1. ตัวอยางโครงงานกลุมสาระการเรียนรูการงานอาชีพและเทคโนโลยีโดยสรุป เรื่องหัวบุกผง
บทที่ 1
บทนํา
แนวคิด ที่มาและความสําคัญของโครงงาน
จากการที่คณะผูจัดทําไดเห็นผูปกครองและชาวบานนําเอกหัวบุก ตนบุกมาประกอบอาหาร
ไมวาจะเปนอาหารคาวและอาหารหวาน แตหัวบุกก็ยังมีเหลืออยูอีกมาก และไมสามารถเก็บไวได
นาน ดังนั้นคณะผูจัดทําจึงมีความคิดและไดปรึกษากันวา ถาหากเรานําเอาหัวบุกที่มีอยูมาดัดแปลง
หรือแปรรูปเปน “หัวบุกผง” ดวยกรรมวิธีงายๆ เพราะสามารถเก็บไวไดนานอีกทั้งยังคงคุณคาของ
อาหารดานโภชนาการ เพือเปนการสะดวกที่จะนําไปใชไดหลายอยาง
่
วัตถุประสงค
1. เพื่อแปรรูปหรือดัดแปลงหัวบุกที่มีอยูในทองถิ่นใหเกิดประโยชนสูงสุด
2. เพื่อสามารถเปนการประหยัดรายจายและเปนอาชีพเสริมของตนเองและครอบครัวได
ผลที่คาดวาจะไดรับ
1.ไดหัวบุกผงนําไปดัดแปลงเปนอาหารและของขบเคี่ยวตางๆ
2. เปนการประหยัดรายจายและเปนการประหยัดเวลา
3. เปนแนวทางในการทํากิจกรรมเสริมตามโครงการเสริมรายไดระหวางเรียน
4. สงเสริมความคิดริเริ่มสรางสรรค
5. รูจักการนําวัสดุที่มีอยูในทองถิ่นมาใชใหเกิดประโยชนและรูจักการแปรรูปอาหาร
ตัวแปรที่ศึกษา
1. ตัวแปรตน หัวบุก
2. ตัวแปรตาม หัวบุกผง
3. ตัวแปรควบคุม ความแกของหัวบุก อุณหภูมิ เวลา

2. สมมติฐานในการศึกษา
นําหัวบุกที่อบสุกแลวไปตากใหแหง แลวนําไปปนใหละเอียดเปนผง สามารถนําไปเปน
สวนผสมของอาหารหวานและของขบเคี้ยวหรือเครื่องดื่มเพื่อสุขภาพได
คํานิยามศัพทเชิงปฏิบัติการ
การอบ หมายถึง การทําใหสุกและสามารถนําไปรับประทานได
อุณหภูมิ หมายถึง การทําใหละเอียดเปนผงโดยใชเครื่องปน
บทที่ 2
ทฤษฎีและเอกสารที่เกี่ยวของ
ในการจัดทําโครงงานกลุมสาระการเรียนรูการงานอาชีพและเทคโนโลยี คณะผูจัดทําได
ศึกษาคุณสมบัติของหัวบุกประกอบการคิดคนทดลองดังตอไปนี้
ลักษณะของบุก
บุกเปนพืชลมลุกชนิดหนึ่ง มีลําตนแตกตางกันออกไป บางตนสูงใหญ บางตนเล็ก ลําตนจะ
เปนสีขาวนวลและมีสีเขียวสลับกัน จะมีมากในฤดูฝนประมาณเดือนมิถุนายน-เดือนตุลาคมจากนั้น
ลําตนจะคอยๆ เหี่ยวและแหงแตใตดินจะมีหัวบุกอยู ซึ่งหัวบุกนี้จะมีอายุแกเต็มที่ประมาณเดือน
ธันวาคม-เดือนกุมภาพันธ ตนบุกแบงออกเปน 3 ชนิดดวยกันและแตละชนิดจะมีลักษณะที่แตกตาง
กันออกไป ดังนี้
1.บุกหนามหรือบุกปา ลักษณะของบุกชนิดนี้ลําตนจะมีหนามเล็กๆ ทั่วลําตนและมียางซึ่งยางของ
