ผังงาน

1. วชิาพนื้ฐานการเขยีนโปรแกรมคอมพวิเตอร์
เรอื่งการเขยีนผงังาน
หน่วยที่1 ผงังาน

2. สาระการเรยีนรู้
1. ความหมายของผังงาน
2. ประโยชน์ของผังงาน
3. สัญลักษณ์สาหรับการเขียนผังงาน
4. ลักษณะการเขียนผังงาน
จุดประสงคก์ารเรยีนรู้
1. อธิบายความหมายของผังงานได้
2. อธิบายประโยชน์ของผังงานได้
3. บอกสัญลักษณ์สาหรับการเขียนผังงานได้
4. อธิบายวิธีการใชง้านสัญลักษณ์สาหรับการเขียนผังงานได้
5. อธิบายลักษณะการเขียนผังงานได้

3. ความหมายของผงังาน
ผังงาน (Flowchart) คือ การเขียนอธิบายขั้นตอน
วิธีการทางานในลักษณะของรูปภาพ ประโยชน์ของผัง
งาน ใชส้าหรับช่วยในการพัฒนาลาดับขั้นตอนวิธีการ
แกปั้ญหา เนื่องจากผังงานเป็นการอธิบายขั้นตอนวิธีการ
ทางานในลักษณะของรูปภาพ ทาใหส้ามารถเห็นลาดับ
ของขั้นตอนวิธีการทางานไดชั้ดเจนกว่าการอธิบาย
ขัน้ตอนวิธีการทางานในลักษณะของขอ้ความ
เมื่อไดผั้งงานที่ใชส้าหรับการแกปั้ญหาที่ตอ้งการ
แลว้ จากนั้นจึงทาการพัฒนาจากผังงานใหเ้ป็นการอธิบาย
ขั้นตอนวิธีการทางานในลักษณะของขอ้ความ รหัสเทียม
และโปรแกรมภาษาคอมพิวเตอร์ทตี่อ้งการตามลาดับ

4. สญัลกัษณ์สาหรบัการเขยีนผงังาน
1.1 จุดเรมิ่ตน้และจุดสนิ้สุดของผงังาน
สัญลักษณ์ที่ใชส้าหรับจุดเริ่มตน้และจุดสนิ้สุดของผังงาน ใชสั้ญลักษณ์
รูปสี่เหลี่ยมปลายมุมคลา้ยกับสนามฟุตบอล ภายสัญลักษณ์มีคาอธิบายสาหรับ
บอกว่าเป็นจุดเริ่มตน้หรือจุดสนิ้สุดของผังงาน โดยใชค้าอธิบาย “Start” หรือ
“Begin” หรือเริ่มตน้สาหรับจุดเริ่มตน้ของผังงาน และคาอธิบาย “Stop” หรือ
“End” หรือจบ สาหรับจุดสนิ้สุดของผังงาน มีสัญลักษณ์จุดเริ่มตน้ไดเ้พียง
สัญลักษณ์เดียวและมีสัญลักษณ์จุดสนิ้สุดไดเ้พียงสัญลักษณ์เดียวเท่านั้น
Start End
การใชง้านสัญลักษณ์จุดเริ่มตน้และจุดสิ้นสุดของผังงาน

5. 1.2การกาหนดค่า การคา นวณและการประมวลผล
สัญลักษณ์ที่ใชส้าหรับการกาหนดค่า (Assignment) การคานวณ
(Computation) และการประมาณผล (Process) ของผังงานใชสั้ญลักษณ์รูป
สี่เหลี่ยมผืนผา้ โดยมีคาอธิบายลักษณะการทางานอยู่ภายในรูปสี่เหลยี่มผืนผา้
สัญลักษณ์นี้มีทัง้ทิศทางเขา้และทิศทางอก โดยมีเพียงทิศทางเขา้ 1 ทิศทาง
และทิศทางออก 1 ทิศทาง
สัญลักษณ์การกาหนดค่า การคานวณและการประมวลผล
การเขียนผังงานนิยมใชเ้ครื่องหมายลูกศร แทนเครื่องหมายเท่ากับ
สาหรับการกาหนดค่าหรือการคานวณ เครื่องหมายเท่ากับสาหรับการเขียนผังงาน
นิยมใชส้าหรับการเปรียบเทียบความเท่ากันระหว่างค่า 2 ค่า
ตวัอย่าง การใชสั้ญลักษณ์การกาหนดค่า การคานวณและการประมวลผล
N 5
การใชง้านสัญลักษณ์ของผังงานสาหรับการกาหนดค่าใหค้่าของ N มีค่า
เท่ากับ 5

6. 1.3การรบัขอ้มูลเขา้และการนาขอ้มูลออก
การรับขอ้มูลเขา้และการนาขอ้มูลออก กรณีไม่กาหนดอุปกรณ์
สาหรับการนาขอ้มูลเขา้และการนาขอ้มูลออก สัญลักษณ์ที่ใชคื้อสัญลักษณ์
รูปสี่เหลี่ยมดา้นขนาน ภายในสัญลักษณ์เป็นคาอธิบายลักษณะการทางาน
โดยใชค้าอธิบาย “Read” , “Input” หรือ “รับค่า” สาหรับการรับขอ้มูลเขา้
และใชค้าอธิบาย “Write” , “Output” , “Print” หรือ “แสดงค่า” สาหรับการ
นาขอ้มูลออกสัญลักษณ์นี้มีทัง้ทิศทางเขา้และทิศทางออกอย่างละ 1 ทิศทาง
สัญลักษณ์การนาขอ้มูลเขา้และขอ้มูลอกโดยไม่กาหนดอุปกรณ์
ตวัอย่าง การใชสั้ญลักษณ์การนาขอ้มูลเขา้และการนาขอ้มูลออกโดยไม่
กาหนดอุปกรณ์
การใชง้านสัญลักษณ์ของผังงานสาหรับการแสดงค่าของตัวแปร
ANS
Write ANS

7. 1.4การรบัขอ้มูลเขา้ทางแป้นพมิพ์
สัญลักษณ์ของผังงานที่ใชส้าหรับการรับขอ้มูลเขา้ทางแป้นพิมพ์
ภายในสัญลักษณ์ คือ ตัวแปรที่ใชส้าหรับรับค่าขอ้มูลที่รับเขา้มาจาก
แป้นพิมพ์ สัญลักษณ์สาหรับการรับขอ้มูลเขา้จากแป้นพิมพ์มีทิศทางเขา้และ
ทิศทางออกอย่างละ 1 ทิศทาง
สัญลักษณ์การรับขอ้มูลเขา้ทางแป้นพิมพ์
ตวัอย่าง การใชสั้ญลักษณ์การรับขอ้มูลเขา้ทางแป้นพิมพ์ (Keyboard)
A,B
การใชง้านสัญลักษณ์ของผังงานสาหรับการรับค่าจากแป้นพิมพ์
จานวน 2 ค่ามาเก็บไว้ในตัวแปร A และตัวแปร B โดยค่าที่1 ถูกนาไปเก็บไว้
ในตัวแปร A และค่าที่2 ถูกนาไปเก็บไวใ้นตัวแปร B

8. 1.5 การแสดงผลขอ้มูลออกทางจอภาพ
สัญลักษณ์สาหรับการแสดงผลขอ้มูลออกทางจอภาพของผังงาน ใช้
สัญลักษณ์ โดยเขียนขอ้มูลที่ตอ้งการแสดงผลออกสู่จอภาพอยู่ภายใน
สัญลักษณ์นี้ สัญลักษณ์ที่ใชส้าหรับการแสดงผลขอ้มูลออกทางจอภาพมีทิศ
ทางเขา้และทิศทางออกอย่างละ 1 ทิศทาง
สัญลักษณ์การแสดงผลขอ้มูลออกทางจอภาพ
ตวัอย่าง การใชสั้ญลักษณ์การแสดงผลขอ้มูลออกทางจอภาพ
ANS
การใชง้านสัญลักษณ์ของผังงานสาหรับการแสดงค่าของตัวแปร ANS ออกทาง
จอภาพ

