![3
Naêng suaát caùc yeáu toá toång hôïp
Supported by
(2008 - 2013)
3
nguoàn löïc Y/Y* vaø taùc ñoäng cuûa
chu kyø kinh doanh (toác ñoä taêng
cuûa Y/Y*).
Baûng 1. Tính toác ñoä taêng tröôûng TFP vaø
TFP ñaõ loaïi boû yeáu toá chu kyø kinh doanh
Ñôn vò: %. Ghi chuù: TFPG laø toác ñoä taêng
tröôûng TFP, TFPG* = TFPG - %#Y/Y* laø
toác ñoä taêng tröôûng TFP sau khi loaïi boû
yeáu toá chu kyø kinh doanh.
Hình 4. Taêng tröôûng GDP, voán, lao ñoäng
vaø TFP ñaõ loaïi boû yeáu toá chu kyø kinh
doanh, 1991-2009. Nguoàn: Tính toaùn cuûa
nhoùm taùc giaû.
Öôùc löôïng TFPG* (TFPG ñaõ
loaïi boû yeáu toá chu kyø kinh doanh)
ñöôïc theå hieän ôû Baûng 2 vaø Hình
4, qua ñoù cho chuùng ta thaáy roõ 4
giai ñoaïn cuûa TFPG* trong thôøi kyø
1991-2009 nhö sau:
Giai ñoaïn 1991-1996: TFPG*
tieán boä vöôït baäc (töø -2,3 leân 3,3),
theå hieän söï thaønh coâng böôùc ñaàu
cuûa quaù trình ñoåi môùi, vôùi vieäc neàn
kinh teá môû cöûa ra theá giôùi, xuaát khaåu
vaø FDI taêng tröôûng nhanh choùng vaø
ñaát nöôùc baét ñaàu ñöôïc nhaän ODA.
Ñieàu naøy goùp phaàn khaúng ñònh vai
troø tích cöïc cuûa thöông maïi vaø ñaàu
tö nöôùc ngoaøi ñoái vôùi hieäu quaû kyõ
thuaät - coâng ngheä, thaønh phaàn quan
troïng cuûa TFP.
Giai ñoaïn 1997-2000: TFPG*
vaãn ôû möùc töông ñoái cao, nhöng coù
chieàu höôùng giaûm (töø 3,27 xuoáng
2,21). Ñaây cuõng laø giai ñoaïn taêng
tröôûng kinh teá giaûm suùt do cuoäc
khuûng hoaûng taøi chính - tieàn teä
cuûa khu vöïc.
Giai ñoaïn 2001-2007: TFPG*
coù xu höôùng taêng nheï (töø 2,39 leân
3,69), cho thaáy söï phuïc hoài cuûa neàn
kinh teá, caû veà toác ñoä taêng tröôûng
cuõng nhö hieäu quaû kinh teá.
Giai ñoaïn 2008-2009: TFPG*
cuûa Vieät Nam giaûm (töø 3,06 xuoáng
2,57) cuøng cuoäc suy thoaùi kinh teá
theá giôùi trong thôøi gian gaàn ñaây.
4. Taùc ñoäng cuûa caùc nhaân
toá tôùi taêng tröôûng TFP
Taêng tröôûng TFP chòu taùc ñoäng
bôûi nhieàu nhaân toá, nhöõng nhaân toá
naøy ñöôïc chia thaønh 3 nhoùm: (1)
moâi tröôøng kinh teá vó moâ; (2) phaân
boå laïi caùc nguoàn löïc, vaø (3) voán
con ngöôøi vaø ñoåi môùi coâng ngheä.
Taát nhieân vieäc chia nhoùm naøy chæ
mang tính chaát töông ñoái bôûi quan
heä taùc ñoäng qua laïi giaùn tieáp giöõa
caùc nhaân toá vôùi nhau. Thoâng qua
caùc phaân tích moâ taû baèng ñoà thò
vaø phöông phaùp tính heä soá töông
quan döôùi ñaây, coù theå nhaän bieát
taùc ñoäng cuûa caùc nhaân toá naøy tôùi
taêng tröôûng TFP[1] vaø qua ñoù giaùn
tieáp aûnh höôûng tôùi taêng tröôûng
GDP.[2]
4.1. Moâi tröôøng kinh teá vó moâ
Tröôùc heát, ñoåi môùi kinh teá vaø
oån ñònh kinh teá vó moâ coù taùc ñoäng
maïnh meõ tôùi taêng tröôûng TFP. OÅn
ñònh kinh teá vó moâ (vôùi tyû leä laïm
phaùt ñöôïc coi nhö moät thöôùc ño)
coù taùc ñoäng tôùi taêng tröôûng TFP
(tröïc tieáp) vaø GDP (giaùn tieáp). Khi
giaù caû taêng nhanh vaø baát oån, caùc tín
hieäu thò tröôøng bò meùo moù vaø taêng
tröôûng TFP suy giaûm. Laäp luaän naøy
ñöôïc theå hieän qua Hình 5: khi CPI
giaûm (vaøo caùc naêm 1993, 1996)
thì TFPG ñaït ñænh cuûa moãi giai
ñoaïn. Trong giai ñoaïn 2001-2006,
CPI töông ñoái oån ñònh ôû möùc döôùi
10%, thì TFPG khoâng coù nhieàu
bieán ñoäng vôùi xu höôùng taêng nheï.
Thôøi kyø laïm phaùt cao (naêm 2008)
laïi baét ñaàu ñaùnh daáu chieàu höôùng
ñi xuoáng cuûa TFPG.
Hình 5. Taêng tröôûng GDP, TFP* vaø tyû leä
laïm phaùt (CPI), 1991-2009. Nguoàn: Tính
toaùn vaø toång hôïp töø soá lieäu cuûa Toång cuïc
Thoáng keâ
4.2. Phaân boå laïi caùc nguoàn löïc
Hieäu quaû kinh teá ñöôïc naâng cao
neáu caùc nguoàn löïc nhö lao ñoäng,
ñaàu tö giöõa caùc khu vöïc, söï thay
ñoåi trong cô caáu thöông maïi vaø ñaàu
tö tröïc tieáp nöôùc ngoaøi ñöôïc phaân
boå toát hôn.
Cô caáu lao ñoäng
Caùch thöùc öôùc löôïng taêng tröôûng
TFP luoân ñi vôùi giaû ñònh raèng yeáu
toá naêng suaát lao ñoäng laø ñoàng nhaát,
nhöng trong thöïc teá, coù caùc loaïi lao
ñoäng khaùc nhau trong neàn kinh teá.
Vôùi toång soá lao ñoäng nhaát ñònh, thì
söï thay ñoåi phaân boá lao ñoäng chaéc
chaén taùc ñoäng tôùi taêng tröôûng saûn
löôïng thoâng qua taêng tröôûng TFP.
Hình 6 theå hieän toác ñoä taêng lao ñoäng
cuûa ba khu vöïc. Taêng tröôûng lao
ñoäng trong khu vöïc noâng nghieäp
oån ñònh nhaát, vôùi möùc thaáp döôùi 3%/
naêm, nhöng coù söï giaûm suùt ñaùng keå
trong 10 naêm trôû laïi ñaây (theå hieän ôû
toác ñoä taêng tröôûng aâm vaøo caùc naêm
2000, 2006 vaø 2010 trong Hình 6).
Löïc löôïng lao ñoäng khu vöïc coâng
nghieäp bieán ñoäng maïnh hôn, ñaëc
bieät coù toác ñoä taêng cao vaøo naêm
2000 vaø 2010. Ngoaïi tröø giai ñoaïn
2001-2009, lao ñoäng cuûa khu vöïc
dòch vuï luoân coù möùc taêng tröôûng cao
nhaát trong ba khu vöïc. Söï khaùc bieät
veà toác ñoä taêng tröôûng lao ñoäng cuûa
ba khu vöïc daãn ñeán thay ñoåi cô caáu
lao ñoäng: xu höôùng giaûm daàn cuûa
khu vöïc noâng nghieäp (töø 73% xuoáng
48% trong thôøi kyø 1991-2010),
vaø söï gia taêng cuûa khu vöïc coâng
nghieäp (töø 11% leân 22%) vaø dòch vuï
(töø 16% leân 29%) trong tyû troïng lao](https://image.slidesharecdn.com/lss39-170221084900/85/Lean-6-Sigma-S-39-5-320.jpg)
![25
TRAO ÑOÅI KINH NGHIEÄM
Supported by
(2008 - 2013)
Supported by
(2008 - 2013)
Vuõ Hoàng Daân, Tröôûng phoøng Tö vaán caûi tieán naêng
suaát - Trung taâm Naêng suaát Vieät Nam
"…Ñoái vôùi nhöõng nöôùc tieân
phong trong neàn kinh teá toaøn caàu,
caùn caân giöõa tri thöùc vaø caùc nguoàn
taøi nguyeân hieän nay ñaõ nghieâng
maïnh veà phía tri thöùc ñeán noãi tri
thöùc coù leõ ñaõ trôû thaønh nhaân toá quan
trong nhaát quyeát ñònh möùc soáng-
quan troïng hôn ñaát ñai, hôn coâng
cuï saûn xuaát, hôn lao ñoäng..."
Baùo caùo phaùt trieån theá giôùi,
WB, 1999.
Trong theá giôùi ngaøy nay, tri thöùc
ñöôïc coi vöøa laø nguoàn löïc con ngöôøi
vöøa laø nguoàn ñoäng löïc kinh teá chuû yeáu.
Caùc nhaân toá saûn xuaát truyeàn thoáng
nhö: ñaát ñai, taøi nguyeân thieân nhieân, vò
trí ñòa lyù, voán, lao ñoäng khoâng bieán maát
nhöng chuùng tuït xuoáng haøng thöù hai.
Ngöôøi ta coù theå coù ñöôïc chuùng, vaø coù
moät caùch deã daøng neáu coù tri thöùc.
Ngaøy nay, tri thöùc vaø thoâng tin
ñang ñöôïc saûn xuaát gioáng nhö xe hôi
vaø theùp ñöôïc saûn xuaát caùch ñaây 100
naêm. Nhöõng ngöôøi nhö Bill Gate bieát
laøm nhö theá naøo ñeå saûn xuaát tri thöùc toát
hôn ngöôøi khaùc seõ daønh ñöôïc nhöõng
phaàn thöôûng, cuõng gioáng nhö nhöõng
ngöôøi bieát laøm theá naøo ñeå saûn xuaát
xe hôi vaø theùp caùch ñaây 100 naêm ñaõ
trôû thaønh nhöõng truøm tö baûn cuûa kyû
nguyeân ñoù.
Theo baùo caùo cuûa toå chöùc OECD[1]
,
caùc neàn kinh teá OECD ñang phuï thuoäc
raát nhieàu vaøo saûn xuaát, phaân phoái vaø
söû duïng tri thöùc. Saûn löôïng vaø vieäc
laøm ñöôïc môû roäng raát nhanh ôû caùc
ngaønh coâng ngheä cao, nhö maùy tính,
ñoà ñieän vaø haøng khoâng,... Caùc ngaønh
dòch vuï taäp trung tri thöùc, nhö giaùo
duïc, truyeàn thoâng vaø thoâng tin ñang
taêng raát nhanh, khoaûng 70% GDP
cuûa caùc neàn kinh teá OECD laø döïa
treân tri thöùc. Caùc coâng ty lôùn cuûa Myõ
- moät quoác gia thaønh vieân cuûa OECD,
khoâng coøn thöïc söï coù quy moâ khoång
loà nöõa, treân thöïc teá caùc coâng ty naøy
chia thaønh nhieàu nhoùm, phi taäp trung
hoùa vaø phaân boá treân khaép theá giôùi.
Hoaït ñoäng kinh doanh coát loõi coù xu
höôùng chuyeån sang phuïc vuï caùc nhu
caàu caù bieät cuûa töøng nhoùm nhoû khaùch
haøng, töø khoái löôïng lôùn sang giaù trò
cao. Neáu nhö naêm 1984, 80% chi
phí cuûa moät maùy tính laø phaàn cöùng,
20% laø phaàn meàm thì tyû leä naøy ñaõ ñoåi
ngöôïc laïi vaøo naêm 1990. Tyû leä giöõa taøi
saûn höõu hình vaø taøi saûn voâ hình trong
kyû nguyeân coâng nghieäp laø 75-25 thì
nay ñaõ thay ñoåi thaønh 25-75 trong kyû
nguyeân tri thöùc.
ÔÛ Vieät Nam, ñoåi môùi coâng ngheä,
naâng cao chaát löôïng saûn phaåm ñang
ñöôïc coi laø con ñöôøng chuû yeáu ñeå
naâng cao naêng löïc caïnh tranh trong
tieán trình hoäi nhaäp neàn kinh teá toaøn
caàu. Nhöng gaàn ñaây, ngaøy caøng nhieàu
ngöôøi nhaän roõ raèng, tri thöùc vaø quaûn
lyù hieäu quaû tri thöùc ñoùng vai troø raát
quan troïng ñoái vôùi neàn kinh teá cuõng
nhö ñoái vôùi moãi doanh nghieäp. Neáu
nhö trong coâng cuoäc "Ñoåi môùi" laàn thöù
nhaát (naêm 1986) Vieät Nam ta ñaõ traû
lôøi ñöôïc caâu hoûi "Toàn taïi hay khoâng
toàn taïi" thì trong "Ñoåi môùi" laàn thöù hai
(naêm 2006) thì caâu hoûi laø laøm theá naøo
ñeå: Thu heïp khoaûng caùch vaø ñuoåi kòp
caùc nöôùc tieân tieán? khoaûng caùch veà
phaùt trieån chính laø do khoaûng caùch veà
tri thöùc, ruùt ngaén ñöôïc khoaûng caùch veà
tri thöùc seõ ruùt ngaén ñöôïc khoaûng caùch
veà phaùt trieån.
Vaäy tri thöùc laø gì?
Coù raát nhieàu quan ñieåm vaø ñònh
nghóa khaùc nhau veà tri thöùc, chuùng
ta coù theå hieåu tri thöùc laø "nhöõng caûm
nhaän, hieåu bieát vaø bí quyeát thöïc teá maø
chuùng ta coù-laø nguoàn löïc cô baûn cho
pheùp chuùng ta haønh ñoäng moät caùch
thoâng minh." theo Wiig, 1996.
Hay theo caùch giaûi thích cuûa
Thomas Jefferson thì tri thöùc laø "Anh ta
nghe yù kieán cuûa toâi vaø töï nhaän laáy kieán
thöùc cho mình maø khoâng heà laøm giaûm
kieán thöùc cuûa toâi; gioáng nhö anh ta
thaép saùng ngoïn neán cuûa anh ta baèng
ngoïn neán cuûa toâi vaø nhaän aùnh saùng
maø khoâng heà laøm toâi bò toái ñi".
Maëc duø coù nhieàu khaùi nieäm khaùc
nhau, nhöng caùc hoïc giaû ñeàu coù
nhöng ñaëc ñieåm chung khi noùi veà tri
thöùc: tri thöùc ñöôïc hình thaønh töø naõo
ngöôøi vaø con ngöôøi söû duïng tri thöùc
ñeå tö duy vaø ra caùc quyeát ñònh taïo
ra giaù trò. Quaù trình phaùt trieån tri thöùc
luoân gaén lieàn vôùi hoïc hoûi, ñoåi môùi vaø
saùng taïo.
Seõ laø höõu ích neáu phaân bieät ñöôïc
caùc loaïi tri thöùc khaùc nhau. Bieát caùi gì
(Know-what), laø loaïi tri thöùc veà söï kieän,
ngaøy nay caøng giaûm daàn taàm quan
troïng trong xaõ hoäi thoâng tin vaø söùc
maïnh cuûa Internet. Bieát taïi sao (Know-
why) laø tri thöùc veà theá giôùi töï nhieân, xaõ
hoäi vaø suy nghó cuûa con ngöôøi. Bieát ai
ñoù (Know-who) laø veà theá giôùi cuûa caùc
quan heä xaõ hoäi vaø laø tri thöùc veà ai bieát
caùi gì vaø ai ñoù coù theå laø ñöôïc nhöõng
gì. Vieäc bieát ñöôïc nhöõng ngöôøi caàn
thieát ñoâi khi coøn quan troïng ñoái vôùi
quaûn lyù hôn laø bieát ñöôïc caùc nguyeân
taéc quaûn lyù. Bieát choã vaø bieát thôøi gian
(Know-where vaø Know-when) ñang
ngaøy caøng quan troïng trong neàn kinh
teá linh hoaït vaø naêng ñoäng. Bieát caùch
laøm (Know-how) laø veà caùc kyõ naêng
vaø khaû naêng thöïc haønh thaønh thaïo
coâng vieäc.
Tri thöùc toàn taïi döôùi hai daïng: thöù
nhaát laø daïng tri thöùc boäc loä laø nhöõng
tri thöùc ñaõ ñöôïc "maõ hoaù” vaø deã daøng
chuyeån giao töø ngöôøi naøy sang ngöôøi
Ñoâi ñieàu veà quaûn lyù tri thöùc ñoái vôùi
doanh nghieäp Vieät Nam tröôùc ngöôõng cöûa hoäi nhaäp](https://image.slidesharecdn.com/lss39-170221084900/85/Lean-6-Sigma-S-39-27-320.jpg)
Uploaded byIESCL
Lean 6 Sigma Số 39
Tài liệu trình bày về chương trình nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm của doanh nghiệp Việt Nam từ năm 2008 đến 2013, với mục tiêu đạt được 30% vào năm 2015 và ít nhất 35% vào năm 2020. Tập trung vào việc cải thiện năng suất tổng hợp (TFP) thông qua giáo dục, đào tạo và áp dụng công nghệ mới. Các khuyến nghị được đưa ra nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững và cải thiện chất lượng cuộc sống xã hội.
More Related Content
![[Sách] Kỹ thuật đàm phán quốc tế](https://cdn.slidesharecdn.com/ss_thumbnails/kthutmphnquct-151112093811-lva1-app6891-thumbnail.jpg?width=640&height=640&fit=bounds)
Lean 6 Sigma Số 39
- 1. Supported by (2008 -2013) Soá thaùng 09 naêm 201339 TRUNGTAÂMKYÕTHUAÄTTCÑLCL3 10Bieänphaùpcaûitieán chutrìnhdöïaùnLEANSIXSIGMA Hoäi thaûo TWI Veà quaûn lyù tri thöùc ñoái vôùi doanh nghieäp Vieät Nam Naêng suaát caùc yeáu toá toång hôïp
- 2. Supported by (2008 -2013) Chöông trình naêng suaát chaát löôïng Boä Coâng thöông aïi Quyeát ñònh 712/QÑ-TTg ngaøy 21 thaùng 05 naêm 2010, Thuû töôùng Chính phuû ñaõ pheâ duyeät Chöông trình quoác gia “Naâng cao naêng suaát vaø chaát löôïng saûn phaåm, haøng hoùa cuûa doanh nghieäp Vieät Nam ñeán naêm 2020”. Ngaøy 25 thaùng 5 naêm 2012, Thuû töôùng Chính phuû ñaõ kyù Quyeát ñònh 604/QÑ-TTg Pheâ duyeät Döï aùn “Naâng cao naêng suaát vaø chaát löôïng saûn phaåm, haøng hoùa ngaønh coâng nghieäp” thuoäc Chöông trình quoác gia noùi treân do Boä Coâng Thöông chuû trì. Boä Coâng Thöông ñaõ thaønh laäp Ban Chæ ñaïo ñieàu haønh do moät Thöù tröôûng laøm Tröôûng ban, Vuï tröôûng Vuï Khoa hoïc vaø Coâng ngheä laø Phoù Tröôûng ban vaø Toå coâng taùc giuùp Ban chæ ñaïo ñieàu haønh vieäc thöïc hieän, quaûn lyù, ñieàu haønh hoaït ñoäng cuûa Döï aùn Naêng suaát hoùa, goùp phaàn naâng cao naêng löïc caïnh tranh, hoäi nhaäp quoác teá cuûa caùc saûn phaåm deät may trong thôøi gian tôùi. Ngoaøi phaùt bieåu chæ ñaïo cuûa Ñaïi dieän Boä Coâng Thöông, Hoäi thaûo ñöôïc nghe caùc baùo caùo “Giôùi thieäu caùc moâ hình quaûn lyù hieän ñaïi, coâng cuï caûi tieán hieäu quaû vaø phuø hôïp nhaèm naâng cao naêng suaát chaát löôïng cho caùc doanh nghieäp ngaønh deät may Vieät Nam” do chò Vuõ Hoàng Daân, Tröôûng phoøng Tö vaán caûi tieán naêng suaát - Trung taâm Naêng suaát Vieät Nam trình baøy, vaø baùo caùo “AÙp duïng vaø ñaùnh giaù tích hôïp caùc heä thoáng quaûn lyù cho caùc doanh nghieäp deät may nhaèm naâng cao chaát löôïng vaø khaû naêng caïnh tranh toaøn caàu” cuûa anh Leâ Só Trung, Coâng ty TNHH TUV Nord Viet Nam. Chaát löôïng. Baïn ñoïc quan taâm toaøn vaên Quyeát ñònh 604/QÑ-TTg xin vui loøng lieân heä info@lean6sigma.vn. Vöøa qua, thöïc hieän nhieäm vuï “Tuyeân truyeàn, phoå bieán veà naêng suaát chaát löôïng” thuoäc “Döï aùn Naâng cao naêng suaát vaø chaát löôïng saûn phaåm haøng hoùa ngaønh coâng nghieäp”, Boä Coâng Thöông , chuû trì, phoái hôïp vôùi Taäp ñoaøn Deät May Vieät Nam toå chöùc Hoäi thaûo “Thuùc ñaåy caùc hoaït ñoäng naâng cao naêng suaát vaø chaát löôïng saûn phaåm haøn hoùa ngaønh Deät May” vôùi muïc tieâu phoå bieán roäng raõi caùc hoaït ñoäng veà naêng suaát chaát löôïng cuûa ngaønh coâng thöông, giôùi thieäu caùc heä thoáng quaûn lyù hieän ñaïi, coâng cuï caûi tieán naêng suaát chaát löôïng tieân tieán, phuø hôïp cho caùc doanh nghieäp deät may nhaèm naâng cao naêng suaát vaø chaát löôïng caùc saûn phaåm haøng
- 3. Supported by (2008 -2013) 1 Naêng suaát caùc yeáu toá toång hôïp 1111 Nhöõng ngöôøi thöïc hieän baûn tin: Ts. Nguyeãn Höõu Thieän vôùi söï coäng taùc cuûa: Ts. Ñaëng Minh Trang Phaïm Thanh Dieäu Toùm taét: Theo moâ hình taêng tröôûng Taân coå ñieån, taêng tröôûng GDP ñöôïc hình thaønh töø ba yeáu toá: voán, lao ñoäng vaø naêng suaát toång hôïp nhaân toá (TFP - Total Factor Productivity). TFP phaûn aûnh tieán boä cuûa khoa hoïc, kyõ thuaät vaø coâng ngheä, cuûa giaùo duïc vaø ñaøo taïo, qua ñoù gia taêng ñaàu ra khoâng chæ phuï thuoäc vaøo taêng theâm veà soá löôïng cuûa ñaàu vaøo maø coøn vaøo caû chaát löôïng cuûa caùc yeáu toá ñaàu vaøo laø voán vaø lao ñoäng. Taêng TFP gaén lieàn vôùi aùp duïng caùc tieán boä kyõ thuaät, ñoåi môùi coâng ngheä, caûi tieán phöông thöùc quaûn lyù vaø naâng cao kyõ naêng, trình ñoä tay ngheà cuûa ngöôøi lao ñoäng... Cuøng vôùi löôïng ñaàu vaøo nhö nhau, löôïng ñaàu ra coù theå lôùn hôn nhôø vaøo vieäc caûi tieán chaát löôïng cuûa lao ñoäng, cuûa voán vaø söû duïng coù hieäu quaû hôn caùc nguoàn löïc naøy. Lyù thuyeát cuûa Solow (1994) khaúng ñònh taêng voán vaø lao ñoäng coù theå daãn ñeán taêng Naêng suaát caùc yeáu toá toång hôïp tröôûng kinh teá ngaén haïn, phuø hôïp vôùi giai ñoaïn ñaàu cuûa quaù trình coâng nghieäp hoùa, coøn taêng TFP môùi laø nguoàn goác taêng tröôûng trong daøi haïn. Baøi vieát naøy phaân tích ñoùng goùp cuûa TFP ñoái vôùi taêng tröôûng vaø chaát löôïng taêng tröôûng kinh teá, caùc nhaân toá taùc ñoäng ñeán TFP trong thôøi gian qua ôû nöôùc ta, töø ñoù ñeà xuaát moät soá khuyeán nghò chính saùch. 1. Chaát löôïng taêng tröôûng kinh teá Theo quan ñieåm cuûa nhieàu nhaø kinh teá thì cuøng vôùi quaù trình taêng tröôûng, chaát löôïng taêng tröôûng bieåu hieän taäp trung ôû caùc tieâu chuaån chính sau: (1) yeáu toá naêng suaát nhaân toá toång hôïp (TFP) cao, ñaûm baûo cho vieäc duy trì toác ñoä taêng tröôûng daøi haïn vaø traùnh ñöôïc nhöõng bieán ñoäng töø beân ngoaøi; (2) taêng tröôûng phaûi ñaûm baûo naâng cao hieäu quaû kinh teá vaø naâng cao naêng löïc caïnh tranh cuûa neàn kinh teá; (3) taêng tröôûng ñi keøm vôùi phaùt trieån moâi tröôøng beàn vöõng; (4) taêng tröôûng hoã trôï cho theå cheá daân chuû luoân ñoåi môùi, ñeán löôït noù thuùc ñaåy taêng tröôûng ôû tyû leä cao hôn; vaø (5) taêng tröôûng phaûi ñaït ñöôïc muïc tieâu caûi thieän phuùc lôïi xaõ hoäi vaø giaûm ñoùi ngheøo. Töø nhöõng quan ñieåm vaø khaùi nieäm ñaõ neâu ôû treân, coù theå khaùi quaùt moät neàn kinh teá taêng tröôûng coù chaát löôïng theå hieän qua caùc ñaëc tröng sau: (i) Toác ñoä taêng tröôûng cao vaø ñöôïc duy trì trong moät thôøi gian daøi. (ii) Phaùt trieån coù hieäu quaû, theå hieän qua naêng suaát lao ñoäng, naêng suaát taøi saûn cao vaø oån ñònh, heä soá ICOR phuø hôïp, vaø ñoùng goùp cuûa TFP cao. (iii) Cô caáu kinh teá chuyeån dòch theo höôùng naâng cao hieäu quaû, phuø hôïp vôùi thöïc tieãn cuûa neàn kinh teá trong moãi thôøi kyø. (iv) Neàn kinh teá coù tính caïnh tranh cao. (v) Taêng tröôûng kinh teá ñi ñoâi vôùi ñaûm baûo haøi hoøa ñôøi soáng xaõ hoäi. Taïi Quyeát ñònh 712/QÑ-TTg ngaøy 21 thaùng 05 naêm 2010, Thuû töôùng Chính phuû ñaõ pheâ duyeät Chöông trình quoác gia “Naâng cao naêng suaát vaø chaát löôïng saûn phaåm, haøng hoùa cuûa doanh nghieäp Vieät Nam ñeán naêm 2020”, trong ñoù coù muïc tieâu cuï theå laø “Goùp phaàn naâng tyû troïng ñoùng goùp cuûa naêng suaát caùc yeáu toá toång hôïp (TFP) trong toác ñoä taêng toång saûn phaåm trong nöôùc (GDP) leân 30% vaøo naêm 2015 vaø ít nhaát 35% vaøo naêm 2020”. Baûn tin naøy seõ giôùi thieäu cuøng baïn ñoïc moät soá thoâng tin lieân quan ñeán naêng suaát caùc yeáu toá toång hôïp (TFP) ñeå baïn ñoïc tham khaûo. Xin chaân thaønh caùm ôn caùc taùc giaû. Vai troø cuûa TFP trong chaát löôïng taêng tröôûng kinh teá ôû Vieät Nam Hình 1. Caùc noäi dung phaân tích soá löôïng vaø chaát löôïng taêng tröôûng kinh teá GS.TS Traàn Thoï Ñaït - ThS Ñoã Tuyeát Nhung