บุกเมื่อถูกหรือจับจะมีอาการคัน บุกชนิดนี้สวนมากจะนํามาเปนอาหารของสัตวคือ หมูและดอก
ของบุกชนิดนี้นํามาประกอบหรือเปนสวนผสมของน้ําพริกมะกอกได
2. บุกเกลี้ยง ลักษณะของบุกชนิดนี้ลําตนจะเหมือนกันกับบุกหนามแตจะผิดกันตรงลําตนไมมี
หนาม แตจะมียางลักษณะเดียวกันกับบุกหนาม เมื่อถูกหรือจับยางจะมีอาการคัน บุกชนิดนี้สามารถ
นํามาทําเปนอาหารไดทั้งคนและสัตว หรือที่นํามาแปรรูปสกัดเปนบุกคอนยัคกี้
3.บุกเบือ ลักษณะของบุกชนิดนี้ลําตนจะมีลักษณะเดนคือ ไมมีหนามและจะมีสีเขียวกับสีขาวนวลที่
เจือจางกวาบุกทั้งสองชนิดที่กลาวมา บุกชนิดนี้จะนิยมปลูกกันตามบานเพราะจะใชเปนอาหารได
ตั้งแตตนออนจนถึงตนที่แก สามารถนํามาแกงสมหรือแกงเหลือง และหัวบุกยังสามารถนํามา

3. ประกอบเปนอาหารหวาน อาหารคาว และของขบเคี้ยวไดอีกดวยบุกทั้งสามชนิดที่กลาวมานี้
สวนมากจะมีแถบภาคเหนือแตก็ไมมีทุกจังหวัด จะมีมากเปนบางจังหวัด และบุกทั้งสามชนิดจะมี
ลักษณะของลําตน ใบ หัว ที่คลายกันมากที่สุด หากไมสังเกตจะแยกไมออกวาบุกชนิดใดที่เปนบุก
ปา บุกชนิดใดที่เปนบุกเกลี้ยง และบุกเบือ
การถนอมอาหาร
การถนอมอาหาร หมายถึง การทําใหอาหารอยูไดนานวัน รวมถึงการดัดแปลงหรือการแปร
รูปอาหารดวยกรรมวิธีตางๆ โดยอาหารนั้นจะไมสูญเสียคุณคาและอยูไดนาน
หลักเกณฑการถนอมอาหาร
1. ความสะอาดและการทําลายยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อโรค
2. เลือกวิธีการถนอมอาหารใหเหมาะสมกับชนิดของอาหาร
วิธีการถนอมอาหารมีหลายวิธี
1. การทําใหแหง โดยการตากแดด
2. การเชื่อม
3. การรมควัน
4. การกวน
5. การอบแหง
6. การแชอิ่ม และการบรรจุขวด
ประโยชนของการถนอมอาหาร
1. ชวยเก็บอาหารไวไดนานและมีอาหารไวรับประทานนอกฤดูกาล
2. ทําใหเกิดอาหารชนิดใหมขึ้น
3. ชวยเพิ่มรายไดใหแกตนเองและครอบครัว

4. บทที่ 3
วัสดุอุปกรณ และวิธีการดําเนินการ
วัสดุอุปกรณ
1. หัวบุกคอนขางแกจัด
2. เครื่องปน
3. กระปองหรือขาดโหลมีฝาปด
4. มีดปอก
5. ตะแกรงหรือเครื่องรอนแปง
6. ทัพพีหรือชอน
7. เขียง
8. เตาอบ
9. คีม
10. มีดหั่น
11. ถาดหรือกะละมัง
วิธีการดําเนินการ
1. เลือกหัวบุกที่มีลักษณะคอนขางแกจัดและหัวที่มีขนาดใหญพอสมควร
2. นําหัวบุกลางน้ําเพื่อใหดินที่ติดออกใหหมด