9. 1.6 การแสดงผลขอ้มูลออกทางเครอื่งพมิพ์
สัญลักษณ์ของผังงานสาหรับการแสดงผลขอ้มูลออกทางเครื่องพิมพ์
ใชสั้ญลักษณ์ โดยเขียนขอ้มูลทตี่อ้งการแสดงผลออกทางเครอื่งพิมพ์อยภู่ายใน
สัญลักษณ์นี้ สัญลักษณ์ที่ใชส้าหรับการแสดงขอ้มูลออกทางเครื่องพิมพ์มีทิศ
ทางเขา้และทิศทางออกอย่างละ 1 ทิศทาง
สัญลักษณ์สาหรับการแสดงผลขอ้มูลออกทางเครื่องพิมพ์
ตวัอย่าง การใชสั้ญลักษณ์สาหรับการแสดงผลขอ้มูลออกทางเครื่องพิมพ์
การใชง้านสัญลักษณ์ของผังงานสาหรับการแสดงค่าของตัวแปร ANS
ออกทางเครอื่งพิมพ์
ANS

10. 1.7 การตดิต่อกบัอุปกรณท์เี่ป็นการเขา้ถงึขอ้มูลแบบลา ดบั
อุปกรณ์ที่เป็นการเขา้ถึงขอ้มูลแบบลาดับ เช่น เทปแม่เหล็ก
สัญลักษณ์ของผังงานสาหรับการติดต่ออุปกรณ์ที่เป็นการเขา้ถึงขอ้มูลแบบ
ลาดับ ใชใ้นกรณีทตี่อ้งการบันทึกขอ้มูลลงเทปแม่เหล็กหรือตอ้งการอ่าน
ขอ้มูลจากเทปแม่เหล็ก
สัญลักษณ์สาหรับการติดต่อกับอุปกรณ์ที่เป็นการเขา้ถึงขอ้มูลแบบลาดับ
1.8การตดิต่อกบัอุปกรณท์เี่ป็นการเขา้ถงึขอ้มูลแบบตรง
อุปกรณ์ที่เป็นการเขา้ถึงขอ้มูลแบบตรง เช่น จานบันทึกขอ้มูล (Disc)
สัญลักษณ์ที่ใชใ้นการตดิต่อกับอุปกรณ์ที่เป็นจานบันทึกขอ้มูลใชสั้ญลักษณ์ใช้
ในกรณีทตี่อ้งการบันทึกขอ้มูลลงจานบันทึกขอ้มูลหรืออ่านขอ้มูลจากจาน
บันทึกขอ้มูล
สัญลักษณ์สาหรับการติดต่ออุปกรณ์ที่เป็นจานบันทึกขอ้มูล

11. 1.9 การตดัสนิใจ
สัญลักษณ์การตัดสนิใจใชส้าหรับตรวจสอบเงื่อนไข เพื่อตัดสนิใจเลือก
กระทาขัน้ตอนการทางานที่ตอ้งทาเป็นลาดับถัดไป สัญลักษณ์ของผังงานที่ใช้
สาหรับการตัดสนิใจเครื่องหมายสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน โดยมีเงื่อนไขสาหรับการ
ตัดสนิใจอยู่ภายในสัญลักษณ์ สัญลักษณ์การตัดสนิใจมีการใชง้านในผังงานทมีี่
การทางานแบบเลือกทา และการทางานแบบทาซ้า
สัญลักษณ์สาหรับการตัดสินใจ
ตวัอย่าง การใชสั้ญลักษณ์สาหรับการตัดสนิใจ
Y N
X 15
จากสัญลักษณ์การตัดสนิใจขัน้ตอนการทางาน คือ พิจารณาค่าของ X
ถา้ค่าของ X ขณะนั้นมีค่ามากกว่า 15 ขัน้ตอนการทางานทตี่อ้งการทาในลาดับ
ถัดไป คือ การทางานในทิศทางทมีี่ตัวอักษร “Y” กากับ ถา้ค่าของ X ขณะนั้นไม่
มากกว่า 15 คือ นอ้ยกว่าหรือเท่ากับ 15 ขัน้ตอนการทางานทตี่อ้งทาเป็นลาดับ
ถัดไป คือ การทางานในทิศทางทมีี่ตัวอักษร “N” กากับ

12. 1.10 การแสดงทศิทางการทา งานของผงังาน
การแสดงทิศทางของขัน้ตอนการทางานของผังงาน ใชลู้กศรสาหรับ
การบอกทิศทางของขัน้ตอนการทางาน การใชลู้กศรแสดงทิศทางของขัน้ตอน
การทางานนิยมเขียนจากดา้นบนลงดา้นล่างหรือจากดา้นซา้ยไปดา้นขวา ลกูศร
ที่ชี้เขา้สู่สัญลักษณ์ของผังงานนิยมเขียนลูกศรชี้เขา้ดา้นบนของสัญลักษณ์ และ
ลูกศรที่ชี้ออกจากสัญลักษณ์ของผังงานนิยมเขียนลูกศรชี้ออกทางดา้นล่างของ
สัญลักษณ์
สัญลักษณ์การแสดงทิศทางการทางานของผังงาน
การเขียนเสน้ของลูกศรแสดงทิศทางการไหลของผังงานไม่นิยมเขียน
เสน้ตัดกัน ถา้มีขัน้ตอนการทางานที่ตอ้งเขียนเสน้ตัดกัน ตอ้งพยายามเลยี่งโดย
การปรับรูปของโครงสรา้งผังงานใหม่หรือใชเ้ครื่องหมายจุดต่อช่วยในการเขียน
ผังงาน

13. ตวัอย่าง การใชสั้ญลักษณ์สาหรับแสดงทิศทางการทางานของผังงาน
Read A,B
X = A + B
ลาดับขัน้ตอนการทางานของผังงาน คือ ขัน้ตอนแรก ทาการรับค่า
ขอ้มูลเขา้มาเก็บไวใ้นตัวแปร A และ B จากนั้นทาขัน้ตอนของการคานวณค่า
ของ A บวกดว้ยค่าของ B จากนั้นนาผลทไี่ดไ้ปเก็บไวใ้นตัวแปร X

14. 1.11 จุดต่อภายในหน้าเดยีวกนั
สัญลักษณ์จุดต่อภายในหนา้เดียวกัน ใชส้าหรับเชื่อมการทางานของ
ผังงานที่อยู่ในหนา้เดียวกัน สัญลักษณ์จุดต่อภายในหนา้เดียวกันใช้
สัญลักษณ์ของวงกลม ภายในวงกลมระบุหมายเลขของจุดที่ตอ้งการต่อเชื่อม
ถึงกัน จุดต่อแต่ละจุดตอ้งมีคู่ที่ตอ้งการเชื่อมถึงกันเสมอ
การใชสั้ญลักษณ์จุดต่อภายในหนา้เดียวกัน ใชใ้นกรณีที่เสน้สาหรับแสดงทิศ
ทางการทางานของผังงานมีความยาวมาก หรือมีจุดตัดของเสน้ที่ใชแ้สดงทิศ
ทางการทางานเกดิขนึ้ เพื่อลดความซับซอ้นของเสน้ที่ใชแ้สดงขัน้ตอนการ
ทางานของผังงาน ทาใหส้ามารถเห็นลาดับขัน้ตอนการทางานไดอ้ย่างไม่
สับสน
สัญลักษณ์จุดต่อภายในหนา้เดียวกัน

15. ตวัอย่าง การใชสั้ญลักษณ์จุดต่อภายในหนา้เดียวกัน
1 1
แสดงเครอื่งหมายจุดต่อภายในหนา้เดียวกันหมายเลข 1 โดยทตีั่ง้
2 จุดตอ้งอยหู่นา้เดียวกัน การทางานของผังงานเสมือนว่าสองจุดนี้คือจุด
เดียวกัน และเชื่อมต่อถึงกัน

