sapphanamracha

1. สรรพนามราชาศัพทF
เริ่มตนในการเรียนเรื่อง “สรรพนามราชาศัพท” ตองเรียนรูตั้งแตพื้น
ฐานความรูเรื่องที่จะขอกลาวตอไปนี้
สรรพนาม คือ คําที่ใชแทนคํานาม เพื่อไมตองกลาวคํานามนั้นซ้ําอีก เชนคําวา
ฉัน, เรา, ดิฉัน, กระผม ,ทาน, ใตเทา, เขา ฯลฯ
คําสรรพนามราชาศัพทที่จําเปนตองทราบ คือ บุรุษสรรพนามราชาศัพท
บุรุษสรรพนาม คือ คําสรรพนามที่ใชแทนคํานามในการสื่อสารกัน แบงเปน ๓
พวก คือ
๑. บุรุษที่ ๑ หมายถึง คําสรรพนามที่ใชแทนชื่อผูพูด เชน ฉัน, ผม, เรา,
ดิฉัน, ขาพระเจา ฯลฯ
๒. บุรุษที่ ๒ หมายถึง คําสรรพนามที่ใชแทนชื่อผูฟง เชน เธอ, คุณ, ทาน,
ใตเทา, พระองค ฯลฯ
๓. บุรุษที่ ๓ หมายถึง คําสรรพนามที่ใชแทนชื่อผูที่พูดถึง หรือสิ่งที่
กลาวถึง เชน เขา, มัน, ทาน, พระองค
บุรุษสรรพนามราชาศัพท คือ คําสรรพนามที่ใชแทนคํานามดวยการใชคํา
ราชาศัพทใหถูกตองกับระดับบุคคลนั่นเอง
การใชคําสรรพนามในการพูดกับบุคคลตาง ๆ
หาก
หากผูฟง เปน* บุรุษที่ ๑ (ผูพูด) บุรุษที่ ๒ (ผูฟง)
กลาวถึง*
พระบาทสมเด็จพระ ขาพระพุทธเจา ใตฝาละอองธุลี พระองค
เจาอยูหัว, พระบาท
สมเด็จพระบรมราชินีนาถ
สมเด็จพระบรมราชินี, ขาพระพุทธเจา ใตฝาละอองพระ พระองค
สมเด็จพระราชชนนี, บาท
สมเด็จพระยุพราช,
สมเด็จพระบรมราช
กุมารี

2. หาก
หากผูฟง เปน* บุรุษที่ ๑ (ผูพูด) บุรุษที่ ๒ (ผูฟง)
กลาวถึง*
สมเด็จเจาฟา, ขาพระพุทธเจา ใตฝาพระบาท พระองค
พระบรมวงศชั้นพระองค
เจา
พระเจาลูกยาเธอ ขาพระพุทธเจา ฝาพระบาท ทาน
พระเจาวรวงศเธอ (มิไดทรงกรม), ชาย=เกลากระหมอม ฝาพระบาท ทาน
พระอนุวงศชั้นพระวรวงศเธอ (ทรง
กรม) หญิง=เกลากระหมอมฉัน
พระอนุวงศชั้นพระวรวงศเธอ
ชาย=กระหมอม ฝาพระบาท ทาน
(มิไดทรงกรม),
หมอมเจา หญิง=หมอมฉัน
พระองคเจา เกลากระหมอม ฝาบาท, ทาน ทาน
สมเด็จพระสังฆราชเจา ขาพระพุทธเจา ฝาพระบาท ทาน
สมเด็จพระสังฆราช ชาย=เกลากระหมอม ฝาพระบาท ทาน
หญิง=เกลากระหมอมฉัน
สมเด็จพระราชาคณะ, ชาย=กระผม พระคุณเจา ทาน
รองสมเด็จพระราชา หญิง=ดิฉัน
คณะ
พระราชาคณะ ชาย=กระผม พระคุณเจา ทาน
หญิง=ดิฉัน
พระสงฆทั่วไป ชาย=กระผม ทาน ทาน
หญิง=ดิฉัน
คําบอกรับในราชาศัพท
ผูพูด ราชาศัพท ผูฟง
พระพุทธเจา
ชาย ขอรับใสเกลาใส
กระหมอม พระเจาแผนดิน
เพคะใสเกลาใส
หญิง
กระหมอม
ชาย พระพุทธเจาขา
เจานายชั้นสูง
หญิง เพคะกระหมอม
ชาย ขอรับกระหมอม
เจานายชั้นรอง
หญิง เพคะกระหมอม