3. นําหัวบุกปอกเปลือก แลวนํามาหั่น หรือฝานใหมีขนาดความหนาเทาๆ กันเมื่อนําหัวบุกที่ผาน
ไปอบจะทําใหหัวบุกสุกและมีสีเสมอกัน
4. นําหัวบุกที่อบสุกแลวไปอบในเตาอบที่อุณหภูมิ 150 องศาเซลเซียส และใชเวลาในการอบ
ประมาณ 10 นาที
5. นําหัวบุกที่อบสุกแลวไปตากแดดหรือปลอยทิ้งไวใหเย็นเพื่อใหหัวบุกกรอบ เมื่อนําไปปนจะทํา
ใหสะดวกและปนละเอียดเปนผงงายขึ้น

5. บทที่ 4
ผลการศึกษาคนควา
จากการทําโครงงานนี้ เมื่อนําหัวบุกมาแปรรูปเปนหัวบุกผง คณะผูจัดทําตองนําหัวบุกมา
ปอกเปลือก แลวนํามาหั่นหรือผานเปนชิ้นที่มีความหนาเทาๆ กัน หลังจากนั้นนําหัวบุกไปอบในเตา
ที่มีอุณหภูมิ 150 องศาเซลเซียส โดยใชเวลาในการอบ 10 นาที เมื่ออบสุกแลวนําหัวบุกไปตากแดด
อีกครั้งหนึ่ง
ตาราง แสดงผลการอบหัวบุก
รายการ อุณหภูมิ(C •) เวลา (นาที) ผลของการอบ
หัวบุก 100 10 หัวบุกจะมีสีขาวนวลหรือสีครีม เมื่อนําหัวบุกไปปน หัว
บุกจะมีลักษณะเปนเม็ดเล็กๆ ไมละเอียดเทาที่ควร
หัวบุกจะมีสีน้ําตาลออนๆ หรือสีออกเหลืองออนๆ เมื่อ
150 10 นําหัวบุกไปปน หัวบุกจะมีลักษณะเปนผงละเอียดและ
มีสีนารับประทาน
จากตารางพบวา ในการอบหัวบุกเราตองใชอุณหภูมิ 150 องศาเซลเซียส โดยใชเวลา 10
นาทีจะไดหัวบุกที่มีสีน้ําตาลออนหรือสีเหลืองออน เมื่อนําไปปนแลวจะเปนผงละเอียดและมีสี
สวยงาม

6. บทที่ 5
สรุปผล อภิปรายผล และขอเสนอแนะ
สรุปผล
การนําหัวบุกดิบมาแปรรูปเปนผง โดยการใชเตาอบสามารถนําไปใชประโยชนไดหลาย
อยางเชน
1. สามารถเก็บหัวบุกไวไดเปนระยะเวลานาน
2. เปนการถนอมอาหารวิธีหนึ่ง เพราะในชวงฤดูฝนหัวบุกมีมากทําใหสูญเปลาประโยชน และอีก
ประการหนึ่งไมมีราคาและไมมีตลาดรับรอง
อภิปรายผล
จากผลการคนควาและทดลอง จะเห็นไดวาหัวบุกสามารถนํามาแปรรูปเปนหัวบุกผง ซึ่งมี
รสชาติหอมอรอยเหมาะที่จะนําไปเปนสวนผสมของขนมหวาน เชน ขนมเปยกปูนขนมสอดไส
ขนมเทียนไสเค็ม ตะโก เม็ดขนุน หรือขนมบัวลอย และอาจนําไปเปนสวนผสมกับเครื่องดื่มเพื่อ
สุขภาพ
ประโยชนของโครงงาน
1. สามารถแปรรูปอาหาร และไดสูตรใหมซึ่งมีรสชาติอรอย
2. สามารถเก็บไวไดนาน และยังคงคุณคาของอาหารอยู
3. สามารถนําไปเปนสวนประกอบของขนมชนิดตางๆ ได
ขอเสนอแนะ
1. หัวบุกที่อบแหงไหมเกรียมไมควรนํามาทําเปนหัวบุกผง เพราะอาจจะทําใหมีรสขม
2. ในการอบหัวบุกควรปรับอุณหภูมิของเตาอบ หรืออาจจะลดเวลาที่ใชในการอบ (กรณีการหั่นบุก
