Монгол улсын махны
үйлдвэрийн хөгжил, хэтийн
          төлөв


        Доктор (Sc.D),
     проф.Л.Дамдинсүрэн
         2009.04.13
Түүхий эдийн нөөц
Нийт мах үйлдвэрлэлт

 Ì àõí û ¿éëäâýðëýë
                                                  Мах махан бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл, 2003-2006 он

                                            250
           Мах нядалгааны жингээр, мян.тн




                                                                      195.2
                                            200                                     183.9
                                                                                                  170.7
                                                       147.9
                                            150


                                            100


                                            50


                                             0
                                                        2003          2004          2005              2006
                                                                              Он



 È éí õ¿¿ ì àõí û ¿éëäâýðëýë ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä
  òî ãòâî ðòî é áóóð÷ áàéãàà í ü ì àõí û ÷åí æ¿¿äýä
  ì º í 㺠î ëî õ º ð㺠í áî ëî ì æ í ýýæ º ã÷ áàéí à.
Хэрэглээний мал, мах
• сүүлийн 5 жилийн дундаж: жил бүр 6,1 орчим
  сая толгой мал, 180,9 мянган тонн мах
  бэлтгэсэн
• Хүнсэнд хэрэглэсэн мал,
  толгойгоор:                   махаар
   - хонь 46,4%                  35-40%
    - ямаа 41,7%                10-15%
    - үхэр 6,2%                  25-30%
    - адуу 5,2%                  15-20%
    - тэмээ 0,5%                  3-5%
Хэрэгцээнд зарцуулсан нийт махны 25-30 хувийг
  үхрийн, 35-40 хувийг хонины, 10-15 хувийг
  ямааны, 15-20 орчим хувийг адууны мах
Мах боловсруулах үйлдвэр
• МУ-д мах боловсруулах 28 үйлдвэр: нэг
  ээлжиндээ 3500-4000 бод, 17500-18000 бог
  мал төхөөрч, хоногт 240 т мах сэврээх, 880 т
  мах хөлдөөх, нэг удаад 33700-35000 т мах
  хадгалах
• ХХААХҮЯ-ны мэдээгээр:
     - мах боловсруулах 33
     - хиам, махан бүтээгд. 123
Шинэ
   үйлдвэрүүд
Мах боловсруулах:
 Бор- Өндөр
 Ховд
 Хар Хорин
 Дархан
 Эрдэнэт
 Улаанбаатар
 “Хангай хүнс”
Хиам, махан бүтээгд.
-Утлагата хиам
- Чанамал хиам
- Зайдас
-Махан нөөш
Мах
шулж, анги
лах
-Бод малын
шулж, ангилсан
мах
- Уламжлалт
аргаар эвдсэн
хонины мах
-
Ангилж, савласан
дотор мах
Үйлдвэрийн аргаар бэлтгэсэн

 12


 10

 8

 6


 4

 2


 0
      1999   2000   2001   2002   2003   2004   2005   2006   2007   2008
Хүч чадал ашиглалт


35
              30     31             31
30                          27.6
25

20    18.4                                  18
15
                                                          12
                                                  10.2           10
10                                                                       9
                                                                                7
5

0
     1998    1999   2000   2001    2002   2003   2004    2005   2006   2007   2008
Ýêñïîðòîëñîí ìàõ (Åðýýä îíû ºìíºõ áà 2000îíîîñ õîéø)

                       Махны экспорт
35000
30000
25000
20000
15000
10000
 5000
    0

        1981   1982    1983   1984    1990    2002    2003      2004   2005   2006   2007   2008
Махны худалдаа, үйлчилгээ
Махны хуваарилалтын суваг
Хувилбар I I


                               Çàõûí Ẻíèé      Æèæèãëýíãèéí
                                ÷åíæ¿¿ä          õóäàëäàà÷èä
               Àéìãèéí
                òºâèéí
               ÷åíæ¿¿ä         Õîòûí çàõûí        Çàõûí Ẻíèé       Æèæèãëýíãèéí
  Ìàë÷èä                        ÷åíæ¿¿ä            ÷åíæ¿¿ä           õóäàëäàà÷èä


                Ýìýýëò,        Õîòûí çàõûí        Çàõûí Ẻíèé       Æèæèãëýíãèéí
                Íàëàéõ          ÷åíæ¿¿ä            ÷åíæ¿¿ä           õóäàëäàà÷èä




Õóâèëáàð II


      Ìàë÷èä                                                     Æèæèãëýíãèéí
                          Çàõûí Ẻíèé ÷åíæ¿¿ä
                                                                 õóäàëäàà÷èä
Махны зах зээл
Махны эрэлт
хэрэгцээ

-ОХУ хамгийн
том
импортлогч, 40%
нь импортоор
-Хятад 2020 онд
дэлхийн
хэрэгцээний
40%
Бэлчээрийн
малын мах
-Экологийн үзүүлэлт
-Үндсэн бүрэлдэхүүн
-Өвөрмөц үнэр, амт

Судлаачид:
Б.Энхтуяа
Ц.Дуламжав
Л.Бадамханд
С.Уянга
С.Дэлэг
Махны үйлдвэрийн
хөгжлийн мастер
төлөвлөгөө
-Мал эрүүлжүүлэх арга
хэмжээ
-Мал эмнэлэг, ариун цэвэр,
чанар-технологийн
удирдлага TQM, НАССР,
GMP, GHP, ISO 9001, ISO
22000
- Мал, махны бирж
-Мал бордох аж ахуй, ХАА-
үйлдвэрийн цогцолбор
-Махны гадаад, дотоод зах
зээлийн судалгаа
-Хөрөнгө оруулалт,
технологийн шинэчлэл
-Мах судлал, технологийн
судалгаа, шинэ технологи
нэвтрүүлэх
Хөгжлийн төсөөлөл
Технологийн дэвшил
Хөргөсөн шинэ мах
Хурдан хөргөх технологи
Мэдлэгт нэмэрлэх нь
“Монгол ямааны мах”
     хөтөлбөр
 Ямааны махны давуу
           тал
-Ногоо,    яргуйнд    эрт
цаддаг
- Уургаар         хонины
махнаас илүү
- Тосны ханаагүй
   хүчил 47.74%
   хонь 51.82%
-Үл орлогдох аминхүчил
  хар 483.09
  хөх 320.70
  улаан 254.3
   цагаан 235.8 100 гмг
Америкийн стандарт
Mogolian meat

Mogolian meat