- 4. 2 Naêng suaát caùcyeáu toá toång hôïp Supported by (2008 - 2013) 2 (vi) Taêng tröôûng kinh teá ñi ñoâi vôùi baûo veä moâi tröôøng sinh thaùi. (vii) Quaûn lyù hieäu quaû cuûa nhaø nöôùc. Toång hôïp nhöõng vaán ñeà ñöôïc trình baøy ôû treân, coù theå ñöa ra moät sô ñoà toùm taét nhö sau. 2. Toác ñoä taêng tröôûng cuûa kinh teá Vieät Nam thôøi kyø ñoåi môùi Trong gaàn 25 naêm qua keå töø khi ñoåi môùi neàn kinh teá, Vieät Nam ñaõ ñaït ñöôïc taêng tröôûng kinh teá lieân tuïc vôùi toác ñoä cao. So vôùi thôøi kyø tröôùc ñoåi môùi (1976-1985) vôùi taêng tröôûng ñaït khoaûng 2%/naêm, thôøi kyø 5 naêm ngay sau khi ñoåi môùi (1986-1990), neàn kinh teá nöôùc ta ñaõ coù toác ñoä taêng tröôûng gaàn gaáp ñoâi, ñaït xaáp xæ 3,9%/naêm. Toác ñoä taêng tröôûng bình quaân naêm thôøi kyø 5 naêm ngay sau ñoù (1991-1995) laïi tieáp tuïc hôn gaáp ñoâi thôøi kyø tröôùc (ñaït khoaûng 8,2%), caùc thôøi kì 1996-2000 ñaït 7,0%, 2001-2005 (7,5%), vaø thôøi kì gaàn ñaây nhaát 2006-2009 ñaït 7,0%. Tính bình quaân trong caû giai ñoaïn töø 1991 ñeán 2009, toác ñoä taêng tröôûng kinh teá ñaït treân 7,4%/naêm, laø toác ñoä taêng thuoäc loaïi cao vaø oån ñònh so vôùi caùc nöôùc vaø vuøng laõnh thoå treân theá giôùi. Tính ñeán nay, thôøi gian taêng tröôûng kinh teá lieân tuïc cuûa Vieät Nam ñaõ ñaït 29 naêm, vöôït kyû luïc 23 naêm cuûa Haøn Quoác. Nhö vaäy, coù theå khaúng ñònh toác ñoä taêng tröôûng kinh teá cuûa Vieät Nam sau ngaøy ñoåi môùi laø voâ cuøng aán töôïng vaø raát ñaùng töï haøo. Neáu nhö naêm 1991, GDP bình quaân ñaàu ngöôøi cuûa Vieät Nam theo PPP chöa baèng 1/2 cuûa Philippines hay Indonesia, chæ ñaït khoaûng 1/5 cuûa Thaùi Lan, hôn 1/10 cuûa Malaysia; thì caùc con soá töông öùng naøy ñaõ taêng leân ñaùng keå sau 17 naêm, laàn löôït xaáp xæ caùc möùc 3/4, 1/3 vaø 1/5. Tuy nhieân, neáu so saùnh vôùi Trung Quoác, chuùng ta laïi ñang coù söï tuït haäu ñaùng keå, khi GDP bình quaân ñaàu ngöôøi tính baèng PPP naêm 2008 chöa baèng 50% cuûa nöôùc naøy, trong khi söï cheânh leäch chæ vaøo khoaûng 20% vaøo naêm 1991. Naêm 2008, möùc GDP bình quaân ñaàu ngöôøi cuûa Vieät Nam ñaït 17,1 trieäu ñoàng, töông ñöông 1.040 USD theo tyû giaù hoái ñoaùi vaø 2.784 USD theo tyû giaù söùc mua töông ñöông (PPP) (IMF, 2009). Ñaây vaãn laø nhöõng con soá thaáp xa so vôùi möùc bình quaân chung cuûa khu vöïc, cuûa chaâu AÙ, cuõng nhö cuûa toaøn theá giôùi. Nhö vaäy, ñeå ñöa ñaát nöôùc sôùm thoaùt khoûi khu vöïc caùc quoác gia coù thu nhaäp thaáp, Vieät Nam caàn phaûi duy trì ñöôïc toác ñoä taêng tröôûng cao trong daøi haïn, vaø ñieàu naøy chæ coù theå ñaït ñöôïc neáu söï taêng tröôûng ñoù laø taêng tröôûng beàn vöõng, taêng tröôûng coù chaát löôïng cao. 3. Ñoùng goùp cuûa TFP ñoái vôùi taêng tröôûng kinh teá Söû duïng caùch tieáp caän haïch toaùn taêng tröôûng, Hình 2 moâ taû ñoùng goùp cuûa voán, lao ñoäng vaø TFP vaøo taêng tröôûng kinh teá Vieät Nam giai ñoaïn 1991-2009. Coù theå thaáy moät soá nhaän ñònh sau veà xu höôùng taêng tröôûng cuûa GDP (Y) vaø caùc yeáu toá voán (K), lao ñoäng (L), TFP ôû nöôùc ta nhö sau: Tröôùc heát, toác ñoä taêng tröôûng cuûa voán ngaøy caøng cao, ñieàu naøy hoaøn toaøn phuø hôïp vôùi soá lieäu veà ñaàu tö vaø tích luõy taøi saûn cuûa nöôùc ta hieän nay vaø caùc nhaän ñònh veà taêng tröôûng döïa nhieàu vaøo voán cuûa neàn kinh teá trong thôøi gian gaàn ñaây. Theo quy luaät naêng suaát caän bieân giaûm daàn, söï gia taêng cuûa voán vaät chaát cuoái cuøng seõ laøm giaûm naêng suaát caän bieân cuûa voán. Tuy nhieân, neáu so saùnh theâm vôùi caùc soá lieäu veà naêng suaát lao ñoäng ôû Vieät Nam thì tyû leä voán/lao ñoäng taêng leân coù theå laøm taêng naêng suaát lao ñoäng: naêng suaát lao ñoäng xaõ hoäi (theo giaù so saùnh) ñaõ taêng töø 4,6 trieäu naêm 1991 leân 10,8 trieäu VND/ngöôøi naêm 2009, vôùi toác ñoä taêng tröôûng bình quaân laø 4,9%/naêm. Thöù hai, taêng tröôûng TFP tính ñöôïc coù xu theá bieán ñoäng raát gioáng GDP (maëc duø khoaûng caùch giöõa hai ñöôøng taêng tröôûng naøy döôøng nhö ngaøy caøng xa nhau). Cuõng gioáng toác ñoä taêng tröôûng kinh teá, taêng tröôûng TFP coù theå ñöôïc chia thaønh boán thôøi kyø 1991-1995, 1996-2000, 2001-2005, 2006-2009. Ñieàu naøy chöùng toû taêng tröôûng TFP chòu aûnh höôûng cuûa chu kyø kinh doanh. Ñeå ñaùnh giaù ñöôïc chính xaùc hôn vai troø cuûa TFP ñoái vôùi taêng tröôûng kinh teá, caàn loaïi boû taùc ñoäng cuûa chu kyø kinh doanh ra khoûi taêng tröôûng TFP baèng phöông phaùp Wharton.(Xem theâm Traàn Thoï Ñaït (2004) veà caùch tính TFPG, K/Y*, Y/Y*). Hình 3 cho thaáy 1996 laø naêm maø ñöôøng song song vôùi ñöôøng xu theá giao vôùi ñöôøng bieåu dieãn chuoãi K/Y, ñieàu naøy coù nghóa vaøo naêm 1996 neàn kinh teá ñaït möùc söû duïng naêng löïc cao nhaát trong toaøn giai ñoaïn 1991-2009, vì vaäy 1996 ñöôïc giaû ñònh laø naêm neàn kinh teá ñaït tôùi möùc toaøn duïng caùc nguoàn löïc. Töø ñaây, ta tính ñöôïc saûn löôïng tieàm naêng Y*, möùc ñoä söû duïng Hình 2. Taêng tröôûng GDP, voán, lao ñoäng vaø TFP, 1991-2009. Nguoàn: Tính toaùn töø soá lieäu cuûa Toång cuïc Thoáng keâ Hình 3. Phöông phaùp Wharton ñeå loaïi boû taùc ñoäng cuûa chu kyø kinh doanh khoûi TFPG. Nguoàn: Tính toaùn töø soá lieäu cuûa Toång cuïc Thoáng keâ
- 5. 3 Naêng suaát caùcyeáu toá toång hôïp Supported by (2008 - 2013) 3 nguoàn löïc Y/Y* vaø taùc ñoäng cuûa chu kyø kinh doanh (toác ñoä taêng cuûa Y/Y*). Baûng 1. Tính toác ñoä taêng tröôûng TFP vaø TFP ñaõ loaïi boû yeáu toá chu kyø kinh doanh Ñôn vò: %. Ghi chuù: TFPG laø toác ñoä taêng tröôûng TFP, TFPG* = TFPG - %#Y/Y* laø toác ñoä taêng tröôûng TFP sau khi loaïi boû yeáu toá chu kyø kinh doanh. Hình 4. Taêng tröôûng GDP, voán, lao ñoäng vaø TFP ñaõ loaïi boû yeáu toá chu kyø kinh doanh, 1991-2009. Nguoàn: Tính toaùn cuûa nhoùm taùc giaû. Öôùc löôïng TFPG* (TFPG ñaõ loaïi boû yeáu toá chu kyø kinh doanh) ñöôïc theå hieän ôû Baûng 2 vaø Hình 4, qua ñoù cho chuùng ta thaáy roõ 4 giai ñoaïn cuûa TFPG* trong thôøi kyø 1991-2009 nhö sau: Giai ñoaïn 1991-1996: TFPG* tieán boä vöôït baäc (töø -2,3 leân 3,3), theå hieän söï thaønh coâng böôùc ñaàu cuûa quaù trình ñoåi môùi, vôùi vieäc neàn kinh teá môû cöûa ra theá giôùi, xuaát khaåu vaø FDI taêng tröôûng nhanh choùng vaø ñaát nöôùc baét ñaàu ñöôïc nhaän ODA. Ñieàu naøy goùp phaàn khaúng ñònh vai troø tích cöïc cuûa thöông maïi vaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi ñoái vôùi hieäu quaû kyõ thuaät - coâng ngheä, thaønh phaàn quan troïng cuûa TFP. Giai ñoaïn 1997-2000: TFPG* vaãn ôû möùc töông ñoái cao, nhöng coù chieàu höôùng giaûm (töø 3,27 xuoáng 2,21). Ñaây cuõng laø giai ñoaïn taêng tröôûng kinh teá giaûm suùt do cuoäc khuûng hoaûng taøi chính - tieàn teä cuûa khu vöïc. Giai ñoaïn 2001-2007: TFPG* coù xu höôùng taêng nheï (töø 2,39 leân 3,69), cho thaáy söï phuïc hoài cuûa neàn kinh teá, caû veà toác ñoä taêng tröôûng cuõng nhö hieäu quaû kinh teá. Giai ñoaïn 2008-2009: TFPG* cuûa Vieät Nam giaûm (töø 3,06 xuoáng 2,57) cuøng cuoäc suy thoaùi kinh teá theá giôùi trong thôøi gian gaàn ñaây. 4. Taùc ñoäng cuûa caùc nhaân toá tôùi taêng tröôûng TFP Taêng tröôûng TFP chòu taùc ñoäng bôûi nhieàu nhaân toá, nhöõng nhaân toá naøy ñöôïc chia thaønh 3 nhoùm: (1) moâi tröôøng kinh teá vó moâ; (2) phaân boå laïi caùc nguoàn löïc, vaø (3) voán con ngöôøi vaø ñoåi môùi coâng ngheä. Taát nhieân vieäc chia nhoùm naøy chæ mang tính chaát töông ñoái bôûi quan heä taùc ñoäng qua laïi giaùn tieáp giöõa caùc nhaân toá vôùi nhau. Thoâng qua caùc phaân tích moâ taû baèng ñoà thò vaø phöông phaùp tính heä soá töông quan döôùi ñaây, coù theå nhaän bieát taùc ñoäng cuûa caùc nhaân toá naøy tôùi taêng tröôûng TFP[1] vaø qua ñoù giaùn tieáp aûnh höôûng tôùi taêng tröôûng GDP.[2] 4.1. Moâi tröôøng kinh teá vó moâ Tröôùc heát, ñoåi môùi kinh teá vaø oån ñònh kinh teá vó moâ coù taùc ñoäng maïnh meõ tôùi taêng tröôûng TFP. OÅn ñònh kinh teá vó moâ (vôùi tyû leä laïm phaùt ñöôïc coi nhö moät thöôùc ño) coù taùc ñoäng tôùi taêng tröôûng TFP (tröïc tieáp) vaø GDP (giaùn tieáp). Khi giaù caû taêng nhanh vaø baát oån, caùc tín hieäu thò tröôøng bò meùo moù vaø taêng tröôûng TFP suy giaûm. Laäp luaän naøy ñöôïc theå hieän qua Hình 5: khi CPI giaûm (vaøo caùc naêm 1993, 1996) thì TFPG ñaït ñænh cuûa moãi giai ñoaïn. Trong giai ñoaïn 2001-2006, CPI töông ñoái oån ñònh ôû möùc döôùi 10%, thì TFPG khoâng coù nhieàu bieán ñoäng vôùi xu höôùng taêng nheï. Thôøi kyø laïm phaùt cao (naêm 2008) laïi baét ñaàu ñaùnh daáu chieàu höôùng ñi xuoáng cuûa TFPG. Hình 5. Taêng tröôûng GDP, TFP* vaø tyû leä laïm phaùt (CPI), 1991-2009. Nguoàn: Tính toaùn vaø toång hôïp töø soá lieäu cuûa Toång cuïc Thoáng keâ 4.2. Phaân boå laïi caùc nguoàn löïc Hieäu quaû kinh teá ñöôïc naâng cao neáu caùc nguoàn löïc nhö lao ñoäng, ñaàu tö giöõa caùc khu vöïc, söï thay ñoåi trong cô caáu thöông maïi vaø ñaàu tö tröïc tieáp nöôùc ngoaøi ñöôïc phaân boå toát hôn. Cô caáu lao ñoäng Caùch thöùc öôùc löôïng taêng tröôûng TFP luoân ñi vôùi giaû ñònh raèng yeáu toá naêng suaát lao ñoäng laø ñoàng nhaát, nhöng trong thöïc teá, coù caùc loaïi lao ñoäng khaùc nhau trong neàn kinh teá. Vôùi toång soá lao ñoäng nhaát ñònh, thì söï thay ñoåi phaân boá lao ñoäng chaéc chaén taùc ñoäng tôùi taêng tröôûng saûn löôïng thoâng qua taêng tröôûng TFP. Hình 6 theå hieän toác ñoä taêng lao ñoäng cuûa ba khu vöïc. Taêng tröôûng lao ñoäng trong khu vöïc noâng nghieäp oån ñònh nhaát, vôùi möùc thaáp döôùi 3%/ naêm, nhöng coù söï giaûm suùt ñaùng keå trong 10 naêm trôû laïi ñaây (theå hieän ôû toác ñoä taêng tröôûng aâm vaøo caùc naêm 2000, 2006 vaø 2010 trong Hình 6). Löïc löôïng lao ñoäng khu vöïc coâng nghieäp bieán ñoäng maïnh hôn, ñaëc bieät coù toác ñoä taêng cao vaøo naêm 2000 vaø 2010. Ngoaïi tröø giai ñoaïn 2001-2009, lao ñoäng cuûa khu vöïc dòch vuï luoân coù möùc taêng tröôûng cao nhaát trong ba khu vöïc. Söï khaùc bieät veà toác ñoä taêng tröôûng lao ñoäng cuûa ba khu vöïc daãn ñeán thay ñoåi cô caáu lao ñoäng: xu höôùng giaûm daàn cuûa khu vöïc noâng nghieäp (töø 73% xuoáng 48% trong thôøi kyø 1991-2010), vaø söï gia taêng cuûa khu vöïc coâng nghieäp (töø 11% leân 22%) vaø dòch vuï (töø 16% leân 29%) trong tyû troïng lao
- 6. 4 Naêng suaát caùcyeáu toá toång hôïp Supported by (2008 - 2013) 4 Supported by (2008 - 2013) ñoäng kinh teá quoác daân. Tuy nhieân, gaàn ½ löïc löôïng lao ñoäng Vieät Nam vaãn laøm vieäc trong caùc ngaønh noâng, laâm nghieäp vaø thuûy saûn trong khi ngaønh coâng nghieäp - xaây döïng chæ chieám moät tyû leä khieâm toán laø 22% naêm 2010. Hình 6. Toác ñoä taêng lao ñoäng cuûa caùc khu vöïc trong neàn kinh teá, 1991-2010. Nguoàn: Tính toaùn vaø toång hôïp töø soá lieäu cuûa Toång cuïc Thoáng keâ Beân caïnh ñoù, naêng suaát lao ñoäng (ño baèng GDP bình quaân lao ñoäng) cuûa ba khu vöïc cuõng coù söï khaùc bieät. Naêng suaát lao ñoäng cuûa khu vöïc noâng nghieäp haàu nhö khoâng bieán ñoäng trong khi khu vöïc coâng nghieäp gia taêng maïnh meõ, ñaëc bieät trong giai ñoaïn tröôùc naêm 2000. Taêng tröôûng naêng suaát lao ñoäng cuûa khu vöïc dòch vuï thaáp hôn khu vöïc coâng nghieäp, nhöng vaãn cao hôn khu vöïc noâng nghieäp raát nhieàu. Ñieàu naøy chöùng minh raèng coù söï phaân boå laïi löïc löôïng lao ñoäng töø khu vöïc noâng nghieäp sang hai khu vöïc coøn laïi, vaø töø khu vöïc dòch vuï sang khu vöïc coâng nghieäp töø sau naêm 1995 (moác ñaùnh daáu naêng suaát lao ñoäng cuûa khu vöïc coâng nghieäp vöôït qua khu vöïc dòch vuï). Söï dòch chuyeån cô caáu lao ñoäng nhö vaäy ñaõ goùp phaàn laøm taêng naêng suaát lao ñoäng chung vaø qua ñoù taùc ñoäng tích cöïc ñeán taêng tröôûng kinh teá. Hình 7. Naêng suaát lao ñoäng trong ba khu vöïc, 1991-2009. Nguoàn: Tính toaùn vaø toång hôïp töø soá lieäu cuûa Toång cuïc Thoáng keâ Coù theå kieåm chöùng ñieàu naøy thoâng qua heä soá töông quan giöõa cô caáu lao ñoäng cuûa töøng khu vöïc vôùi TFPG: heä soá döông vôùi khu vöïc coâng nghieäp vaø dòch vuï; heä soá aâm vôùi khu vöïc noâng nghieäp. Baûng 4. Töông quan giöõa cô caáu lao ñoäng vaø TFPG. Ñôn vò: %. Nguoàn: Tính toaùn töø soá lieäu cuûa Toång cuïc Thoáng keâ Cô caáu voán Caùc nguoàn voán khaùc nhau cuõng coù taùc ñoäng khaùc nhau ñeán taêng tröôûng TFP. Caùc nguoàn voán trong nöôùc bao goàm: voán tö nhaân vaø voán nhaø nöôùc, trong ñoù voán nhaø nöôùc laïi ñöôïc chia thaønh voán ngaân saùch, voán vay vaø voán cuûa caùc doanh nghieäp nhaø nöôùc. Baûng 5. Töông quan giöõa cô caáu voán vaø TFPG. Ñôn vò: %. Nguoàn: Tính toaùn töø soá lieäu cuûa Toång cuïc Thoáng keâ Baûng 5 cho bieát tyû troïng cuûa moãi loaïi voán trong toång ñaàu tö trong nöôùc, toác ñoä taêng tröôûng TFP vaø heä soá töông quan giöõa taêng tröôûng TFP vôùi tyû troïng caùc loaïi voán, coù tính ñeán hieäu öùng ñoä treã cuûa ñaàu tö. Moät soá keát luaän coù theå ruùt ra nhö sau: Tröôùc heát, ñaàu tö tö nhaân coù taùc ñoäng tích cöïc ñeán TFPG trong ngaén haïn, bôûi ñaây coù theå coi laø moät loaïi voán naêng ñoäng, giuùp taêng khaû naêng huy ñoäng caùc nguoàn löïc vaø thuùc ñaåy caïnh tranh. Trong daøi haïn (tính ñoä treã cuûa ñaàu tö), nguoàn voán tö nhaân thöïc söï thuùc ñaåy naâng cao hieäu quaû kyõ thuaät cuûa neàn kinh teá, theå hieän qua heä soá töông quan döông vôùi TFPG. Thöù hai, nguoàn voán ngaân saùch taùc ñoäng ngöôïc chieàu ñeán TFPG, vaø chæ mang laïi hieäu quaû kyõ thuaät cho neàn kinh teá sau 1-2 naêm ñaàu tö. Ñieàu naøy khoâng khoù hieåu khi chuùng ta bieát raèng hieäu quaû ñaàu tö cuûa loaïi voán naøy khaù thaáp, vaø thoâng thöôøng nhaø nöôùc daønh voán ngaân saùch chuû yeáu vaøo xaây döïng cô sôû haï taàng, voán chæ ñem laïi hieäu quaû kinh teá - xaõ hoäi sau moät thôøi gian nhaát ñònh. Thöù ba, voán vay cuûa nhaø nöôùc coù töông quan aâm vôùi TFPG. Chính phuû thöôøng vay voán ôû möùc laõi suaát öu ñaõi, vaø söû duïng voán naøy vaøo xaây döïng cô sôû haï taàng, cuõng nhö saûn xuaát caùc loaïi haøng hoùa coù lôïi theá caïnh tranh. Tuy nhieân, trong daøi haïn, daáu aâm trong moái quan heä giöõa TFPG vaø voán vay cuûa nhaø nöôùc laø söï caûnh baùo veà tính hieäu quaû cuûa loaïi voán naøy. Thöù tö, ñaàu tö cuûa doanh nghieäp nhaø nöôùc taùc ñoäng tích cöïc ñeán TFPG trong thôøi kyø 1995- 2009, chöùng toû hieäu quaû söû duïng voán cuûa caùc doanh nghieäp nhaø nöôùc ñaõ ñöôïc naâng cao nhôø vieäc chính phuû taùi cô caáu doanh nghieäp doanh nghieäp theo höôùng taêng quyeàn töï chuû. Tuy vaäy, sau hai naêm, ñaàu tö cuûa doanh nghieäp nhaø nöôùc laïi coù moái töông quan aâm ñoái vôùi TFPG, theå hieän tính hieäu quaû coâng ngheä chöa ñöôïc phaùt huy trong daøi haïn. Nhöõng phaân tích treân ñaây cho thaáy böùc tranh toång quaùt veà moái quan heä giöõa caùc nguoàn ñaàu tö
- 7. 5 Naêng suaát caùcyeáu toá toång hôïp Supported by (2008 - 2013) 5 Supported by (2008 - 2013) trong nöôùc vôùi taêng tröôûng TFP. Söï gia taêng ñaàu tö cuûa khu vöïc tö nhaân coù taùc ñoäng tích cöïc ñeán neàn kinh teá trong daøi haïn, trong khi caùc nguoàn voán coøn laïi cuûa khu vöïc nhaø nöôùc döôøng nhö khoâng ñoùng goùp cho söï gia taêng hieäu quaû coâng ngheä trong suoát giai ñoaïn 1995-2009. Thöông maïi quoác teá Coù theå phaân tích taùc ñoäng cuûa thöông maïi quoác teá ñeán taêng tröôûng TFP thoâng qua caùc thöôùc ño ñoä môû cuûa neàn kinh teá nhö tyû leä toång kim ngaïch xuaát nhaäp khaåu treân GDP; tyû leä xuaát khaåu treân GDP; vaø tyû leä nhaäp khaåu treân GDP. Caùc heä soá töông quan ñöôïc theå hieän trong Baûng 6 cho chuùng ta nhaän thaáy taùc ñoäng tích cöïc cuûa xuaát nhaäp khaåu ñeán TFPG. Baûng 6. Töông quan giöõa thöông maïi quoác teá vaø TFPG. Ñôn vò: %. Nguoàn: Tính toaùn töø soá lieäu cuûa Toång cuïc Thoáng keâ Tuy nhieân, khi xem xeùt veà cô caáu xuaát nhaäp khaåu cuûa nöôùc ta, caàn phaûi nhìn nhaän hai thöïc teá sau: (1) Gaàn 50% kim ngaïch xuaát khaåu cuûa Vieät Nam thuoäc nhoùm haøng thoâ hoaëc môùi sô cheá, bao goàm caùc maët haøng nhö löông thöïc, thöïc phaåm, nguyeân vaät lieäu thoâ, nhieân lieäu... Beân caïnh ñoù, trong nhoùm haøng cheá bieán hoaëc ñaõ tinh cheá, thì phaàn nguyeân vaät lieäu phaûi nhaäp khaåu laø raát lôùn (ví duï chieám ñeán 70-80% giaù trò xuaát khaåu ôû caùc maët haøng deät may), neân giaù trò giaù taêng ñöôïc taïo ra thaáp, khoâng mang laïi nhieàu lôïi ích cho vieäc taêng hieäu quaû coâng ngheä. (2) Tyû leä nhaäp khaåu caùc loaïi haøng hoùa ñaõ qua cheá bieán raát cao, trong ñoù tyû troïng haøng hoùa tieâu duøng trong toång kim ngaïch nhaäp khaåu taêng töø 6,7% (2004) leân 9,3% (2009). Cô caáu nhaäp khaåu naøy coù theå khoâng giuùp naâng cao naêng löïc saûn xuaát trong nöôùc, trong khi laïi coù theå taùc ñoäng tieâu cöïc ñeán caùc ngaønh kinh doanh trong nöôùc. Bôûi vaäy, khi neàn kinh teá ñaït ñeán trình ñoä phaùt trieån nhaát ñònh, thì söï chuyeån dòch cô caáu xuaát nhaäp khaåu cuûa Vieät Nam laø caàn thieát ñeå coù theå thuùc ñaåy hôn nöõa taùc ñoäng tích cöïc cuûa thöông maïi quoác teá ñeán taêng tröôûng TFP. Coù theå thaáy ñieàu naøy qua heä soá giaûm daàn cuûa thöông maïi quoác teá theo thôøi gian. Ñaàu tö tröïc tieáp nöôùc ngoaøi Veà lyù thuyeát, FDI laø keânh chuyeån giao coâng ngheä hieäu quaû ñoái vôùi caùc nöôùc ñang phaùt trieån, qua ñoù coù taùc ñoäng tích cöïc ñoái vôùi gia taêng hieäu quaû saûn xuaát - kinh doanh. Ñieàu naøy lyù giaûi vì sao tyû troïng FDI treân GDP coù moái töông quan döông vôùi TFPG caû trong ngaén haïn laãn daøi haïn. Tuy nhieân, FDI vaãn coù theå mang laïi nhöõng hieäu öùng tieâu cöïc ñoái vôùi neàn kinh teá, neáu chính saùch öu ñaõi trong vieäc thu huùt FDI ñaõ taïo lôïi theá cho caùc doanh nghieäp coù voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi trong moät thôøi gian daøi, gaây ra söï baát bình ñaúng trong caïnh tranh vôùi caùc doanh nghieäp saûn xuaát - kinh doanh trong nöôùc. Hôn nöõa, moät phaàn lôùn FDI ñöôïc ñaàu tö vaøo caùc ngaønh coâng nghieäp thay theá nhaäp khaåu, ñöôïc baûo hoä ôû möùc cao, do vaäy coù theå aùp ñaët möùc giaù cao cho neàn kinh teá, laøm giaûm hieäu quaû saûn xuaát - kinh doanh. Moät vaán ñeà khaùc coù theå nhaän thaáy qua heä soá hoài quy giöõa voán FDI ñaêng kyù vaø voán FDI thöïc hieän vôùi TFPG: heä soá naøy cao ôû FDI thöïc hieän nhöng raát thaáp ôû FDI ñaêng kyù. Ñieàu naøy khieán ngöôøi nghieân cöùu caàn thaän troïng trong vieäc söû duïng FDI ñaêng kyù nhö moät bieán soá ño löôøng, ñoàng thôøi phaûn aùnh thöïc traïng giaûi ngaân chaäm cuûa FDI trong neàn kinh teá Vieät Nam. 4.3. Voán con ngöôøi vaø ñoåi môùi coâng ngheä Giaùo duïc - Ñaøo taïo Giaùo duïc trang bò cho con ngöôøi kieán thöùc, coøn ñaøo taïo giuùp naâng cao kyõ naêng cho ngöôøi lao ñoäng. Ñaây laø caùc keânh chuû yeáu naâng cao voán con ngöôøi vaø taêng tröôûng TFP. Döïa treân soá lieäu cuûa Toång cuïc Thoáng keâ vaø Boä Lao ñoäng, thöông binh vaø xaõ hoäi, coù theå tính ñöôïc tyû leä lao ñoäng chia theo trình ñoä hoïc vaán vôùi caùc nhoùm: (1) muø chöõ, (2) chöa toát nghieäp tieåu hoïc, (3) toát nghieäp tieåu hoïc, (4) toát nghieäp trung hoïc cô sôû, (5) toát nghieäp trung hoïc phoå thoâng, vaø (6) toát nghieäp cao ñaúng, ñaïi hoïc vaø sau ñaïi hoïc. Heä soá töông quan giöõa tyû leä lao ñoäng cuûa töøng nhoùm vôùi taêng tröôûng TFP ñöôïc theå hieän trong Baûng 7. Tröôùc heát, tyû leä lao ñoäng muø chöõ vaø lao ñoäng chöa toát nghieäp tieåu hoïc gia taêng gaây taùc ñoäng tieâu cöïc ñeán taêng tröôûng TFP trong giai ñoaïn 2000-2009. Trong khi ñoù, tyû leä lao ñoäng toát nghieäp tieåu hoïc, lao ñoäng toát nghieäp PTTH vaø toát nghieäp cao ñaúng, ñaïi hoïc trôû leân coù moái töông quan döông vôùi TFPG, vaø heä soá naøy ñaëc bieät cao trong naêm thöù hai, theå hieän ñoä treã cuûa voán con ngöôøi ñoái vôùi taêng tröôûng TFP. Nhö vaäy, soá lao ñoäng coù trình ñoä caøng cao thì taêng tröôûng TFP caøng lôùn, ñieàu naøy caøng khaúng ñònh moái quan heä cuøng chieàu giöõa voán con ngöôøi vaø TFP.
