใด นันคือฐาน ั้ ู ่ ภพ เมื่อตายไปก็จะไปเกิดในภพนันๆ ดังพระพุทธเจ้ าตรัสไว้ กับ ้ อานนท์วา ดูกรอานนท์ บุคคลที่จะไปสูสคติมีน้อยมาก เท่ากับเขา ่ ่ ุ วัวที่มีเพียงสองเขาเท่านัน บุคคลที่จะไปสู่อบายภูมิมีมาก เท่ากับ ้ ขนวัวที่มีทงตัว เพราะคนเรามีความติดภพเป็ นสิงสําคัญ ั้ ่ ความยึดติดภพต่างๆ ก็ต้องแก้ โดยการภาวนาปฏิบติ ส่วน ั การทําบุญให้ ทานต่างๆ ที่เราต้ องการไปสวรรค์อย่างนันอย่างนี ้ ้ หากเราไม่มี ความผูกพัน กับ ภพนี ้ เราก็ จ ะไปได้ แต่ส่ว นมากไป ไม่ได้ เลย สมมติวา บุคคลทําบุญทําทานทุ่มเทเงินหลายล้ าน เมื่อทํา ่ ไปแล้ ว แต่ใจเรายังคงยินดีผูกพันกับลูกหลานบ้ านเรื อนอยู่ ช่วง ขณะที่ตาย ใจยังคงยินดีผูกพันกับลูกหลานอยู่ แทนที่บญกุศลสิ่ง ุ ที่เราทําไปจะกลายเป็ นเครื่ องอํานวยให้ เราไปสู่สวรรค์ ก็ไปไม่ได้ เพราะบุญทังหมดไม่มีกําลังเหนืออุปาทานความยึดมันในภพ ภพ ้ ่ ต่างๆ เราต้ องแก้ ด้วยตัวเอง การแก้ ต้องพิจารณาตามหลักความ เป็ นจริ ง อย่าให้ จิตใจเราไปผูกพันยึดมันกับสิ่งใด เมื่อใจเราเห็น ่ ความจริ งมากขึนเท่าใด ใจเราก็จะถอนตัวเองได้ มากขึนเท่านัน ้ ้ ้ เรี ยกว่า โยนิโสมนสิการ การใคร่ ครวญ ตรึ กตรอง พิจารณาใน เหตุผ ลว่ า สัต ว์ โ ลกทัง หลายย่ อ มเป็ นไปตามกรรม สัต ว์ โ ลก ้ ทังหลายย่อมมีภพเป็ นที่ตง สัตว์โลกทังหลายย่อมเกิดเป็ นชาติใน ้ ั้ ้ ภพนันๆ ต่อไป ้ นี่คือเอาเรื่ องภพต่างๆ มาพิจารณา ให้ กลัวในการเกิด ให้
- 48. 47 เห็นโทษในการเกิด เห็นภัยในการเกิด เห็นทุกข์ในการเกิดให้มาก ขึ ้น ถ้ าใจมีความกลัวแล้ ว การจะหาอุบายออกจากโลกมันง่ายนิด เดียว การละถอนปล่อยวางก็ง่ายนิดเดียว สมมติว่า เราไปนอนที่แห่งใด แต่ก่อนก็บอกว่า มันดีอย่าง นัน อย่ า งนี ้ แต่เ มื่ อ มาเห็ น ทุก ข์ โ ทษภัย ว่า สถานที่ ที่ เ ราอยู่มี ภัย ้ อันตรายมากทีเดียว มองเห็นเสือ เห็นภัยอันตรายรอบตัว การผูก ใจว่าจะพักผ่อนหลับนอนก็ไม่มีอีกแล้ ว มีแต่จะเอาตัวรอดหนีจาก ที่แห่งนันไป โดยไม่เสียดายที่ แห่งนันเลย นี ฉันใด เรื่ องบุคคล ้ ้ ้ พิจารณาภพที่ตวเองอยู่นี ้ ว่าเป็ นทุกข์ เป็ นโทษ เป็ นภัย ก็จะกลัว ั ในการเกิดอีกต่อไป หากใจกลัวในการเกิดแล้ ว หลักภาวนาอื่นนัน ้ ง่ายนิดเดียว เส้ นทางสําหรับพาคนกลัวเดินทางออกไปนัน หาง่าย ้ นิดเดียว สมมติว่า เรานอนอยู่ในป่ า ทีแรกนอนหลับสบาย เมื่อเรา ลืมตาขึนมาแล้ วเห็นเสือยืนอยู่ข้างๆ คนผู้นันจะนอนไม่หลับอีก ้ ้ ต่อไป และจะอยูที่นนอีกไม่ได้ มีแต่จะหาวิธีวิ่งหนีจากที่แห่งนันไป ่ ั้ ้ สุดกําลัง การวิ่งหนีจะไปทางไหน เรื่ องเส้ นทางไม่ต้องบอกกันเลย ถ้ ากลัวสิงใดแล้ ว ทางออกไม่ใช่เรื่ องยาก มันจะบอกอยู่ในตัวว่าอยู่ ่ ทางไหน ไม่ต้องถามใครทังสิ ้น ประตูแห่งพระนิพพานจะเปิ ดอ้ า ้ รับบุคคลที่มีความกลัวต่อโลกนี ้ คือมันจะไม่ยอมรับความจริ งว่า คนนัน พู ด อย่ า งนี ้ ให้ อ ยู่ก่ อ น มัน ไม่ ย อมรั บ อี ก แล้ ว นี่ คื อ ใจ ้ ยอมรับความจริ งอย่างหนึ่ง อีกทังจะให้ อยู่กบโลกที่กําลังปั่ นป่ วน ้ ั มันไม่ยอมรับเลย มันจะวางทังหมด มันจะไปเอง ้
- 49. 48 การฝึ กใจให้ เ ป็ นอย่ า งนี ้ ฝึ กยากพอสมควร แต่ถ้ า เป็ น อย่างนีแล้ ว การละถอนปล่อยวางนันง่ายนิดเดียว ไม่จําเป็ นต้ อง ้ ้ ไปบังคับให้ ละ สําคัญคือให้ จิตเห็น เห็นตามหลักความเป็ นจริ ง นี่ คื อ สิ่ ง สํ า คัญ ของการปฏิ บัติ การภาวนาปฏิ บัติ ทัง ด้ า นสมถ ้ กรรมฐาน และวิปัสสนากรรมฐาน จุดสําคัญอยู่ที่ร้ ูจริ งเห็นจริ งตาม หลักความเป็ นจริ ง ถ้ าเห็นอย่างนี ้แล้ ว ความสงสัยต่างๆ จะถอน ตัว ความลัง เลต่ า งๆ ก็ ถ อนตัว ความรั ก ความยิ น ดี ก็ ถ อนตัว อุปาทานความยึดมันก็ถอนตัว นี่คือรู้จกทุกข์โทษภัยในวัฏสงสารที่ ่ ั เกิ ด ขึ น คํ า สอนอย่ า งนี มี อ ยู่ ที่ ศ าสนาพุ ท ธแห่ ง เดี ย วเท่ า นั น ้ ้ ้ พระพุ ท ธเจ้ าก็ เ ป็ นตัว อย่ า งได้ ทํ า มาแล้ ว และสอนพระภิ ก ษุ สามเณร ฆราวาสญาติโยม ในสมัยพุทธกาล ได้ บรรลุมรรคผล นิพพานเป็ นจํานวนมากหลายแสนคน คนในยุคนันกับยุคนีต่างกันอย่างไร อวัยวะต่างๆ รู ปร่ าง ้ ้ กลางตัวก็เหมือนกันหมด ทําไมจะทําไม่ได้ เหมือนพุทธกาล ทําได้ ถ้ าหากตังใจจริ ง ้ สําหรับบุคคลผู้ที่ต้องการเข้ าสูมรรคผลนิพพาน มีหลักใหญ่ ่ อยูสามประการ ่ 1. บารมีพร้ อมไหม 2.หลัก การภาวนาปฏิ บัติ ถู ก ต้ อ งตามแนวพระอริ ย เจ้ า หรื อไม่ 3. ความตังใจอันแน่วแน่ ้ หากบุคคลใดมีพร้ อมทังสามหลัก บุคคลนันจะได้ เป็ นพระ ้ ้
