Баянхонгор аймгийн хөдөлмөрийн зах зээлийн судалгааны тайлан Ш.Чимгээ /Ph.D, МУГБ/

1. Баянхонгор аймгийн
хөдөлмөрийн зах зээлийн
судалгааны тайлан
Ш.Чимгээ /Ph.D, МУГБ/

2. 1. СУДАЛГААНЫ ТАНИЛЦУУЛГА
Судалгааны үндэслэл
Мэргэжлийн боловсрол, сургалтын байгууллагууд нь Мэргэжлийн боловсрол,
сургалтын тухай хуулийн 15.4-т заасны дагуу мэргэжлийн сургалтад суралцагч
элсүүлэхэд хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлт хэрэгцээ, ажил олгогчийн захиалгыг
үндэслэж байх шаардлагатай болсон. Ийм учраас мэргэжлийн боловсрол, сургалтын
байгууллага нь хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлт, нийлүүлэлтийг судлах,
сурталчилах,түүн дээр тулгуурлан үйл ажиллагаагаа зохион байгуулах хэрэгцээг
үндэслэн , орон нутгийн төрийн байгууллагатай хамтран ажиллаж, судалгааны арга
зүй боловсруулах, судалгааг зохих давтамжтайгаар хийх зайлшгүй шаардлагатай
байгаа юм. Энэ үйл ажиллагааг МБС-ын ОНСЗ хариуцан зохион байгуулах нь илүү үр
дүнтэй байна.

3. Судалгааны зорилго
Орон нутгийн хөдөлмөрийн зах зээл, ялангуяа уг зах зээл дэх эрэлтийг
судлах арга зүй боловсруулах, туршин хэрэглэх

4. Судалгааны зорилт
 Аймгийн хөдөлмөр эрхлэлтийн салбар зөвлөл, МБС-ын салбар зөвлөлийн гишүүдийн
сургалт-семинар, хамтарсан хуралдаан зохион байгуулах, салбар зөвлөл хоорондын
Зохицуулах баг байгуулж зохих төлөвлөгөөтэй ажиллуулах, орон нутагт ХЗЗ-ийн судалгааг
зохих давтамжтай хийх удирдлага, хүн хүч, санхүүгийн нөөцийн асуудлыг шийдвэрлэх;
 Орон нутгийн ХЗЗ-ийн судалгааны баг байгуулах, чадавхи бэхжүүлэх сургалт, семинар
хийх, зааварчилга өгөх;
 Орон нутгийн хөдөлмөрийн зах зээл, ялангуяа уг зах зээл дэх эрэлтийг судлах арга зүй
боловсруулах;
 Судалгааны үр дүнг аймгийн нийгэм эдийн засгийн хөгжлийн хөтөлбөр боловсруулахад
ашиглах.

5. Судалгааны арга:
Мэдээлэл түүвэрлэх, эх сурвалжийн анализийн аргыг сэдвийн судлагдсан
байдлыг тогтоох, хөдөлмөрийн зах зээлийн судалгааны арга, аймаг орон
нутгийн хөдөлмөр эрхлэлт, хөгжлийн хөтөлбөр, төлөвлөгөөг судлахад,
асуулгын аргыг хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлтийг тогтооход,
ярилцлагын аргыг хөдөлмөр эрхлэхтэй холбтоотой асуудлыг
тодруулахад, SPSS статистик боловсруулалтын аргыг цуглуулсан
мэдээлэлд боловсруулалт хийхэд тус тус хэрэглэв.

6. Судалгааны обьект, судлах зүйл:
 Баянхонгор аймгийн хөгжлийн бодлогын баримт бичиг, тогтвортой үйл
ажиллагаа явуулж буй ААНүүд, төрийн байгууллагууд, ажил хөдөлмөр
эрхлээгүй иргэд
 Баянхонгор аймгийн хөдөлмөрийн зах зээлийн мэдээлэл, эрэлттэй ажил
мэргэжлийг тодорхойлох

7. Судалгааны ажлын практик ач холбогдол:
Судалгааг хийснээр:
1.МСҮТ-д элсэгчдийг чанартай бүрдүүлэх
2.Төгсөгчдийн ажил эрхлэлтийг нэмэгдүүлэх
3.Баянхонгор-2030” хөгжлийн хөтөлбөрт тусгалаа олох
4.Хөдөлмөрийн зах зээлийг судлах арга зүй, аргачлалыг бусдад
түгээн дэлгэрүүлэх

8. Хүрэх үр дүн
 Орон нутагт ХЗЗ-ийн судалгааг зохих давтамжтай хийх удирдлага, хүн хүч, санхүүгийн
нөөцийн асуудлыг шийдвэрлэсэн байна.
 Орон нутгийн хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлтийн тоон судалгааны үр дүн гарсан байна.
 Орон нутгийн хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлтийн чанарын судалгааны үр дүн гарсан байна.
 Хамгийн их эрэлттэй мэргэжлүүдээр чанарын судалгаа хийгдсэн байна.
 Баянхонгор аймгийн нийгэм эдийн засгийн хөгжлийн хөтөлбөрт тусгалаа олсон байна.
 МСҮТ-ийн элсэлт төгсөлтийн үйл ажиллагаа үнэн зөв, эрэлтэд нийцсэн бодит үнэнд
тулгуурласан байна.

9. 2. БАЯНХОНГОР АЙМГИЙН НИЙГЭМ ЭДИЙН ЗАСГИЙН
ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛ
 Хүн амын үзүүлэлт
Хүн амын нас, хүйсийн бүтэц. 2014 оны байдлаар тус аймгийн хүн ам 82.9 мянга
болж өмнөх оноос 0.9 хувиар буюу 0.8 мянган хүнээр өсчээ. Нийт хүн амын 49 хувь
буюу 40.9 мянга нь эрэгтэй, 51 хувь буюу 42.0 мянга нь эмэгтэй байна. 2014 оны
нийт хүн амыг насны бүлгээр авч үзвэл 30.1 хувийг 15 хүртлэх насны хүүхэд, 66.3
хувийг 15-64 насны хүн ам, 3.7 хувийг 65 ба түүнээс дээш насны өндөр настнууд
эзэлж байна.
Аймгийн хүн ам зүйн 2014 онд хөдөлмөрийн насны 100 хүнд тэжээлгэгч 51 хүн
ногдож, хүйсийн харьцаа 100 эмэгтэйд 97 эрэгтэй ногдож байна.