3. ผูพูด ราชาศัพท ผูฟง
ชาย กระหมอม เจานายชั้น
หญิง เพคะ พระอนุวงศ
ขอรับกระผม,
ชาย
ขอรับ ผูควรเคารพ
หญิง เจาขา,คะ
พระเจาแผนดิน,
ขอถวายพระพร
พระสงฆ เจานาย
เจริญพร สุภาพชน
คําขึ้นตน-คําลงทายสําหรับการกราบบังคมทูล กราบทูล
และทูลดวยวาจา
ฐานันดรศักดิ์ของ
คําขึ้นตน คําลงทาย
ผูฟง
พระบาทสมเด็จพระ ขอเดชะฝาละอองธุลี ดวยเกลาดวย
เจาอยูหัว, สมเด็จ พระบาทปกเกลาปก กระหมอมขอเดชะ
พระบรมราชินีนาถ กระหมอม
สมเด็จพระบรมราชินี, ขอพระราชทาน ดวยเกลาดวย
สมเด็จพระบรมราชชนนี, กราบบังคมทูลทราบ กระหมอม, ควรมิ
สมเด็จพระยุพราช, ฝาละอองพระบาท ควรแลวแตจะทรง
สมเด็จพระสยามบรม พิจารณาโปรดเกลา
ราชกุมารี โปรดกระหมอม
สมเด็จเจาฟา ขอพระราชทาน ควรมีควรแลวแตจะ
กราบทูลทราบฝา ทรงพิจารณาโปรด
พระบาท เกลาโปรด
กระหมอม
พระเจาบรมวงศเธอ ขอประทานกราบ ควรมีควรแลวแตจะ
พระองคเจา ทูลทราบฝาพระ ทรงพิจารณาโปรด
บาท เกลาโปรด
กระหมอม

4. ฐานันดรศักดิ์ของ
คําขึ้นตน คําลงทาย
ผูฟง
พระเจาวรวงศเธอ กราบทูลฝาพระ ควรมีควรแลวแตจะ
พระองคเจา, บาท โปรด
พระวรวงศเธอ พระองคเจา
หมอมเจา ทูลฝาพระบาททรง แลวแตจะโปรด
ทราบ
หลักเกณฑในการใชคํากราบบังคมทูลพระเจาแผนดิน
ถาจะกราบบังคมทูลขอพระราชทานพระมหากรุณาใชคําวา “ขอพระ
บารมีปกเกลา ปกกระหมอม”
ถาจะกราบบังคมทูลถึงของหยาบมิบังควร ใชคําวา “ไมควรจะกราบ
บังคมพระกรุณา”
ถาจะกราบบังคมทูลเปนกลาง ๆ เพื่อใหทรงเลือก ใหลงทายวา “ควรมี
ควรประการใดสุดแลวแตจะทรงพระกรุณาโปรดเกลาโปรดกระหมอม”
ถาจะกราบบังคมทูลถึงความคิดเห็นของตนเองใชวา "เห็นดวยเกลาดวย
กระหมอม"
ถากราบบังคมทูลถึงสิ่งที่ที่ทราบใชวา “ทราบเกลาทราบกระหมอม”
ถาผูรับคํากราบบังคมทูลไมทรงรูจัก ควรแนะนําตนเองวา “ขอเดชะฝา
ละอองธุลี พระบาทปกเกลาปกหระหมอม ขาพระพุทธเจา .....................
(ชื่อ).................... ขอพระราชทานพระบรมราชวโรกาสกราบบังคมทูลพระกรุณา
ทราบฝาละอองธุลีพระบาท” และลงทายวา “ดวยเกลาดวยกระหมอมขอเดชะ”
ถากราบบังคมทูลธรรมดา เชน ทรงมีกระแสพระราชดํารัสถามวาชื่อ
อะไร ก็กราบบังคมทูลวา “ขาพระพุทธเจา ชื่อ ...................พระพุทธเจาขา”