- 50. 49 อริ ยเจ้ าในชาตินี้ ถ้ าอย่างใดยังบกพร่ องก็จะยังไม่ได้ สมมติว่า ผู้ นันมีวาสนาบารมีมา พอสมควรจะบรรลุเป็ นพระอริ ยเจ้ าได้ ก็ตาม ้ แต่แนวทางการปฏิบัติไม่ถูกต้ องตามหลักพระอริ ยเจ้ า บุญกุศล ที่ ว่ า มาก็ ช่ ว ยไม่ ไ ด้ ยัง เป็ นปุถุ ช นต่ อ ไป หรื อ บางที ต นเองมี แนวทางปฏิ บัติเป็ นไปตามหลักพระอริ ยเจ้ าอยู่ แต่ไม่เอาใจใส่ เกียจคร้ าน ไม่ขยันหมั่นเพียร นี่ก็ใช้ ไม่ได้ เช่นกัน ฉะนันหลักทัง ้ ้ สามประการนี จึง ต้ อ งสอดคล้ อ งกลมกลืน กัน ให้ เราพิ จารณา ้ ตนเองว่า หลักทังสามประการนี ้เราพร้ อมแล้ วหรื อยัง ้ ส่วนหนึ่งที่เราดูได้ ยากคือ วาสนาบารมี เราไม่สามารถรู้ ตนเองได้ ว่า ในชาติก่ อ นเราได้ ส ร้ างสมบารมี ม าพอแล้ ว หรื อ ยัง พอที่จะบรรลุมรรคผลนิพพานได้ หรื อยังในชาตินี ้ อย่างน้ อยก็ให้ ได้ เป็ นพระอริ ยโสดาบัน บารมีเราพร้ อมหรื อยัง เรามองไม่เห็นตนเอง ว่ า พร้ อมหรื อ ไม่ พ ร้ อม อี ก สองอย่ า งที่ เ ราเห็ น ได้ ชัด คื อ แนว ทางการปฏิ บัติ ที่ ถูก ต้ อ ง เราถูก แล้ ว หรื อ ยัง ถ้ า ทํ า ไม่ ถูก แต่ไ ป เข้ าใจว่าทําถูก เรี ยกว่า เข้ าใจผิดเป็ นส่วนตัว ตนเองทําไม่ถกหลัก ู แต่ไปเข้ าใจว่าทําถูกหลัก นี่ใช้ ไม่ได้ เลย ตนเองไม่ได้ เดินตามองค์ มรรค แต่ไปเข้ าใจว่าตนอยู่ในองค์มรรค นี่ใช้ ไม่ได้ เลย เราต้ อง สังเกตตนเอง หลวงพ่อ พยายามสอนลูกศิษย์ ให้ ศึกษาประวัติข องพระ อริ ยเจ้ าให้ ดี ในครังพุทธกาลผู้บรรลุธรรม บรรลุอย่างไร นําธรรมะ ้ หมวดไหนไปปฏิบติ ถ้ าเราไปดูประวัติพระอริ ยเจ้ าทําความเพียร ั ในสมัย ครั ง พุ ท ธกาล เราจะบรรลุธ รรมขัน ใดขัน หนึ่ ง ได้ อ ย่ า ง ้ ้ ้
- 51. 50 ง่ า ยดายให้ เราศึ ก ษาประวั ติ ข องพระอริ ย เจ้ าจากหนั ง สื อ พระไตรปิ ฎก ดังมีตวอย่างที่หลวงพ่ออธิบายอยู่บ่อยๆ คือ มีภิกษุณีบาง ั ท่ า นเพี ย งไปดูด อกไม้ แล้ ว นํ า มาพิ จ ารณาด้ ว ยปั ญ ญา ท่ า นก็ สามารถบรรลุพระอริ ยเจ้ าได้ ดอกไม้ เป็ นรู ป เอารู ปดอกไม้ สวยๆ นี่แหละมาพิจารณาตามหลักความเป็ นจริ งของดอกไม้ ว่า ดอกไม้ เมื่อปล่อยทิงไว้ นานๆ หลายวันหลายเดือน ก็จะมีการเน่า มีการ ้ เปลี่ยนแปลงไปเป็ นธรรมดา นี่คือพิจารณารู ปดอกไม้ ลงสู่ความ ไม่เที่ยง ท่านสามารถนําเอาดอกไม้ มาโอปนยิโก สังขารร่ างกาย เราเองก็เหมือนกับดอกไม้ อย่างนัน ในที่สุดก็สามารถบรรลุเป็ น ้ พระอริ ย เจ้ าได้ ประวัติข องพระอริ ยเจ้ า ในสมัยครั ง พุท ธกาลมี ้ อุ บ ายการปฏิ บั ติ ม ากมาย อุ บ ายทั ง หมดไม่ เ หมื อ นกั น จะ ้ เหมือนกันก็เพียงบางกลุ่ม ทีนี ้เราจะนําอุบายธรรมอะไรมาปฏิบติ ั เพื่อให้ บรรลุตามนิสยเดิมที่มีอยูในครังพุทธกาล หายากมาก ั ่ ้ เรื่ อ งนิ สัย วาสนาที่ ไ ด้ อ บรมมาในชาติ ก่ อ น บรรดาพระ สาวกทังหลายไม่สามารถทราบได้ ว่า ผู้นนเคยสร้ างบุญสร้ างกุศล ้ ั้ สร้ างวาสนาบารมีมาอย่างนีๆ พระสาวกรู้ ไม่ได้ แต่การรู้ อย่างนี ้ ้ เป็ นหน้ าที่ ข องพระพุ ท ธเจ้ าองค์ เ ดี ย วเท่ า นั น ที่ บ อกได้ ว่ า ใน ้ อดีตชาติเคยทําบุญมาอย่างนัน สร้ างบารมีมาอย่างนี ้ ้ ยกตัว อย่ า ง พระภิ ก ษุ ห นุ่ม ลูก ศิ ษ ย์ ข องพระสารี บุต ร มี ความกระสัน อยากสึกออกไปเป็ นฆราวาส พระสารี บุต รท่า นมี ความสงสารจึงแสดงธรรมให้ ฟังหลายแง่หลายมุม แต่ภิกษุรูปนันก็ ้
- 52. 51 ยังคงอยากสึกอยู่ พระสารี บุตรผู้ซึ่งแตกฉานในปัญญาทุกสิ่งทุก อย่าง แต่ก็ไม่สามารถนําธรรมะหรื อปั ญญาไปบังคับลูกศิษย์ให้ ร้ ู แจ้ งเห็นจริ งตามความเป็ นจริ งได้ พระสารี บุตรจึงนําภิกษุ นันไป ้ กราบพระพุทธเจ้ า พระพุทธเจ้ าตรัสว่า ดูก่อนสารี บตร ไม่มีพระภิกษุรูปใดจะ ุ เทศน์ ส อนได้ มี เ พี ย งตถาคตองค์ เ ดี ย วเท่ า นัน ที่ เ ทศน์ ไ ด้ ถูก จุด ้ พระพุทธเจ้ าจึงให้ นิมิตดอกบัวตูม ให้ ภิกษุได้ จบไว้ ถือไว้ และสอน ั ว่า ให้ พิจารณาดอกบัวนี ลงสู่ความไม่เที่ ยง มี การเปลี่ยนแปลง ้ และน้ อ มดอกบัว นี เ้ ข้ า สู่ธ าตุขัน ธ์ ข องตนเอง ว่า ธาตุนี ก็ ไ ม่ เ ที่ ย ง ้ เหมือนกับดอกบัวนี ้ เมื่อดอกบัวเหี่ยวแห้ ง ธาตุขนธ์ นี ้ก็เหี่ยวแห้ ง ั เช่ น เดี ย วกัน จึ ง ให้ ภิ ก ษุ พิ จ ารณาทวบทวนเข้ า หาร่ า งกายของ ตนเอง ในที่สดภิกษุนนก็บรรลุเป็ นพระอรหันต์ นันเป็ นเพราะภิกษุ ุ ั้ ่ นันเคยสร้ างบารมีมาในอดีต เคยเก็บดอกบัวถวายพระราชา ตี ้ ดอกบัวทองดอกบัวเงินถวายพระราชา ใจของเขามีความผูกพันกับ ดอกบัวเป็ นอย่างมาก ทีนีการภาวนาปฏิบติก็ต้องเอาดอกบัวมา ้ ั เป็ นสื่ออุบายในการปฏิบตธรรม นี่คือสร้ างบารมีเก่ามาอย่างนี ้ ัิ ยกตัวอย่างเพิ่มอีก คือ พระจูฬปั ณฑก ทําไมพระพุทธเจ้ า จึงไม่ใช้ ดอกบัวเป็ นสื่ออุบายธรรม เพราะดอกบัวใช้ ได้ กบบางคน ั เท่านันเอง แต่นิสยของพระจูฬปั ณฑกต้ องใช้ ผ้าขาวเป็ นสื่ออุบาย ้ ั ในการปฏิบติ ในการพิจารณา เมื่อจูฬปั ณฑกได้ จบผ้ าขาวไว้ ในมือ ั ั จับไปจับมา และพิจารณาผ้ าขาวลงสู่ความสกปรกโสโครก แล้ ว น้ อมโอปนยิโก ผ้ าขาวผืนนี ้แต่ก่อนสะอาด เดี๋ยวนี ้เราจับไปจับมา
- 53. 52 เหงื่อไคลจากตัวเราไปถูกผ้ า ทําให้ผ้าดํา โอปนยิโก ใจเราถ้ าหา กว่าถูกกิเลสครอบงําอยู่ จะทําให้ ใจเศร้ าหมองขุ่นมัวได้ เอาผ้ า ขาวที่สกปรกโสโครกมาเทียบกับใจตนเอง พิจารณาไปพิจารณา มา สุดท้ ายจึงนําผ้ าไปซักที่ริมสระแห่งหนึง การซักผ้ าไปพิจารณา ่ ไป ในที่สดก็สําเร็ จเป็ นพระอรหันต์ขณะซักผ้ ายังไม่เสร็ จ ุ ทําไมพระจูฬปั ณฑกจึงใช้ อบายผ้ าขาว เพราะในชาติอดีต ุ เคยเป็ นพระราชาที่ ยิ่งใหญ่ วันหนึ่งออกเสด็จประภาสพระนคร แต่งตัวสวยงาม แต่วนนันแดดจัดเหงื่อโทรมตัว หยิบผ้ าเช็ดหน้ า ั ้ ออกมาเช็ดหน้ าเช็ดตัว แต่ก่อนผ้ าสะอาดมาก แต่บดนีผ้าดําลง ั ้ กลิ่นหอมก็หายไป ก็พิจารณาว่า แต่ก่อนผ้ านี ้หอมไปด้ วยกลิ่นอบ จันทร์ แต่บดนีเ้ หม็นเพราะผ้ าไปถูกกับรู ปร่ างสังขารร่ างกายของ ั เราที่สกปรกโสโครก จึงเกิดสลดสังเวชว่า สังขารร่ างกายเราเป็ น สิ่งสกปรกโสโครกทังหมด หลังจากชาตินนเมื่อตายไป กลับมาเกิด ้ ั้ ใหม่ในสมัยพุทธกาลเป็ นพระจูฬปั ณฑก สื่อในการปฏิบติของพระ ั จูฬปั ณฑกจึงไม่ใช่อย่างอื่นเลย ต้ องใช้ ผ้าอย่างเดียว ใช้ อย่างอื่น ไม่ได้ จะพิจารณาความทุกข์ ต้ นไม้ ผลไม้ ใช้ ไม่ได้ จะต้ องใช้ สื่อ ให้ ตรงกับอดีตในสมัยเป็ นพระราชาคือ ผ้ า บารมีใหม่ที่จะเชื่อม กับบารมีเก่าต้ องให้ ตรงกันได้ เข้ ากันได้ สิ่งสําคัญคือบารมีเก่าที่เราทําไว้ เราจําไม่ได้ วาสร้ างมาทาง ่ ไหน จึงยากตรงนี ้ ทุกวันนีจึงต้ องสุ่มเดา บางคนมีนิสยอย่างนัน ้ ั ้ แต่มาพิจารณาธาตุสี่อย่างเดียว พิจารณาได้ อ ยู่แต่จะไม่เป็ นผล เพราะอุบายที่เป็ นสื่อสําคัญไม่เข้ ากัน การพิจารณาไตรลักษณ์ ก็