10. Манай аймгийн хувьд эдийн засгийн идэвхтэй хүн ам* 40.0 мянга болж өмнөх оноос 2.3
хувиар өссөн байна. 2014 оны байдлаар Баянхонгор аймагт улсын нийт эдийн засгийн идэвхтэй
хүний 3.3 хувь, хангайн бүсийн 15.3 хувийг тус тус эзэлж байна. Аймгийн эдийн засгийн идэвхтэй
хүн амын 49.3 хувь эмэгтэйчүүд эзэлж байна. Манай бүс улсын хэмжээнд эдийн засгийн идэвхтэй
хүн амын тоогоороо тэргүүлж байгаа хэдий ч манай аймгийн хувьд бүс дотроо 5-рт байна. Гэсэн
хэдий ч өмнөх оноос эдийн засгийн идэвхтэй хүн ам 1.3 хувиар өссөн байна.
Манай аймгийн хөдөлмөр эрхлэлтийн түвшин 64.9 байгаа нь улсын дундажаас 7.7 пунктээр
их байна. Харин хангайн бүсээс 0.9 пунктээр бага байна.
2014 онд аймгийн эдийн засгийн идэвхгүй хүн ам 42.9 мянга болж өмнөх оны мөн үеэс 8.6
хувиар буурсан байна. Аймгийн эдийн засгийн идэвхгүй хүн амын 30.1 хувийг 0-15 насны хүүхэд,
69.9 хувийг буюу 18 мянган хүн нь 15-60 насны хүмүүс эзэлж байна. Нийт эдийн засгийн идэвхгүй
хүн амын 62.3 хувийг эмэгтэйчүүд эзэлж байгаа бa 46.0 хувь нь аймгийн төвд амьдарч байна.
Баянхонгор аймгийн нийгэм эдийн засгийн өнөөгийн байдал

11. Эдийн засгийн идэвхгүй хүн амын ажил хийдэггүй шалтгаан:
суралцдаг, 50.10%
тэтгэвэрт, 25.70%
хүүхэд асардаг, 8.00%
хөгжлийн бэрхшээлтэй,
5.50%
өндөр настан, 4.20% гэрийн ажилтай,
2.50%
өвчтөн асардаг, 4%
, 0
Баянхонгор аймгийн нийгэм эдийн засгийн өнөөгийн байдал

12. Хүн амын үзүүлэлт
Аймгийн хүн амын суваргаас харахад залуу насны бүтцээс идэрших хандлага руу шилжиж
байгаа нь харагдаж байна. Аймгийн хүн амын дундаж наслалт 70 болжээ.Мөн хүн амын
өсөлтийн зогсонги байдал өөрчлөгдөж өсөлт нэмэгдэх, өмнөх жилүүдийн хүн амын өсөлтийн үр
дүнд бий болсон хөдөлмөрийн насанд дэвших залуучуудын тоо нэмэгдэж, ажиллах хүчний
эрэлт нэмэгдэх таатай орчин бүрдэж байна.
Баянхонгор аймгийн нийгэм эдийн засгийн өнөөгийн байдал

13. Баянхонгор аймгийн хэмжээнд 37.8 мянган ажиллагчид байгаагийн 49.5
эмэгтэйчүүд эзэлж байгаа бол 26.9 хувийг аймгийн төвийн ажиллагчид эзэлж
байна. Мөн өмнөх оноос 4.1 хувиар өссөн байна. Нийт ажиллагсдын 44.5 хувийг
15-34 насныхан, 53.8 хувийг 35-59 насныхан,1.8 хувийг 60-аас дээш насныхан
эзэлж байна. Ажиллагчдыг боловсролын түвшнээр авч үзвэл 3.1 боловсролгүй,
11.4 бага, 38.8 суурь, 18.7 бүрэн дунд, 14.5 техникийн болон мэргэжлийн, 3.2
тусгай мэргэжлийн дунд, 10.2 дипломын дээд болон бакалаврын, 0.1 хувийг
магистр болон түүнээс дээш боловсролтой байна.
Баянхонгор аймгийн нийгэм эдийн засгийн өнөөгийн байдал

14. Баянхонгор аймагт ажиллаж буй нийт ажиллагчдыг эдийн засгийн
салбараар нь үзүүлвэл:
ÕÀÀ, îé àí àãíóóð
24986
37776
Óóë óóðõàé
2286
Áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýð
1550
Áàðèëãà
625
Õóäàëäàà
2910
Òýýâýð õîëáîî
907
Òºð çàõèðãàà,áàòëàí õàìãààëàõ
1285
Öàõèëãààí ýð÷èì õ¿÷
227
Ñàíõ¿¿ãèéí áàéãóóëëàãà
340
Áîëîâñðîë
1767
Ýð¿¿ë ìýíä
491
ÍÀÀ,ÍÕ-ûí ¿éë÷èëãýý
174
Баянхонгор аймгийн нийгэм эдийн засгийн өнөөгийн байдал

15. Эдийн засгийн үзүүлэлт
 Нийт 227.1 òýðáóì òºãðºãèéí ДНБ ¿éëäâýðëýñíèé:
 53.3 õóâü íü õºäºº àæ àõóéä,
 16.9 õóâü íü ¿éëчèëãýýíèé ñàëáàðò,
 13.6 õóâü íü ñàíõ¿¿, áèçíåñèéí ñàëáàðò íîãäîæ áàéíà.
Баянхонгор аймгийн нийгэм эдийн засгийн өнөөгийн байдал

16. Эдийн засгийн үзүүлэлт
№ Äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íä àéìãèéí ýçëýõ õóâü
2011 2012 2013
1.1 1.2 1.3
Àéìãèéí ÄÍÁ-ä ñàëáàðóóäûí ýçëýõ õóâü 100.0 100.0 100.0
1 պ人 àæ àõóé, îé, àí àãíóóð 48.8 53.2 57.2
2 Àæ ¿éëäâýð, áàðèëãà 14.8 11.4 10.5
3 Õóäàëäàà, çî÷èä áóóäàë, çîîãèéí ãàçàð 9 7.2 6.6
4 Òýýâýð, ìýäýýëýë, õîëáîî 4.4 4.1 3.6
5 Ñàíõ¿¿, áèçíåñèéí áóñàä ¿éë àæèëëàãàà 7.4 6.9 6.3
6 Áóñàä ¿éë÷èëãýý 15.6 17.2 15.8
Баянхонгор аймгийн нийгэм эдийн засгийн өнөөгийн байдал

17. № Хөрөнгө оруулалтын үзүүлэлтүүд 2011 2012 2013 2013/2012
Улсын төсвийн хөрөнгө оруулалт 11483.5 80662.5 30068.1 37.3
1 Орон нутгийн төсвийн хөрөнгө оруулалт 794 851.4 8330.7 9.8 дахин
2 Орон сууцны бус барилга, байгууламж 252 263.4 4835.2 1 8.4 дахин
3 Их засвар, өргөтгөл, шинэчлэлт 215 - 1681.2 -
4 Машин, тоног төхөөрөмж 217 408 1575.2 386.1
5 Мал, амьтан 110 - 6
Эдийн засгийн үзүүлэлт
Баянхонгор аймгийн нийгэм эдийн засгийн өнөөгийн байдал

18. Баянхонгор аймагт бизнес эрхэлж буй хуулийн хэлбэр:
ААН байгууллагын хуулийн хэлбэр Тоо
Ажиллагчдын
тоо
Компани 419 1755
Нөхөрлөл 96 480
Хоршоо 184 920
Хувиараа хөдөлмөр эрхлэгч 3500
Баянхонгор аймгийн нийгэм эдийн засгийн өнөөгийн байдал