- 8. 6 Naêng suaát caùcyeáu toá toång hôïp Supported by (2008 - 2013) 6 Supported by (2008 - 2013) Baûng 7. Voán con ngöôøi vaø taêng tröôûng TFP. Ñôn vò: %. Nguoàn: Tính toaùn töø soá lieäu cuûa Toång cuïc Thoáng keâ Tuy vaäy, coù moät löu yù nhoû ôû soá lieäu lao ñoäng toát nghieäp THCS. Do vieäc chia nhoùm lao ñoäng theo caùch neâu treân daãn ñeán vieäc boû qua moät löïc löôïng lao ñoäng raát lôùn ñöôïc ñaøo taïo ngheà ngay sau khi toát nghieäp tieåu hoïc hoaëc THCS. Vì vaäy, tyû leä lao ñoäng toát nghieäp THCS coù quan heä ngöôïc chieàu vôùi TFPG cho thaáy thöôùc ño naøy caàn ñöôïc nghieân cöùu theâm. Ñoåi môùi coâng ngheä Nghieân cöùu thöïc nghieäm ôû nhieàu quoác gia khaúng ñònh vai troø cuûa chi tieâu cho R&D (nghieân cöùu vaø trieån khai) ñoái vôùi hieäu quaû coâng ngheä raát quan troïng. Phaân tích naøy laáy soá baèng phaùt minh saùng cheá ñöôïc caáp môùi laøm ñaïi dieän cho möùc R&D (vôùi giaû ñònh laø soá baèng phaùt minh saùng cheá tyû leä vôùi hoaït ñoäng R&D). Soá lieäu töø Cuïc Sôû höõu trí tueä (2010) cho thaáy vieäc caáp soá baèng ñoäc quyeàn saùng cheá, soá baèng ñoäc quyeàn giaûi phaùp höõu ích, soá baèng ñoäc quyeàn kieåu daùng coâng nghieäp vaø giaáy chöùng nhaän ñaêng kyù nhaõn hieäu maëc duø ngaøy caøng cao, tuy nhieân vaãn coøn raát khieâm toán. Xeùt veà ñaàu tö, chi tieâu chính phuû cho söï nghieäp khoa hoïc vaø coâng ngheä moâi tröôøng trong 20 naêm qua chöa töøng ñaït ñeán 2% toång chi tieâu (cao nhaát vaøo khoaûng 1,9% trong giai ñoaïn 1996-2000). Soá löôïng baèng phaùt minh saùng cheá ñöôïc caáp trong thôøi kyø 1991-2009 cuõng chæ taäp trung cho ñoái töôïng ngöôøi nöôùc ngoaøi (chieám 95,2%). Tuy vaäy, heä soá töông quan giöõa soá baèng ñoäc quyeàn saùng cheá vaø taêng tröôûng TFP baèng 47,7%, ñieàu naøy khaúng ñònh caûi tieán coâng ngheä coù taùc ñoäng toát ñeán hieäu quaû kyõ thuaät cuûa neàn kinh teá Vieät Nam trong giai ñoaïn 1991-2009. Baûng 8 trình baøy keát quaû nghieân cöùu cuûa Toång cuïc Tieâu chuaån Ño löôøng Chaát löôïng (2010) veà ñoùng goùp cuûa caùc yeáu toá nhö thay ñoåi cô caáu lao ñoäng, xuaát nhaäp khaåu vaø khoa hoïc coâng ngheä vaøo TFP trong caùc naêm 2006-2008. Baûng 8. Ñoùng goùp cuûa caùc yeáu toá vaøo taêng tröôûng TFP. Ñôn vò: %. Nguoàn: Toång cuïc Tieâu chuaån Ño löôøng Chaát löôïng (2010) Keát quaû cuûa nghieân cöùu naøy khaúng ñònh söï thay ñoåi cô caáu kinh teá vaø hoaït ñoäng nghieân cöùu khoa hoïc - coâng ngheä coù taùc ñoäng tích cöïc ñeán taêng TFP, tuy nhieân laïi ñaët caâu hoûi veà aûnh höôûng cuûa xuaát, nhaäp khaåu tôùi TFPG (naêm 2008). Coù theå thaáy, caùc heä soá töông quan tính toaùn ôû treân chöa theå hieän heát moái quan heä giöõa TFPG vôùi caùc nhaân toá, vaø moät moâ hình hoài quy sau naøy laø caàn thieát ñeå giuùp chuùng ta loaïi tröø nhöõng aûnh höôûng qua laïi laãn nhau giöõa chính caùc nhaân toá coù taùc ñoäng tôùi TFPG. 5. YÙ nghóa chính saùch Töø nhöõng phaân tích treân ñaây veà TFP trong giai ñoaïn 1991-2010, coù theå ruùt ra moät soá keát luaän sau: Chính saùch chuyeån dòch cô caáu kinh teá: Keát quaû phaân tích cho thaáy hieäu öùng tích cöïc cuûa chuyeån dòch cô caáu kinh teá ñoái vôùi hieäu quaû coâng ngheä. Tuy nhieân, söï phaân boå laïi löïc löôïng lao ñoäng töø khu vöïc noâng nghieäp sang khu vöïc coâng nghieäp vaãn coøn khieâm toán, qua ñoù haïn cheá vieäc naâng cao naêng suaát lao ñoäng. Ñeán nay, tyû leä lao ñoäng laøm vieäc ôû khu vöïc noâng thoân vaãn chieám tôùi hôn 50% toaøn boä löïc löôïng lao ñoäng. Khu vöïc naøy hieän coù lao ñoäng trình ñoä khoâng cao (möùc voán con ngöôøi thaáp), cuõng khoâng khuyeán khích nhieàu hoaït ñoäng R&D, khoâng thu huùt ñöôïc FDI, vaø möùc ñoä ñoùng goùp cho xuaát khaåu cuõng haïn cheá. Bôûi vaäy, giaûi phaùp nhaèm thuùc ñaåy taêng tröôûng TFP phaûi taäp trung vaøo chuyeån dòch cô caáu kinh teá vaø cô caáu lao ñoäng, ñi keøm vôùi ñaàu tö cao hôn vaøo giaùo duïc vaø ñaøo taïo ñeå ñaùp öùng nhu caàu phaùt trieån. Chính saùch ñaàu tö: Phaân tích taùc ñoäng cuûa ñaàu tö trong nöôùc ñoái vôùi hieäu quaû coâng ngheä cho thaáy ñaàu tö tö nhaân ñoùng vai troø quan troïng cho vieäc naâng cao hieäu quaû coâng ngheä. Trong khi FDI (ngoaïi löïc) thöïc söï coù hieäu öùng döông vôùi taêng tröôûng TFP thì ñoái vôùi voán trong nöôùc, caàn xem xeùt laïi vaán ñeà hieäu quaû ñaàu tö ôû khu vöïc nhaø nöôùc. Chính saùch thöông maïi: caùc keát quaû phaân tích töông quan cho thaáy thöông maïi quoác teá coù taùc ñoäng tích cöïc ñeán hieäu quaû kyõ thuaät, tuy nhieân hieäu öùng naøy giaûm theo thôøi gian, theå hieän cô caáu xuaát nhaäp khaåu chöa beàn vöõng (xuaát khaåu saûn phaåm thoâ trong khi nhaäp khaåu saûn phaåm ñaõ qua cheá bieán). Vieät Nam caàn xaùc ñònh lôïi theá caïnh tranh daøi haïn trong thöông maïi quoác teá vaø coù nhöõng chính saùch ñuùng ñaén ñeå thay ñoåi cô caáu xuaát nhaäp khaåu. Chính saùch veà khoa hoïc vaø coâng ngheä: Roõ raøng R&D coù taùc ñoäng tích cöïc ñeán taêng tröôûng TFP, nhöng chi tieâu ngaân saùch cho khoa hoïc - coâng ngheä ôû Vieät Nam coøn quaù thaáp. Trong boái caûnh nguoàn löïc nhaø nöôùc coøn haïn cheá, thì vieäc khuyeán khích khu vöïc tö nhaân tham gia vaøo hoaït ñoäng naøy caàn ñöôïc ñaåy maïnh, ñaëc bieät thoâng qua caùc moái lieân keát giöõa tröôøng ñaïi hoïc vaø doanh nghieäp.
- 9. 7 Naêng suaát caùcyeáu toá toång hôïp Supported by (2008 - 2013) 77 Supported by (2008 - 2013) Naêng suaát ñöôïc hieåu khaùi quaùt laø quan heä so saùnh giöõa ñaàu ra vaø ñaàu vaøo. Tuøy theo caùc ñaàu ra, ñaàu vaøo khaùc nhau seõ coù caùc chæ soá naêng suaát khaùc nhau. Ñeå caûi tieán naêng suaát khoâng nhaát thieát phaûi taêng voán hay taêng lao ñoäng maø keát quaû ñaàu ra vaãn coù theå khaû quan hôn neáu khai thaùc, söû duïng toái öu nguoàn lao ñoäng vaø voán ñaàu tö baèng vieäc taêng cöôøng phoái hôïp söû duïng hieäu quaû caùc yeáu toá ñaàu vaøo, keát hôïp vôùi caûi tieán toå chöùc saûn xuaát, ñoåi môùi naâng cao trình ñoä coâng ngheä, ñaåy maïnh vieäc aùp duïng coâng ngheä môùi... seõ taïo neân moät nhaân toá môùi ñoùng vai troø tích cöïc taïo ra giaù trò gia taêng cao. Cô hoäi cho caùc doanh nghieäp ñòa phöông Beân caïnh söï ñoùng goùp cuûa nhaân toá ñaàu vaøo höõu hình coù theå ñònh löôïng, xuaát hieän phaàn giaù trò môùi do nhaân toá voâ hình taïo ra, phaàn giaù trò naøy ñöôïc theå hieän thoâng qua khaùi nieäm laø naêng suaát caùc yeáu toá toång hôïp. Ñaây laø nhaân toá voâ hình goùp phaàn naâng cao hieäu quaû cuûa saûn xuaát trong doanh nghieäp do naâng cao hieäu quaû söû duïng voán vaø lao ñoäng (nhaân toá höõu hình) baèng taùc ñoäng cuûa vieäc ñoåi môùi coâng ngheä, hôïp lyù hoùa saûn xuaát, caûi tieán quaûn lyù, naâng cao trình ñoä lao ñoäng... Tuy nhieân, vieäc ñònh löôïng giaù trò chính xaùc naêng suaát caùc yeáu toá toång hôïp trong thöïc tieãn saûn xuaát cuûa doanh nghieäp laø khoâng deã. Ñeán nay, vieäc tính toaùn naøy vaãn chöa thöïc söï hoã trôï cho Naêng suaát caùc yeáu toá toång hôïp thuùc ñaåy taêng tröôûng beàn vöõng cho doanh nghieäp doanh nghieäp, doanh nghieäp khoa hoïc coâng ngheä ñòa phöông. Ñeå coù taêng tröôûng saûn xuaát, taïo ra caùc saûn phaåm coù giaù trò gia taêng cao, doanh nghieäp caàn khai thaùc trieät ñeå söï taêng giaù trò naêng suaát caùc yeáu toá toång hôïp. Ñaây laø yeáu toá laøm taêng tröôûng beàn vöõng cho caùc doanh nghieäp, nhaát laø ñoái vôùi caùc doanh nghieäp ñòa phöông chuû yeáu coù quy moâ vöøa vaø nhoû. Theo phaân tích, ñaùnh giaù cuûa nhieàu chuyeân gia kinh teá, nguoàn löïc höõu hình veà cô baûn ñaõ ñöôïc khai thaùc trieät ñeå, bao goàm voán ñaõ ñöôïc huy ñoäng söû duïng trong khi laõi suaát ngaân haøng cao neân lôïi nhuaän thaáp, chi phí lao ñoäng ñaõ giaûm toái ña vôùi chi phí nhaân coâng thaáp. Tuy ñaây laø thaùch thöùc nhöng cuõng laø cô hoäi cho caùc doanh nghieäp ñòa phöông öùng duïng ñoåi môùi coâng ngheä, cô caáu laïi lao ñoäng vaø aùp duïng caùc bieän phaùp quaûn lyù môùi ñeå taïo ra caùc giaù trò gia taêng cao, nhaát laø caùc saûn phaåm coâng ngheä cao, öùng duïng coâng ngheä cao phuø hôïp vôùi tieàm naêng vaø theá maïnh cuûa töøng ñòa phöông ñeå taïo neân söï ñoåi môùi doanh nghieäp hình thaønh caùc doanh nghieäp khoa hoïc coâng ngheä. Khai thaùc hieäu quaû haønh lang phaùp lyù Nghò ñònh 80/2007/NÑ - CP vaø Thoâng tö lieân tòch soá 06/TTLT - BKHCN - BTC - BNV höôùng daãn thöïc hieän nghò ñònh ban haønh môû ñöôøng cho caùc caù nhaân, toå chöùc Vieät Nam, nöôùc ngoaøi coù quyeàn sôû höõu hoaëc söû duïng hôïp phaùp caùc keát quaû nghieân cöùu khoa hoïc vaø phaùt trieån coâng ngheä ñeå taïo döïng vaø phaùt trieån doanh nghieäp khoa hoïc coâng ngheä. Vôùi cô cheá môùi khoâng chæ giuùp ñaåy maïnh thöông maïi hoùa caùc saûn phaåm haøng hoùa, laø keát quaû cuûa hoaït ñoäng nghieân cöùu vaø phaùt trieån coâng ngheä maø coøn hình thaønh vaø phaùt trieån thò tröôøng coâng ngheä, taïo ra nhöõng bieán chuyeån lôùn nhaèm xaây döïng ñöôïc nhöõng doanh nghieäp tö nhaân coù naêng löïc trong öôm taïo, chuyeån giao vaø laøm chuû trong nghieân cöùu, phaùt trieån coâng ngheä ôû moät soá lónh vöïc quan troïng nhö thoâng tin vaø truyeàn thoâng; sinh hoïc; töï ñoäng hoùa; baûo veä moâi tröôøng... Nhö vaäy, veà cô baûn haønh lang phaùp lyù cho doanh nghieäp noùi chung vaø doanh nghieäp khoa hoïc coâng ngheä noùi rieâng ôû caùc ñòa phöông ñaõ hình thaønh, caàn khai thaùc nhanh choùng ñöa vaøo aùp duïng trong thöïc tieãn. Caàn thöïc hieän vieäc phaân tích vaø phaân tích ñuùng ñöôïc giaù trò cuûa naêng suaát caùc yeáu toá toång hôïp trong töøng hoaït ñoäng saûn xuaát, kinh doanh cuûa töøng moâ hình doanh nghieäp, töøng lónh vöïc, saûn phaåm vaø töøng ñòa phöông ñeå ñaït ñöôïc giaù trò gia taêng cao trong saûn xuaát, nhaát laø ñoái vôùi doanh nghieäp khoa hoïc coâng ngheä. Veà lyù thuyeát moät soá moâ hình tính toaùn vaø phaân tích thöïc hieän döïa treân haøm saûn xuaát Cobb - Douglas ñöôïc tính nhö sau: Y = A x Kaù x Laâ, trong ñoù A chính laø naêng suaát caùc yeáu toá toång hôïp, naâng cao naêng suaát caùc yeáu toá toång hôïp töùc laø naâng cao hôn keát quaû saûn xuaát vôùi cuøng ñaàu vaøo. Ñoái vôùi ngöôøi lao ñoäng, naâng cao naêng suaát caùc yeáu toá toång hôïp seõ goùp phaàn naâng löông, thöôûng, ñieàu kieän lao ñoäng ñöôïc caûi thieän. Coøn ñoái vôùi doanh nghieäp, khaû naêng môû roäng taùi saûn xuaát, ñoái vôùi neàn kinh teá seõ naâng cao söùc caïnh tranh, naâng cao phuùc lôïi xaõ hoäi. Ñoái vôùi moâ hình doanh nghieäp ñòa phöông laø vöøa vaø nhoû, vai troø cuûa voán (K) vaø lao ñoäng (L) laø nhö nhau, khoâng theå lieân tuïc taêng. Ñeå taêng giaù trò cuûa Y, chæ coù theå taêng giaù trò cuûa naêng suaát caùc yeáu toá toång hôïp (A). Vôùi ñaëc ñieåm chung laø nhoû, linh hoaït,
- 10. 8 Naêng suaát caùcyeáu toá toång hôïp Supported by (2008 - 2013) 88 deã chuyeån ñoåi, deã tieát kieäm chi phí saûn xuaát, deã ñoåi môùi vaø aùp duïng caùc coâng ngheä môùi trong quaù trình toå chöùc saûn xuaát. Tuy nhieân, yeáu ñieåm cuûa doanh nghieäp ñòa phöông laø ít voán, trình ñoä nhaân löïc keå caû quaûn lyù vaø saûn xuaát ñeàu yeáu. Do vaäy, ñeå hoã trôï doanh nghieäp ñòa phöông trong saûn xuaát naâng cao naêng suaát chaát löôïng, caùc cô quan quaûn lyù nhaø nöôùc veà khoa hoïc coâng ngheä ñòa phöông caàn thöïc hieän moät soá noäi dung nhö: thöù nhaát, xaây döïng, ban haønh maãu bieåu, phöông phaùp thu thaäp ghi cheùp, xöû lyù vaø löu tröõ soá lieäu thoáng keâ söû duïng cho caùc doanh nghieäp. Thöù hai, nghieân cöùu thöïc traïng vaø xaây döïng heä thoáng chæ tieâu naêng suaát caùc yeáu toá toång hôïp ñoái vôùi doanh nghieäp khoa hoïc coâng ngheä, xaây döïng moâ hình phaân tích naêng suaát phuø hôïp vôùi thöïc tieãn; chuù troïng naâng cao naêng suaát yeáu toá toång hôïp ñoái vôùi vieäc tieát kieäm caùc chi phí saûn xuaát; söï bieán ñoäng cuûa caùc yeáu toá trong söï so saùnh trong nöôùc, khu vöïc vaø quoác teá. Thöù ba, xaây döïng vaø thöïc hieän toát caùc cheá ñoä baùo caùo thoáng keâ, ñieàu tra choïn maãu nhaèm boå sung soá lieäu phaân tích naêng suaát vaø naêng suaát toång hôïp cho töøng saûn phaåm khoa hoïc coâng ngheä môùi; hình thaønh ngaân haøng döõ lieäu phuïc vuï phaân tích naêng suaát caùc yeáu toá toång hôïp; tính toaùn caùc chæ tieâu, caùch phaân tích chæ tieâu cho caùc saûn phaåm khoa hoïc coâng ngheä trong caùc doanh nghieäp khoa hoïc coâng ngheä ñòa phöông. Naêng suaát, naêng suaát caùc yeáu toá toång hôïp nhaèm ñoåi môùi, naâng cao giaù trò saûn xuaát haøng hoùa trong doanh nghieäp khoa hoïc vaø coâng ngheä ñòa phöông. Hy voïng vieäc söû duïng, khai thaùc seõ sôùm trieån khai nhaèm hoã trôï caùc doanh nghieäp vaø doanh nghieäp khoa hoïc coâng ngheä trong quaù trình toå chöùc saûn xuaát, kinh doanh, ñaåy maïnh saûn xuaát ñem laïi giaù trò gia taêng cao phuïc vuï quaù trình phaùt trieån KT - XH cuûa töøng ñòa phöông. TS. Nguyeãn Huy Cöôøng, Vuï Phaùt trieån Khoa hoïc vaø Coâng ngheä ñòa phöông, Boä Khoa hoïc vaø Coâng ngheä. Nguoàn: http://daibieunhandan.vn 1 Naêng suaát yeáu toá toång hôïp (TFP) laø keát quaû saûn xuaát/ cung caáp dòch vuï mang laïi do naâng cao hieäu quaû söû duïng “voán” vaø “lao ñoäng”, nhôø vaøo taùc ñoäng cuûa caùc yeáu toá nhö ñoåi môùi coâng ngheä, hôïp lyù hoùa quaù trình saûn xuaát/cung caáp dòch vuï, caûi tieán phöông phaùp quaûn lyù, naâng cao trình ñoä, kyõ naêng laøm vieäc cuûa ngöôøi lao ñoäng,v.v... Keát quaû veà taêng naêng suaát do caùc yeáu toá naøy ñöôïc goïi chung laø “naêng suaát yeáu toá toång hôïp - Total Factor Productivity - TFP”. TFP coù yù nghóa thuùc ñaåy taêng tröôûng GDP maø khoâng phuï thuoäc vaøo gia taêng voán ñaàu tö, soá löôïng lao ñoäng vaø khai thaùc nguoàn taøi nguyeân thieân nhieân. Vì vaäy yeáu toá naøy hieän ñang ñöôïc nhieàu quoác gia quan taâm khi höôùng tôùi chieán löôïc phaùt trieån kinh teá moät caùch beàn vöõng. 2 Taïi caùc nöôùc phaùt trieån, tyû troïng ñoùng goùp cuûa TFP vaøo taêng tröôûng GDP thöôøng raát cao, treân 50%. Vôùi caùc nöôùc ñang phaùt trieån, con soá naøy khoaûng 20 - 30%. Ñieàu naøy ñaõ phaûn aùnh söï khaùc bieät veà chaát löôïng lao ñoäng, trình ñoä coâng ngheä Taùc ñoäng vaøo TFP ñeå thuùc ñaåy taêng tröôûng vaø phöông phaùp quaûn lyù cuûa caùc nöôùc ñang phaùt trieån so vôùi caùc nöôùc ñaõ phaùt trieån. Theo caùc nghieân cöùu cuûa chuyeân gia trong nöôùc vaø Baùo caùo cuûa Toå chöùc Naêng suaát Chaâu AÙ (APO), giai ñoaïn 2001- 2010, tyû troïng ñoùng goùp cuûa TFP vaøo taêng tröôûng GDP cuûa Vieät Nam chæ ñaït 19,15%. Con soá naøy theå hieän trong giai ñoaïn naøy taêng tröôûng cuûa Vieät Nam chuû yeáu döïa vaøo taêng cöôøng söû duïng lao ñoäng vaø huy ñoäng voán ñaàu tö. Caùc yeáu toá khaùc nhö trình ñoä coâng ngheä, chaát löôïng lao ñoäng, coâng ngheä quaûn lyù... ñoùng goùp vaøo taêng tröôûng GDP coøn haïn cheá. 3 Naâng cao ñoùng goùp cuûa TFP vaøo taêng tröôûng GDP laø moät phaàn quan troïng cuûa chieán löôïc phaùt trieån kinh teá beàn vöõng hieän ñang ñöôïc nhieàu quoác gia theo ñuoåi. Taïi Vieät Nam, Chieán löôïc phaùt trieån kinh teá - xaõ hoäi 2011-2020 ñaõ ñeà ra muïc tieâu: “Yeáu toá naêng suaát toång hôïp - TFP ñoùng goùp vaøo taêng So saùnh ñoùng goùp cuûa TFP vaøo taêng tröôûng GDP cuûa Vieät Nam vôùi moät soá nöôùc Chaâu AÙ giai ñoaïn 2001-2010 (Nguoàn: Baùo caùo Naêng suaát cuûa Toå chöùc Naêng suaát Chaâu AÙ - APO) tröôûng ñaït khoaûng 35% vaøo naêm 2020”. Nghò quyeát Trung öông 6 veà phaùt trieån khoa hoïc vaø coâng ngheä (Nghò quyeát soá 20-NQ/TW) ban haønh ngaøy 1/11/2012 cuõng ñaõ yeâu caàu: “Ñeán naêm 2020, thoâng qua yeáu toá naêng suaát toång hôïp (TFP) hoaït ñoäng khoa hoïc vaø coâng ngheä ñoùng goùp khoaûng 35% taêng tröôûng kinh teá”. Ñeå thöïc hieän ñöôïc muïc tieâu treân, caùc yeáu toá taùc ñoäng tôùi TFP nhö: chaát löôïng lao ñoäng; aùp duïng caùc tieán boä cuûa khoa hoïc & coâng ngheä; chuyeån dòch neàn kinh teá sang caùc khu vöïc coù hieäu quaû cao hôn vaø taêng nhu caàu saûn phaåm dòch vuï ñeå coù theå khai thaùc hieäu suaát söû duïng thieát bò, lao ñoäng... caàn ñöôïc caùc Boä,
- 11. 9 Naêng suaát caùcyeáu toá toång hôïp Supported by (2008 - 2013) 99 ngaønh lieân quan nghieân cöùu, ñaùnh giaù vaø thöïc hieän caùc chöông trình thuùc ñaåy thích hôïp. Chöông trình quoác gia “Naâng cao naêng suaát vaø chaát löôïng saûn phaåm, haøng hoùa cuûa doanh nghieäp Vieät Nam ñeán naêm 2020” pheâ duyeät taïi Quyeát ñònh soá 712/QÑ-TTg cuûa Thuû töôùng Chính phuû hieän ñang ñöôïc Boä Khoa hoïc vaø Coâng ngheä laøm ñaàu moái toå chöùc trieån khai laø moät trong caùc chöông trình höõu hieäu nhaèm thuùc ñaåy naâng cao TFP cuûa doanh nghieäp vaø caùc ngaønh lieân quan. 4 Caàn ño löôøng ñöôïc chính xaùc thöïc traïng naêng suaát yeáu toá toång hôïp (TFP) taïi caùc ngaønh, ñòa phöông vaø toaøn neàn kinh teá ñeå giaùm saùt ñöôïc keát quaû thöïc hieän vaø coù caùc bieän phaùp thích hôïp nhaèm ñaûm baûo ñaït ñöôïc muïc tieâu naâng cao ñoùng goùp cuûa TFP vaøo taêng tröôûng GDP nhö ñaõ ñeà ra. Veà lyù thuyeát, Toå chöùc Naêng suaát Chaâu AÙ (APO) ñaõ höôùng daãn tính naêng suaát yeáu toá toång hôïp (TFP) baèng haøm saûn xuaát Cobb-Douglas vôùi coâng thöùc nhö sau: Y = A. f(Kα Lβ) Trong ñoù: Y= ñaàu ra, K= voán, L= lao ñoäng, A=TFP, α= heä soáng ñoùng goùp cuûa voán, (β = 1 - α) = heä soá ñoùng goùp cuûa lao ñoäng Toác ñoä taêng TFP ñöôïc tính baèng coâng thöùc sau: İTFP = İY - β.İL - α.İK Trong ñoù : İY : Toác ñoä taêng ñaàu ra (ôû ñaây laø giaù trò gia taêng hoaëc GDP) İK : Toác ñoä taêng cuûa voán coá ñònh İL : Toác ñoä taêng cuûa lao ñoäng a vaø b laø heä soá ñoùng goùp cuûa voán coá ñònh vaø lao ñoäng, Heä soá b baèng tyû soá giöõa thu nhaäp cuûa ngöôøi lao ñoäng vaø giaù trò gia taêng, coøn a = 1 - b. Caùc chæ tieâu İY, İL, İK ñöôïc tính döïa vaøo soá lieäu ñaõ ñöôïc coâng boá, vieäc coøn laïi tính heä soá ñoùng goùp cuûa voán (a) vaø heä soá ñoùng goùp cuûa lao ñoäng (b). Ñeå xaùc ñònh caùc heä soá a vaø b coù theå duøng phöông phaùp haïch toaùn nhö sau: Thu nhaäp ñaày ñuû cuûa ngöôøi lao ñoäng β = ------------------------------------- Toång saûn phaåm quoác noäi Vaø α = 1 - βâ. Döõ lieäu thu nhaäp ñaày ñuû cuûa ngöôøi lao ñoäng vaø soá löôïng lao ñoäng laøm vieäc ñöôïc laáy trong nieân giaùm thoáng keâ. Ñoùng goùp cuûa TFP vaøo taêng GDP ñöôïc tính nhö sau: % ñoùng goùp cuûa TFP = (İTFP /İY) x 100%. Trong ñoù: İTFP : toác ñoä taêng TFP İY : toác ñoä taêng ñaàu ra (hoaëc GDP) Trong thöïc teá, soá lieäu thoáng keâ ñöôïc coâng boá cuûa Vieät Nam khoâng ñaày ñuû theo yeâu caàu cuûa tính toaùn. Khi nghieân cöùu veà TFP, caùc chuyeân gia thöôøng phaûi tính toaùn theâm töø caùc nguoàn döõ lieäu khaùc nhau daãn ñeán keát quaû nghieân cöùu veà TFP taïi Vieät Nam coù söï cheânh leäch giöõa caùc nhoùm nghieân cöùu khaùc nhau. Tuy nhieân söï khaùc bieät naøy khoâng phaûi laø quaù lôùn, thöôøng vaãn phaûn aûnh ñuùng xu höôùng veà ñoùng goùp cuûa TFP vaøo taêng tröôûng kinh teá cuûa nöôùc ta trong nhöõng naêm qua. (Theo http://www.vpc.vn) Caùc yeáu toá taùc ñoäng tôùi naêng suaát yeáu toá toång hôïp (TFP) Tham khaûo: Baùo caùo naêng suaát - Productivity Report Baùo caùo naêng suaát taïi Vieät Nam do Trung taâm Naêng suaát Vieät Nam phoái hôïp vôùi Vieän Khoa hoïc Thoáng keâ - Toång cuïc Thoáng keâ bieân soaïn: » Baùo caùo Naêng suaát Vieät Nam 2010 » Baùo caùo Naêng suaát Vieät Nam 2006-2007 Baùo caùo naêng suaát taïi caùc nöôùc chaâu AÙ do Toå chöùc Naêng suaát Chaâu AÙ - APO phoái hôïp vôùi ñaïi dieän cô quan thoáng keâ caùc nöôùc nghieân cöùu, xuaát baûn: » APO Productivity Databook 2012/ Baùo caùo Naêng suaát 2012 (E) » APO Productivity Databook 2011/ Baùo caùo Naêng suaát 2011 (E) » APO Productivity Databook 2010/ Baùo caùo Naêng suaát 2010 (E) » APO Productivity Databook 2009/ Baùo caùo Naêng suaát 2009 (E) » APO Productivity Databook 2008/ Baùo caùo Naêng suaát 2008 (E)