อาจจะบางเกินไป
3. กรณีไมมีเตาอบอาจจะใชแสงแดดจากธรรมชาติในการทําใหแหง
4. การทําโครงงานครั้งตอไปอาจจะแปรรูปผักชนิดอื่นๆ ในลักษณะเดียวกัน
ที่มา : โครงงานเรื่องหัวบุกผง
จากโรงเรียนบานแมกื้ดหลวงกัญไชยมิตรภาพที่ 182 จังหวัดตาก
ชนะการประกวดโครงงานครั้งที่ 2 ปการศึกษา 2544

7. ขอแนะนําสําหรับรับนักเรียนในการเลือกเรื่องที่จะทําโครงงาน
การเรียนรูโดยกิจกรรมการทําโครงงาน เปนการสงเสริมใหนักเรียนไดแสดงความสามารถ
และพัฒนาตนเองไดอยางเต็มที่ โดยเปนไปตามธรรมชาติ ตามความถนัดและความสนใจ เนนใน
เรื่ อ งคุ ณ ธรรม และกระบวนการเรี ย นรู อ ย า งมี ขั้ น ตอน ทั้ ง ในเรื่ อ งที่ เ กี่ ย วกั บ ตนเอง สั ง คม
วิทยาศาสตร เทคโนโลยี ธรรมชาติ สิ่งแวดลอม ศิลปวั ฒ นธรรม ภูมิป ญญาไทย ความรู และ
วิทยาศาสตร เทคโนโลยี ธรรมชาติ สิ่งแวดลอม ศิลปวัฒนธรรม ภูมิปญญาไทย ความรู และทักษะ
ดานคณิตศาสตร ดานภาษา การประกอบอาชีพเพื่อใหสามารถนําไปใชในการดํารงชีวิตไดอยางมี
ความสุข การฝกทําโครงงาน เพื่อการเรียนรูที่เกิดขึ้นไดทุกเวลา ทุกสถานที่ ทั้งเปนการประสาน
ความรวมมือกับทุกฝายของชุมชน นักเรียนจะไดเรียนรูอยางมีความสุข เกิดการพัฒนาทั้งทางดาน
รางกาย สติปญญา อารมณและสังคมอยางสมบูรณ สามารถประเมินผลการเรียนรูควบคูไปกับการ
รวมกิจกรรมตามความเหมาะสมกับวัย และระดับความสามารถของนักเรียน
ฉะนั้น เมื่อนักเรียนไดรวมกิจ กรรมการเรียนการสอนจากครูอาจารยผูสอนแลวนักเรียน
จะตองเปน ผูคิ ด กําหนดหัว ขอโครงงานที่จะศึก ษาคน ควาดําเนิน การวางแผนออกแบบ สํารวจ
ทดลอง ประดิษ ฐ เก็บรวบรวมขอมูล แปรผล สรุปผลและเสนอผลงานโดยตัว นัก เรียนเอง ครู
อาจารยจ ะเปน เพียงผูดูแลและใหคําปรึก ษาเทานั้น โครงการแรกที่นัก เรียน ไดทําและประสบ
ผลสําเร็จจะสรางความมั่นใจ และเปนแรงผลักดันใหนักเรียนทําโครงงานตางๆ ไปได นักเรียนจึง
ควรเลือกโครงงานที่เหมาะสมกับความรู ความสามารถของนักเรียนเอง ทั้งนี้เพราะการเริ่มตนดวย
ความสําเร็จยอมเปนการเริ่มตนที่ดีเสมอ จึงขอแนะนําใหนักเรียนทําโครงงานประเภทสํารวจกอน
โครงงานประเภททดลองและประเภทสิงประดิษฐ
่
บรรณานุกรม
สถาบันพัฒนาคุณภาพวิชาการ . การงานอาชีพและเทคโนโลยี ป.1 .สํานักพิมพ บริษัทพัฒนา
คุณภาพวิชาการ (พว.) จํากัด ,กรุงเทพ, 2550.