19. Аймгийн ерөнхий давуу талууд
 Хүн амын нягтрал сайтай
 Хөдөлмөрийн насны хүний нөөц харьцангуй их, идэршиж байгаа
 Дэд бүтэц сайтай
 Áîëîâñðóóëàõ àæ ¿éëäâýðèéã õºãæ¿¿ëэхэд, ýêîëîãèéí öýâýр á¿òýýãäýõ¿¿íээр
äýëõèéí çàõ çýýëд ºðñºëäºõºä ò¿¿õèé ýäèéí íººöòýé
 Малын тоо толгой олонтой
 ХАА-н гаралтай бүтээгдэхүүний нийлүүлэлт сайн
Баянхонгор аймгийн нийгэм эдийн засгийн өнөөгийн байдал

20. 3. СУДАЛГААНЫ ХАМРАХ ХҮРЭЭ
 Түүвэрлэлтийн танилцуулга
Судалгаанд бүртгэлтэй ба идэвхтэй байгаа хувийн ба төрийн өмчийн бүх аж ахуйн
нэгжүүд, эдийн засгийн бүх салбарууд хамрагдсан юм.
 Нийт эдийн засгийн хувьд идэвхтэй байгаа хувийн аж ахуйн нэгжийн тоо 699
байна.Судалгааны түүвэрлэлтийг 3 хүчин зүйлст /ажилчдын тоо, байршил ба
эдийн засгийн үйл ажиллагааны чиглэл/ түшиглэн, санамсаргүй түүвэрлэлт хийн
сонгосон. Үүнд 65 хувь нь буюу 454 аж ахуйн нэгжийг хамруулав.
 Ажилгүй иргэдийг санамсаргүй байдлаар болон гар аргаар олт олборлогчдын
хүрээнд сонгон хамруулсан.
 Төсвийн байгууллагыг хүний нөөцийн багтаамжийг үндэслэн сонгосон.

21. Судалгааны асуулгын хуудас
 Судалгааны асуулга нь Баянхонгор аймгийн хөдөлмөрийн зах зээлийн өнөөгийн чиг
хандлагын талаарх дэлгэрэнгүй мэдээллийг цуглуулах зорилготой. Тус санал асуулгыг
хөдөлмөрийн зах зээлийн барометрийн судалгаа, МСС-ын хөдөлмөрийн зах зээлийн
судалгааны арга зүйд тулгуурлан боловсруулсан.
 Ажил олгогч, ААН-ээс авах сóäàëãààíû àñóóëãà íü äàðààõ 2 ¿íäñýí õýñýãò õóâààãäàíà.
 Ýõíèé õýñýãò òóõàéí àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûí òàëààðõ ÷óõàë ìýäýýëýë áàéõ áºãººä ýäãýýð
ìýäýýëëèéã ÷àíäëàí íóóöëàíà ãýñýí àìëàëò ºãñºí áàéíà. Ó÷èð íü òóõàéí áàéãóóëëàãûí á¿òýýãäýõ¿¿í,
¿éë àæèëëàãàà, îäîîãèéí àæèëëàõ õ¿÷íèé ìýäýýëë¿¿ä áàéäàã ó÷ðààñ àæ àõóéí íýãæ
áàéãóóëëàãóóä ìýäýýëëèéí íóóöëàëûã õàäãàëàõûã õ¿ñäýã íü òóðøëàãààñ õàðàãäñàí.
 Õîёð äàõü õýñýãò àæèë îëãîã÷ íàðыí õ¿ëýýëòèéí òàëààðõ àñóóëòóóä áóþó îéðûí áîëîí ирэх 3 жилийн
õóãàöààíû àæèëëàõ õ¿÷íèé õýðýãöýýã òîäðóóëàõàä ÷èãëýñýí àñóóëòóóä áàãòñàí áîëíî.
 Аж ахуйн нэгж, байгууллагаас авах санал асуулга
 Ажилгүй иргэдээс авах санал асуулга
 Гар аргаар олт олборлогчдоос авах санал асуулга
ХЗЗ-ийн судалгааны хамрах хүрээ

22. 4. СУДАЛГААНЫ ДҮН
Баянхонгор аймгийн хөдөлмөрийн зах зээлийн тоон ба чанарын судалгааг, анкет
болон ярилцлага, баримт бичиг судлах аргуудыг ашиглан хийлээ. Дээрх
судалгаануудаас ажил олгогчид болон ажилгүй иргэдийн хүлээлт, аймгийн
хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлт нийлүүлэлтийн харьцаа хэрхэн тодорхойлогдож
байгааг тоймлон хүргэе.
Баянхонгор аймагт байнгын үйл ажиллагаатай аж ахуйн нэгжүүд нь ихэнх нь жижиг
/3-15 ажиллагчидтай/ байгууллагууд байна. Тэдний эрхэлж буй бизнесийн үйл
ажиллагаанаас хамаарч зах зээл нэлээд хязгаарлагдмал байдаг тул төдийлөн ажиллах
хүчнээ өргөжүүлэх боломж хязгаарлагдмал байна.

23. 1. Судалгаанд хамрагдсан аж ахуйн нэгжүүд 454
18
13
7
17
2
25
1
15
3
12
3
4
3
6
11
9
163
4
5
97
36
0 20 40 60 80 100 120 140 160 180
барилга
газар тариалан
блок, тоосго үйлдвэрлэл
талх нарийн боов
махан бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл
оёдол
сүлжмэл
модон эдлэл
арьсан эдлэл
фермерийн аж ахуй
хэвлэлийн үйлчилгээ
эсгий үйлдвэрлэл
гар урлал
гутал, гутал засвар
хоол үйлдвэрлэл
уул уурхай
худалдаа
зочид буудал
бууз үйлдвэрлэл
үйлчилгээний байгууллагууд
авто үйлчилгээ
ХЗЗ-ийн судалгааны дүн

24. Судалгаанд хамрагдсан төрийн байгууллага
Аймгийн хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулж буй төсвийн 220 байгууллагаас 55 буюу
25 хувийг хамруулсан
11
8
5
6
4
4
7
Судалгаанд хамрагдсан төрийн байгууллага
боловсрол эрүүл мэнд
цахилгаан, усан хангамж нийгмийн даатгал, халамж
ХАА, байгаль орчин хуулийн байгууллага
нутгийн удирдлага
Баянхонгор аймагт үйл ажиллагаа
явуулж буй төрийн байгууллагуудад
5200 гаруй хүн ажиллаж байна. Эдгээр
төрийн байгууллагуудад шинэ ажлын
байр үүсэх, ажлын байрны сэлгэлт хийх
нь сүүлийн 5 жилийн мэдээлэлд
түшиглэн судалж үзэхэд жилд
дундажаар зөвхөн 100 орчим ажлын
байранд өөрчлөлт гардаг байна.
ХЗЗ-ийн судалгааны дүн

25. Судалгаанд хамрагдсан ажилгүй иргэд: /1350/
1%
20%
6%
10%
34%
23%
6%
1%
0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
35%
40%
магистр дипломын
болон
бакалавр
тусгай
мэргэжлийн
дунд
техникийн
болон
мэргэжлийн
бүрэн дунд суурь бага боловсролгүй
ХЗЗ-ийн судалгааны дүн