16. 1.12 จุดต่อระหว่างหน้า
สัญลักษณ์จุดต่อระหว่างหนา้ของผังงานใชสั้ญลักษณ์รูปหา้เหลยี่ม
สัญลักษณ์จุดต่อระหว่างหนา้ใชส้าหรับเชื่อมการทางานของผังงานทอี่ยตู่่าง
หนา้กัน ภายในสัญลักษณ์ระบุหมายเลขของจุดที่ตอ้งการต่อเชื่อมถงึกัน จุด
ต่อแต่ละจุดตอ้งคู่ที่ตอ้งการเชื่อมถึงกันเสมอ
การใชง้านของสัญลักษณ์จุดต่อระหว่างหนา้ มีการใชง้านเหมือนกับ
จุดต่อภายในหนา้เดียวกัน ต่างกันเพียงใชส้าหรับเชื่อมต่อจุดที่อยตู่่างหนา้กัน
สัญลักษณ์จุดต่อระหว่างหนา้
ตวัอย่างที่1.9การใชสั้ญลักษณ์จุดต่อระหว่างหนา้
1 1
แสดงเครอื่งหมายจุดต่อระหว่างหนา้หมายเลข 1 โดยทที่งั้ 2 จุดตอ้งอยตู่่าง
หนา้กันการทางานของผังงานเสมือนว่าสองจุดนี้คือจุดเดียวกัน และเชื่อมตอ่ถึงกัน

17. ลกัษณะการเขยีนผงังาน
ลักษณะของผังงานทดีี่ ควรมีลักษณะดังนไี้ปนี้
1. ทุกผังงานตอ้งมีจุดเริ่มตน้และจุดสนิ้สุดเพียงอย่างละหนงึ่แห่ง
เท่านั้น
2. ทุกสัญลักษณ์ของผังงานตอ้งมีลูกศรชี้ทิศทางเขา้ และลูกศร
ชี้ทิศทางออกอย่างละหนึ่งลูกศรยกเวน้สัญลักษณ์จุดเริ่มตน้ สัญลกัษณ์
จุดสนิ้สุด สัญลักษณ์การตัดสนิใจ และสัญลักษณ์จุดต่อ
3. สัญลักษณ์จุดเริ่มตน้มีเฉพาะลูกศรชี้ทิศทางออก สัญลักษณ์
จุดสนิ้สุดมีเฉพาะลูกศรชี้ทิศทางเขา้
4. สัญลักษณ์การตัดสนิใจมีลูกศรชี้ทิศทางเขา้ 1 ทิศทาง มี
ลูกศรชี้ทิศทางออก 2 ทิศทาง คือ กรณีที่ผลที่ไดจ้ากการตัดสนิใจเป็นจริง
และกรณีที่ผลที่ไดจ้ากการตัดสนิใจเป็นเท็จ

18. ลกัษณะการเขยีนผงังาน
5. ทิศทางของลาดับขัน้ตอนการทางาน นิยมเขียนจากบนลง
ล่างหรือจากซา้ยไปขวา
6. เสน้ของลูกศรที่ใชบ้อกทิศทางของลาดับขัน้ตอนวิธีการ
ทางาน ไม่ควรเขียนตัดกันหรือทับกัน
7. ไม่ควรเขียนเสน้ของลูกศรเพื่อทาการเชื่อมโยงลาดับ
ขัน้ตอนที่อยู่ห่างกันมากหากจาเป็นควรใชสั้ญลักษณ์จุดต่อแทน
8. การเขียนผังงานในส่วนของการกาหนดค่าหรือคานวณค่า
นิยมใชเ้ครื่องหมายลูกศรแทนการใชเ้ครื่องหมายเท่ากับ เช่น , ส่วน
เครื่องหมายเท่ากับนิยมใชส้าหรับการเปรียบเทียบค่า