- 12. 10 Naêng suaát caùcyeáu toá toång hôïp Supported by (2008 - 2013) 1010 Supported by (2008 - 2013) Chaát löôïng taêng tröôûng kinh teá laø gì? Taêng tröôûng phaûn aùnh söï gia taêng thu nhaäp cuûa neàn kinh teá trong moät giai ñoaïn nhaát ñònh (thöôøng laø 1 naêm). Ñaây laø chæ tieâu kinh teá toång hôïp quan troïng haøng ñaàu, coù lieân quan maät thieát ñeán caùc bieán soá vó moâ khaùc nhö vieäc laøm, laïm phaùt, ngheøo ñoùi,... Tuy nhieân, neáu chæ xem xeùt taêng tröôûng kinh teá (TTKT) treân giaùc ñoä soá löôïng thu nhaäp taêng theâm thì chöa ñuû. Thöïc teá cho thaáy nhieàu “loaïi” taêng tröôûng khoâng nhöõng khoâng ñem ñeán cho con ngöôøi cuoäc soáng toát ñeïp hôn maø traùi laïi coøn ñeå laïi nhöõng haäu quaû khoâng toát maø caùc theá heä töông lai phaûi gaùnh chòu. Naêm 1996, UNDP ñaõ chæ ra 5 loaïi taêng tröôûng xaáu ñeå caùc quoác gia tham khaûo, ñoù laø: Taêng tröôûng khoâng vieäc laøm: Taêng tröôûng khoâng taïo ra vieäc laøm môùi. Taêng tröôûng khoâng löông taâm: Taêng tröôûng chæ ñem laïi lôïi ích cho moät boä phaän nhoû ngöôøi giaøu, ñieàu kieän soáng cuûa phaàn ñoâng ngöôøi ngheøo khoâng ñöôïc caûi thieän. Taêng tröôûng khoâng tieáng noùi: Taêng tröôûng khoâng gaén vôùi söï caûi thieän veà daân chuû. Taêng tröôûng khoâng goác reã: Taêng tröôûng nhöng ñaïo ñöùc xaõ hoäi bò suy thoaùi. Taêng tröôûng khoâng töông lai: Taêng tröôûng nhöng huyû hoaïi moâi tröôøng soáng cuûa con ngöôøi. Chính vì leõ ñoù, nghieân cöùu TTKT beân caïnh söï gia taêng veà soá löôïng, coøn caàn vaø nhaát thieát phaûi quan taâm ñeán khía caïnh chaát löôïng. Vaäy, chaát löôïng taêng tröôûng laø gì? Chaát löôïng taêng tröôûng phaûn aùnh neàn kinh teá ñaït toác ñoä taêng tröôûng cao, duy trì trong moät thôøi gian daøi, gaén vôùi ñoù laø quaù trình naâng cao chaát löôïng nguoàn nhaân löïc, baûo veä moâi tröôøng vaø ñaûm baûo quyeàn töï do cho moãi ngöôøi. Coù theå tieáp caän chaát löôïng TTKT treân nhieàu giaùc ñoä khaùc nhau nhö: theo nhaân toá ñaàu vaøo, theo keát quaû ñaàu ra, theo caáu truùc ngaønh kinh teá, theo naêng löïc caïnh tranh,... Baøi vieát naøy taäp trung nghieân cöùu chaát löôïng TTKT theo caùc nhaân toá ñaàu vaøo. Treân giaùc ñoä caùc yeáu toá ñaàu vaøo, moät neàn kinh teá ñaït ñöôïc taêng tröôûng döïa chuû yeáu vaøo 3 nhaân toá chính: voán (K), lao ñoäng (L) vaø naêng suaát caùc nhaân toá toång hôïp (TFP - Total Factor Productivity). Haøm saûn xuaát coù daïng: Y = F (K,L,TFP) , trong ñoù: Y laø thu nhaäp cuûa neàn kinh teá (GDP) Taïi moâ hình naøy, TTKT ñöôïc phaân thaønh 2 loaïi: TTKT theo chieàu roäng, phaûn aùnh taêng thu nhaäp phuï thuoäc vaøo taêng quy moâ nguoàn voán, soá löôïng lao ñoäng vaø löôïng taøi nguyeân thieân nhieân ñöôïc khai thaùc; vaø TTKT theo chieàu saâu, ñoù laø söï gia taêng thu nhaäp do taùc ñoäng cuûa yeáu toá TFP. Treân phöông dieän tính toaùn, TFP chæ phaàn traêm taêng GDP sau khi tröø ñi phaàn ñoùng goùp cuûa vieäc taêng soá lao ñoäng vaø voán. TFP phaûn aùnh söï gia taêng chaát löôïng lao ñoäng, chaát löôïng maùy moùc, vai troø cuûa quaûn lyù vaø toå chöùc saûn xuaát. TFP phuï thuoäc hai yeáu toá: tieán boä coâng ngheä vaø hieäu quaû söû duïng voán, lao ñoäng. Ñoái vôùi caùc nöôùc ñang phaùt trieån, trong giai ñoaïn ñaàu tieán haønh coâng nghieäp hoùa do caùc yeáu toá TTKT theo chieàu roäng nhö lao ñoäng, taøi nguyeân thieân nhieân töông ñoái doài daøo, trong khi trình ñoä cuûa ngöôøi lao ñoäng vaø coâng ngheä coøn haïn cheá thì TTKT theo chieàu roäng thöôøng ñöôïc löïa choïn. Song, neáu neàn kinh teá phaùt trieån döïa quaù nhieàu vaøo voán vaø lao ñoäng thì toác ñoä taêng tröôûng khoâng cao, keùm tính beàn vöõng vaø deã bò toån thöông khi coù nhöõng bieán ñoäng kinh teá töø beân trong cuõng nhö beân ngoaøi. Neàn kinh teá cuõng seõ khoâng coù nhöõng böôùc tieán mang tính chaát ñoät phaù lôùn. Chính vì leõ ñoù, chieán löôïc TTKT caàn ñöôïc nghieân cöùu theo chieàu saâu, töùc laø döïa chuû yeáu vaøo nhaân toá TFP. Thöïc traïng chaát löôïng TTKT cuûa Vieät Nam Keå töø khi thöïc hieän cô cheá kinh teá thò tröôøng môû cöûa, hoäi nhaäp, Vieät Nam (VN) ñaõ ñaït ñöôïc nhöõng thaønh töïu lôùn lao veà kinh teá. Giai ñoaïn 1991-95 toác ñoä TTKT ñaït trung bình 8,2%/naêm; 1996-2000: 6,7%; 2001-05: 7,5%; naêm 2006: 8,17%; 2007: 8,48%; 2008: 6,23%; döï kieán 2009 laø 6,5%. Ñaây laø nhöõng toác ñoä taêng thuoäc loaïi cao so vôùi caùc nöôùc trong khu vöïc vaø theá giôùi trong cuøng khoaûng thôøi gian. Naêm 2008, toác ñoä TTKT cuûa VN thaáp hôn so vôùi caùc naêm tröôùc, nhöng trong boái caûnh neàn kinh teá theá giôùi ñang chòu aûnh höôûng cuûa khuûng hoaûng kinh teá-taøi chính thì ñaây laïi laø möùc taêng tröôûng cao. Theo ñaùnh giaù cuûa Ngaân haøng Theá giôùi (WB), naêm 2009 VN coù ñuû cô sôû ñeå ñaït toác ñoä taêng tröôûng 6,5% trong boái caûnh toác ñoä chung cuûa theá giôùi laø 0,5%. Nhôø toác ñoä TTKT cao, quy moâ GDP cuûa VN taêng leân nhanh choùng, naêm 2005 ñaõ gaáp 3 laàn naêm 1990. Thu nhaäp bình quaân ñaàu ngöôøi taêng töø 195 USD naêm 1990 leân 729 USD naêm 2006, naêm 2007 ñaït 820 USD. TTKT taùc ñoäng tích cöïc ñeán nhieàu maët cuûa ñôøi soáng kinh teá xaõ hoäi. Tyû leä daân soáng Chaát löôïng taêng tröôûng kinh teá nhìn töø goùc ñoä caùc nhaân toá saûn xuaát
- 13. 11 Naêng suaát caùcyeáu toá toång hôïp Supported by (2008 - 2013) 1111 Supported by (2008 - 2013) döôùi möùc 1 USD/ngaøy vaø 2 USD/ ngaøy (tính theo PPP) laàn löôït giaûm töø 50,8% vaø 87,0% vaøo naêm 1990 xuoáng coøn 10,6% vaø 53,4% vaøo naêm 2004. WB ñaõ khaúng ñònh tyû leä TTKT taêng theâm 1% keùo theo giaûm 1,3% soá hoä ngheøo cuûa VN laø raát aán töôïng. Ngoaøi ra, caùc vaán ñeà xaõ hoäi khaùc nhö giaùo duïc, y teá, baûo veä moâi tröôøng cuõng ñaït ñöôïc nhieàu thaønh töïu maø caùc nöôùc coù cuøng trình ñoä phaùt trieån kinh teá nhö VN khoù coù theå ñaït ñöôïc. Coù ñöôïc toác ñoä taêng töôûng kinh teá cao nhö vaäy laø nhôø VN ñaõ huy ñoäng ñöôïc löôïng voán ñaàu tö khaù lôùn. Tyû troïng voán ñaàu tö treân GDP lieân tuïc gia taêng, naêm 1990 ñaït 17,3%, hieän nay khoaûng 40- 45%. Trong 10 naêm 1996-06 toång voán ñaàu tö xaõ hoäi taêng trung bình 12,7%/ naêm, trong ñoù giai ñoaïn 1996-2000 taêng 12,4%, giai ñoaïn 2001-05 taêng 13%. So vôùi caùc nöôùc trong khu vöïc vaø caùc nöôùc ñang phaùt trieån treân theá giôùi VN ñöôïc xeáp vaøo loaïi nöôùc coù tyû troïng voán ñaàu tö treân GDP cao. Ñoùng goùp cuûa voán vaøo taêng tröôûng GDP tuy giaûm trong nhöõng naêm gaàn ñaây nhöng vaãn ôû vò trí chuû ñaïo. Neáu tính theo tyû leä, giai ñoaïn 2003 ñeán nay nhaân toá voán ñoùng goùp trung bình khoaûng 52,73% vaøo taêng tröôûng GDP. Cuøng vôùi nhaân toá voán, lao ñoäng cuõng coù nhöõng ñoùng goùp khoâng nhoû vaøo vieäc thuùc ñaåy TTKT cuûa VN. Vôùi keát caáu daân soá treû, löïc löôïng lao ñoäng doài daøo (khoaûng 45 trieäu ngöôøi trong ñoä tuoåi lao ñoäng), haøng naêm boå sung theâm 1,2-1,5 trieäu ngöôøi, lao ñoäng ñaõ ñoùng goùp 19,07% vaøo taêng tröôûng cuûa VN. Tuy nhieân, veà thöïc chaát moâ hình TTKT cuûa VN thôøi gian qua chuû yeáu vaãn theo chieàu roäng, maëc duø ñoùng goùp cuûa nhaân toá TFP coù taêng daàn qua caùc naêm nhöng khoâng ñaùng keå. Tyû troïng ñoùng goùp cuûa yeáu toá voán vaø lao ñoäng cao gaáp hôn 3 laàn so vôùi cuûa TFP. Nguyeân nhaân laø do: Thöù nhaát, trình ñoä coâng ngheä hieän ñang söû duïng ôû VN thaáp töông ñoái so vôùi caùc nöôùc trong khu vöïc. Dieãn ñaøn kinh teá theá giôùi (WEF) trong Baùo caùo Caïnh tranh toaøn caàu 2008-2009 ñaõ xeáp naêng löïc caïnh tranh cuûa VN thöù 70 trong toång soá 134 quoác gia, vôùi 4,1 ñieåm. Rieâng heä soá caïnh tranh veà coâng ngheä, VN xeáp thöù 79, vôùi 3,12 ñieåm. Trong khi ñoù Malaysia: 4,41 ñieåm; Thaùi Lan: 3,37 ñieåm; Philipines: 3,26 ñieåm. Trình ñoä coâng ngheä söû duïng thaáp keùo theo naêng suaát lao ñoäng xaõ hoäi thaáp. Neáu coi naêng suaát lao ñoäng xaõ hoäi cuûa VN = 1, thì Trung Quoác = 1,73, Thaùi Lan = 3,63 vaø Singapore = 39,05. Thöù hai, hieäu quaû söû duïng voán ñaàu tö cuûa nöôùc ta trong giai ñoaïn ñaàu môû cöûa khaù cao, nhöng ñang coù chieàu höôùng giaûm thaáp vaøo nhöõng naêm gaàn ñaây. Heä soá ICOR naêm 2005 laø 4,6, naêm 2006: 5,01. Hieän nay dao ñoäng trong khoaûng 4,5 ñeán 5,3, cao hôn so vôùi caùc nöôùc trong khu vöïc (Philippines: 2,3; Indonesia: 2,8; Thaùi Lan: 3,6). Nguyeân nhaân chuû yeáu laø do ñaàu tö daøn traûi, thieáu troïng taâm, troïng ñieåm; tình traïng thaát thoaùt, laõng phí trong söû duïng voán nhaø nöôùc vaãn coøn xaûy ra; coâng taùc caûi caùch haønh chính ñöôïc thuùc ñaåy nhöng coøn nhieàu baát caäp. Thöù ba, lao ñoäng VN coøn boäc loä khaù nhieàu nhöôïc ñieåm. Löïc löôïng lao ñoäng tuy ñoâng veà soá löôïng nhöng chuû yeáu laø lao ñoäng phoå thoâng, ít qua ñaøo taïo. Hieän tyû leä lao ñoäng qua ñaøo taïo ngheà môùi chæ chieám khoaûng 25%. Theâm vaøo ñoù, tyû leä thaát nghieäp ôû thaønh thò coøn ôû möùc khaù cao 5,3%, tyû leä lao ñoäng noâng thoân khoâng söû duïng heát quyõ thôøi gian khoaûng 19,4%. Moät soá giaûi phaùp naâng cao chaát löôïng TTKT Moät laø, thay ñoåi tö duy veà moâ hình TTKT, TTKT caàn döïa treân neàn taûng coi troïng chaát löôïng. Theo ñoù, trong daøi haïn caàn töø boû quan ñieåm phaûi ñaït ñöôïc toác ñoä taêng tröôûng nhanh theo chieàu roäng, taêng tröôûng nhôø taêng voán ñaàu tö, khai thaùc taøi nguyeân thieân nhieân vaø söùc lao ñoäng, maø chuyeån daàn sang moâ hình taêng tröôûng döïa vaøo tri thöùc vaø coâng ngheä. Hai laø, thöïc hieän ñoàng boä caùc giaûi phaùp nhaèm naâng cao hieäu quaû söû duïng voán ñaàu tö. Tröôùc heát, taêng cöôøng ñaàu tö cho khoa hoïc coâng ngheä nhaèm naâng cao trình ñoä khoa hoïc coâng ngheä, naâng cao naêng suaát lao ñoäng vaø hieäu quaû söû duïng voán. Caàn ñaàu tö coù troïng taâm ñeå taïo söï böùt phaù cuûa moät soá coâng ngheä cao coù taùc ñoäng tích cöïc ñeán söùc caïnh tranh vaø hieäu quaû cuûa neàn kinh teá. Khuyeán khích caùc toå chöùc nghieân cöùu khoa hoïc tham gia trao ñoåi saûn phaåm coâng ngheä treân thò tröôøng. Neân söû duïng FDI nhö laø xung löïc ñeå taïo hieäu öùng lan toaû thuùc ñaåy coâng ngheä phaùt trieån. Tieáp theo, naâng cao hieäu quaû söû duïng voán ñaàu tö töø NSNN. Ñoåi môùi coâng taùc quaûn lyù nhaø nöôùc veà ñaàu tö theo höôùng loaïi boû tình traïng kheùp kín trong quaûn lyù ñaàu tö xaây döïng cô baûn, taùch chöùc naêng quaûn lyù nhaø nöôùc vôùi quaûn lyù kinh doanh. Töø ñoù, Ñoùng goùp cuûa caùc yeáu toá vaøo GDP (%) 1993 - 1997 1998 - 2002 2003 - nay Ñoùng goùp cuûa L 16,02 20,00 19,07 Ñoùng goùp cuûa K 68,98 57,42 52,73 Ñoùng goùp cuûa TFP 15,00 22,58 28,20 Tyû leä GDP 100 100 100 Nguoàn: Toång cuïc Thoáng keâ
- 14. 12 NAÊNG SUAÁT CAÙCYEÁU TOÁ TOÅNG HÔÏP Supported by (2008 - 2013) Supported by (2008 - 2013) taêng cöôøng tính coâng khai, minh baïch vaø thöïc hieän ñaàu tö coù hieäu quaû, traùnh daøn traûi. Naâng cao chaát löôïng coâng taùc quy hoaïch vaø thöïc hieän quaûn lyù ñaàu tö theo quy hoaïch. Khaéc phuïc tình traïng tieâu cöïc, laõng phí, thaát thoaùt trong ñaàu tö, taêng cöôøng coâng taùc giaùm saùt ñaàu tö, kieåm tra, kieåm soaùt, phaùt hieän vaø xöû lyù nghieâm nhöõng haønh vi vi phaïm quy ñònh veà quaûn lyù ñaàu tö. Beân caïnh ñoù, caàn tieáp tuïc taêng cöôøng vaø naâng cao hieäu quaû caùc chính saùch khuyeán khích ñaàu tö trong nöôùc nhaèm thu huùt voán ñaàu tö cuûa khu vöïc tö nhaân. Chính saùch khuyeán khích ñaàu tö hieän nay caàn ñöôïc hieåu vaø vaän duïng vôùi noäi haøm roäng hôn. Neáu nhö tröôùc kia, khuyeán khích ñaàu tö ñoàng nghóa vôùi vieäc Chính phuû ban haønh caùc chính saùch öu ñaõi (mieãn, giaûm) ñoái vôùi caùc yeáu toá ñaàu vaøo cuûa doanh nghieäp thoâng qua caùc coâng cuï nhö thueá, tín duïng, ñaát ñai,... thì trong boái caûnh hoäi nhaäp, caùc chính saùch öu ñaõi treân khoù ñöôïc aùp duïng moät caùch rieâng leû do söï raøng buoäc cuûa caùc nguyeân taéc ñoái xöû maø VN ñaõ kyù keát vôùi coäng ñoàng quoác teá. Chính saùch khuyeán khích ñaàu tö caàn ñöôïc xaây döïng nghieâng nhieàu hôn veà khía caïnh cô cheá ñoái xöû bình ñaúng treân taát caû caùc lónh vöïc giöõa caùc thaønh phaàn kinh teá (Nhaø nöôùc, ngoaøi Nhaø nöôùc vaø coù voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi). Ñoàng thôøi, taêng cöôøng thu huùt vaø söû duïng hieäu quaû nguoàn voán ngoaøi nöôùc, cuï theå laø FDI vaø ODA. Ñoái vôùi voán FDI, tieáp tuïc caûi thieän moâi tröôøng ñaàu tö, taïo ñieàu kieän thuaän lôïi cho caùc nhaø ñaàu tö quoác teá nhaèm thu huùt voán, coâng ngheä vaø taïo ra nhieàu vieäc laøm môùi cho lao ñoäng VN. Trong thôøi gian tröôùc maét, neân taäp trung giaûi quyeát döùt ñieåm nhöõng toàn taïi maø caùc nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi coøn vöôùng maéc ñeå ñöa caùc döï aùn ñaõ ñöôïc caáp giaáy pheùp ñi vaøo hoaït ñoäng. Chính saùch ñaàu tö nöôùc ngoaøi caàn ñaët muïc tieâu thu huùt caùc coâng ty coù tieàm naêng lôùn veà voán vaø khaû naêng cao trong vieäc nghieân cöùu, chuyeån giao coâng ngheä, caùc coâng ty haøng ñaàu treân theá giôùi ñaàu tö vaøo VN. Ñoái vôùi voán ODA, ñeå naâng cao hieäu quaû caàn phaùt huy vai troø laøm chuû quoác gia töø khaâu vaän ñoäng ñeán khaâu söû duïng vaø khai thaùc döï aùn, löïa choïn nhöõng lónh vöïc phuø hôïp ñeå vaän ñoäng ODA, töø ñoù toái ña hoùa hieäu quaû vaø taùc ñoäng lan toaû cuûa caùc chöông trình, döï aùn ODA. Veà coâng taùc quaûn lyù, neân taêng cöôøng söï tham gia cuûa caùc ñoái töôïng thuï höôûng ôû caùc caáp vaøo quaù trình chuaån bò, toå chöùc thöïc hieän vaø theo doõi giaùm saùt caùc chöông trình, döï aùn ñeå goùp phaàn laøm cho nguoàn voán naøy ñöôïc quaûn lyù vaø söû duïng moät caùch coâng khai, minh baïch, choáng ñöôïc thaát thoaùt, laõng phí vaø tham nhuõng. Ba laø, ñaàu tö naâng cao chaát löôïng nguoàn nhaân löïc, coi ñaây laø nhaân toá chính quyeát ñònh toác ñoä vaø chaát löôïng cuûa TTKT. Ñaàu tö naâng cao chaát löôïng nguoàn nhaân löïc thöïc chaát chính laø taêng cöôøng ñaàu tö cho giaùo duïc - ñaøo taïo. Giaûi phaùp tröôùc maét ñoù laø naâng cao trình ñoä vaên hoùa vaø trình ñoä nhaän thöùc cho ngöôøi lao ñoäng. Phaán ñaáu hoaøn thaønh chieán löôïc phoå caäp trung hoïc cô sôû vaøo naêm 2010, tieáp tuïc naâng cao chaát löôïng phoå caäp tieåu hoïc, tieán tôùi thöïc thi chieán löôïc phoå caäp trung hoïc phoå thoâng. Töøng böôùc xaây döïng vaø hoaøn thieän caùc cô sôû daïy ngheà hieän coù theo höôùng chuaån hoaù, hieän ñaïi hoaù. Cuøng vôùi ñoù, caàn tieáp tuïc ñoåi môùi vaø chuaån hoùa noäi dung, chöông trình ñaøo taïo, giaùo trình cuûa caùc cô sôû ñaøo taïo ñeå taêng tính thöïc tieãn, saùt vôùi thöïc teá VN, theo kòp tieán boä khoa hoïc kyõ thuaät treân theá giôùi, ñaùp öùng nhu caàu cuûa thò tröôøng lao ñoäng trong nöôùc vaø theá giôùi. Chaát löôïng ñoäi nguõ giaùo vieân vaø caùn boä quaûn lyù trong caùc cô sôû ñaøo taïo cuõng caàn ñöôïc naâng cao treân taát caû caùc maët nhö phaåm chaát ñaïo ñöùc, trình ñoä chuyeân moân, ngoaïi ngöõ, tin hoïc. Nhaø nöôùc coù chính saùch thieát thöïc khuyeán khích caùc nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi coù kinh nghieäm, coù trình ñoä quaûn lyù thaønh laäp cô sôû giaùo duïc coù voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi ñeå ñaøo taïo ngöôøi lao ñoäng. Trong ñoù chuù troïng höôùng caùc nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi thöïc hieän caùc döï aùn thuoäc caùc lónh vöïc: ñaøo taïo ngheà, phaùt trieån khoa hoïc coâng ngheä, giaùo duïc ñaïi hoïc vaø sau ñaïi hoïc,… Caùc lónh vöïc naøy coù khaû naêng taïo lôïi nhuaän cao cho caùc nhaø ñaàu tö, ñoàng thôøi caàn phaùt trieån nhanh ñeå ñaøo taïo vaø naâng cao chaát löôïng nguoàn nhaân löïc ñaùp öùng nhu caàu CNH - HÑH ñaát nöôùc. Beân caïnh ñoù, taêng cöôøng vaän ñoäng ODA cho giaùo duïc ôû moïi caáp hoïc, öu tieân cho caáp phoå caäp, daønh moät tyû leä thích ñaùng voán ODA (keå caû ñi vay öu ñaõi) ñaàu tö xaây döïng ñoàng boä heä thoáng tröôøng ñaïi hoïc, cao ñaúng, daïy ngheà ôû caû 3 mieàn Baéc, Trung vaø Nam. Boán laø, hoaøn thieän theå cheá kinh teá thò tröôøng ñònh höôùng xaõ hoäi chuû nghóa. Caàn coù chính saùch hình thaønh vaø thuùc ñaåy söï phaùt trieån ñoàng boä cuûa 5 loaïi thò tröôøng cô baûn: thò tröôøng haøng hoùa - dòch vuï, thò tröôøng lao ñoäng, thò tröôøng voán, thò tröôøng khoa hoïc - coâng ngheä vaø thò tröôøng baát ñoäng saûn. Trong boái caûnh VN laø thaønh vieân chính thöùc cuûa WTO, heä thoáng vaên baûn phaùp luaät caàn nhanh choùng söûa ñoåi, boå sung vaø ban haønh môùi nhaèm thöïc hieän ñaày ñuû caùc cam keát cuûa VN vôùi quoác teá. Nghieân cöùu thöïc hieän tröôùc thôøi haïn moät soá cam keát neáu thaáy coù cô hoäi thuaän lôïi vaø vieäc thöïc hieän ñem laïi lôïi ích cho quoác gia. Ñaây chính laø kinh nghieäm thaønh coâng cuûa Trung Quoác khi laø thaønh vieân cuûa WTO. Beân caïnh ñoù, thuùc ñaåy maïnh meõ tieán trình caûi caùch haønh chính ñeå Chính phuû thöïc söï trôû thaønh Chính phuû vì nhaân daân, vì doanh nghieäp. TS. Nguyeãn Höõu Hieåu - http://www.vietinbank.vn.