26. Судалгаанд хамрагдсан ажилгүй иргэдийн нас:
340
577
216
170
47
0 100 200 300 400 500 600 700
15-24
25-34
35-44
45-54
55+
ХЗЗ-ийн судалгааны дүн

27. № Мэргэжил Тоо
1 Тогооч 52
2 Жолооч 156
3 Мужаан 37
4 Барилгын засалчин 41
5 Ня-бо 48
6 Сантехникч 15
7 Багш 39
8 Нийгмийн ажилтан 9
9 Үсчин, гоо засалч 27
10 Уул уурхайн инженер 8
11 Авто засварчин 11
12 Аялал жуулчлалын хөтөч, менежер 7
13 Сувилагч 7
14 Нийтийн хоолны технологич 5
15 Оёдолчин 18
16 Сэтгэл зүйч 3
17 Төрийн захиргааны удирдлага 3
Судалгаанд хамрагдсан ажилгүй иргэдийн мэргэжил:
18 Компьютерын операторч 4
19 Архив, бичиг хэргийн ажилтан 2
20 Нарийн боовчин 6
21 Малын эмч 2
22 Социологич 2
23 Сэтгүүлч 5
24 Орчуулагч 7
25 Гуталчин 6
26 Инженер 14
27 Өрмийн мастер 2
28 Ногоочин 5
29 Цэцэрлэгийн багш 3
30 Тодорхой мэргэжилгүй 257
ХЗЗ-ийн судалгааны дүн

28. 6.90%
4.00%
3.40%
5%
14%
37%
17%
4.60%
56%
3% 3%
цомхотголд орсон байгууллага татан буугдсан, дампуурсан
мэргэжилд тохирох ажил олдохгүй мэдлэг ур чадвараар тэнцэхгүй
ажил олгогчийн тавьсан шаардлагад тэнцэхгүй мэргэжилгүйгээс
40с дээш настай тул ажилд авдаггүй эрүүл мэндийн хувьд тэнцэхгүй байгаа
цалин бага учраас ажилдаа сонирхолгүй учраас
бусад
Судалгаанд хамрагдсан ажилгүй иргэдийн мэргэжлээрээ
ажиллахгүй байгаа шалтгаан:
ХЗЗ-ийн судалгааны дүн

29. Баянхонгор аймгийн нэг онцлог нь байгалийн баялаг алтны орд ихтэй учир алт олборлох компаниуд
үйл ажиллагаа явуулдаг мөн иргэд хувиараа болон бүлэг үүсгэн энэ чиглэлээр нэлээд олон жил
ажиллаж байна. Иймд ажилгүй иргэдийн нэлээд хувь нь алт олборлож байгаа тул тэдгээр иргэдээс
тусгайлан судалгаа авсан болно.
Судалгаанд хамрагдсан алт олборлогчдын нас:
49
134
193
135
120
10-20 НАС 20-30 НАС 30-40 НАС 40-50 НАС 50+
Хувиараа алт олборлогчдоос авсан судалгаа
ХЗЗ-ийн судалгааны дүн

30. 509
122
эрэгтэй эмэгтэй
Судалгаанд хамрагдсан алт олборлогчдын хүйс:
ХЗЗ-ийн судалгааны дүн

31. Судалгаанд хамрагдсан алт олборлогчдын
боловсролын түвшин:
44
32
95
406
27 27
0
50
100
150
200
250
300
350
400
450
боловсролгүй бага
боловсролтой
бүрэн бус дунд бүрэн дунд тусгай дунд дээд
ХЗЗ-ийн судалгааны дүн

32. Судалгаанд хамрагдсан алт олборлогчдын мэргэжил:
1. Мэргэжилгүй 43 /6.7%/
2. Жолооч 127 /20%/
3. Малчин 242 /38.2%/
4. Гагнуурчин 42 /6.7%/
5. Өрлөгчин 14 /2.2%/
6. Засварчин 29 /4.4%/
7. Оператор 21 /3.3%/
8. Инженер 7 /1.1%/
9. Гуталчин 14 /2.2%/
10. Замчин 7 /1.1%/
11. Тракторч 7 /1.1%/
12. Уурхайчин 28 /4.4%/
13. Кранист 7 /1.1%/
14. ХАА механикч 14 /2.2%/
15. Цахилгааны инженер 8 /1.1%/
16. Хүний нөөц менежер 8 /1.1%/
17. Хэвлэлийн дизайнер 6 /1.1%/
ХЗЗ-ийн судалгааны дүн

33. Судалгаанд хамрагдсан алт олборлогчдын эрхэлж
байсан ажил:
 Сүлжээний инженер 7 /1.1%/
 Уурхайд 120 /18%/
 Малчин 163 /25%/
 Гагнуурчин 31 /5%/
 Цэцэрлэгийн туслах багш 16/2.6%/
 Таксины жолооч 7 /1.2%/
 Жолооч 96 /15,3%/
 Ажилгүй байсан 40/6,4%/
 Монтер 6 /1,2%/
 Оператор 41 / 6,4%/
 Тракторчин 24 /3,8%/
 Лаборант 1 /1,2%/
ХЗЗ-ийн судалгааны дүн

34. Судалгаанд оролцогчдын алт олборлож байгаа хугацаа:
 0-1 жил 130 /20.5%/
 2-4 жил 199 /31.6%/
 5-8 жил 168 /26.4%/
 9 -өөс дээш жил 134 /21.3%/
ХЗЗ-ийн судалгааны дүн

35. 1 сарын хугацаанд олдог орлогын дундаж хэмжээ:
 0-100.000 төгрөг - 42 /6.7%/
 100.000-200000 төгрөг - 116 /18.4%/
 200.000-300.000 төгрөг - 134 /21.3%/
 300.000-400.000 төгрөг - 67 /9.7%/
 400.000-500.000 төгрөг - 109 /17.4/
 500.000-600.000 төгрөг - 73 /11.6%/
 600.000-700.000 төгрөг - 36 /5.8%/
 700.000-800.000 төгрөг - 6 /0.9%/
 800.000 аас дээш - 48 /7.7/
ХЗЗ-ийн судалгааны дүн

36. БАЯНХОНГОР АЙМГИЙН ХӨДӨЛМӨРИЙН ЗАХ ЗЭЭЛИЙН
ЭРЭЛТИЙН ТООН СУДАЛГААНЫ ДҮН
Баянхонгор аймагт байнгын үйл ажиллагаатай аж ахуйн нэгжүүд нь ихэнх нь жижиг
/3-15 ажиллагчидтай/ байгууллагууд байна. Тэдний эрхлэж буй бизнесийн үйл
ажиллагаанаас хамаарч зах зээл нэлээд хязгаарлагдмал байдаг тул төдийлөн
ажиллах хүчнээ өргөжүүлэх боломж хязгаарлагдмал байна.