5. ถาตองการกราบบังคมทูลถึงความสะดวกสบาย หรือรอดอันตรายใหใช
คําวา “เดชะพระบารมีปกเกลาปกกระหมอม.....................”
ถาจะกราบบังคมทูลถึงสิ่งที่ทําผิดพลาดไมสมควรทําใหใชคํานํา
“พระราชอาญาไมพนเกลาพนกระหมอม”
ถาจะกราบบังคมทูลถึงการทําสิ่งใดสิ่งหนึ่งถวายใชคําวา “สนองพระมหา
กรุณาธิคุณ”
ถาจะกลาวขออภัยโทษ ควรกลาวคําวา “เดชะพระอาญาไมพนเกลา”
และลงทายวา “ดวยเกลาดวยกระหมอม”
การกลาวถึงสิ่งที่ไดรับความอนุเคราะห ใหใชคําวา “พระเดชพระคุณเปน
ลนเกลาลนกระหมอม”
หลักเกณฑในการใชคํากราบทูลเจานายตั้งแตหมอมเจาขึ้นไป
ในการกราบบังคมทูล ไมตองใชคําขึ้นตนและลงทาย ถาเปนพระยุพราช,
พระราชินีแหงอดีตรัชกาลและสมเด็จเจาฟา ควรใชสรรพนามแทนพระองคทานวา
“ใตฝาละอองพระบาท” ใชสรรพนามแทนตนเองวา “ขาพระพุทธเจา” และใชคํา
รับวา “พระพุทธเจาขา”
เจานายชั้นรองลงมา ใชสรรพนามแทนพระองควา “ใตฝาพระบาท” ใช
สรรพนามแทนตนเองวา “เกลากระหมอม” ใชคํารับวา “พระเจาขา” เจานาย
ชั้นสมเด็จพระยาและ พระยาพานทอง ใชสรรพนามของทานวา “ใตเทากรุณา”
ใชสรรพนามของตนวา “เกลากระหมอม” ใชคํารับวา “ขอรับกระผม”
คําที่พระภิกษุใชเพ็ดทูลตอพระเจาแผนดิน แทนคํารับวา “ถวายพระพร”
แทนตนเองวา “อาตมาภาพ” ใชสรรพนามของพระองควา “มหาบพิตร”

6. คําประกอบหนาคําราชาศัพท
คําวา “พระบรมราช” ใชประกอบหนาคําเพื่อใหเห็นวาสําคัญยิ่ง ใน
กรณีที่ตองการเชิดชูพระราชอํานาจ
คําวา “พระบรม” ใชประกอบหนาคําเพื่อใหเห็นวาสําคัญยิ่ง ในกรณีที่
ตองการเชิดชูพระราชอิสริยยศ
คําวา “พระราช” ใชประกอบหนาคําเพื่อใหเห็นวาสําคัญรองมาจาก
พระบรม เพื่อแสดงใหเห็นวาเปนสิ่งเฉพาะขององคพระเจาแผนดิน
คําประกอบหลังคําราชาศัพท
ทรง ใชประกอบหลังคํานาม เพื่อเปนคํานามราชาศัพท
ตน ใชประกอบหลังคํานามสําคัญทั่วไป เพื่อทําใหเปนคํานามราชาศัพท
มักใชกับสิ่งที่โปรดเปนพิเศษ
หลวง ใชประกอบหลังคํานามสามัญทั่วไป เพื่อใหเปนนามราชาศัพท
ตน ใชประกอบหลังคํานามสามัญทั่วไปเพื่อบอกวาเปนชั้นดี เพื่อใหเปน
นามราชาศัพท
พระที่นั่ง ใชประกอบหลังคํานามสามัญ เพื่อใหเปนนามราชาศัพท มี
ความหมายวาเปนที่ประทับสวนพระองค
โดย ครูปยะฤกษ บุญโกศล
โรงเรียนโพนทันเจริญวิทย