- 15. LEAN 6 SIGMA 13 Supportedby (2008 - 2013) Supported by (2008 - 2013) Chu trình döï aùn (Project cycle time) - toång thôøi gian töø khi baét ñaàu ñeán khi keát thuùc moät döï aùn caûi tieán quaù trình, bao goàm thôøi gian xöû lyù vaø thôøi gian chôø - laø moät chæ soá ñöôïc duøng phoå bieán bôûi caùc toå chöùc cho vieäc ñaùnh giaù hieäu quaû chöông trình Lean Six Sigma. Neáu chu trình döï aùn cuûa toå chöùc ôû möùc cao hôn muïc tieâu ñeà ra thì ñoù laø thôøi ñieåm maø phuï traùch chöông trình Lean Six Sigma caàn xem xeùt ñeå caûi tieán naêng löïc trieån khai caùc döï aùn theo ñuùng tieán ñoä. Treân thöïc teá coù moät loaït caùc yeáu toá coù theå aûnh höôûng ñeán chu trình cuûa moät döï aùn. Baøi vieát naøy trình baøy 10 yeáu toá maø caùc nhoùm döï aùn Lean Six Sigma caàn thöïc hieän nhaèm ñaûm baûo caùc döï aùn ñöôïc trieån khai moät caùch hieäu quaû hôn. ÔÛ moät khía caïnh naøo ñoù, ñaây coù theå ñöôïc coi nhö laø moät döï aùn Six Sigma ñeå caûi tieán chu trình döï aùn. Thöù nhaát: Caàn thieát laäp caùc quy ñònh cô baûn trong Nhoùm Lean Six Sigma. Moãi moät döï aùn Lean Six Sigma ñeàu laø rieâng bieät vaø ñaëc thuø. Vì vaäy, vieäc daønh thôøi gian cuøng vôùi toaøn nhoùm nhaèm xaùc ñònh caùc quy ñònh chung cô baûn maø töøng thaønh vieân phaûi tuaân thuû laø moät noäi dung quan troïng caàn ñöôïc thöïc hieän. Vôùi vai phuï traùch döï aùn, baïn coù theå phaûi cung caáp cho nhoùm döï aùn cuûa mình moät khuoân khoå cô sôû nhöng cuõng caàn ñaët ra caùc caâu hoûi ñeå caû nhoùm ñieàu chænh caùc quy ñònh naøy moät caùch thích hôïp. Moät soá caâu hoûi phoå bieán maø moät nhoùm döï aùn phaûi traû lôøi coù theå bao goàm: Nhoùm döï aùn neân hoïp bao nhieâu laâu moät laàn? 10 Bieän phaùp caûi tieán chu trình döï aùn LEAN SIX SIGMA Chu trình döï aùn (Project cycle time) - toång thôøi gian töø khi baét ñaàu ñeán khi keát thuùc moät döï aùn caûi tieán quaù trình, bao goàm thôøi gian xöû lyù vaø thôøi gian chôø - laø moät chæ soá ñöôïc duøng phoå bieán bôûi caùc toå chöùc cho vieäc ñaùnh giaù hieäu quaû chöông trình Lean Six Sigma cuûa mình. Baøi vieát naøy trình baøy 10 yeáu toá maø caùc nhoùm döï aùn Lean Six Sigma caàn thöïc hieän nhaèm ñaûm baûo caùc döï aùn ñöôïc trieån khai moät caùch hieäu quaû hôn. Caùch thaønh vieân trong nhoùm seõ trao ñoåi thoâng tin vôùi nhau baèng caùch naøo? Nhoùm döï aùn seõ xöû lyù theá naøo neáu moät trong caùc thaønh vieân cuûa nhoùm khoâng tham döï ñöôïc moät cuoäc hoïp theo keá hoaïch? Ñieàu gì ñöôïc troâng chôø töø töøng thaønh vieân? Cô cheá ra quyeát ñònh trong nhoùm nhö theá naøo? Söï cam keát cuûa caû nhoùm vôùi caùc quy ñònh naøy laø ñieàu kieän cô baûn ñeå chuùng ñöôïc thöïc hieän, vaø tröïc tieáp tham döï trong quaù trình hình thaønh caùc quy ñònh naøy seõ taïo ra söï tham gia caàn thieát cuûa caùc thaønh vieân. Ngöôïc laïi, vieäc ñöa ra cho nhoùm döï aùn moät danh saùch caùc quy ñònh ñöôïc vieát tröôùc seõ khoâng thuùc ñaåy cam keát töø caùc thaønh vieân. Caùc quy ñònh cô baûn naøy seõ giuùp cho töøng thaønh vieân taäp trung vaøo söï chòu traùch nhieäm cuûa mình vaø caùch thaønh vieân khaùc trong nhoùm vaø giaûi quyeát caùc baát ñoàng phaùt sinh trong döï aùn moät caùch khaùch quan. Moät nhoùm döï aùn vôùi caùc quy ñònh cô baûn ñöôïc thieát laäp moät caùch caån troïng seõ cuøng nhau hoaït ñoäng vôùi hieäu suaát vaø hieäu quaû cao hôn vaø coù khaû naêng toát hôn trong ñaït ñöôïc caùc muïc tieâu cuûa döï aùn. Thöù hai: Xaùc ñònh roõ raøng caùc vaán ñeà vaø phaïm vi cuûa döï aùn. Caùc nhoùm döï aùn seõ hoaït ñoäng hieäu quaû hôn khi cuøng nhau giaûi quyeát moät vaán ñeà cuï theå vaø thoáng nhaát veà phaïm vi cuûa vaán ñeà caàn giaûi quyeát. Caàn ñaûm baûo caùc taøi lieäu cuûa döï aùn bao goàm moät tuyeân boá veà vaán ñeà caàn giaûi quyeát ñöôïc vieát roõ raøng vaø chaët cheõ vaø caùc giôùi haïn giaûi thích nhöõng gì thuoäc vaø khoâng thuoäc phaïm vi cuûa döï aùn. Taøi lieäu döï aùn cuõng caàn xaùc ñònh moät ñeán ba chæ soá quan troïng duøng ñeå ñaùnh giaù tình traïng tröôùc vaø sau khi trieån khai caùc giaûi phaùp, bao goàm theo doõi keát quaû cuûa quaù trình. Caùc ñònh nghóa naøy cuõng cung caáp cho nhoùm döï aùn nhöõng giôùi haïn roõ raøng ñeå quaûn lyù söï thay ñoåi cuûa phaïm vi, goùp phaàn ñaûm baûo kieåm soaùt ñöôïc tieán ñoä döï aùn. Thöù ba: Choïn thaønh phaàn thích hôïp cho nhoùm döï aùn. Haõy löïa choïn vaø huy ñoäng caùc thaønh vieân coù hieåu bieát thöïc teá veà quaù trình saûn xuaát kinh doanh, coù theå cung caáp goùc nhìn nhieàu chieàu vaø coù khaû naêng, cuõng nhö saün saøng ñoùng goùp vaøo döï aùn cuõng nhö thöïc hieän vai troø haït nhaân thay ñoåi trong toå chöùc. Coù ñöôïc caùc thaønh vieân vôùi ñaày ñuû kieán thöùc vaø chuyeân moân caàn thieát cho pheùp nhoùm döï aùn trieån khai töøng haïng muïc cuûa döï aùn moät caùch hieäu quaû. Ñeå nhoùm döï aùn coù theå thaønh coâng, nhöõng ngöôøi thích hôïp caàn ñöôïc löïa choïn cho nhöõng vò trí chuû choát, bao goàm:
- 16. 14 LEAN 6 SIGMA Supportedby (2008 - 2013) LEAN 6 SIGMA Supported by (2008 - 2013) Baûo trôï döï aùn - ñaây laø caù nhaân khôûi xöôùng vaø thuùc ñaåy döï aùn, pheâ duyeät caùc döï aùn caàn thieát cho döï aùn vaøcoùthaåmquyeànhoaëccoùaûnhhöôûng ñeå gôõ boû caùc raøo caûn, tìm kieám söï hoã trôï cuûa laõnh ñaïo caáp cao vaø ñaûm baûo thaønh coâng cuûa döï aùn. Caùc Ñai ñen hoaëc Ñai xanh phuï traùch döï aùn - Caàn xem xeùt ñeán möùc ñoä phöùc taïp cuûa döï aùn vaø kieán thöùc veà quaù trình cuûa caùc Ñai (ñen hoaëc xanh); ñaëc bieät vôùi caùc Ñai xanh, caàn xaùc ñònh xem quaù trình ñang ñöôïc xem xeùt coù aûnh höôûng ñeán coâng vieäc cuûa hoï Nhöõng ngöôøi tham gia phaûn bieän - Ñaây laø nhöõng ngöôøi quan taâm ñeán vieäc giaûi quyeát vaán ñeà thuoäc döï aùn vaø saün saøng laéng nghe, ñaët caâu hoûi vaø phaûn bieän nhöõng giaûi thieát, ñeà xuaát cuûa nhoùm döï aùn. Thöù tö: Thieát laäp moät Keá hoaïch döï aùn chaéc chaén. Ñeå coù moät keá hoaïch chaéc chaén, moät soá ñaëc tính quan troïng caàn ñöôïc xem xeùt. Moät caùch cuï theå, moät keá hoaïch döï aùn neân ñaûm baûo: Thaùch thöùc - Thieát laäp tieán ñoä ñeå thuùc ñaåy nhoùm döï aùn hoaøn thaønh caùc haïng muïc cuûa töøng giai ñoaïn trong DMAIC. Hôïp lyù - Ñaûm baûo tính thöïc teá cuûa tieán ñoä, coù xem xeùt ñeán phaïm vi, möùc ñoä phöùc taäp cuûa döï aùn cuõng nhö caùc yeâu caàu cuûa toå chöùc ôû phöông dieän cuûa döï aùn vaø caùc yeâu caàu ñoái vôùi moãi thaønh vieân trong quaù trình thöïc hieän döï aùn. Linh hoaït - Haõy saün saøng cho nhöõng thay ñoåi keá hoaïch vaø tieán ñoä döï aùn khi caàn thieát. Nhoùm döï aùn coù theå gaëp phaûi caùc thaùch thöùc baát ngôø trong döï aùn, toå chöùc coù theå ñöa ra nhöõng yeâu caàu môùi ñoái vôùi thaønh vieân cuûa döï aùn, hoaëc döï aùn gaëp phaûi nhöõng raøo caûn khaùc trong quaù trình trieån khai. Tuy nhieân, tieán ñoä döï aùn chæ neân ñöôïc ñieàu chænh neáu coù cô sôû thoûa ñaùng, thay vì thay ñoåi do nhoùm döï aùn khoâng ñaït ñöôïc caùc moác thôøi gian ñeà ra. Thöù naêm: Leân keá hoaïch tröôùc cho caùc cuoäc hoïp cuûa nhoùm döï aùn hoaëc caùc cuoäc hoïp phaûn bieän. Theo keá hoaïch döï aùn, caàn ñaûm baûo caùc cuoäc hoïp xem xeùt döï aùn vôùi nhoùm phaûn bieän hoaëc hoïp nhoùm döï aùn ñeàu ñöôïc laäp lòch tröôùc ñeå ñaït ñöôïc caùc haïng muïc cho töøng giai ñoaïn cuûa döï aùn. Thöïc haønh ñôn giaûn naøy seõ baûo ñöôïc thôøi gian cho caùc cuoäc hoïp trong lòch laøm vieäc cuûa caùc thaønh vieân tham gia vaø giaûm thieåu nguy cô döï aùn bò treã do phaûi ñieàu chænh lòch xem xeùt trong quaù trình thöïc hieän döï aùn. Ngoaøi ra, caùc thaønh vieân nhoùm döï aùn thöôøng phaûi raát caân nhaéc vaø ñaûm baûo coù lyù do thoûa ñaùng tröôùc khi yeâu caàu ñieàu chænh moät lòch xem xeùt döï aùn coù söï tham gia cuûa caùc quaûn lyù caáp cao luoân kín lòch laøm vieäc. “Chu trình döï aùn coù theå ñöôïc quaûn lyù neáu döï aùn ñöôïc xaùc ñònh roõ raøng vôùi moät keá hoaïch chi tieát vaø thaùch thöùc, quaûn lyù trao ñoåi thoâng tin vaø thay ñoåi moät caùch hieäu quaû, vaø quan troïng nhaát laø moät nhoùm döï aùn coù traùch nhieäm vaø hieäu quaû. Vôùi vai troø laø quaûn lyù döïa aùn, caùc “Ñai” ñaàu tö thôøi gian vaø coâng söùc ñeå phaùt trieån caùc nhoùm hoaït ñoäng hieäu quaû coù theå ruùt ngaén chu trình döï aùn vaø cuoái cuøng caûi tieán chaát löôïng chung cuûa caùc giaûi phaùp”. Thöù saùu: Haõy ñaûm baûo raèng caùc thaønh vieân cuûa nhoùm ñeàu tham gia vaø coù traùch nhieäm. Tham gia vaøo moät döï aùn Lean Six Sigma coù theå laø moät cô hoäi tuyeät vôøi cho phaùt trieån ngheà nghieäp vaø coù ñöôïc söï coï saùt vôùi caùc vò trí laõnh ñaïo chuû choát cuûa toå chöùc. Vôùi vai troø laø phuï traùch döï aùn, caùc “Ñai ñen” hoaëc “Ñai xanh” phaûi thieát laäp “cuoäc chôi” ñeå caùc thaønh vieân coù theå tham gia moät caùch chuû ñoäng trong suoát chu trình cuûa döï aùn. Ñeå ñaûm baûo raèng moïi ngöôøi ñeàu tham gia tích cöïc, phuï traùch döï aùn neân gaëp maët töøng thaønh vieân tröôùc cuoäc hoïp thaønh laäp nhoùm. Ñieàu naøy giuùp caùc “Ñai” coù cô hoäi ñeå hieåu hôn veà khaû naêng saün saøng veà thôøi gian, caùc kinh nghieäm Lean Six Sigma tröôùc ñaây vaø nhöõng mong ñôïi cuûa thaønh vieân veà nhöõng gì thu hoaïch ñöôïc töø döï aùn. Caùc “Ñai cuõng coù theå tìm hieåu xem coù caùc caâu hoûi vaø baên khoaên naøo caàn giaûi ñaùp. Moät ñieàu quan troïng nöõa laø caùc “Ñai” caàn sôùm thieát laäp nhöõng mong ñôïi trong döï aùn. Caùc thaønh vieân coù maët trong nhoùm khoâng phaûi chæ ñeå döï caùc cuoäc hoïp vaø ñoàng yù hay khoâng ñoàng yù vôùi caùc phuï traùch döï aùn. Phuï traùch döï aùn neân xaùc ñònh caùch thöùc maø moãi thaønh vieân coù theå thöïc hieän hoaëc phuï traùch caùc coâng vieäc, ví duï nhö: Thu thaäp döõ lieäu; Phaùt trieån caùc caâu hoûi ñieàu tra, phoûng vaán; Thöïc hieän caùc cuoäc phoûng vaán ñeå thu thaäp yeâu caàu cuûa toå chöùc, yeâu caàu cuûa khaùch haøng hay caùc thoâng tin veà nguyeân nhaân goác reã; Phaùt trieån vaø trieån khai caùc “thí ñieåm” hay keá hoaïch trieån khai; Phaùt trieån töøng thaønh phaàn cuûa caùc giaûi phaùp; Ñeà xuaát caùch thöùc trieån khai “thí ñieåm”, kieåm tra vaø ñaùnh giaù caùc giaûi phaùp; Phaùt trieån moät hoaëc nhieàu thaønh phaàn cuûa giai ñoaïn “Kieåm soaùt” cuûa döï aùn; Chæ ñaïo moät nhoùm nhö ñeå hoaøn thaønh moät hoaëc moät soá noäi dung ôû treân. Söï tham gia tích cöïc cuûa caùc thaønh vieân taïo ra nhöõng kieán thöùc vaø kyõ naêng ña daïng cho nhoùm döï aùn, caûi thieän keát quaû cuûa döï aùn, giuùp cho tieán ñoä döï aùn taêng nhanh, vaø thuùc ñaåy möùc ñoä chaáp nhaän ñoái vôùi caùc giaûi phaùp.
- 17. LEAN 6 SIGMA 15 LEAN6 SIGMA Supported by (2008 - 2013) Supported by (2008 - 2013) Thöù baûy: Vaên baûn hoùa keát quaû caùc cuoäc hoïp vaø phaân coâng caùc haïng muïc coâng vieäc. Phöông phaùp DMAIC laø moät quaù trình roõ raøng vôùi nhöõng keát quaû cuï theå cho moãi giai ñoaïn. Tuy nhieân, trong nhieàu tröôøng hôïp, nhoùm döï aùn coù theå queân keát quaû cuûa buoåi hoïp, hoaëc ñaõ xaùc ñònh ñöôïc haønh ñoäng caàn trieån khai nhöng laïi chöa chæ ñònh traùch nhieäm cuï theå ñeà trieån khai. Laäp moät bieân baûn cho moãi cuoäc hoïp ñeå ghi nhaän caùc keát quaû cuoäc hoïp vaø nhöõng noäi dung chính ñaõ hoaøn thaønh. Söï toùm taét naøy neân xaùc ñònh roõ raøng caùc noäi dung haønh ñoäng, thôøi haïn vaø traùch nhieäm trieån khai. Phuï traùch döï aùn (hoaëc thaønh vieân ñöôïc phaân coâng ghi bieân baûn) caàn göûi nhöõng noäi dung coâng vieäc naøy ñeán taát caû caùc thaønh vieân trong voøng khoaûng 2 ngaøy laøm vieäc. Thöïc haønh naøy cung caáp cho caùc thaønh vieân nhöõng troâng chôø cuï theå cuûa nhoùm ñoái vôùi hoï vôùi thôøi haïn cuï theå, ñaûm baûo raèng nhoùm döï aùn taïo ra söï tieán trieån trong thöïc hieän caùc haïng muïc, giaûm thieåu nguy cô caùc haïng muïc coâng vieäc bò thaát baïi. Thöù taùm: Boå sung theâm moät cuoäc xem xeùt giai ñoaïn (Tollgate Review) thöù 6. Quaù trình xem xeùt caùc giai ñoaïn cuûa döï aùn thöôøng khoâng ghi nhaän moät caùch chính thöùc nhu caàu cuûa vieäc trao ñoåi thoâng tin veà caùc giaûi phaùp ñöôïc ñeà xuaát ñeán caùc thaønh vieân cuûa nhoùm xem xeùt tröôùc khi “thí ñieåm” vaø kieåm tra giaûi phaùp. Trong cuoäc hoïp xem xeùt cuûa giai ñoaïn Phaân tích, nhoùm döï aùn caàn chia seû caùc nguyeân nhaân goác reã cô baûn vaø caùch thöùc maø nhoùm ñaõ söû duïng ñeå xaùc ñònh chuùng. Trong cuoäc hoïp xem xeùt cuûa giai ñoaïn Caûi tieán, nhoùm caàn chia seû caùc giaûi phaùp vaø chöùng toû chuùng coù theå giaûi quyeát vaán ñeà thuoäc döï aùn vaø moât taû moät caùch ñaày ñuû keá hoaïch trieån khai. Khi ñöa ra caùc thay ñoåi vôùi toå chöùc, caàn noã löïc trao ñoåi thoâng tin vôùi nhöõng ngöôøi tham gia xem xeùt baèng caùch toå chöùc caùc cuoäc hoïp xem xeùt tröôùc khi “thí ñieåm” vaø tröôùc khi trieån khai giöõa hai kì xem xeùt giai ñoaïn Phaân tích vaø Caûi tieán. Moät ñieàu quan troïng laø caùc beân lieân quan caàn ñöôïc thoâng baùo vaø ñöa ra caùc caâu hoûi tröôùc khi trieån khai caùc thay ñoåi, ngay caû vôùi tröôøng hôïp “thí ñieåm”. Nhoùm naøy caàn ñöôïc ñaët vaøo ñuùng vò trí ñeå uûng hoä vaø thuùc ñaåy caùc thay ñoåi maø nhoùm döï aùn ñöa ra neáu hoï hieåu ñöôïc veà nhöõng thay ñoåi, lyù do caàn phaûi trieån khai vaø keá hoaïch cho vieäc ñaùnh giaù nhöõng thay ñoåi. Coù theå nhieàu ngöôøi cho raèng ñaây laø böôùc khoâng caàn thieát vaø chæ laøm keùo daøi döï aùn. Tuy nhieân, treân thöïc teá thöôøng laø ngöôïc laïi. Vieäc boå sung moät ñôït xem xeùt tröôùc khi laøm “thí ñieåm” hoaëc tröôùc khi trieån khai seõ taïo cô hoäi cho nhoùm döï aùn giaûi quyeát caùc vaán ñeà vôùi thaønh vieân nhoùm xem xeùt tröôùc khi ñi vaøo “con ñöôøng” trieån khai maø nhoùm coù theå khoâng coù ñöôïc söï hoã trôï ñaày ñuû. Thöù chín: Ñöøng tieát kieäm vôùi caùc saùng kieán quaûn lyù thay ñoåi. Moãi döï aùn Lean Six Sigma taïo ra moät möùc ñoä thay ñoåi ñoái vôùi moät quaù trình vaø thöôøng seõ taùc ñoäng ñeán caû “khaùch haøng” vaø “nhaø cung caáp” cuûa quaù trình naøy. Haõy phaân tích kyõ löôõng caùc beân lieân quan baèng caùch xem xeùt xem ai laø ngöôøi coù theå seõ quan taâm nhaát ñeán nhöõng thay ñoåi vaø xem hoï seõ laø thaønh phaàn coå vuõ hay choáng ñoái. Caân nhaéc vieäc loâi keùo nhöõng ngöôøi maø nhoùm döï aùn cho raèng coù theå choáng ñoái tröïc tieáp vôùi döï aùn. Thoâng thöôøng, vieäc coù ñöôïc nhöõng ngöôøi choáng ñoái thay ñoåi cung caáp thoâng tin veà “yù kieán khaùch haøng” vaø “yù kieán cuûa toå chöùc” vaø tham gia vaøo caùc cuoäc hoïp xem xeùt giai ñoaïn cuûa döï aùn. Keá hoaïch trao ñoåi thoâng tin caàn ñöôïc chuaån bò kyõ veà maët ñoái töôïng, thoâng ñieäp vaø thôøi gian trong suoát chu trình cuûa döï aùn. Vôùi caùc döï aùn lôùn hôn, thöôøng seõ raát coù lôïi neáu chuaån bò ñöôïc moät trang giôùi thieäu coù theå cung caùc caùc noäi dung cô baûn cuûa döï aùn ñeán nhöõng ngöôøi khoâng tham gia tröïc tieáp ñeå traû lôøi caùc caâu hoûi sau: Döï aùn veà vaán ñeà gì? sao döï aùn laïi quan troïng? Keá hoaïch thôøi gian laø gì? Nhöõng thaønh phaàn tham gia? Lôïi ích vaø taùc ñoäng tích cöïc ñeán caùc beân? Haõy tranh thuû söï uûng hoä cuûa nhöõng ngöôøi lieân quan ñeán döï aùn ñeå trôû thaønh caùc nhaân coå vuõ thay ñoåi cuûa döï aùn. Caùc thaønh vieân nhoùm döï aùn, nhöõng ngöôøi tham gia xem xeùt, ngöôøi baûo trôï döï aùn neân coù vai troø laø ñaïi dieän cuûa caùc boä phaän, nhoùm vaø chöùc naêng trong toå chöùc. Vieäc nhöõng ngöôøi naøy coù trao ñoåi vôùi caùc nhoùm ñeå cung caáp caùc thoâng tin quan troïng vaø thu thaäp caùc phaûn hoài laø moät ñieàu quan troïng ñoái vôùi döï aùn. Khi phuï traùch döï aùn trao ñoåi thoâng tin vaø trieån khai caùc thay ñoåi vôùi quaù trình, ñieàu quan troïng laø nhoùm döï aùn caàn taïo ra söï lieân heä roõ raøng veà yù nghóa vaø taùc ñoäng cuûa thay ñoåi ñoái vôùi toå chöùc vaø coâng vieäc cuûa nhöõng ngöôøi khaùc nhau trong quaù trình ñoù. Moät phöông phaùp höõu hieäu laø xaùc ñònh caùc vò trí khaùc nhau coù theå bò aûnh höôûng vaø ñaùnh giaù xem caùc coâng vieäc naøo nhöõng vò trí ñoù seõ tieáp tuïc thöïc hieän, khoâng coøn phaûi thöïc hieän hoaëc phaûi thöïc hieän môùi. Ñieàu naøy seõ cung caáp caùc caù nhaân vaø nhaân vieân quaûn lyù moät caùi nhìn roõ raøng hôn veà möùc ñoä maø nhöõng thay ñoåi seõ aûnh höôûng ñeán coâng vieäc cuûa hoï. Khi caàn phaûi thoâng baùo caùc thay ñoåi, haõy nhôù moät nguyeân taéc