37. ААН байгууллагын 2016-2018 онд шинээр авах ажилтны тоо, ажил
мэргэжил
№ Мэргэжил 2016 он 2017 он 2018 он ДҮН
1 ХАА, ойн аж ахуйн ажилтан 25 21 11 57
2 Уул уурхайн мэргэжилтэн 12 9 7 28
3 Барилгын туслах ажилчин 19 1 4 24
4 Засал чимэглэлчин 6 4 8 18
5 Оёдолчин 16 17 1 34
6 Малчин 22 4 5 31
7 Тогооч 7 3 4 14
8 Нарийн мужаан 12 8 2 22
9 Ногоочин 11 14 4 29
10 Нарийн боов үйлдвэрлэгч 4 7 11
11 Цахилгаанчин 12 5 2 19
12 Авто механик 5 6 4 15
ХЗЗ-ийн тоон судалгаа

38. 13 Машинист 6 6 2 14
14 Менежер 5 1 6
15 Багш 5 5
16 Инженер 3 1 1 5
17 Хүнсний технологич 2 1 3
18 Сэтгэл зүйч 2 2
19 Хүний нөөцийн ажилтан 3 1 4
20 Эмч 3 1 4
21 Архив, бичиг хэргийн ажилтан 3 3
22 Эрх зүйч 1 1 2
23 Өрлөгчин 6 4 2 12
24 Гагнуурчин 5 4 4 13
25 Цахилгаанчин 4 8 6 18
26 Худалдагч 8 1 9
27 Нягтлан бодогч 2 3 2 7
28 Агрономич 2 1 1 4
29 Бетончин 5 6 5 16
ААН байгууллагын 2016-2018 онд шинээр авах ажилтны тоо, ажил мэргэжил /үргэлжлэл/
ХЗЗ-ийн тоон судалгаа

39. Ажилгүй иргэдийн хүлээлт:
Хөдөлмөрийн зах зээлийн судалгаанд хамрагдсан ажилгүй иргэдийн суралцахыг хүссэн
мэргэжлийн чиглэл:
№ Мэргэжлийн чиглэл Эрэлт хэрэгцээ
1 Барилгын өргөн мэргэжил 35
2 Гутал, гутал засвар 22
3 Мужаан сийлбэр 39
4 Оёдол эсгүүр 92
5 Талх нарийн боов 26
6 Фото зурагчин 14
7 Үсчин гоо засал 77
8 Авто засвар 40
9 Газар тариалан 88
10 Арьсан урлал 38
11 Сүү цагаан идээ боловсруулах 24
ХЗЗ-ийн тоон судалгаа

40. № Мэргэжлийн чиглэл Эрэлт хэрэгцээ
12 Гагнуур, сантехникч, цахилгаанчин 34
13 Мал аж ахуй 16
14 Гар урлал 24
15 Агрономич 11
16 Хүнд даацын машин, том тэрэгний жолооч 37
17 бетончин 11
18 Тогооч 14
19 Цэцэрлэгийн туслах багш 9
Хөдөлмөрийн зах зээлийн судалгаанд хамрагдсан ажилгүй иргэдийн суралцахыг хүссэн мэргэжлийн чиглэл /үргэлжлэл/
ХЗЗ-ийн тоон судалгаа

41. Судалгаанд оролцогч гар аргаар алт олборлогчдын
суралцахыг хүссэн мэргэжил:
№ Мэргэжлийн чиглэл Тоо
1 Техник технологи 14
2 Малчны сургалт 32
3 Тракторч 19
4 Оедол 33
5 Уул уурхайн мэргэжилтэн 46
6 Удирдлага 19
7 Мужаан 14
8 Гуталчин 14
9 Тогооч 39
10 Хөдөө аж ахуй 6
11 Жолооч 8
12 Далд уурхайн ажилтан 9
13 Хүнсний технологи 4
ХЗЗ-ийн тоон судалгаа

42. Ажил олгогчид, ААН-үүд ажиллах хүчний дутагдалд аль салбар илүү өртөж байгааг
судалж үзвэл: Хөдөө аж ахуй, барилга, уул уурхайн салбарт ажиллах хүчний эрэлт
байгааг илэрхийлсэн. Ажил олгогчид мэргэжил, тåõíèêèéí óð ÷àäâàðààñ ãàäíà àæèë
îëãîã÷èä íýìýëò óð ÷àäâàðóóäûã ýçýìøñýí àæèëòíûã ýðýëõèéëäýã.
Техникийн ур
чадвар
Харилцааны
ур чадвар
Үнэнч шударга
Хариуцлагатай
Мэдлэг, чадвар
Туршлагатай
Өөдрөг, эерэг
Гадаад хэлтэй
Компьютер,
техникийн мэдлэг
Түүнчлэн, тэдгээр нь энэ мэргэжлээрээ 2 ба түүнээс дээш жил ажилласан
туршлагатай байхыг илүүд үздэг
ХЗЗ-ийн судалгааны дүн

43.  Тус судалгаанд хамрагдсан хувиараа алт олборлогчид болон ажилгүй иргэдийн эзэмшсэн
мэргэжил, хийж байсан ажлын дадлага, туршлага нь харилцан адилгүй байгаа бөгөөд тэд
мэргэжлийнхээ дагуу ажил хөдөлмөр эрхлэхийг хүсч байгаа хэдий ч хөдөлмөрийн зах зээл дээр
хүссэн ажлын байр хомс байгаа юм. Тэдний эзэмшсэн мэргэжлийн хувьд багш, төрөл бүрийн
менежер,инженер,ня- бо эдийн засагч, үсчин гэх мэт ялгаатай байгаа хэдий ч мэргэжлийн дагуу
ажил хийж чадахгүй байна.Гар аргаар алт олборлож байгаа иргэд ажлын нөхцөл хүнд, олж буй
орлого амьдралд хүрэлцэхгүй байгаа боловч ажлын байр олдохгүйгээс амьдрахын тулд тэнд
ажиллаж байгаагаа илэрхийлж байна. Ажилгүй байгаа иргэд мэргэжлээ өөрчлөх, мөн
мэргэжилтэй болох хүсэл сонирхол их байна. Гэвч тэдэнд хөдөлмөрийн зах зээлийн ойлголт
мэдлэг мэдээлэл дутмаг байдал ажиглагдаж байна. Бодитой судалгаа шинжилгээн дээр хийсэн
мэдээллээс илүү өөрсдийн ажиглалтанд тулгуурлан ажил мэргэжлүүдийг хэрэгтэй байна гэж үзэх
хандлагатай байна.
 Ажилгүй иргэд тогтмол цалинтай ажиллах хүсэл сонирхолтой байдаг хэдий ч ихэнх ажлын байр
улирлын чанартай байна. Мөн үйлдвэрлэл, худалдаа үйлчилгээний салбарт ажиллаж байсан
иргэд тэдгээр нь цаг хугацаандаа цалингаа олгодоггүй, хөдөлмөрийн хууль мөрддөггүй,
хөдөлмөрийн хөлс бага зэрэг бэрхшээлтэй асуудлууд тулгардаг тул тогтвортой ажиллах
боломжгүй байдаг тухай судалгаанд оролцогчид илэрхийлсэн байна.
Ажилгүй иргэдийн хүлээлт:
ХЗЗ-ийн судалгааны дүн