- 54. 53 เป็ นเพียงส่วนประกอบในสื่อทังหมด ในครังพุทธกาลบางคนเห็น ้ ้ ดอกบัว บางคนเห็ นใบไม้ ที่ ห ล่น ก็ ส ามารถเป็ นพระอรหัน ต์ ไ ด้ บางคนเดินบิณฑบาตได้ ยินข่าวว่าคนนันตายคนนี ้ตาย ก็นําเรื่ อง ้ ของคนตายมาพิจารณา ก็ทําให้ เป็ นพระอรหันต์ได้ เราต้ องหาสื่อ อุบายที่ตรงกับอดีตที่ได้ สร้ างมาแล้ ว หากบุคคลที่ได้ สร้ างวาสนาบารมีสมบูรณ์ มาแล้ วในอดีต แต่ในชาตินีไ้ ม่มีสื่อที่ตรงกับอดีต ก็จะเป็ นไปไม่ได้ เลย สมมติว่า พระจูฬปั ณฑกมีสื่อสําคัญคือ ผ้ าขาว เป็ นอุบายในการปฏิบติ ถ้ า ั พระจูฬปั ณฑกไปพิจารณาเรื่ องขันธ์ ห้าอย่างเดียว จะเป็ นไปไม่ได้ เลย เป็ นสื่อไม่ได้ คนละอุบายกัน หรื อจะนําดอกบัวมาให้ พระ จูฬ ปั ณ ฑกพิ จ ารณาดูสิ ไม่ ไ ด้ สื่ อ ไม่ ต รงกัน หรื อ เอาเรื่ อ งของ นายพรานดัดลูกศรให้ ตรงมาพิจารณา ก็ไม่ได้ ไม่ตรงกับที่ตนเอง สร้ างมา การปฏิ บัติ ใ นยุ ค นี จึ ง ต้ อ งตรงกับ อดี ต ที่ เ คยสร้ างมา ้ เรี ยกว่า นิสยตรงกับบารมีเก่าที่เคยสร้ างมา ั ผู้ที่จะบรรลุธรรมมีหลักอยูสามประการนี ้ ่ 1.บารมีเก่าที่ได้ สร้ างมา 2.การภาวนาปฏิบตถกตามหลักความเป็ นจริ ง ัิ ู 3.มีความจริ งใจในการปฏิบตธรรม ัิ สามหลักนี ้เป็ นต้ นทางของการปฏิบติ สื่อต่างๆ เราจึงต้ อง ั หาเอง สื่อต่างๆ นันมีมาก เช่น บางคนเคยบริ จาคทานผ้ า หรื อ ้ ทานสิ่งของต่างๆ ตัวอย่าง พระยสกุลบุตรจึงบรรลุธรรมเพราะเห็น คนตาย เพราะสมัยก่อน ยสกุลบุตรเป็ นคนนําคนตายไปเผาที่ป่า
- 55. 54 ช้ า เมื่อเผาแล้วไฟไหม้ ไปเรื่ อยๆ เห็นเลือดเนือกะโหลก ตับไตไส้ ้ ต่างๆ ทะลักออกมา เกิดความสลดสังเวชใจว่า เราตายไปเราก็เป็ น อย่ า งนัน เกิ ด สลดสัง เวชฝั ง ใจเป็ นนิ สัย ต่อ มามาเกิ ด ในเมื อ ง ้ พาราณสี วันหนึ่งมองเห็นนักดนตรี ที่จ้างมาแสดงที่บ้าน คนต่างๆ เขานอนหลับมีทาทางต่างๆ นานา เห็นคนนอนหลับเหมือนกับซาก ่ ผีตายทังหมด นี่คือนิสยเดิมที่ฝังแน่นสมัยเคยฝั งศพที่ป่าช้ าในอดีต ้ ั เกิดความคิดตามความเป็ นจริ งว่า คนนอนหลับเหมือนกับคนตาย ทําให้ นิสยเดิมที่มีอยู่เกิดขยายขึ ้นมาทันที จึงได้ ออกจากบ้ าน เกิด ั เบื่อหน่าย เกิดความกลัว นี่คือ พระยสกุลบุตร ได้ นําสื่อของคน ตายมาเป็ นหลัก มิใช่จะนําสื่อผ้ าขาวมาพิจารณา ใช้ ไม่ได้ นี่คือ เราไม่ร้ ูจกตนเองว่า ในสมัยก่อนเราสร้ างบารมีมาแล้ ว ั ทางไหน ถึงอย่างไรก็ตามเราต้ องค้ นคว้ าอยู่เสมอ อย่าหยุดยัง ้ เมื่ออุบายถูกกับตนเองจะดูดดึงทันที ใจเราจะแจ่มใสพอใจในการ พิจารณาสิ่งนันๆ ให้ มากขึน นันคือนิสยบารมีตรงตามอดีต ต้ อง ้ ้ ่ ั พิจารณาส่วนนี ้ให้ มาก อย่าเอาอย่างเดียว เอาหลายๆ อย่าง ถ้ า อย่างนี ้ไม่ถก ก็ต้องใช้ อบายอื่น นี่คออุบายของปั ญญา ู ุ ื วัน นี ้ หลวงพ่ อ ให้ ค วามเห็ น ในการปฏิ บัติ เ พื่ อ มรรค ผล นิพพาน อย่างน้ อยก็เป็ นพระโสดาบัน ต้ องมีเหตุสามประการดังที่ ได้ อธิ บายมาแล้ ว ให้ เราพิจารณาให้ มาก ดูประวัติพระอริ ยเจ้ า ท่านที่เป็ นพระโสดาบัน อุบายทังหมดที่ท่านเหล่านันใช้ พิจารณา ้ ้ มีอุบายต่างกันอะไรบ้ าง ใช้ พิจารณาอย่างไร ให้ เรานํ ามาเป็ น อุบายสอนใจตนเอง ปฏิบติตนเองให้ มากขึ ้นๆ อีกวันหนึ่งข้ างหน้ า ั
- 56. 55 เราก็จะรู้ เห็นตามหลักความเป็ นจริง หลวงพ่อชี ้แนะการปฏิบติมา ั จนถึงขณะนี ้ คิดว่าเราทังหลายจะได้ สํานึกว่า เราต้ องทําอย่างไร ้ จึงจะไปถึงจุดนันได้ เพราะคําสอนของพระพุทธเจ้ ามีจดเด่นอยูที่นี่ ้ ุ ่ สามารถให้ คนเข้ าถึงมรรคผลได้ ณ จุดนีเ้ อง เรี ยกว่า ปั ญญายะ ปริ สชฌะติ จิตจะมีความบริ สทธิ์ได้ เพราะปั ญญา ุ ุ การให้ อุบายธรรมะมาตังแต่เบืองต้ น คิดว่าทุกท่านจะได้ ้ ้ เข้ าใจธรรมะพอสมควร หรื อสิ่งใดที่ไม่ชดเจน ก็ให้ เขียนคําถามมา ั หลวงพ่อจะอธิบายให้ ฟัง บัดนี ้ก็สมควรแก่กาลเวลา
- 57. 56 รายละเอียดของหนังสือ ชื่อหนังสือ : วัฏสงสาร พระธรรมเทศนาของ หลวงพ่อทูล ขิปปปญฺโญ ฺ วัดป่ าบ้ านค้ อ จ.อุดรธานี ในการอบรมธรรม ที่ โรงเรี ยนปานะพันธ์ ครังที่ 4 (ตุลาคม 2535) ้ วัตถุประสงค์ : จัดพิมพ์เป็ นอนุสรณ์งานอุปสมบท พระเกรี ยงไกร มันเสถียรสิน (สัพพะปั ญโญ ภิกขุ) ่ วันที่ 28 มิถนายน 2552 ุ ณ วัดพุทธรัตนาราม เคลเลอร์ เท๊ กซัส ผู้จดพิมพ์ : วัดซานฟรานธัมมาราม Tel.415.753.0857 ั www.watsanfran.com