- 18. Supported by (2008 -2013) 1616 LEAN 6 SIGMA 16 Supported by (2008 - 2013) ñôn giaûn laø: Khoâng taïo ra söï ngaïc nhieân. Caàn noã löïc hôn trong vieäc nghó xem ai quan taâm ñeán söï thay ñoåi, ai caàn ñöôïc laáy yù kieán, ai caàn ñöôïc thoâng baùo, vaø quan troïng nhaát, ai laø ngöôøi quyeát ñònh. Cuoäc hoïp xem xeùt giai ñoaïn cuûa döï aùn khoâng phaûi laø luùc ñeå gaây ngaïc nhieân cho caùc beân lieân quan vôùi ñeà xuaát thay ñoåi lôùn hoaëc coù nguy cô gaây tranh caõi. Caùc cuoäc trao ñoåi rieâng reõ tröôùc cuoäc hoïp seõ laø thích hôïp hôn trong nhöõng tình huoáng nhö vaäy. Nhoùm döï aùn caàn phaûi nhaän thöùc ñöôïc moät caùch ñaày ñuû veà quan ñieåm cuûa caùc beân lieân quan chính tröôùc cuoäc hoïp xem xeùt vaø chuaån bò caùc thoâng ñieäp thích hôïp cho taát caû caùc beân tham gia. Neáu thaát baïi trong xaùc ñònh caùc vaán ñeà chuû yeáu tröôùc cuoäc hoïp xem xeùt coù nhieàu khaû naêng seõ daãn ñeán söï chaäm treã hoaëc caùc raøo caûn ñoái vôùi vieäc thuùc ñaåy tieán ñoä cuûa döï aùn. Thöù möôøi: Cam keát vôùi Keá hoaïch kieåm soaùt. Moät döï aùn thaønh coâng seõ keát thuùc khi nhoùm döï aùn coù theå chuyeån giao moät caùch hieäu quaû quaù trình môùi ñeán nhöõng ngöôøi phuï traùch quaù trình. Haõy choïn nhöõng ngöôøi phuï traùch quaù trình thöïc söï quan taâm ñeán keát quaû hoaït ñoäng cuûa quaù trình. Trong moät soá tröôøng hôïp, vieäc ai neân laø ngöôøi phuï traùch quaù trình coù theå khoâng roõ raøng, tuy nhieân caàn phaûi quyeát ñònh xem neân laø ai. Ngöôøi phuï traùch quaù trình chòu traùch nhieäm veà toaøn boä keá hoaïch kieåm soaùt vaø coù theå phoái hôïp vôùi nhöõng ngöôøi khaùc coù traùch nhieäm vôùi khu vöïc ñöôïc löïa choïn. Caàn cung caáp cho ngöôøi phuï traùch quaù trình moät keá hoaïch kieåm soaùt roõ raøng, ñöôïc vaên baûn hoùa vaø bao goàm caùc noäi dung nhö: Caùc quy trình taùc nghieäp chuaån vaø caùc taøi lieäu hoã trôï; Keá hoaïch roõ raøng cho vieäc thöïc hieän vaø trao ñoåi thoâng tin veà caùc thay ñoåi Moät trong nhöõng ñaëc ñieåm quan troïng cuûa 6 Sigma laø saùng taïo thieát laäp moät cô cheá cô sôû haï taàng ñaûm baûo nguoàn löïc cho caùc hoaït ñoäng caûi tieán. Ngöôøi ta ñaõ quy hoaïch heä thoáng nguoàn nhaân löïc trong doanh nghieäp cho caùc hoaït ñoäng caûi tieán thaønh caùc nhoùm nhö sau (laáy yù töôûng trong caùc moân voõ thuaät): a. Nhaø voâ ñòch vaø caùc nhaø taøi trôï: ñoù laø caùc Giaùm ñoác ñieàu haønh caùc maûng hoaït ñoäng ñang ñaët troïng taâm caûi tieán. Hoï phaûi hieåu bieát veà 6 Sigma phoái hôïp caùc hoaït ñoäng caûi tieán trong phaïm vi cuûa mình. b. Chöôûng moân Ñai Ñen (Master Black Belt - MBB): laø caáp ñoä cao nhaát veà tinh thoâng nghieäp vuï trong doanh nghieäp. Coù nhieäm vuï chæ ñaïo, ñieàu haønh Heä thoáng ñaøo taïo noäi boä 6 Sigma tröïc tieáp veà maët kyõ thuaät, ñaøo taïo caùc Ñai ñen döôùi quyeàn veà vieäc thöïc haønh caûi tieán. c. Caùc nhaø Ñai ñen (Black Belt - BB): laø nhöõng caù nhaân chuû choát thöïc hieän coâng vieäc döôùi söï ñieàu haønh cuûa MBB. Hoï phaûi tinh thoâng nghieäp vuï vaø naém ñöôïc coâng vieäc. Hoï phaûi chiuï traùch nhieäm ñoái vôùi töøng quaù trình cuï theå vaø höôùng daãn Ñai xanh hoaøn thaønh caùc döï aùn ñöôïc giao. d. Nhaø Ñai xanh (Green Belt - GB): laø nhöõng chuû nhieäm (tröôûng nhoùm) döï aùn chòu traùch nhieäm vaän haønh döï aùn töø khi baét ñaàu ñeán khi keát thuùc coâng vieäc. Vôùi moãi ñoái töôïng ôû treân, yeâu caàu ñoái vôùi coâng vieäc khaùc nhau neân caàn coù heä thoáng ñaøo taïo rieâng cho töøng ñoái töôïng. Ví duï, ñoái vôùi MBB caàn phaûi ñöôïc ñaøo taïo veà kyõ naêng giao tieáp vaø giaûng daïy. Ñoái vôùi BB, caàn phaûi ñaïo taïo veà quaûn lyù cô sôû döõ lieäu, maùy tính... Ñoái vôùi GB caàn phaûi ñöôïc ñaøo taïo veà quaûn lyù döï aùn, caùc coâng cuï quaûn lyù vaø kieåm soaùt chaát löôïng. Theo tính toaùn cuûa Motorola, GE, Johnson&Johnson, ñeå vaän haønh caùc döï aùn caûi tieán caàn toái thieåu 1% nhaân löïc lao ñoäng laø BB. Thoâng thöôøng tyû leä giöõa MBB vaø BB laø 1:10 vaø cöù 1000 coâng nhaân thì coù 1 MBB. Ñeå quaûn lyù toát döï aùn, cöù 1 BB thöïc hieän 5 - 7 döï aùn haøng naêm. Veà toå chöùc coâng vieäc neáu nhö GB laø ngöôøi tröïc tieáp laøm vieäc treân “daây chuyeàn saûn xuaát vaø cung caáp dòch vuï” thì MBB vaø BB laø nhöõng ngöôøi quaûn lyù chuyeân traùch cho 6 Sigma. vaø caäp nhaät thoâng tin; Keá hoaïch ñaøo taïo;Moätkeáhoaïchvaøcaùccoângcuïcho vieäc ño löôøng vaø trao ñoåi thoâng tin veà keát quaû hoaït ñoäng cuûa quaù trình. Thaát baïi trong vieäc coù ñöôïc moät ngöôøi phuï traùch quaù trình thöïc söï cam keát vaø moät keá hoaïch kieåm soaùt chaéc chaén coù theå daãn ñeán keát quaû hoaït ñoäng keùm cuûa quaù trình vaø caùc vaán ñeà veà chaát löôïng vaø hieäu suaát. Toùm laïi, chu trình döï aùn coù theå ñöôïc quaûn lyù neáu döï aùn ñöôïc xaùc ñònh roõ raøng vôùi moät keá hoaïch chi tieát vaø thaùch thöùc, quaûn lyù trao ñoåi thoâng tin vaø thay ñoåi moät caùch hieäu quaû, vaø quan troïng nhaát laø moät nhoùm döï aùn coù traùch nhieäm vaø hieäu quaû. Vôùi vai troø laø quaûn lyù döï aùn, caùc “Ñai” ñaàu tö thôøi gian vaø coâng söùc ñeå phaùt trieån caùc nhoùm hoaït ñoäng hieäu quaû coù theå ruùt ngaén chu trình döï aùn vaø cuoái cuøng caûi tieán chaát löôïng chung cuûa caùc giaûi phaùp. Theo http://topmanjsc.com
- 19. Supported by (2008 -2013) Naêm 1998, Boeing caàn tôùi 71 ngaøy ñeå laép raùp xong chieác maùy bay khoång loà Boeing 777, hieän nay chæ caàn maát 37 ngaøy ñeå baøn giao moät chieác maùy bay cho khaùch haøng. Haõng naøy cuõng ñaõ tieát kieäm ñöôïc 9 ngaøy ñeå laép raùp chieác maùy bay baùn chaïy nhaát laø Boeing 737, töø 20 ngaøy ban ñaàu xuoáng coøn 11 ngaøy. Boeing ñaõ laøm ñieàu ñoù nhö theá naøo? Baèng caùch nhìn khoâng theo khuoân maãu - “looking outside the box” ñeå giaûi quyeát caùc nuùt thaét coå chai (bottleneck) vaø caùc vaán ñeà gaëp phaûi trong quaù trình saûn xuaát; Baèng caùch khai thaùc töø caùc yù töôûng vaø khaùi nieäm xa vôøi vaø thaûo luaän theo nhoùm cho ñeán khi chuùng trôû thaønh coù yù nghóa; Baèng caùch kieân trì cho ñeán khi vaán ñeà ñöôïc giaûi quyeát. Nhoùm phaùt trieån yù töôûng - Moonshine Shop Caùc kyõ sö nhaø maùy ñaõ phaûi vaát vaû ñeå xöû lyù nhöõng nuùt thaét gaây toán thôøi gian trong daây chuyeàn laép raùp Boeing 757, ñoù laø quaù trình naâng nhöõng chieác gheá naëng neà leân cöûa maùy bay vaø ñöa vaøo beân trong ñeå laép ñaët. Khi gheá ñöôïc vaän chuyeån tôùi nhaø maùy, chuùng ñöôïc ñaët leân caùc baùnh xe, naâng tôùi cöûa maùy bay baèng caàn caåu, boác dôõ, ñaåy vaøo trong cabin, boû caùc baùnh xe vaø cuoái cuøng laø laép ñaët vaøo thaân maùy bay. Toaøn boä quaù trình naøy maát 12 giôø. Thaønh vieân “Moonshine Shop” (ñöôïc ñaët teân cho caùc nhoùm hoïp döôùi aùnh traêng ñeå tìm kieám vaø phaùt trieån yù töôûng ñoät phaù) cuûa Boeing baét ñaàu tìm kieám moät qui trình laép ñaët gheá nhanh hôn. Hoï ñeàu nghó raèng caàn caåu caàn phaûi ñöôïc thay theá baèng moät heä thoáng baêng chuyeàn naøo ñoù. Vì vaäy, hoï ñaõ daønh thôøi gian ñi ñeán caùc ñieåm tham quan hoäi chôï ñeå nghieân cöùu nhöõng chieác voøng ñu quay. Sau ñoù, tìm hieåu caùc thang keùo ngöôøi tröôït tuyeát vaø caùc thieát bò naâng maùi töï ñoäng. Tuy nhieân vaãn chöa tìm thaáy giaûi phaùp phuø hôïp. Nhoùm nghieân cöùu kieân trì tieáp tuïc tìm kieám. Moät thaønh vieân noùi ñeán baêng chuyeàn maùy caét coû (hay loader) maø oâng thöôøng thaáy taïi caùc trang traïi gaàn nhaø. Lieäu baêng chuyeàn naøy coù theå ñöôïc ñieàu chænh cho phuø hôïp ñeå vaän chuyeån nhöõng chieác gheá naëng neà leân maùy bay ñeå laép ñaët? Nhoùm baét ñaàu nghieân cöùu nhöõng chieác baêng chuyeàn maùy caét coû vaø cuoái cuøng cuõng ñaõ tìm ñöôïc moät chuû noâng traïi coù theå phaùt trieån ñöôïc baêng chuyeàn phuø hôïp chính xaùc caùc yeâu caàu kyõ thuaät theo yeâu caàu cuûa nhoùm, ñoàng thôøi coù theâm boä phaän ñeå baûo veä an toaøn khi söû duïng taïi nhaø maùy. Tieáng cöôøi ñaõ ñeán khi nhoùm nhìn thaáy hieäu quaû cuûa baêng chuyeàn môùi ñöôïc duøng ñeå ñöa gheá leân cabin maùy bay. Trong voøng moät vaøi thaùng sau ñoù, taát caû caùc daây chuyeàn laép raùp maùy bay Boeing ñeàu ñaõ söû duïng baêng chuyeàn maùy caét coû ñaõ ñöôïc söûa ñoåi ñeå vaän chuyeån gheá. Söï thay ñoåi naøy ñaõ caét giaûm ñöôïc 10 giôø thôøi gian laép ñaët gheá. Tieáp theo ñoù laø vaán ñeà loáp maùy bay bò caùc oác vít kim loaïi rôi ra khoûi daây chuyeàn laép raùp naèm raûi raùc treân saøn ñaâm thuûng. Caùc kyõ sö ñaõ taïo ra xe queùt noái vaøo boä phaän haï caùnh. Xe queùt ñaõ thu nhaët ñöôïc caùc ñoà vaät lôùn nhöng ñaõ boû qua caùc oác vít nhoû. Moät trong caùc kyõ sö nhôù laïi laø ñaõ nhìn thaáy baùnh xe maùy ñöôïc baûo veä baèng loaïi vaûi baït taïi caùc cuoäc ñua. Lieäu coù theå aùp duïng meïo ñoù ñöôïc khoâng? OÂng ñaõ phaùt trieån lôùp baûo veä vaø thöû chuùng, thaät tuyeät vôøi, lôùp baûo veä naøy ñaõ coù taùc duïng. Moät vaán ñeà gaây khoù chòu ñaõ ñöôïc loaïi boû, giuùp Boeing tieát kieäm 250.000 USD moät naêm chæ taïi moät nhaø maùy. Moät ví duï nöõa laø quaù trình laép ñaët heä thoáng thuûy löïc goàm gaàn 700 oáng ñöôïc nhaän bieát rieâng bieät ñeå laép ñaët vaøo baùnh xe caøng haï caùnh cho maùy bay Boeing 737. Ñaây laø moät quaù trình gaây nhieàu tranh caõi, tieâu toán nhieàu thôøi gian vaø ñoøi hoûi Tö duy Lean taïi haõng saûn xuaát maùy bay Boeing Thaønh coâng cuûa Boeing laø khoâng ngöøng caûi tieán quy trình saûn xuaát ñeå ruùt ngaén ñöôïc 34 ngaøy cho quaù trình laép raùp maùy bay Boeing 777. Keát quaû naøy ñaõ giuùp Haõng duy trì khaû naêng phaùt trieån maïnh meõ trong moät ngaønh coâng nghieäp coù tính caïnh tranh cao. 17 LEAN 6 SIGMA 1717 Supported by (2008 - 2013)
- 20. 18 TRAINING WITHIN INDUSTRYTWI Supported by (2008 - 2013) 181818 Supported by (2008 - 2013) tôùi hai ca ñeå hoaøn thaønh. Caùc kyõ sö Boeing vaø thôï cô khí ñaõ ruùt ngaén quaù trình ñoù baèng ñeà xuaát caùc oáng ñöôïc nhoùm laïi thaønh caùc cuïm lôùn hôn taïi nhaø maùy khaùc tröôùc khi laép raùp. Keát quaû laø saûn phaåm ñöôïc laép ñaët nhanh hôn nhieàu vaø ñaõ tieát kieäm ñöôïc hôn 30 giôø lao ñoäng cô khí. Ngoaøi ra, quy trình môùi cuõng laøm giaûm nguy cô roø ræ thuûy löïc sau naøy. Baøi hoïc kinh nghieäm Qua caùc döï aùn caûi tieán maø Boeing ñaõ thöïc hieän coù theå ruùt ra moät soá baøi hoïc cho caùc coâng ty ñang tìm kieám söï ñoåi môùi laø: 1. Kieân trì. Coù nhieàu giaûi phaùp cuûa Boeing ñaõ ñaït ñöôïc keát quaû sau nhöõng noã löïc ñaõ thaát baïi tröôùc ñoù. Nhieàu giaûi phaùp yeâu caàu tæ mæ vaø tinh teá, vì vaäy ñöøng döøng laïi tröôùc khi ñaït ñöôïc muïc tieâu. 2. YÙ thöùc vaø nhaát quaùn trong vieäc aùp duïng tö duy saùng taïo ñeå giaûi quyeát caùc vaán ñeà. Caàn tìm hieåu thöïc teá vaø khaûo saùt caû caùc ngaønh ngheà khoâng lieân quan ñeå tìm kieám caùc yù töôûng. Laøm vieäc vôùi caùc vaán ñeà baèng caùi nhìn thöïc teá. 3. Caàn coù Nhoùm phaùt trieån yù töôûng - Moonshine Shop ñeå tìm kieám vaø thöïc hieän caùc yù töôûng ñoåi môùi. “Moonshine Shop” cuûa Boeing ñaõ laøm vieäc toaøn thôøi gian ñeå giaûi quyeát caùc vaán ñeà veà naêng suaát vaø phöông phaùp saûn xuaát tinh goïn Lean. Nhoùm phaùt trieån yù töôûng nôi khaùc coù theå khoâng caàn daønh toaøn boä thôøi gian cho vieäc saùng taïo, nhöng neáu ñöôïc höôùng daãn thích hôïp, caùc nhoùm naøy cuõng coù theå ñaït ñöôïc keát quaû nhö mong muoán. 4. Naém baét cô hoäi caûi tieán lieân tuïc. Boeing ñaõ möôïn nguyeân taéc naøy töø Moâ hình saûn xuaát tinh goïn - Lean manufacturing cuûa Nhaät Baûn. Nguyeân taéc naøy ñaõ mang laïi nhöõng khoaûn lôïi nhuaän haäu hónh cho caùc nhaø maùy cuûa Boeing, vì vaäy ñöøng bao giôø thoâi noã löïc ñeå laøm cho moïi vieäc toát hôn, nhanh hôn vaø deã daøng hôn. VPC.VN (theo industryweek.com) AÙnh Nguyeät - nguyet@twivietnam.vn Training Within Industry (TWI), moät chöông trình ñaøo taïo taïi vieäc. Chöông trình coù lòch söû phaùt trieån hôn 60 naêm, lòch söû phaùt trieån khoâng ngöøng vaø ñöôïc coâng nhaän treân khaép theá giôùi, trong nhieàu ngaønh coâng nghieäp. Caùc chöông trình cuûa TWI ñöôïc ñaùnh giaù laø neàn taûng cuûa chöông trình Caûi tieán lieân tuïc (Lean, TPS). Goàm 3 chöông trình cô baûn laø Ñaøo taïo Kyõ naêng Chæ daãn Vieâc (Job Instruction), Ñaøo taïo Kyõ naêng laõnh ñaïo (Job Relations), Ñaøo taïo Kyõ naêng Caûi tieán Phöông phaùp (Job Methods). Thaønh coâng vöôït troäi cuûa TWI laø chöông trình chuaån hoùa, phöông phaùp ñaùng tin caäy, vaø luoân laøm vieäc vôùi nhöõng ngöôøi ñang laøm vieäc taïi saøn coâng taùc. Lyù do chuùng toâi laøm ñieàu ñoù bôûi vì ñoù laø nôi maø caùc thöïc teá coâng vieäc vaø caùc yù töôûng ñaùng giaù khôûi xöôùng. Moät trong nhöõng lyù do maø caùc Kyû naêng Caûi tieán phöông phaùp (JM) laø raát höõu ích nhö laø moät phaàn cuûa chöông trình ñeà xuaát maïnh meõ laø noù loâi keùo nhaân vieân cuøng suy nghó vaø nhaän ñònh cô hoäi caûi tieán, taän duïng toái ña nguoàn Nhaân löïc, Nguyeân Vaät lieäu, vaø thieát bò hieän coù. Sai laàm thöôøng gaëp laø chuùng ta nghó raèng caûi tieán laø taát caû veà kieán thöùc veà caùc coâng cuï. Chuùng ta tham gia caùc khoùa hoïc ñaøo taïo veà caùc coâng cuï caûi tieán nôi laøm vieäc nhö - Kanban, Just In Time, 5S, v.v...Tuy nhieân, neáu khoâng coù phöông phaùp, caùch thöùc ñeå chæ ra coâng cuï naøo laø phuø hôïp trong tröôøng hôïp naøo thì vieäc aùp duïng nhöõng coâng cuï naøy seõ bò mai moät trong moät thôøi gian ngaén. Caûi tieán lieân tuïc thaät söï quan troïng nhaát laø...“lieân tuïc”. Caûi tieán lieân tuïc ñoøi hoûi caàn coù kyõ naêng, ñoù laø Kyõ naêng Caûi tieán. Haõy tìm ñeán nôi yù töôûng khôûi xöôùng Trong moät baøi baùo gaàn ñaây ñöôïc coâng boá bôûi West Central Initiative töïa ñeà: Donnelly Custom Manufacturing ( h t t p : / / w w w . w c i f . org/?page=donnelly_ story), Sara Asp Olson ñaõ vieát: “Moät trong nhöõng thaønh coâng ñaùng chuù yù nhaát trong haønh trình TWI cuûa Donnelly laø trong lónh vöïc Caûi tieán phöông phaùp (JMT). Trong nhöõng naêm keå töø khi Donnelly thöïc hieän chöông trình JMT, coâng ty ñaõ xuaát phaùt töø thöïc traïng coù raát ít caùc ñeà xuaát cuûa nhaân vieân trong naêm 2006 vaø ñaõ ñaït ñöôïc ñeán con soá 1.600 yù töôûng caûi tieán trong naêm 2009. Hôn nöõa, khoaûng 97% trong nhöõng ñeà nghò ñaõ noäp ñaõ ñöôïc thoâng qua". Donnelly Manufacturing - StanDonelly Founder CEO
- 21. TRAINING WITHIN INDUSTRYTWI 19 Supported by (2008 - 2013) 191919 Supported by (2008 - 2013) Caâu chuyeän sau ñaây minh hoïa lyù do “Haõy tìm ñeán nôi maø yù töôûng caûi tieán khôûi xöôùng” - baïn caàn ñi ñeán nôi coâng vieäc thöïc söï dieãn ra, hoûi nhöõng ngöôøi ñang laøm vieäc taïi saøn coâng taùc, vaø vieäc baïn caàn laøm laø LAÉNG NGHE. Chöông 1: Moät nhaø maùy saûn xuaát kem ñaùnh raêng coù moät vaán ñeà: thænh thoaûng coù hoäp roãng treân baêng chuyeàn, laø hoäp khoâng coù saûn phaåm beân trong oáng, ra ngoaøi thò tröôøng (VAÁN ÑEÀ CHAÁT LÖÔÏNG). Vaán ñeà naøy ñöôïc giaûi thích coù nguyeân nhaân laø do caùch caùc daây chuyeàn saûn xuaát ñaõ ñöôïc thieát laäp, vaø nhöõng kyõ sö coù kinh nghieäm trong thieát keá daây chuyeàn saûn xuaát seõ noùi cho baïn bieát laø khoù khaên döôøng naøo ñeå coù taát caû moïi thöù xaûy ra vôùi thôøi gian chính xaùc, saûn phaåm ra khoûi daây chuyeàn chaát Löôïng hoaøn haûo 100% (HAÏN CHEÁ COÂNG NGHEÄ - THIEÁT BÒ). Söï sai leäch nhoû trong thöïc teá saûn xuaát ñaàu ra, maø khoâng theå ñöôïc kieåm soaùt quaù trình moät caùch hieäu quaû, coù nghóa laø nhaø maùy phaûi coù heä thoáng ñaûm baûo chaát löôïng baèng caùch “kieåm tra saûn phaåm” ñöôïc boá trí treân suoát daây chuyeàn ñeå khaùch haøng khoâng noåi giaän vaø tìm mua moät saûn phaåm khaùc thay theá. Chöông 2: Hieåu taàm quan troïng cuûa vieäc naøy, caùc giaùm ñoác ñieàu haønh cuûa caùc nhaø maùy saûn xuaát kem ñaùnh raêng goïi nhöõng ngöôøi ñöùng ñaàu trong coâng ty vôùi nhau vaø hoï quyeát ñònh baét ñaàu moät döï aùn môùi, trong ñoù hoï seõ thueâ moät coâng ty kyõ thuaät beân ngoaøi ñeå giaûi quyeát vaán ñeà “hoäp roãng” cuûa hoï, lyù do laø boä phaän kyõ thuaät cuûa nhaø maùy ñaõ keùo quaù daøi vaø chöa coù baát kyø noã löïc naøo ñaùng keå. Döï aùn tieán haønh theo quy trình thoâng thöôøng: ngaân saùch vaø phaân boå, RFP, löïa choïn beân thöù ba, vaø 6 thaùng (vaø 8 trieäu $). Sau ñoù hoï ñaõ coù moät giaûi phaùp tuyeät vôøi - veà thôøi gian, trong haïn möùc ngaân saùch, chaát löôïng cao, vaø taát caû moïi ngöôøi trong döï aùn coù moät thôøi gian vui veû. Chöông 3: Hoï giaûi quyeát vaán ñeà baèng caùch söû duïng moät thieát bò CAÂN chính xaùc coâng ngheä cao, coù chuoâng vaø ñeøn flash baùo hieäu khi naøo coù moät hoäp kem caân naëng ít hôn chuaån qui ñònh treân chuyeàn. Baêng chuyeàn seõ döøng laïi, vaø coù ngöôøi moät ngöôøi ñi ñeán, ñaåy hoäp loãi ra, nhaán moät nuùt khaùc ñeå khôûi ñoäng laïi daây chuyeàn. Moät thôøi gian sau, giaùm ñoác ñieàu haønh quyeát ñònh xem xeùt tyû leä hoaøn voán cuûa döï aùn, ROI = Returns on Investment, keát quaû tuyeät vôøi! Khoâng coù moät hoäp loãi (hoäp bò roãng) loït ra khoûi nhaø maùy sau khi coù giaûi phaùp CAÂN. Khieáu naïi cuûa khaùch haøng raát ít, vaø hoï ñaõ taêng thò phaàn. OÂng phaùt bieåu “Ñoù laø moät soá tieàn ñaùng ñeå chi tieâu!” - tröôùc khi xem xeùt kyõ caùc soá lieäu thoáng keâ khaùc trong baùo caùo. Chöông 4: Hoùa ra, soá löôïng caùc khieám khuyeát (loãi) thu ñöôïc ôû caùi CAÂN laø soá khoâng sau ba tuaàn söû duøng . Soá hoäp loãi ñaõ thoáng keâ ñöôïc tröôùc ñoù laø khoaûng hôn moät chuïc caùi/ moät ngaøy, do ñoù, coù theå coù moät caùi gì ñoù sai hay nhaàm laãn trong baùo caùo. OÂng yeâu caàu kieåm tra baùo caùo naøy, vaø sau khi ñieàu tra, caùc kyõ sö trôû laïi baùo raèng baùo caùo laø chính xaùc. Caùi CAÂN thöïc söï ñaõ khoâng nhaët ñöôïc baát kyø khuyeát taät naøo, bôûi vì taát caû caùc hoäp khi ñeán ñoaïn baêng chuyeàn naøy, ôû choã ñaët caùi CAÂN, taát caû haøng hoùa ñeàu laø toát, khoâng coù hoäp roãng nöõa. Chöông 5: Boái roái, Giaùm ñoác ñieàu haønh ñi xuoáng nhaø maùy, vaø ñi ñeán ñoaïn baêng chuyeàn nôi coù caùi CAÂN laép môùi, Caùch ñoù vaøi böôùc chaân, laø moät caùi quaït baøn, khoaûng $ 20, ñang thoåi caùc hoäp roãng ra khoûi baêng chuyeàn vaø loït vaøo moät caùi thuøng raùc phía döôùi. - “OÀ, ñoù ñoù.” moät trong nhöõng nhaân vieân noùi, “coù moät teân naøo ñoù ñaõ ñaët caùi quaït ôû ñaây vì haén ñaõ meät moûi ñi boä tôùi lui moãi laàn chuoâng reo”. Lôøi bình: Nhöõng ngöôøi laøm vieäc tröïc tieáp treân saøn coâng taùc coù theå thöôøng xuyeân tìm ra caùch deã nhaát ñeå hoaøn thaønh coâng vieäc, neáu hoï ñöôïc hoã trôï vaø coù cô hoäi. Kyõ naêng Caûi tieán Phöông phaùp, hay Job Methods laø moät phöông tieän ñôn giaûn nhöng maïnh meõ vaø chöùng minh qua thôøi gian, laø caùch ñeå xaây döïng moät toå chöùc luoân tìm kieám cô hoäi vaø aùp duïng caûi tieán, maø khoâng phaûi chôø ñôïi caùc söï kieän Kaizen. Muïc ñích cuûa chöông trình laø laøm sao saûn xuaát ra ñöôïc nhieàu hôn caùc saûn phaåm coù chaát löôïng vôùi ít thôøi gian hôn baèng caùch söû duïng toát nhaát Nguoàn löïc, Maùy moùc vaø caùc Nguyeân vaät lieäu coù saün. “Nguoàn löïc coù saün” laø ñieåm quan troïng. Kyõ naêng Caûi tieán phöông phaùp khoâng coù nghóa laø phaûi boû ra nhieàu tieàn hôn cho hoaït ñoäng caûi tieán. Noù coù yù nghóa laø taäp trung vaøo nhöõng gì ñang saün coù vaø laøm sao söû duïng toát hôn caùc nguoàn löïc naøy. Kyõ naêng naøy aùp duïng theo phöông phaùp 4 - Böôùc, goàm: - phaân tích chi tieát coâng vieäc, - hoûi töøng chi tieát, - phaùt trieån phöông phaùp môùi, - AÙp duïng phöông phaùp môùi. Phöông phaùp Kyõ naêng Caûi tieán daïy caùch phaân tích caùc coâng vieäc thaønh caùc böôùc trình töï chi tieát. Moãi chi tieát ñöôïc chaát vaán/hoûi theo caùch thöùc chaët cheõ vaø coù heä thoáng ñeå tìm ra ñöôïc caùc yù töôûng caûi tieán. Caùc phöông phaùp môùi ñöôïc phaùt trieån sau ñoù baèng caùch loaïi tröø laõng phí, keát hôïp, taùi saép xeáp vaø ñôn giaûn hoùa caùc böôùc quaù trình. Kyõ naêng Caûi tieán mang ñeán lôïi ích ñaùng keå bao goàm vieäc giaûm chi phí thoâng qua naêng suaát ñaït ñöôïc, taêng thoâng soá ñaàu ra vaø giaûm bôùt caùc thao taùc trong quy trình.