44. ХЗЗ-ийн тоон судалгааны дүгнэлт
Ажил олгогчдын зүгээс Хөдөө аж ахуйн салбарт малчин, ногоочин, агрономич, фермерч; бàðèëãûí
ñàëáàðт: áàðèëãà óãñðàëòûí òóñëàõ àæèëòàí, çàñàë÷èí øàâàð÷èí, àðìàòóð÷èí, ãàãíóóð÷èí, ºðëºã÷èí,
áетончин, ìóæààí, цахилгаанчин; óóë óóðõàéí ñàëáàðûí мэргэжилтэн; үйлчилгээний салбарт: оёдолчин,
тогооч çýðýã àæèë ìýðãýæë¿¿äèéã àæèë îëãîã÷èä èë¿¿ ýðýëòòýé ãýæ ¿çñýí áàéíà. Энэ нь энэ чиглэлийн
мэргэжилтэй ажилчид хэрэгцээтэй байгааг илэрхийлж байгаа атал ажилгүй иргэдийн тухайд нэлээд нь
жолооч, тогооч, барилгын мэргэжлүүд, оёдолчин, мужаан, гагнуурчин, багш, нягтлан бодогч зэрэг
мэргэжилтэй байгаа нь хөдөлмөрийн зах зээл дээр энэ чиглэлийн ажлын байр төдийлөн олдохгүй байна
гэсэн ойлголт өгч байгаа юм. Үүний цаана ажил олгогчдын хүсэлт шаардлага, ажиллах хүчний мэргэжлийн
ур чадвар, ажиллах хүсэл сонирхол зэргээс тодорхой хэсэг нь шалтгаалж байгаа гэсэн таамаглал байна.
Мөн ажилгүй иргэд оёдол, газар тариалан, үсчин гоо засалч,авто засвар хүнд даацын машины жолооч,
арьс гар урлал, тогооч, уул уурхайн мэргэжилтэн, ХАА-н мэргэжилтэн, барилгын мэргэжлүүдээр илүүтэй
суралцахыг хүссэн байгаа юм. Энэ нь иргэдийн өөрсдийн бизнесийн шинэ гараа, ажиллах боломж байгаад
үндэслэсэн, мөн хувийн хүсэл сонирхолдоо тулгуурласан байх талтай мэдээлэл юм. Нөгөө талаар ХЗЗ-
ийн мэдээлэл, ажил олгогчид, ажиллагчид, төрийн болон ТББ-дын уялдаа холбоо сайн биш байгааг
илэрхийлж байна.
ХЗЗ-ийн тоон судалгаа

45. 6. БАЯНХОНГОР АЙМГИЙН ЭРЭЛТТЭЙ МЭРГЭЖЛИЙН
ЧАНАРЫН СУДАЛГАА
 Баянхонгор аймгийн нийгэм эдийн засгийн хөгжлийн бодлого,аймаг, сумын засаг даргын
мөрийн хөтөлбөр, төсөл хөтөлбөрүүдэд хийсэн судалгаа шинжилгээ, аймгийн
телевизүүдийн ажлын зарын контент шинжилгээ, бүлгийн болон хувьчилсан
ярилцлагаар Баянхонгор аймгийн хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлттэй мэргэжлүүдэд
чанарын судалгааг хийж үзлээ.Учир нь орон нутгийн нийгэм эдийн засгийн тэргүүлэх
чиглэл, салбар дээр үндэслэн иргэдийн хөдөлмөр эрхлэлт, хөдөлмөрийн зах зээлийн чиг
хандлага тодорхойлогдох юм.

46. Бүлгийн болон хувьчилсан ярилцлага
ХЗЗ-ийн чанарын судалгааг хийхдээ бүлгийн болон хувьчилсан ярилцлагын аргыг
ашигласан.
 Бүлгийн болон хувьчилсан ярилцлагад 71 байгууллага, 30 хувь хүмүүс хамрагдлаа.
 Мэдээлэл цуглуулах бүлгийн ярилцлага:Нийт 4 /45 оролцогчтой/удаагийн Бүлгийн
ярилцлага хийгдлээ. Үр дүнд нь байнгын тогтвортой орлоготой ажилтай болоход болон
найдвартай, сайн ажилчин олоход тулгарч буй бэрхшээл, шийдвэрлэх арга замууд,
боломж, давуу болон сул талуудын талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг олж авлаа.
 Мэдээлэл цуглуулах хувьчилсан ярилцлагыг зохион байгууллаа. Нийт 30 удаагийн
хувьчилсан ярилцлагыг хийлээ. Ажил олгогчид болон ажилчдад тулгарч буй бэрхшээл,
шийдвэрлэх арга замууд, боломж, давуу болон сул талуудын талаар дэлгэрэнгүй
мэдээллийг олж авлаа.
ХЗЗ-ийн чанарын судалгаа

47. 8%
31%
8%
54%
Хувьчилсан ярилцлагад оролцогчид
ажилгүй иргэд
барилгын туслах ажилчид
ажил олгогчид
төрийн байгууллага
ХЗЗ-ийн чанарын судалгаа

48. 2%
33%
58%
7%
Бүлгийн ярилцлагад оролцогчид
ХАА, газар тариалан эрхлэгчид
Төрийн байгууллага
Ажил олгогчид
ажилгүй иргэд
ХЗЗ-ийн чанарын судалгаа

49. Судалгаанд хамрагдсан ААНБ-ын 83,6 хувь нь байнгын үйл ажиллагаа
явуулдаг бол, 12,9 хувь нь улирлын чанартай, үлдсэн 3,5 хувь нь холимог үйл
ажиллагаатай байна. Улирлын чанартай үйл ажиллагаа явуулж буй аж ахуйн
нэгжүүд нийт ААН-д эзлэх хувь бага ч ажлын байрны эрэлтийн нэлээд хувийг
эдгээр салбар үүсгэж байгаа онцлог байна. Тиймээс түр ажлын байрны эрэлт бас
л өндөр хэвээр байх талтай юм.
ХЗЗ-ийн чанарын судалгаа

50. 2014 онд бий болсон шинэ ажлын байрыг эдийн засгийн үйл ажиллагааны
салбараар үзүүлвэл: / нийт 1647/
3
135
13
13
98
90
18
3
7
68
47
52
174
4
15
445
24
411
0 50 100 150 200 250 300 350 400 450 500
ОУ-ын байгууллага
үйлчилгээний бусад байгууллага
урлаг, үзвэр, тоглоом
эрүүл мэнд, нийгмийн халамж
боловсрол
төрийн удирдлага, батлан хамгаалах
мэргэжлийн ШУ болон техникийн
санхүүгийн болон даатгалын үйл ажиллагаа
мэдээлэл холбоо
зочид буудал, байр, сууц
тээвэр ба агуулахын үйл ажиллагаа
бөөний болон жижиглэнгийн худалдаа
барилга
усан хангамж
цахилгаан, хий, агааржуулалт
боловсруулах үйлдвэр
уул уурхай, олборлолт
ХАА, ойн аж ахуй
ХЗЗ-ийн чанарын судалгаа