- 22. 20 TRAINING WITHIN INDUSTRYTWI Supported by (2008 - 2013) 20 Supported by (2008 - 2013) nguyet@twivietnam.vn Nhoùm Training Within Industry Vieät Nam Caâu thaønh ngöõ naøy ñöôïc duøng phoå bieán trong caùc trao ñoåi giaûi quyeát vaán ñeà trong khi ñi khaûo saùt thöïc ñòa… Toâi tình côø bieát ñöôïc caâu tuïc ngöõ naøy töø moät ngöôøi quaûn lyù khaùc khi chuùng toâi trao ñoåi veà giaûi phaùp giaûi quyeát vaán ñeà. Coù moät vaán ñeà xaûy ra caàn ñöôïc giaûi quyeát. Hai ngöôøi giaùm saùt ñang ñoäng naõo vaø ñöa ra nhöõng giaûi phaùp. Moät ngöôøi khaùc ngaên hoï laïi vaø noùi “khoan khoan, ñöøng cöôùp con khæ cuûa hoï!” Toâi hoûi caâu naøy coù nghóa laø gì vaø caâu traû lôøi thaät hoaøn haûo: Khi moät ngöôøi naøo ñoù gaëp vaán ñeà, nghóa laø hoï ñang vaùc moät con khæ treân löng. Ñoù laø vaán ñeà taát caû chuùng ta phaûi ñoái maët. Neáu chuùng ta giaûi quyeát vaán ñeà duøm hoï, nghóa laø chuùng ta ñaõ cöôùp con khæ treân löng cuûa hoï. Ñoù laø caùch tuyeät vôøi minh hoïa cho vieäc giao traùch nhieäm! Vaø ñoù laø caùch deã daøng nhaéc nhôû chính chuùng ta tröôùc khi giaûi quyeát vaán ñeà maø ngöôøi khaùc coù theå töï hoï giaûi quyeát ñöôïc. Toâi cuõng coù nghe ngöôøi khaùc noùi nhö vaày: “ñöøng laáy con khæ cuûa ngöôøi khaùc”, nhöng toâi thích töø “cöôùp” hôn vì noù theå hieän caùch tieáp caän cuûa ngöôøi laõnh ñaïo ñoäi nhoùm. Khi chuùng ta cöôùp con khæ cuûa hoï, voâ tình chuùng ta noùi vôùi hoï raèng ñöøng baän taâm suy nghó veà ñieàu naøy nöõa, ñöøng lo laéng, ñöøng töï giaûi quyeát vaán ñeà cuûa chính anh duø naèm trong taàm kieåm soaùt cuûa anh. Taïi sao? Khi chuùng ta laáy ñi ñieàu gì cuûa ngöôøi khaùc, chuùng ta nghó raèng chuùng ta ñang giuùp hoï. Nhöng coù thöïc nhö vaäy khoâng? Chuùng ta giuùp hoï hay gaây toån thöông cho hoï? Noùi caùch khaùc, khi chuùng ta cöôùp con khæ cuûa hoï, voâ tình ñang gaây uøn taéc veà traùch nhieäm, söï saùng taïo, loøng töï troïng, vaø nhaän thöùc taïi saøn coâng taùc; ñieàu naøy ñi ngöôïc laïi hoaøn toaøn vôùi vaên hoùa tinh goïn. Chuùng ta töï hoûi taïi sao ngöôøi ta khoâng töï haønh ñoäng, hay cho ñi yù töôûng – bôûi vì chuùng ta “laáy con khæ cuûa hoï” ! Chuùng ta laøm ñieàu naøy vì chuùng ta muoán laøm nheï gaùnh naëng cuûa hoï. Cöôùp cuûa ai ñoù laø sai. Vaø cöôùp con khæ cuûa ngöôøi khaùc thì cuõng sai quaáy nhö cöôùp caùi ví, chuùng ta seõ cöôùp yù töôûng cuûa hoï, söï töï tin cuûa hoï vaø söï saùng taïo cuûa hoï tröôùc khi hoï coù cô hoäi tìm ra. Ñöøng cöôùp con khæ cuûa ngöôøi khaùc! (nguoàn: http://trainingwithinindustry). “Ñöøng cöôùp con khæ cuûa ngöôøi khaùc” hay ñöøng giaûi quyeát giuùp vaán ñeà cuûa ngöôøi khaùc! nguyet@twivietnam.vn Nhoùm Training Within Industry Vieät Nam OÂng Giaùm ñoác saûn xuaát tìm toâi vaøo cuoái ngaøy vaø baùo cho bieát veà söï coá sai loãi vöøa xaûy ra. Ñaây laø moät sai loãi toán keùm, nhöng ñoù vaãn chöa phaûi laø taát caû vaán ñeà. Caâu chuyeän ngaén laø raèng ngöôøi gaây ra loãi naøy ñaõ töøng ñöôïc nhaéc nhôû caùch söûa loãi vaø ñaõ ñöôïc chæ caùch laøm theo tieâu chuaån, nhöng keát quaû laø sai loãi vaãn xaûy ra vaø haäu quaû laø giaùng moät ñoøn naëng neà vaøo keát quaû laõi loã vaø keá hoaïch saûn xuaát thaùng. Ngoaøi ra, töø vieäc naøy keùo theo caâu chuyeän daøi khaùc baét ñaàu vôùi caâu hoûi: “söï coá naøy caàn ñöôïc phoøng ngöøa ñeå khoâng xaûy ra nöõa nhö theá naøo?” Nguyeân nhaân cuûa sai loãi ñöôïc bieát roõ bôûi ngöôøi ñaõ gaây ra noù. Toâi, vôùi vai troø laø chuyeàn tröôûng, ñaõ gaëp vaø hoûi anh ta.. “Ñieàu gì ñaõ xaûy ra?” Anh ta traû lôøi, “Toâi ñaõ laøm coâng vieäc naøy haøng traêm laàn roài, neân noù khoâng xaûy ra loãi laàn naøo nöõa.” Luùc naøy anh ta caûm thaáy coù loãi vì sai loãi naøy. Toâi coá gaéng khuyeán khích anh ta: “Xem naøy, toâi hieåu ñieàu naøy, anh ñaõ coá gaéng laøm toát coâng vieäc. Nhöng haõy xem ñieàu vöøa xaûy ra laø vaán ñeà taát caû chuùng ta caàn ñoái maët. Theo nhö nhöõng gì anh vöøa trình baøy thì loãi naøy ñaõ xaûy ra ôû moät thôøi ñieåm naøo ñoù. Ñöøng töï traùch mình, ñieàu naøy laø quaù khöù roài. Haõy cuøng taäp trung vaøo TINTÖÙC Ngaøy 1/10/2012 Toå chöùc Tieâu chuaån hoùa quoác teá (ISO) ñaõ ban haønh tieâu chuaån ISO 39001 veà heä thoáng quaûn lyù an toaøn giao thoâng ñöôøng boä ñeå hoã trôï thöïc hieän muïc tieâu veà giaûm tai naïn giao thoâng ñöôøng boä taïi caùc nöôùc. Ñaây laø moät coâng cuï thieát thöïc ñoái vôùi chính phuû, cô quan quaûn lyù giao thoâng vaø taát caû caùc toå chöùc treân toaøn theá giôùi khi thöïc hieän caùc muïc tieâu veà giaûm soá töû vong vaø chaán thöông nghieâm troïng do tai naïn giao thoâng gaây ra. Vôùi caùc quy ñònh môùi nhaát veà caùc khía caïnh an toaøn giao thoâng ñöôøng boä nhö toác ñoä, tình traïng xe vaø nhaän thöùc cuûa laùi xe ISO 39001:2012, An Toaøn Giao Thoâng Ñöôøng Boä (RTS) Heä thoáng quaûn lyù - Yeâu caàu höôùng daãn söû duïng, ñöôïc coi nhö laø moät ñoùng goùp lôùn cho Thaäp nieân 2011-2020 cuûa Lieân Hieäp Quoác, haønh ñoäng vì an toaøn ñöôøng boä. Chuû tòch UÛy ban kyõ thuaät ISO/TC 241 cuûa ISO - oâng Claes Tingvall cho bieát: "Tai naïn giao thoâng ñaõ laøm khoaûng 1,3 trieäu ngöôøi töû vong moãi naêm. Soá ngöôøi thieät maïng ñang ngaøy caøng taêng leân, ñaëc bieät laø ôû caùc nöôùc coù thu nhaäp trung bình vaø thaáp. Ñieàu naøy ñoøi hoûi chính phuû caùc nöôùc phaûi cam keát vaø thöïc hieän moät loaït caùc haønh ñoäng cuï theå vaø khaû thi ñeå ñaït ñöôïc muïc tieâu veà giaûm tai naïn giao thoâng ñöôøng boä. Vôùi caùch tieáp caän mang tính heä thoáng vaø toaøn dieän, caùc ñieàu khoaûn cuûa ISO 39001 coù theå aùp duïng thaønh quy ñònh boå sung ñoái vôùi caùc yeâu caàu Tieâu chuaån môùi veà an toaøn giao thoâng coù theå cöùu haøng ngaøn sinh maïng
- 23. 21 TRAINING WITHIN INDUSTRYTWI Supported by (2008 - 2013) 21 Supported by (2008 - 2013) ñieàu gì anh coù theå laøm baây giôø. Anh coù theå cho toâi xem caùi khuoân ñaõ gaây ra hö hoûng saûn phaåm vaø chuùng ta seõ cuøng xem xeùt xem chuyeän gì ñaõ xaûy ra?”. Ñeà nghò naøy coù veû giuùp anh ta ñoâi chuùt, vaø giuùp môû ra moät cuoäc thaûo luaän khaùc veà yù töôûng caûi tieán “coâng cuï loä dieän - sai loãi” (mistake proofing devices), tuy nhieân anh ta vaãn coá ñaøo saâu vaøo choã vò trí hö hoûng maø anh ta ñaõ vaáp phaûi. Veà phía mình, toâi ñaõ töï nhuû coù veû nhö toâi vaø anh ta ñang coá leo leân 2 ngoïn caây khaùc nhau. Roát cuoäc thì anh ta laø ngöôøi thôï coù hôn 30 naêm kinh nghieäm, khoâng phaûi laø toâi. Ñieàu toâi bieát veà vieäc naøy laø gì? Söï ñeo ñuoåi dai daúng vaø ngay caû laø söï ngôø ngheäch, toâi cho anh ta moât yù kieán, caån thaän ñöøng cöôùp con khæ cuûa ngöôøi khaùc (*), vaø nhöôøng cho anh aáy cô hoäi ñeå suy nghó veà vaán ñeà nhieàu hôn chuùt nöõa: “Giaû söû neáu coù moät duïng cuï baûo veä naøo ñoù ñeå traùnh laøm hö hoûng caùi khuoân naøy? Toâi cuõng khoâng chaéc ñieàu naøy laø laøm ñöôïc vaø duïng cuï baûo veä naøy neân ñöôïc thieát keá nhö theá naøo. Nhöng anh nghó gì veà yù töôûng naøy?” Chuùng toâi trao ñoåi trong vaøi phuùt, ñeán moät luùc sau anh ta baét ñaàu caån troïng caân nhaéc yù töôûng thieát keá duïng cuï baûo veä traùnh gaây hö hoûng khuoân. Anh ta quan taâm veà giaû thuyeát taïo ra vaät chaén baûo veä, vì noù seõ giuùp ngaên ngöøa laøm hoûng caùi khuoân. Anh ta ñaõ ñoùng goùp vaøi yù kieán. Sau ñoù, anh ta loâi ra boä duïng cuï ñaõ söû duïng trong vuï söï coá laëp laïi vöøa roài vaø töï hoûi lôùn raèng laøm sao ñeå caûi thieän, hay thay môùi, ñeå ngaên ngöøa sai loãi. Cuoäc trao ñoåi cuûa chuùng toâi bò giaùn ñoaïn vì toâi phaûi ñi hoïp giao ca ñònh kyø, toâi caûm ôn anh ta ñaõ söûa loãi vaø ñaõ daønh thôøi gian trao ñoåi cuøng toâi. Toâi seõ caàn trao ñoåi theâm vaøo moät ngaøy khaùc vaø muoán tìm giaûi phaùp laâu daøi hôn ñeå phoøng ngöøa sai loãi xaûy ra laàn nöõa. Trong thôøi gian ñoù, toâi thöïc söï khoâng chaéc baøi hoïc laø gì, nhöng coù vaøi ñieàu caàn löu yù: 1) Haäu quaû sai loãi thì lôùn, coù ñieàu gì ñoù phöùc taïp vaø gaây hö hoûng ngaãu nhieân. 2) Nguyeân nhaân goác reã cuûa vaán ñeà hö hoûng thì töông ñoái ñôn giaûn. 3) Ngay caû ngöôøi thôï coù nhieàu kinh nghieäm cuõng khoâng döï baùo ñöôïc söï coá xaûy ra. 4) Vieäc trình baøy söï coá sai loãi trong 2 phuùt, hieån nhieân thaáy raèng luoân coù moät ruûi ro tieàm taøng xaûy ra sai loãi. 5) Neáu khoâng khaéc phuïc trieät ñeå, sai loãi seõ tieáp tuïc xaûy ra. 6) Nhaân vieân coù suy nghó veà caùc ruûi ro tieàm taøng naøy trong quaù trình vaän haønh khoâng? 7) Nhöõng giaùm saùt tröïc tieáp coù hoã trôï nhaân vieân ñeå nhaän bieát sai loãi vaø hoã trôï hoï tìm ra giaûi phaùp caûi tieán? 8) Caâu hoûi ñôn giaûn coù theå giuùp tìm ra nhöõng Nhöõng vaán ñeà thöôøng gaëp nhöng chöa ñöôïc nhaän bieát vaø chöông trình veà an toaøn giao thoâng hieän haønh. Caùc yeâu caàu cuûa tieâu chuaån naøy ñöôïc thieát laäp treân neàn taûng chuyeân moân theo chuaån möïc quoác teá vì vaäy ñaûm baûo söï haøi hoaø vaø coù theå aùp duïng ñoái vôùi taát caû caùc nöôùc trong vieäc ban haønh caùc quy ñònh, thieát keá hoaëc ñieàu haønh caùc hoaït ñoäng vaän taûi ñöôøng boä. ISO 39001 cuõng seõ höõu ích ñoái vôùi toå chöùc tham gia caùc hoaït ñoäng lieân quan ñeán an toaøn ñöôøng boä nhö ñaùnh giaù hieäu quaû cuûa caùc chöông trình an toaøn giao thoâng ñöôøng boä, phaân tích caùc "ñieåm ñen" veà tai naïn, hoã trôï taøi chính hoaëc trao giaûi thöôûng veà an toaøn giao thoâng ñöôøng boä. Tieâu chuaån ISO 39001 ñöôïc UÛy ban kyõ thuaät ISO/TC 241 cuûa Toå chöùc Tieâu chuaån hoùa quoác teá phaùt trieån vôùi söï tham gia cuûa caùc chuyeân gia ñeán töø 40 quoác gia vaø 16 toå chöùc ñaïi dieän nhö Toå chöùc Y teá Theá giôùi (WHO), Ngaân haøng Theá giôùi (WB), vaø Lieân ñoaøn Ñöôøng boä quoác teá (IRF). Toùm laïi, ISO 39001:2012 quy ñònh caùc yeâu caàu cho moät heä thoáng quaûn lyù giao thoâng an toaøn ñöôøng boä (RTS) ñeå cho pheùp moät toå chöùc töông taùc vôùi heä thoáng giao thoâng ñöôøng boä laøm giaûm töû vong vaø chaán thöông nghieâm troïng lieân quan ñeán tai naïn giao thoâng ñöôøng boä. Caùc yeâu caàu trong tieâu chuaån ISO 39001:2012 bao goàm phaùt trieån vaø thöïc hieän caùc chính saùch RTS phuø hôïp, phaùt trieån muïc tieâu RTS vaø keá hoaïch haønh ñoäng, ñöa vaøo ñieàu khoaûn veà yeâu caàu phaùp lyù vaø caùc toå chöùc ñaêng kyù, thoâng tin veà caùc yeáu toá vaø tieâu chuaån lieân quan ñeán RTS maø toå chöùc xaùc ñònh laø nhöõng ngöôøi maø noù coù theå kieåm soaùt vaø aûnh höôûng. (Nguoàn: www.iso.org) yù töôûng. 9) Coù theå naøo tìm ra nhöõng yù töôûng tuyeät vôøi neáu khoâng ñi khaûo saùt thöïc teá vaø tröïc tieáp quan saùt coâng vieäc? 10) Nhöõng caâu hoûi ñôn giaûn daãn ñeán nhöõng trôû ngaïi phöùc taïp laø con ñöôøng tìm ra nhöõng yù töôûng ñôn giaûn. 11) Coøn gì nöõa…? Toâi coù caûm giaùc ñieàu naøy seõ daãn ñeán nhieàu vieäc caàn laøm hôn... Ñaây laø keát quaû caùch ñaây vaøi ngaøy… Nhö caùc baïn thaáy söï coá tröôùc ñaây, hö hoûng bò gaây ra bôûi vì caùi khuoân bò hoûng hoùc moät caùch tình côø. Toâi ñaõ tìm gaëp ngöôøi thôï laâu naêm sau 2 ngaøy sau khi anh ta ñaõ giaûi quyeát söï coá vaø caûm ôn anh ta, vaø cuõng nhaéc laïi ñeà nghò veà giaûi phaùp phoøng ngöøa. Anh ta traû lôøi raèng ñaõ suy nghó vaø tìm hieåu veà haønh trình di chuyeån daøi cuûa caùi khuoân töø xöôûng cheá taïo khuoân vaø anh ta quyeát ñònh raèng chæ caàn phoøng ngöøa baèng caùch thay duïng cuï baèng loaïi vaät lieäu meàm hôn loaïi vaät lieäu theùp maø anh ta ñaõ töøng duøng vaø nghi ngôø ñaây laø nguyeân nhaân tieàm taøng gaây hoûng khuoân. Moät caùi khoan baèng ñoàng thau vaø moät caùi buùa boïc nhoâm ñaõ ñöôïc ñaët haøng vaø ñang treân ñöôøng veà! Boä duïng cuï cuõ ñaõ ñöôïc loaïi boû! (nguoàn: http://trainingwithinindustry) (*) Ñöøng cöôùp con khæ cuûa ngöôøi khaùc, hay Ñöøng giaûi quyeát giuùp vaán ñeà cuûa ngöôøi khaùc.Ñaây laø moät caâu thaønh ngöõ thöôøng ñöôïc duøng trong trao ñoåi giaûi quyeát caùc vaán ñeà trong khi ñi khaûo saùt thöïc teá
- 24. 22 TRAINING WITHIN INDUSTRYTWI Supported by (2008 - 2013) Ngaøy 3 thaùng 8 naêm 2013, Coâng ty TNHH Lieân Doanh Vieät Nam - Singapore (VSIP) vaø Nhoùm TWI Vieät Nam ñaõ phoái hôïp toå chöùc hoäi thaûo phoå bieán Chöông trình TWI tôùi doanh nghieäp. Tham döï hoäi thaûo coù hôn 100 ñaïi bieåu laø Laõnh ñaïo, caùn boä quaûn lyù cuûa caùc doanh nghieäp trong Khu Coâng Nghieäp VSIP vaø doanh nghieäp treân ñòa baøn mieàn Nam. Hoäi thaûo taäp trung phoå bieán 3 chöông trình ñaøo taïo kyõ naêng thieát yeáu daønh cho giaùm saùt gioûi, bao goàm: - Kyõ naêng Chæ daãn Vieäc (Job Instruction); - Kyõ naêng Quan heä Coâng vieäc (Job Relations); - Kyõ naêng Caûi tieán phöông phaùp (Job Methods). Ñaây laø 3 chöông trình caên baûn cuûa TWI - Training Within Industry, ñöôïc chöùng minh hôn 60 naêm taïi nhieàu neàn vaên hoùa, kinh teá khaùc nhau nhö Myõ, Nhaät Baûn, Chaâu AÂu,... nhöng chöa ñöôïc phoå bieán roäng raõi taïi Vieät Nam. Trình baøy taïi Hoäi thaûo, baø Traàn Thò AÙnh Nguyeät, huaán luyeän vieân TWI Institute ñaõ chia seû lôïi ích maø 3 chöông trình J mang laïi cho doanh nghieäp thoâng qua taäp trung naâng cao naêng löïc ñoäi nguõ quaûn lyù giaùm saùt tuyeán ñaàu (first line supervisors) thöôøng ñöôïc goïi treân thöïc teá vôùi caùc teân nhö Quaûn ñoác, toå tröôûng, chuyeàn tröôûng, tröôûng ca... Theo TWI, neáu nhö caùc quaûn lyù giaùm saùt ñöôïc trang bò vaø öùng duïng thaønh thaïo 3 kyõ naêng naøy, hoï seõ giuùp giaûi quyeát ba nhoùm vaán ñeà thöôøng gaëp taïi doanh nghieäp: 1. Nhaân vieân khoâng coù khaû naêng hay khoâng bieát laøm vieäc, vôùi caùc bieåu hieän nhö khaùc bieät keát quaû do trình ñoä tay ngheà, hö hoûng maùy moùc thieát bò do tay ngheà, khoâng coù thôøi gian hoaëc quaù khoù ñeå ñaøo taïo ngöôøi môùi, bí quyeát coâng vieäc khoâng ñöôïc nhaän bieát roõ raøng vaø ñaày ñuû, phuï thuoäc kinh nghieäm ‘thôï caû’... 2. Nhaân vieân khoâng hôïp taùc hoaëc khoâng coù ñoäng cô laøm vieäc, vôùi caùc bieåu hieän nhö maâu Hoäi thaûo TWI- Chöông trình ñaøo taïo daønh cho Quaûn lyù Giaùm saùt thuaãn ñoäi nhoùm, khoâng tuaân thuû noäi qui, coù thaùi ñoä khoâng quan taâm, töø choái phaân coâng coâng vieäc, suït giaûm naêng suaát caù nhaân, moái quan heä tieâu cöïc giöõa ngöôøi cuõ vaø môùi, xaùo troän do thay ñoåi chính saùch löông boång... 3. Khoâng coù hoaït ñoäng caûi tieán do khoâng coù phöông phaùp caûi tieán, bieåu hieän nhö nhaân vieân khoâng coi caûi tieán laø coâng vieäc, khoâng coù yù töôûng hoaëc yù töôûng caûi tieán khoâng ñöôïc xem xeùt caån troïng, hoaëc aùp duïng khoâng hieäu quaû... Laø chöông trình ñaøo taïo taïi doanh nghieäp, vieäc trieån khai chöông trình TWI cuõng töông töï döï aùn, caàn coù söï chuaån bò kyõ löôõng. Taïi hoäi thaûo, ñaïi bieåu cuõng ñöôïc chia seû kinh nghieäm trieån khai TWI hieäu quaû thoâng qua coâng cuï Program Development. Vaân Nguyeãn, www.twivietnam.vn Job Instruction Job Relations Job Methods
- 25. 23 TRAO ÑOÅI KINHNGHIEÄM Supported by (2008 - 2013) Tyû phuù giaøu nhaát theá giôùi - Bill Gates ñöa ra 10 lôøi khuyeân taøi chính höõu ích daønh cho nhöõng ai mong muoán tieát kieäm hoaëc ñaàu tö moät caùch hieäu quaû hôn. Khi kieám tieàn laø ñoäng löïc chính, baïn seõ coù theâm quyeát taâm hoïc hoûi nhöõng kinh nghieäm cuûa ngöôøi thaønh coâng. Moät caùch phoå bieán ñoù laø thueâ coá vaán taøi chính. Nhöng neáu baïn chöa theå tìm ra ai ñoù ñuû naêng löïc, haõy thöû laøm theo caùc meïo laøm giaøu cuûa nhöõng con ngöôøi “huyeàn thoaïi”. Sau ñaây laø 10 lôøi khuyeân cuûa Bill Gates, tyû phuù giaøu nhaát nöôùc Myõ vaø ñöùng thöù 2 treân theá giôùi (theo Forbes) vôùi toång giaù trò taøi saûn 67 tyû USD. 1. Thieát laäp muïc tieâu roõ raøng Trong böùc thö haøng naêm cuûa Bill Gates göûi cho Quyõ töø thieän Bill & Melinda Gates, oâng chia seû raèng baát cöù ai cuõng coù theå ñaït ñöôïc thaønh coâng nhaát ñònh neáu hoï coù moät muïc tieâu roõ raøng. Ñoái vôùi lónh vöïc taøi chính cuõng vaäy. Ví duï, moät muïc tieâu ñeå traû heát nôï hay ñi du lòch cuï theå seõ giuùp baïn tieát kieäm hieäu quaû hôn. 2. Laøm toát nhaát coù theå Moät lôøi khuyeân khaùc cuûa Bill Gates laø laøm toát nhaát coù theå ñoái vôùi nhöõng gì baïn nhaän ñöôïc. Coù nhieàu nôï vaø tình hình taøi chính xaáu, khoâng haøi loøng vôùi khoaûn vay mua nhaø theá chaáp deã khieán baïn naûn chí. Haõy luoân nhôù raèng, baïn coøn ñang ôû trong tình traïng taøi chính toát hôn nhieàu ngöôøi khaùc, vì vaäy, haõy coá gaéng heát söùc mình. 3. Kieân nhaãn Bill Gates coøn ñöôïc bieát ñeán vôùi quan ñieåm thaønh coâng khoâng tôùi ngay laäp töùc vaø khoâng ai coù theå kieám haøng trieäu USD chæ trong moät ñeâm. Vaán ñeà khoâng phaûi ôû möùc ñoä raéc roái taøi chính baïn ñang gaëp phaûi, ñieàu quan troïng ñoù chính laø söï kieân trì. Traû nôï, tieát kieäm hay thieát laäp vaø laøm theo keá hoaïch chi tieâu ñoøi hoûi söùc maïnh yù chí cuûa baïn ñeå thaønh coâng. 4. Ñöøng quay löng laïi vôùi thöû thaùch Trong nhieàu cuoäc phoûng vaán vaø phaùt bieåu, Gates chia seû raèng baïn khoâng neân quay löng laïi vôùi thöû thaùch neáu muoán ñaït ñöôïc thaønh coâng. Con ñöôøng taøi chính caù nhaân coù theå gaëp nhöõng khoù khaên khi thieáu tieàn, caàn phaûi thanh toaùn chi phí sinh hoaït... nhöng baïn khoâng neân ñeå ñieàu ñoù laøm nhuït chí. Coù nhieàu söï löïa choïn khaùc ñeå giaûi quyeát thaùch thöùc treân, ví duï nhö tìm coâng vieäc laøm theâm, baùn nhöõng moùn ñoà baïn khoâng caàn hoaëc caét giaûm chi phí. 5. Hoïc hoûi töø nhöõng thaát baïi “Thaønh coâng laø moät ngöôøi thaày toài. Noù khieán cho nhöõng ngöôøi thoâng minh nghó raèng mình khoâng theå thaát baïi”, ñoù laø ñieàu Gates muoán moïi ngöôøi ghi nhôù neáu nhö chuùng ta chöa ôû trong hoaøn caûnh cuûa hoï. Haàu heát caùc tyû phuù, ngöôøi noåi tieáng ñeàu coù thôøi kyø khoù khaên rieâng phaûi vöôït qua. Hoïc hoûi, ghi nhôù caùch thöùc thaønh coâng cuûa hoï khoâng khoù nhöng ñeå phaùt huy taùc duïng trong hoaøn caûnh cuûa baïn thì khoâng deã daøng chuùt naøo. 6. Theo ñuoåi ñam meâ Moät meïo nhoû khaùc ñeå thaønh coâng ñöôïc Bill Gates ñöa ra ñoù laø “haõy theo ñuoåi ñam meâ cuûa baïn”. Nhö oâng noùi, laøm moät ñieàu gì ñoù yeâu thích coù theå khoâng laøm baïn giaøu ngay laäp töùc nhöng noù seõ 10 lôøi khuyeân taøi chính voâ giaù töø Bill Gates
- 26. 24 TRAO ÑOÅI KINHNGHIEÄM Supported by (2008 - 2013) Supported by (2008 - 2013) truyeàn caûm höùng, tham voïng cho chuùng ta theo ñuoåi ñeán luùc thaønh coâng. Noùi roäng ra, ñoù coù theå laø thöïc hieän moät khoaûn vay, chaáp nhaän ruûi ro taøi chính ñeå theo ñuoåi mô öôùc laäp coâng ty rieâng, hoïc naâng cao trình ñoä.... Treân thöïc teá, raát nhieàu ngöôøi ñaõ thaønh coâng nhôø chính ñam meâ cuûa mình. 7. Giöõ cho moïi thöù ñôn giaûn Ñaây cuõng chính laø lôøi khuyeân töø Warren Buffett, coá vaán taøi chính cuûa Bill Gates. Khoâng caàn thieát phaûi phöùc taïp tình hình taøi chính hoaëc ngaân saùch cuûa baïn leân. Moät keá hoaïch ñôn giaûn nhöng hieäu quaû luoân deã thöïc hieän thaønh coâng. Ví duï, thay vì coá gaéng taïo ra danh saùch daøi nhöõng vieäc caàn laøm ñeå tieát kieäm, baïn chæ caàn thieát laäp cheá ñoä töï ñoäng chuyeån moät tyû leä nhaát ñònh treân thu nhaäp sang taøi khoaûn khaùc laø ñuû. Baèng caùch ñoù, baïn ñaõ töï giôùi haïn chi tieâu cuûa mình vaø coù moät soá tieàn tieát kieäm rieâng. 8. Laéng nghe nhöõng lôøi khuyeân toát Bill Gates luoân khuyeán khích chuùng ta laéng nghe nhöõng lôøi khuyeân toát ñöôïc ñöa ra, baát keå hoaøn caûnh hay tình huoáng hieän Bí maät rieâng Moät chuù beù ñöôïc moät caäu baïn cuøng lôùp ræ tai raèng taát caû ngöôøi lôùn ñeàu coù nhöõng bí maät rieâng vaø raát deã toáng tieàn hoï baèng caâu: “Toâi bieát taát caû söï thaät”. Veà nhaø, chuù beù quyeát ñònh seõ thöû ñieàu naøy vôùi meï: - Con ñaõ bieát taát caû söï thaät. - Ñöøng noùi gì vôùi boá nheù! Meï cho caäu 10 nghìn ñoàng. Hieäu nghieäm quaù, boá ñi laøm veà, caäu laïi ñoïc “thaàn chuù” vaøo tai oâng. OÂng boá ngay laäp töùc ruùt ví cho caäu 50 nghìn ñoàng cuøng moät ñeà nghò giöõ kín chuyeän. Voâ cuøng haøi loøng vôùi phöông phaùp kieám tieàn môùi cuûa mình, hoâm sau, khi gaëp baùc ñöa thö tröôùc cöûa nhaø, caäu noùi ngay: - Baây giôø toâi ñaõ bieát taát caû söï thaät roài! Baùc ñöa thö ñöùng laëng ngöôøi, caëp kính traéng môø ñi, oâng giang hai tay ra vaø ngheïn ngaøo noùi vôùi caäu beù: - Neáu con ñaõ bieát heát söï thaät roài thì... laïi ñaây vôùi boá ñi con! Ham caù ñoä Phuï huynh lo laéng ñeà nghò thaøy hieäu tröôûng raên ñe ñeå con mình chöøa caùi thoùi ham caù ñoä. Tuaàn sau, coù cuù ñieän thoaïi cho oâng boá: - Toâi vöøa daïy cho thaèng nhoùc moät baøi hoïc ñaét giaù veà caù ñoä roài ñaáy! - Thaøy laøm toâi toø moø quaù! - Hoâm nay, noù daùm baûo boä raâu cuûa toâi laø giaû, toâi ra giaù 5 baûng, cu caäu caén caâu ngay. - Noù coù ñoøi kieåm tra raâu cuûa oâng khoâng? - Toâi cho noù giaät thoaûi maùi, sau ñoù phaûi toøi ra 5 baûng, chaéc laø cu caäu caïch ñeán giaø! - Thoâi cheát roài! Saùng nay noù caù 10 baûng vôùi toâi laø seõ tìm ñöôïc caùch giaät raâu cuûa oâng. taïi laø gì. Lôøi khuyeân toát coù theå giuùp baïn deã daøng tìm ra giaûi phaùp giaûi quyeát khoù khaên ñang gaëp phaûi. Ví duï, lôøi khuyeân töø moät ngöôøi quen töøng traûi qua nôï naàn, taøi chính khoù khaên seõ giuùp baïn traùnh nhöõng sai laàm töông töï. 9. Thu thaäp, quaûn lyù vaø söû duïng nhöõng thoâng tin coù lôïi cho baûn thaân Khoâng quaù ngaïc nhieân khi Bill Gates, moät nhaân vaät noåi tieáng trong ngaønh coâng ngheä, cho raèng vieäc thu thaäp vaø söû duïng thoâng tin ñeå naâng cao lôïi theá laø ñieàu quan troïng. Ñaây laø lôøi khuyeân caàn luoân luoân ñöôïc aùp duïng vaøo taøi chính caù nhaân. Tröôùc khi mua moät moùn ñoà giaù trò, baïn neân nghieân cöùu, so saùnh caùc thöông hieäu hoaëc tìm hieåu kyõ, ñaùnh daáu öu theá cuûa loaïi theû tín duïng mang laïi cho baûn thaân nhieàu lôïi ích nhaát. 10. Coù moät chieán löôïc hieäu quaû Ñieàu cuoái cuøng Bill Gates muoán chia seû laø baïn neân coù moät chieán löôïc hieäu quaû. Ñaây laø chìa khoùa ñeå tieán tôùi söï thaønh coâng. Khoâng coù vaán ñeà gì khi baïn muoán vay nôï ñeå mua saém. Ñieàu caàn thieát laø baïn phaûi coù keá hoaïch toát ñeå giöõ cho tình hình taøi chính cuûa mình oån ñònh vaø phaùt trieån toát sau naøy. THÖ GIAÕN