51. Эдгээр мэдээлэл, судалгааныхаа материалд үндэслэн аймгийн нийгэм эдийн
засгийн хөгжилд зонхилох байр суурь, тодорхой хувийг эзлэх чиглэлүүдийг
тодорхойлж болох юм.Үүнд тулгуурлан эдийн засгийн үйл ажиллагаанд дүгнэлт
хийхэд ХАА, барилга,боловсруулах үйлдвэр, худалдаа үйлчилгээний ажил
мэргэжлүүд нь нэлээд их эрэлтийг үүсгэж байна. Эдгээр эдийн засгийн дэд
салбаруудтай холбоотой дараахь мэргэжилтнүүд, мэргэжлийн ажилчдад сул
ажлын байр байна гэж тодорхойлж байгаа юм. Үүнд:
ХЗЗ-ийн чанарын судалгаа

52. Мэргэжлийн
индекс
Ажил мэргэжлийн нэр
6320-12 Эрчимжсэн мал аж ахуйн фермер
7513-17 Сүү, цагаан идээ боловсруулагч
6330-12 Фермерийн аж ахуй эрхлэгч
8152-26 Эсгий, эсгий эдлэлийн анхан шатны үйлдвэрлэлийн ажилтан
7535-51 Ноос ноолуурын анхан шатны боловсруулалтын ажилтан
7318-24 Арьсаар гар урлалын зүйл хийгч
7535-13 Арьс шир боловсруулагч
6330-11 Газар тариалан мал аж ахуй хосолсон фермерч
9214-12 Цэцэрлэгжүүлэлтийн ажил эрхлэгч
7317-11 Гар урлалын ажилтан
7212 Гагнуурчин
7123 Барилгын засалчин
7411 Цахилгаанчин
5223 Худалдагч
5120 Тогооч
9213-12 Малчин
ХЗЗ-ийн чанарын судалгаа

53.  Барилга, хөдөө аж ахуйн салбарын бизнес эрхлэгчид ажиллах хүчний дутагдалд
ордог талаар судалгаагаар ажиглагдсан. Энэ нь хөдөө орон нутагт үйл ажиллагаа
явуулж буй барилга, ХАА, уул уурхайн чиглэлийн ААН-үүд байнгын үйл
ажиллагаатай байдаггүй. Иймээс тэдгээр байгууллагууд үндсэн ажилчингүй,
ихэвчлэн түр гэрээний ажилчид авдаг байна. Ингэснээр эдгээрт салбарт ажиллах
хүч хомсдох, техникийн ур чадвар дутагдах, үнэнч, хариуцлагатай ажилтан
олдохгүй байх зэрэг бэрхшээлүүд тулгарч байна. Үйлдвэрлэл, худалдаа ба
үйлчилгээний салбаруудад бас ажиллах хүчний дутагдал ажиглагдсан. Тэд ч мөн
мэргэжил, техникийн ур чадвараас гадна, харилцаа ёс зүйн нэмэлт ур
чадваруудаас шалтгаалан ажиллах хүчний дутагдалд орж байна гэж тайлбарлаж
байна. Нөгөө талаар иргэд байнгын тогтвортой ажлын байртай байх, тогтмол
цалинтай байх хүсэл сонирхолтой байдаг. Тэдэнд ийм ажлын байр олдох нь ховор
тул нэг салбартаа биш тааралдсан ажлуудыг хийх, хот суурин газар шилжих, түр
оршин суух зэрэг асуудлууд тулгарч байна.
ХЗЗ-ийн чанарын судалгаа

54. Дараахь салбаруудад ажиллаж буй иргэдийн 1 жилд
ажиллах хугацаа
5
6
7
3
сараар
барилга ХАА ногоо уул уурхай оёдол
ХЗЗ-ийн чанарын судалгаа

55. 2014 онд ажилд зуучлагдсан иргэдийн ажил мэргэжлийн ангиллыг
үзүүлвэл:/нийт 1583/
0
100
200
300
400
500
600
700
7
156 134
76 103
254
687
81 89
13
ХЗЗ-ийн чанарын судалгаа

56.  Мөн ажилгүй иргэд хөдөлмөрийн зах зээл дээр эрэлттэй байгаа
мэргэжилтэй боловч байнгын ажлын байртай болж чадахгүй байгаа юм.
Тулгарч буй бэрхшээлийн хувьд ажил олгогчид ажлын дадлага туршлага,
өндөр ур чадвар шаарддаг, цалин хөлс бага, нийгмийн даатгал төлдөггүй
гэх зэрэг зүйлүүдийг нэрлэж байна.
ХЗЗ-ийн чанарын судалгаа

57. 7. СУДАЛГААНЫ ДҮГНЭЛТ
 Баянхонгор аймгийн хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлтийг судлах, аймгийн нийгэм эдийн
засгийн хөгжлийн “Баянхонгор – 2030” хөтөлбөрт үндсэн мэдээлэл бүрдүүлэх зорилго
бүхий судалгааг 2015 оны 5-7-р сард зохион байгууллаа.Судалгаар сүүлийн 3 жилд
Баянхонгор аймагт эрэлттэй байх дараахь мэргэжил, ажлын байрны мэдээлэл гарч байна.
Тухайлбал: Хөдөө аж ахуйн салбарт малчин, ногоочин, агрономич, фермерч, бàðèëãûí
ñàëáàðûí áàðèëãà óãñðàëòûí òóñëàõ àæèëòàí, çàñàë÷èí øàâàð÷èí, àðìàòóð÷èí, ãàãíóóð÷èí,
ºðëºã÷èí, áàðèëãà÷èí, ìóæààí, óóë óóðõàéí ñàëáàðûí мэргэжилтэн, үйлчилгээний салбарт
оёдолчин, тогооч çýðýã àæèë ìýðãýæë¿¿äèéã àæèë îëãîã÷èä èë¿¿ ýðýëòòýé ãýæ ¿çñýí
áàéíà. Мэргэжил, тåõíèêèéí óð ÷àäâàðààñ ãàäíà àæèë îëãîã÷èä íýìýëò óð ÷àäâàðóóäûã
ýçýìøñýí àæèëòíûã ýðýëõèéëäýã. Õàìãèéí èõ ýðýëòòýé íýìýëò óð ÷àäâàðóóäàä õàðèëöààíû
÷àäâàð, êîìïüþòåð, òåõíèêèéí ìýäëýã, ãàäààä õýëíèé ìýäëýã, õóâü õ¿íèé õàðüöààíû ñîёë,
óäèðäàõ, áàãààð àæèëëàõ ÷àäâàð áàãòàíà. Ò¿¿íýýñ ãàäíà àæèë îëãîã÷èä ¿íýí÷ øóäàðãà,
àæèë õèéõ ÷èí õ¿ñýë, óÿí õàòàí,õàðèóöëàãàòàé áàéäàë çýðýã õóâü õ¿íèé çàí ÷àíàðûã чухалд
үзэж áàéíà.

58.  Àæèë îëãîã÷äîîñ õºäºëìºðèéí çàõ çýýëýýñ õýðýãöýýò àæèëëàõ õ¿÷íýý îëæ àâàõ
áîëîí àæèëëóóëàõ ÿâöàä òóëãàðäàã áýðõøýýëèéã òîäðóóëàõàä àæèëòíû
àæèëäàà õàíäàõ ººðèéìñºã áóñ áàéäàë, ìýðãýæëèéí ºíäºð óð ÷àäâàðòàé õ¿í
îëääîãã¿é, à÷ààëàë äààäàãã¿é, òîãòâîðòîé àæèëëàäàãã¿é, àæëûí õàðèóöëàãà,
õóâèéí ñàõèëãà áàò ìóó, àæèë, öàëèí ãîëäîã, òîíîã òºõººðºìæòýé õàðüöàõ ÷àäâàð
äóòìàã çýðýã áýðõøýýë¿¿äèéã õàìãèéí èõýýð äóðüäñàí. Ýíý íü õºäºëìºðèéí çàõ
çýýëä ìýðãýæèë áîëîâñðîëòîé, ºíäºð óð ÷àäâàðòàé ìýðãýæèëòí¿¿äèéí õýðýãöýýíèé
çýðýãöýý àæèë õºäºëìºðò õàíäàõ ýåðýã õàíäëàãà, çºâ òºëºâøèëòýé èðãýí õ¿í
õýðýãöýýòýé áàéãààã õàðóóëæ áàéíà.
Судалгааны дүгнэлт

59.  Мөн нºãºº òàëààñ ажил хайгч иргэд õºäºëìºðèéí àþóëã¿é, ýðñäýëã¿é îð÷èí,
ажиллах òààòàé íºõöөл, цалин хөлсөө цагтаа олгодог, хөдөлмөрийн цагийг
баримталдаг байх зэргийг õàíãàõàä ÷èãëýñýí áîäëîãî, àðãà õýìæýýí¿¿äèéã íýí
äàðóé õýðýãæ¿¿ëýõ øààðäëàãà áàéãààã илэрхийлсэн байна.
 Судалгаагаар тооцоологдсон нийт ажиллах хүчний эрэлтийн 5.5 хувь нь шинэ
ажлын байрны эрэлт, үлдсэн 94.5 хувь нь сул ажлын байрны эрэлт байна.
Хэдийгээр ажил мэргэжлийн хувьд хөдөлмөрийн зах зээл дэх эрэлтийн
тархалт олон төрөл байгаа боловч ХАА, боловсруулах үйлдвэр, барилга,
үйлчилгээ, худалдаа зэрэг салбарын зарим ажил мэргэжлүүд илүүтэй
эрэлттэй байхаар төлөв ажиглагджээ.
 Судалгаанд тогооч, зөөгч, оёдолчин, худалдагч мөн бүх төрлийн авто машины
жолооч зэрэг нарийн мэргэжлийн өндөр ур чадвар шаарддаггүй ажил
мэргэжлүүд эрэлттэй байгаа нь эдгээр мэргэжлүүд эдийн засгийн олон
салбарт хэрэгцээтэй байдагтай холбоотой гэж үзэж байгаа юм.
Судалгааны дүгнэлт

60. 2014 онд ажлын байрны нийт захиалга 1881 байж түүнд ажилд зуучлагдсан иргэн
1583. Эдгээрийг эдийн засгийн үйл ажиллагааны салбараар үзүүлвэл:
370
33
464
16 1
173
43 40
19 5 3
73 92
20 22
192
4
0
50
100
150
200
250
300
350
400
450
500
Судалгааны дүгнэлт

61. Нийлүүлэлтийн илүүдэл:
 Ажил мэргэжлийн үндсэн бүлэг болон боловсролын байдлаар багш, банк
санхүү, менежер, үсчин, нарийн боов үйлдвэрлэгч зэрэг ажил мэргэжлүүдээр,
мөн дээд боловсролтой ажиллах хүчний нийлүүлэлтийн илүүдэл үүсч гэж хэлж
болохоор байна. Учир нь судалгаанд хамрагдсан ажилгүй иргэдийн эзэмшсэн
боловсрол, мэргэжлийн дагуу ажил хайж буй байдлаас харагдаж байгаа юм.
 Эдгээр ажил мэргэжлүүдээр олон тооны ажиллах хүч бэлтгэгдэн гарч байгаа ч
өнөөгийн байдлаар Баянхонгор аймгийн хөдөлмөрийн зах зээл бүрэн шингээх
боломжгүй байна.
Судалгааны дүгнэлт

62. Эрэлтийн илүүдэл:
 ХАА-н салбарын тэр дундаа малчин, ногоочин, барилгын нарийн мэргэжлийн
цахилгаанчин, гагнуурчин, оедолчин, мөн мэргэшсэн худалдагч зэрэг
мэргэжлүүд эрэлт нь нийлүүлэлтээс давамгайлсан байдал ажиглагдаж байна.
Гэвч хөдөлмөрийн зах зээл дээр энэ мэргэжлийн хүмүүс байгаа ч ажил
олгогчийн шаардлагад нийцэж ажиллах ажилтан ховор байх талтай.
Судалгааны дүгнэлт

63. Судалгааны явцад хөдөлмөрийн зах зээлд тулгамдаж буй
асуудлуудаас дурьдвал:
 Байнгын ажлын байрны эрэлт бага
 Эрэлттэй ажлын байрны захиалга ихэвчлэн улирлын чанартай байна
 Ажиллах хүч тухайн ажил мэргэжилдээ тууштай ажиллах, хөгжих, ур чадвараа өсгөх
боломж бага
 Ажил олгогч, ажилтан 2-ын хооронд үл ойлголцол байна
 Ихэнх ажил олгогчид нийгмийн даатгалын шимтгэл төлдөггүй
 ААН-үүд бизнесээ өргөжүүлж, ажиллах хүчээ нэмэгдүүлэх зах зээлийн багтаамж хомс
 Ажлын байрны шаардлага хэт өндөр
 Хүн ам зүйн цонх үе нээгдсэн байхад ид ажиллах хүчний нөөц бүрэн ашиглагдахгүй
байна.
Судалгааны дүгнэлт

64. Цаашид дэвшүүлэх санал
 МБСБ-ын ОНСЗ нь мэргэжлийн байгууллагын элсэлтийг хөдөлмөрийн
зах зээлийн судалгаан дээр үндэслэж зохион байгуулах талаар
санаачилгатай ажиллах шаардлагатай байна.
 Хөдөлмөрийн зах зээлийн судалгааг давтамжтайгаар, тогтмол хийж
байх хэрэгтэй байна.
 Ажил олгогчдыг дэмжсэн төрийн бодлогыг оновчтой болгох хэрэгтэй.
 Аймаг, орон нутгийн хөгжлийн хөтөлбөрийг хөдөлмөрийн зах зээлийн
судалгаан дээр үндэслэн боловсруулах нь илүү бодитой хэрэгжих
боломжтой юм.
Судалгааны дүгнэлт

65. Анхаарал тавьсанд баярлалаа