- 27. 25 TRAO ÑOÅI KINHNGHIEÄM Supported by (2008 - 2013) Supported by (2008 - 2013) Vuõ Hoàng Daân, Tröôûng phoøng Tö vaán caûi tieán naêng suaát - Trung taâm Naêng suaát Vieät Nam "…Ñoái vôùi nhöõng nöôùc tieân phong trong neàn kinh teá toaøn caàu, caùn caân giöõa tri thöùc vaø caùc nguoàn taøi nguyeân hieän nay ñaõ nghieâng maïnh veà phía tri thöùc ñeán noãi tri thöùc coù leõ ñaõ trôû thaønh nhaân toá quan trong nhaát quyeát ñònh möùc soáng- quan troïng hôn ñaát ñai, hôn coâng cuï saûn xuaát, hôn lao ñoäng..." Baùo caùo phaùt trieån theá giôùi, WB, 1999. Trong theá giôùi ngaøy nay, tri thöùc ñöôïc coi vöøa laø nguoàn löïc con ngöôøi vöøa laø nguoàn ñoäng löïc kinh teá chuû yeáu. Caùc nhaân toá saûn xuaát truyeàn thoáng nhö: ñaát ñai, taøi nguyeân thieân nhieân, vò trí ñòa lyù, voán, lao ñoäng khoâng bieán maát nhöng chuùng tuït xuoáng haøng thöù hai. Ngöôøi ta coù theå coù ñöôïc chuùng, vaø coù moät caùch deã daøng neáu coù tri thöùc. Ngaøy nay, tri thöùc vaø thoâng tin ñang ñöôïc saûn xuaát gioáng nhö xe hôi vaø theùp ñöôïc saûn xuaát caùch ñaây 100 naêm. Nhöõng ngöôøi nhö Bill Gate bieát laøm nhö theá naøo ñeå saûn xuaát tri thöùc toát hôn ngöôøi khaùc seõ daønh ñöôïc nhöõng phaàn thöôûng, cuõng gioáng nhö nhöõng ngöôøi bieát laøm theá naøo ñeå saûn xuaát xe hôi vaø theùp caùch ñaây 100 naêm ñaõ trôû thaønh nhöõng truøm tö baûn cuûa kyû nguyeân ñoù. Theo baùo caùo cuûa toå chöùc OECD[1] , caùc neàn kinh teá OECD ñang phuï thuoäc raát nhieàu vaøo saûn xuaát, phaân phoái vaø söû duïng tri thöùc. Saûn löôïng vaø vieäc laøm ñöôïc môû roäng raát nhanh ôû caùc ngaønh coâng ngheä cao, nhö maùy tính, ñoà ñieän vaø haøng khoâng,... Caùc ngaønh dòch vuï taäp trung tri thöùc, nhö giaùo duïc, truyeàn thoâng vaø thoâng tin ñang taêng raát nhanh, khoaûng 70% GDP cuûa caùc neàn kinh teá OECD laø döïa treân tri thöùc. Caùc coâng ty lôùn cuûa Myõ - moät quoác gia thaønh vieân cuûa OECD, khoâng coøn thöïc söï coù quy moâ khoång loà nöõa, treân thöïc teá caùc coâng ty naøy chia thaønh nhieàu nhoùm, phi taäp trung hoùa vaø phaân boá treân khaép theá giôùi. Hoaït ñoäng kinh doanh coát loõi coù xu höôùng chuyeån sang phuïc vuï caùc nhu caàu caù bieät cuûa töøng nhoùm nhoû khaùch haøng, töø khoái löôïng lôùn sang giaù trò cao. Neáu nhö naêm 1984, 80% chi phí cuûa moät maùy tính laø phaàn cöùng, 20% laø phaàn meàm thì tyû leä naøy ñaõ ñoåi ngöôïc laïi vaøo naêm 1990. Tyû leä giöõa taøi saûn höõu hình vaø taøi saûn voâ hình trong kyû nguyeân coâng nghieäp laø 75-25 thì nay ñaõ thay ñoåi thaønh 25-75 trong kyû nguyeân tri thöùc. ÔÛ Vieät Nam, ñoåi môùi coâng ngheä, naâng cao chaát löôïng saûn phaåm ñang ñöôïc coi laø con ñöôøng chuû yeáu ñeå naâng cao naêng löïc caïnh tranh trong tieán trình hoäi nhaäp neàn kinh teá toaøn caàu. Nhöng gaàn ñaây, ngaøy caøng nhieàu ngöôøi nhaän roõ raèng, tri thöùc vaø quaûn lyù hieäu quaû tri thöùc ñoùng vai troø raát quan troïng ñoái vôùi neàn kinh teá cuõng nhö ñoái vôùi moãi doanh nghieäp. Neáu nhö trong coâng cuoäc "Ñoåi môùi" laàn thöù nhaát (naêm 1986) Vieät Nam ta ñaõ traû lôøi ñöôïc caâu hoûi "Toàn taïi hay khoâng toàn taïi" thì trong "Ñoåi môùi" laàn thöù hai (naêm 2006) thì caâu hoûi laø laøm theá naøo ñeå: Thu heïp khoaûng caùch vaø ñuoåi kòp caùc nöôùc tieân tieán? khoaûng caùch veà phaùt trieån chính laø do khoaûng caùch veà tri thöùc, ruùt ngaén ñöôïc khoaûng caùch veà tri thöùc seõ ruùt ngaén ñöôïc khoaûng caùch veà phaùt trieån. Vaäy tri thöùc laø gì? Coù raát nhieàu quan ñieåm vaø ñònh nghóa khaùc nhau veà tri thöùc, chuùng ta coù theå hieåu tri thöùc laø "nhöõng caûm nhaän, hieåu bieát vaø bí quyeát thöïc teá maø chuùng ta coù-laø nguoàn löïc cô baûn cho pheùp chuùng ta haønh ñoäng moät caùch thoâng minh." theo Wiig, 1996. Hay theo caùch giaûi thích cuûa Thomas Jefferson thì tri thöùc laø "Anh ta nghe yù kieán cuûa toâi vaø töï nhaän laáy kieán thöùc cho mình maø khoâng heà laøm giaûm kieán thöùc cuûa toâi; gioáng nhö anh ta thaép saùng ngoïn neán cuûa anh ta baèng ngoïn neán cuûa toâi vaø nhaän aùnh saùng maø khoâng heà laøm toâi bò toái ñi". Maëc duø coù nhieàu khaùi nieäm khaùc nhau, nhöng caùc hoïc giaû ñeàu coù nhöng ñaëc ñieåm chung khi noùi veà tri thöùc: tri thöùc ñöôïc hình thaønh töø naõo ngöôøi vaø con ngöôøi söû duïng tri thöùc ñeå tö duy vaø ra caùc quyeát ñònh taïo ra giaù trò. Quaù trình phaùt trieån tri thöùc luoân gaén lieàn vôùi hoïc hoûi, ñoåi môùi vaø saùng taïo. Seõ laø höõu ích neáu phaân bieät ñöôïc caùc loaïi tri thöùc khaùc nhau. Bieát caùi gì (Know-what), laø loaïi tri thöùc veà söï kieän, ngaøy nay caøng giaûm daàn taàm quan troïng trong xaõ hoäi thoâng tin vaø söùc maïnh cuûa Internet. Bieát taïi sao (Know- why) laø tri thöùc veà theá giôùi töï nhieân, xaõ hoäi vaø suy nghó cuûa con ngöôøi. Bieát ai ñoù (Know-who) laø veà theá giôùi cuûa caùc quan heä xaõ hoäi vaø laø tri thöùc veà ai bieát caùi gì vaø ai ñoù coù theå laø ñöôïc nhöõng gì. Vieäc bieát ñöôïc nhöõng ngöôøi caàn thieát ñoâi khi coøn quan troïng ñoái vôùi quaûn lyù hôn laø bieát ñöôïc caùc nguyeân taéc quaûn lyù. Bieát choã vaø bieát thôøi gian (Know-where vaø Know-when) ñang ngaøy caøng quan troïng trong neàn kinh teá linh hoaït vaø naêng ñoäng. Bieát caùch laøm (Know-how) laø veà caùc kyõ naêng vaø khaû naêng thöïc haønh thaønh thaïo coâng vieäc. Tri thöùc toàn taïi döôùi hai daïng: thöù nhaát laø daïng tri thöùc boäc loä laø nhöõng tri thöùc ñaõ ñöôïc "maõ hoaù” vaø deã daøng chuyeån giao töø ngöôøi naøy sang ngöôøi Ñoâi ñieàu veà quaûn lyù tri thöùc ñoái vôùi doanh nghieäp Vieät Nam tröôùc ngöôõng cöûa hoäi nhaäp
- 28. Supported by (2008 -2013) 26 TRAO ÑOÅI KINH NGHIEÄM Supported by (2008 - 2013) khaùc, thöôøng naèm trong heä thoáng vaên baûn cuûa toå chöùc, caùc quy trình, quy taéc, höôùng daãn coâng vieäc, chuaån möïc hoaït ñoäng, cô sôû döõ lieäu,… nhöõng tri thöùc naøy thöôøng hoïc ñöôïc qua giaùo duïc vaø ñaøo taïo chính quy. Daïng thöù hai laø tri thöùc aån laø nhöõng tri thöùc thu ñöôïc töø söï traûi nghieäm thöïc teá, daïng tri thöùc naøy thöôøng aån trong moãi caù nhaân vaø raát khoù "maõ hoùa", thöôøng bao goàm: nieàm tin, giaù trò, kinh nghieäm, bí quyeát, kyõ naêng,… Nhö vaäy, neáu nhìn nhaän tri thöùc trong phaïm vi cuûa toå chöùc, chuùng ta thaáy baát kyø toå chöùc naøo cuõng ñeàu toàn taïi hai daïng tri thöùc treân, chæ coù ñieàu toå chöùc coù bieát mình ñang naém giöõ nhöõng tri thöùc naøo? chuùng naèm ôû ñaâu? ai naém giöõ? vaø caùch thöùc söû duïng nhö theá naøo ñeå khai thaùc moät caùch hieäu quaû tri thöùc nhaèm phuïc vuï cho quaù trình saûn xuaát kinh doanh chính cuûa toå chöùc ñeå taïo ra giaù trò maø thoâi. Ñeán ñaây caâu hoûi ñaët ra laø: taïi sao caàn quaûn lyù tri thöùc? vaø quaûn lyù tri thöùc nhö theá naøo? "Toát hôn, nhanh hôn, reû hôn" chaéc haún laø muïc tieâu theo ñuoåi cuûa baát kyø doanh nghieäp naøo neáu muoán toàn taïi vaø phaùt trieån trong thò tröôøng caïnh tranh nhö ngaøy nay, khi maø khaùch haøng coù voâ soá söï löïa choïn vaø deã daøng tìm kieám nhaø cung caáp khaùc chæ trong khoaûng khaéc cuûa moät click chuoät. Vaäy doanh nghieäp baïn caàn bao laâu ñeå cung caáp saûn phaåm/dòch vuï cho khaùch haøng keå töø khi nhaän ñöôïc yeâu caàu? doanh nghieäp baïn caàn bao laâu ñeå bieán yù töôûng môùi thaønh saûn phaåm/ dòch vuï cuï theå cung caáp cho khaùch haøng? chu kyø ñoåi môùi saûn phaåm/dòch vuï? döôùi söùc eùp cuûa caïnh traïnh, chu kyø soáng cuûa saûn phaåm bò ruùt ngaén hôn bao giôø heát, toác ñoä ñoåi môùi saûn phaåm nhanh ñeán choùng maët. Trong nhieàu nghaønh coâng nghieäp dòch vuï thôøi gian treân chæ tính baèng giaây, phuùt. Ñaõ khoâng ít doanh nghieäp rôi vaøo tình traïng khuûng hoaûng khi caùn boä chuû choát veà marketing, taøi chính hoaëc kyõ thuaät rôøi boû doanh nghieäp. Doanh thu cuûa moät coâng ty ñaõ bò giaûm 60% khi moät giaùm ñoác khaùch haøng rôøi boû, phaûi maát 06 thaùng sau vôùi nhieàu noã löïc thì coâng ty môùi taïm oån ñònh. Raát nhieàu bí quyeát coâng ngheä bò maát khi caùc caùn boä kyõ thuaät laønh ngheà ra ñi; phaûi maát raát nhieàu thôøi gian vaø coâng söùc ñeå tìm kieám thoâng tin veà moät khaùch haøng maø ta ñaõ coù quan heä töø laâu… Vaäy ñaâu laø lôøi giaûi cho caùc vaán ñeà treân? phaûi chaêng ñoù chính nhu caàu caàn kieán taïo tri thöùc vaø quaûn lyù hieäu quaû nguoàn tri thöùc. Khaùi nieäm quaûn lyù tri thöùc ñöôïc giôùi thieäu ôû Vieät Nam vaøo ñaàu nhöõng naêm 2000, tuy nhieân cho ñeán nay vaãn coøn nhieàu quan ñieåm khaùc nhau veà caùch tieáp caän vaø caùc doanh nghieäp cuõng chöa thöïc söï nhaän thöùc vaø aùp duïng moät caùch ñaày ñuû, coù heä thoáng vaø toaøn dieän. Theo baùo caùo khaûo saùt sô boä veà tình hình aùp duïng quaûn lyù tri thöùc cuûa 12 quoác gia trong khu vöïc Chaâu AÙ, do APO (Toå chöùc Naêng suaát Chaâu AÙ) toå chöùc taïi Bangkok, Thaùi lan, ngaøy 14- 15 thaùng 8 vöøa qua cho thaáy. Taïi caùc nöôùc phaùt trieån trong khu vöïc Chaâu AÙ nhö: Nhaät, Haøn quoác, Singapore, Ñaøi loan hoï ñaõ coù caùc chính saùch kinh teá tri thöùc quoác gia raát roõ raøng, trong ñoù neâu raát roõ chieán löôïc quoác gia, caùc öu tieân vaø caùc chæ tieâu KDI ñeå ñaùnh giaù söï phaùt trieån cuûa neàn kinh teá tri thöùc. ÔÛ möùc ñoä doanh nghieäp, caùc coâng ty haøng ñaàu Chaâu AÙ nhö: Singapore Airline, LG, Samsung cuõng ñaõ aùp duïng quaûn lyù tri thöùc raát thaønh coâng. Hay ôû Chaâu Myõ, Mircrosoft laø moät ví duï, Bill Gate ñaõ thöïc hieän coâng taùc quaûn lyù tri thöùc trong nhieàu naêm. Coâng taùc naøy lieân keát vôùi moät chuû ñeà coù phaïm vi roäng lôùn hôn ñoù laø voán trí tueä (IC). Voán trí tueä thöôøng ñöôïc chia thaønh ba nhoùm: voán nhaân söï, voán khaùch haøng vaø voán caáu truùc. Voán nhaân söï laø nhöõng gì ñang coù trong ñaàu caùc nhaân vieân, voán khaùch haøng thì lieân quan ñeán caùc moái quan heä vôùi khaùch haøng, coøn voán caáu truùc laø tri thöùc ñöôïc löu giöõ beân trong moät toå chöùc vaø coù theå ñöôïc chuyeån giao laïi cho nhaân vieân môùi. Chính nhoùm thöù ba môùi ñoùng vai troø chuû ñaïo trong vieäc quaûn lyù tri thöùc. Theo Thomas Stewart, moät taùc giaû nghieân cöùu nhieàu veà chuû ñeà naøy thì: "Voán lieáng thuoäc veà caáu truùc laø tri thöùc khoâng theo baïn veà nhaø vaøo buoåi toái." Noù bao goàm moïi yeáu toá nhö caùc quy trình, heä thoáng vaø chính saùch… töôïng tröng cho söï tích luyõ kinh nghieäm cuûa coâng ty qua tuoåi ñôøi cuûa noù. Vieäc quaûn lyù tri thöùc phaàn lôùn lieân quan ñeán vieäc noã löïc bieán hai nhoùm ñaàu cuûa voán trí tueä thaønh nhoùm thöù 3: voán caáu truùc. Töùc laø, ta coù theå ñaït ñöôïc lôïi theá caïnh tranh töø nhöõng bí quyeát saûn xuaát kinh doanh baèng caùch naém baét, lieät keâ vaø phoå bieán chuùng trong toå chöùc. Thoâng qua voøng phaûn hoài baát taän vaø vieäc tieâu chuaån hoùa caùc maõ leänh laäp trình. Trong phaïm vi baøi vieát naøy, toâi khoâng coù yù ñònh lieät keâ caùc khaùi nieäm khaùc nhau veà quaûn lyù tri thöùc. Chæ xin neâu moät coù caùc noäi dung cô baûn trong quaûn lyù tri thöùc maø caùc chuyeân gia ñaõ thoáng nhaát vaø ñuùc ruùt ñöôïc trong quaù trình nghieân cöùu qua thöïc teá trieån khai quaûn lyù tri thöùc taïi caùc doanh nghieäp. Thöù nhaát: Quaûn lyù tri thöùc laø moät quaù trình bao goàm caùc hoaït ñoäng cô baûn: kieán taïo, khai thaùc, söû duïng, chia seû vaø phaùt trieån nguoàn taøi saûn tri thöùc trong toå chöùc nhaèm taïo ra giaù trò. Nhö vaäy quaûn lyù tri thöùc laø moät quaù trình lieân tuïc vì baûn thaân tri thöùc cuõng luoân thay ñoåi. Tri thöùc khoâng ngaãu nhieân maø coù, noù laø quaù trình noã löïc hoïc hoûi khoâng ngöøng cuûa töøng caù nhaân vaø toå chöùc ñeå tìm kieám caùc yù töôûng saùng taïo. Thöù hai: Quaûn lyù tri thöùc caàn phaûi quan taâm ñeán caû 02 loaïi tri thöùc: tri thöùc boäc loä vaø tri thöùc aån. Ta coù theå ví
- 29. Supported by (2008 -2013) TRAO ÑOÅI KINH NGHIEÄM 27 Supported by (2008 - 2013) tri thöùc aån trong moãi con ngöôøi vaø toå chöùc gioáng nhö taûng baêng troâi 3 noåi 7 chìm, neáu tri thöùc boä loä laø phaàn noåi thì tri thöùc aån laø phaàn chìm. Vieäc khai thaùc tri thöùc aån vaø bieán noù thaønh tri thöùc boä loä phuï thuoäc raát nhieàu vaøo moâi tröôøng vaø vaên hoùa cuûa töøng toå chöùc. Caàn taïo moâi tröôøng tin caäy, côûi môû, khuyeán khích ñoåi môùi, saùng taïo va chaáp nhaän ruûi ro, thaát baïi ñeå cho pheùp khai thaùc toái ña tri thöùc aån trong moãi con ngöôøi cuûa toå chöùc. Thöù 3: Quaûn lyù tri thöùc caàn tieáp caän moät caùch coù heä thoáng vaø mang tính chieán löôïc gaén keát chaët cheõ vôùi chieán löôïc vaø muïc tieâu kinh doanh. Ñoái vôùi moãi doanh nghieäp caàn xaùc ñònh thaät roõ chieán löôïc vaø muïc tieâu kinh doanh trong töøng giai ñoaïn vaø gaén keát caùc muïc tieâu cuûa quaûn lyù tri thöùc ñeå hieän thöùc hoùa caùc muïc tieâu kinh doanh cuûa doanh nghieäp. Caùc yeáu toá cô baûn trong quaûn yù tri thöùc Ba yeáu toá cô baûn trong quaûn lyù tri thöùc caàn chuù troïng, ñoù laø: Con ngöôøi, Quaù trình vaø Coâng ngheä, trong ñoù yeáu toá con ngöôøi ñoùng vai troø then choát, quyeát ñònh. Con ngöôøi taïo ra tri thöùc vaø söû duïng tri thöùc ñeå laøm vieäc vaø taïo giaù trò, nhö vaäy moät trong nhöõng ñieàu quan troïng cuûa quaûn lyù tri thöùc trong doanh nghieäp ñoù taïo moâi tröôøng maø trong ñoù tri thöùc môùi ñöôïc kieán taïo, söû duïng vaø chia seû, caùc yù töôûng saùng taïo ñöôïc nuoâi döôõng, coå vuõ vaø phaùt huy. Muoán vaäy doanh nghieäp caàn xaây döïng moät vaên hoùa chaáp nhaän ñoåi môùi, chaáp nhaän söï thay ñoåi vaø ruûi ro. Quaûn lyù tri thöùc nhaát thieát phaûi gaén lieàn vôùi caùc quaù trình kinh doanh coát loõi cuûa doanh nghieäp. Tri thöùc caàn taäp trung vaøo caûi tieán vaø ñoåi môùi caùc quaù trình nghieân cöùu trieån khai saûn phaåm môùi, quaù trình saûn xuaát, kinh doanh vaø baùn haøng. Coâng ngheä thoâng tin bao goàm caû phaàn cöùng vaø phaàn meàm coù vai troø cuõng raát quan troïng trong quaûn lyù tri thöùc, noù laø coâng cuï ñeå löu tröõ, chuyeân chôû, chia seû tri thöùc vaø qua ñoù taêng cöôøng khaû naêng ñoùng goùp cuûa tri thöùc cho phaùt trieån. Tuy nhieân, töø thöïc teá cuõng cho thaáy doanh nghieäp caàn caân nhaéc kyõ löôõng veà nhu caàu öùng duïng coâng ngheä thoâng tin ñeå ñaàu tö cho phuø hôïp vôùi nhu caàu vaø trình ñoä söû duïng. Quaûn lyù tri thöùc taïi Vieät Nam Trong nhöõng naêm gaàn ñaây, Vieät Nam ñaõ vöôn leân laø moät trong nhöõng quoác gia coù toác ñoä taêng tröôûng GDP cao trong khu vöïc (trung bình hôn 7% töø naêm 2001 ñeán nay, 8.4% naêm 2005), vôùi cô caáu ngaønh bieán ñoåi theo höôùng giaûm tyû troïng noâng-laâm-ngö nghieäp, taêng tyû troïng coâng nghieäp vaø dòch vuï trong ñoù coù nhöõng lónh vöïc coù haøm löôïng coâng ngheä vaø tri thöùc cao. Tuy nhieân, GDP taêng chuû yeáu do taêng caùc yeáu toá ñaàu vaøo, töùc laø taêng lao ñoäng (19,1%), voán (52,7%), chöù phaàn taêng do aùp duïng tieán boä khoa hoïc, coâng ngheä, tri thöùc, quaûn lyù, caùch toå chöùc saûn xuaát, chaát löôïng giaùo duïc, trình ñoä tay ngheà…coøn raát thaáp. Noùi caùch khaùc, naêng suaát caùc yeáu toá toång hôïp (TFP) thì laïi raát thaáp. Neàn kinh teá ñang trong quaù trình chuyeån ñoåi töø cô cheá taäp trung quan lieâu bao caáp sang cô cheá thò tröôøng hieän ñaïi, töø trình ñoä kinh teá noâng nghieäp sang trình ñoä kinh teá coâng nghieäp vaø dòch vuï vaø noã löïc ñeå nhanh choùng naém baét caùc xu theá phaùt trieån hieän ñaïi ñeå choáng tuït haäu xa so vôùi trình ñoä chung cuûa theá giôùi vaø daàn thu heïp khoaûng caùch vôùi caùc nöôùc phaùt trieån. Tuy nhieân, cho ñeán nay vaãn chöa coù moät chieán löôïc quoác gia ñöôïc coâng boá chính thöùc vaø cuï theå naøo veà phaùt trieån neàn kinh teá tri thöùc ôû Vieät Nam, hieän taïi môùi chæ döøng ôû caùc baùo caùo/ñeà taøi nghieân cöùu. Döôùi goùc ñoä doanh nghieäp - haït nhaân coát loõi cuûa neàn kinh teá, trong 10 naêm trôû laïi ñaây ña soá caùc doanh nghieäp ñaõ noã löïc raát nhieàu ñeå ñaàu tö, ñoåi môùi coâng ngheä saûn xuaát, phaùt trieån nguoàn nhaân löïc, aùp duïng caùc coâng ngheä quaûn lyù tieân tieán treân theá giôùi nhaèm naâng cao naêng suaát vaø chaát löôïng. Tuy vaäy, theo ñaùnh giaù cuûa caùc chuyeân gia nghieân cöùu kinh teá cho thaáy caùc doanh nghieäp Vieät Nam vaãn chöa chuaån bò saün saøng cho cuoäc chôi môùi: söùc caïnh tranh coøn yeáu; thieáu thoâng tin vaø hieåu bieát thò tröôøng; thieáu nhaân löïc coù kinh nghieäm vaø kyõ naêng chuyeân nghieäp; nhieàu khieám khuyeát veà chaát löôïng saûn phaåm, dòch vuï; thieáu söï lieân keát, hôïp taùc hieäu quaû giöõa caùc doanh nghieäp. Thay cho lôøi keát Hoäi nhaäp laø moät quy luaät taát yeáu, khoâng coù söï löïa choïn. Caùc doanh nghieäp Vieät Nam ñang ñöùng tröôùc cô hoäi raát lôùn nhöng cuõng ñaày thaùch thöùc vaø choâng gai. Naêng löïc caïnh tranh seõ laø vaán ñeà soáng coøn ñoái vôùi caùc doanh nghieäp, khi Vieät Nam hoäi nhaäp ñaày ñuû hôn, trôû thaønh thaønh vieân chính thöùc cuûa Toå chöùc Thöông maïi Theá giôùi (WTO) vôùi 149 quoác gia thaønh vieân vaø gaàn 4 tyû daân soá. Trong saân chôi naøy, chaéc haún seõ khoâng coù choã cho caùc doanh nghieäp yeáu keùm, khoâng coù chieán löôïc thích hôïp vaø ngaïi ñoåi môùi. Phaàn thöôûng seõ thuoäc veà doanh nghieäp naøo bieát söû duïng moät caùch thoâng minh caùc nguoàn löïc saün coù, bieát phaùt huy yeáu toá con ngöôøi - chuû theå cuûa tri thöùc vaø noã löïc söï saùng taïo, ñoåi môùi khoâng ngöøng ñeå chuû ñoäng naém baét vaø ñaùp öùng nhanh choùng yeâu caàu vaø mong ñôïi cuûa khaùch haøng.
- 30. Supported by (2008 -2013) (2) kho taïm, (3) haøng toàn kho cao, (4) nguyeân vaät lieäu heát haïn, (5) khoâng taän duïng heát maùy moùc, thieát bò, maët baèng kho, xe naâng, palet, (6) nhieân lieäu chaïy xe naâng… Vieäc phaân chia caùc nhoùm laõng phí giuùp tìm ra giaûi phaùp caûi tieán hieäu quaû Quaûn lyù kho. Sau khi nhaän daïng vaø moå xeû (Deployment) ñònh löôïng caùc laõng phí, ta baét ñaàu quaù trình caûi tieán quaûn lyù kho baèng caùch thöïc hieän caùc böôùc nhö sau: Phaân tích doøng haøng löu chuyeån, soá löôïng; Phaân tích boá trí maët baèng, thieát bò naâng chuyeån, xe naâng, caùch chuyeån haøng ; Phaân tích hieäu quaû naêng suaát kho, toå chöùc lao ñoäng, ca kíp; Ñaùnh giaù heä thoáng quaûn lyù kho hieän taïi; Xaùc ñònh caùc chæ tieâu ñaùnh giaù hieäu quaû naêng suaát kho; Xaùc ñònh nhu caàu söû duïng kho töông lai: saûn löôïng luaân chuyeån, möùc ñoä phuïc vuï, muïc tieâu; Veõ löu ñoà kho, doøng chaûy, ñaùnh daáu caùc laõng phí; Phaân tích chi tieát caùc laõng phí; Nhaän daïng cô hoäi caûi tieán; Thöïc hieän caûi tieán; Thieát laäp tieâu chuaån môùi; Huaán luyeän thöïc haønh tieâu chuaån môùi; Caûi tieán tröïc quan trong kho; Theo doõi caùc baát thöôøng; Phaân tích 5why caùc baát thöôøng vaø laäp keá hoaïch caûi tieán; Quy trình xuaát nhaäp haøng toái öu; Thieát laäp heä thoáng duy trì caùc tieâu chuaån laøm vieäc vaø Tröïc quan caùc tieâu chuaån. Hình 6 TRAO ÑOÅI KINH NGHIEÄM 28 Supported by (2008 - 2013) Caùc thuû kho ngaøy nay thöôøng gaëp phaûi raát nhieàu vaán ñeà trong kho. Duø baïn ñang laø quaûn lyù cho coâng ty saûn xuaát ngaønh haøng tieâu duøng nhanh, kinh doanh ñoà uoáng, cô khí, ñaïi lyù phaân phoái, haøng thöïc phaåm, hoùa chaát, döôïc phaåm, cao su, nhöïa, cô khí hay chæ laø moät toång kho phaân phoái cho ñaïi lyù,... ñeàu phaûi chòu caùc aùp löïc coâng vieäc kho vaø caàn coù nhu caàu veà phöông phaùp vaø coâng cuï ñeå giaûi quyeát hieäu quaû. Moät soá thì phaøn naøn veà tính muøa vuï cuûa maët haøng mình nhö muøa thu hoaïch noâng nghieäp phaûi thu mua noâng saûn, hay caù nguyeân lieäu vaø toàn tröõ, tröõ haøng cho muøa leã Teát. Ñieàu naøy daãn ñeán thieáu dieän tích chöùa haøng, phaûi saép xeáp loän xoän, taïm, khoù truy xuaát. Thaäm chí moät soá ñôn vò phaûi thueâ kho ngoaøi vaø toán keùm chi phí phaùt sinh. Vaán ñeà chi phí hoaït ñoäng kho cuõng ñaët ra nhö chi phí boác dôõ, load/ unload, nhaët haøng (picking), chi phí naêng löôïng, ñieän, daàu, chi phí thueâ ngoaøi, naêng suaát laøm vieäc cuûa nhaân vieân kho… Moät vaán ñeà khaùc laø caùc tieâu chuaån saép xeáp, truy xuaát theo yeâu caàu tieâu chuaån FIFO, HACCP,… veà saép xeáp haøng hoùa trong ñieàu kieän haï taàng kho chaät heïp, khoâng ñaùp öùng. Caùc vaán ñeà töông töï nhö xöû lyù haøng toàn, xöû lyù haøng traû veà töø nhaø phaân phoái, haøng heát date, haøng hoûng, xe naâng, rack keä, vv cuõng caàn coâng cuï vaø phöông phaùp - best practices hieäu quaû. Moät soá coâng ty ñang hoaëc coù keá hoaïch aùp duïng caùc moâ hình heä thoáng nhö ISO, ERP hoaëc tích hôïp caùc heä thoáng IT vaøo quaûn lyù kho cuõng caàn caùc coâng cuï quaûn lyù kho khoa hoïc, caùch saép xeáp, truy xuaát, kieåm keâ, baùo caùo, traùnh caùc sai leäch soá lieäu kho, phuïc vuï yeâu caàu taøi chính, kieåm soaùt noäi boä hay kieåm toaùn ñoäc laäp,… Beân caïnh ñoù, caùc qui trình trong kho caàn thoâng Vaán ñeà thöôøng gaëp trong quaûn lyù kho suoát, troâi chaûy, tröïc quan ñeå caùc nhaân vieân tuaân thuû. Taát caû caùc vaán ñeà treân coù theå ñöôïc giaûi quyeát moät caùch heä thoáng vaø hieäu quaû baèng phöông phaùp “ Caûi tieán Quaûn lyù kho” nhö trình baøy sau ñaây. Ñaàu tieân phaûi nhaän daïng vaø ñònh löôïng caùc laõng phí trong quaûn lyù kho. Caùc laõng phí trong Quaûn lyù kho Nhoùm laõng phí thöù nhaát lieân quan ñeán nguyeân vaät lieäu, vaät tö, haøng hoùa trong kho, bao goàm (1) bò hö, (2) heát haïn söû duïng, (3) xuoáng caáp do ræ xeùt, moái moït, aên moøn... Nhoùm laõng phí thöù hai lieân quan ñeán con ngöôøi bao goàm (1) naêng suaát laøm vieäc thaáp, (2) gaây sai loãi xuaát nhaäp haøng,chöùng töø, hoùa ñôn, (3) laõng phí b o á c x e á p haøng hoùa… Nhoùm laõng phí thöù ba lieân quan ñeán naêng löôïng bao g o à m ( 1 ) ñieän chieáu saùng vaø (2) nhieân lieäu chaïy xe naâng trong kho. Nhoùm laõng phí thöù tö lieân quan ñeán möùc ñoä phuïc vuï, bao goàm (1) giao haøng treã, (2) giao haøng thieáu vaø sai, (3) nguyeân vaät lieäu hö, (4) khieáu naïi, boài thöôøng. Nhoùm laõng phí thöù naêm lieân quan ñeán thôøi gian, bao goàm xuaát, nhaäp laâu so vôùi ñònh möùc. Nhoùm laõng phí thöù saùu chi phí bao goàm (1) dòch vuï thueâ ngoaøi, Hình 1 Hình 2 Hình 4 Hình 3 Hieän coù Khoùa hoïc daønh rieâng cho caùc Quaûn lyù kho, caùc ñôn vò quan taâm xin lieân heä: Vaên Duy careline@sharevietnam.vn hoaëc info@lean6sigma.vn Hình 5
- 32. Supported by (2008 -2013) Chòu traùch nhieäm xuaát baûn: Traàn Vaên Duõng Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng 3, 49 Pasteur, Quận 1, TP. HCM E- mail: info@lean6sigma.vn l Website: www.lean6sigma.vn l Xöû lyù baøi & AÛnh: Ts. Nguyeãn Höõu Thieän l Trình baøy: dotiendat@gmail.com Giaáy pheùp xuaát baûn soá: 367/QÑ- STTT do Sôû Thoâng tin vaø Truyeàn thoâng caáp ngaøy 8 thaùng 9 naêm 2010 Kyø haïn xuaát baûn: 1 kyø/thaùng l Soá löôïng in: 1. 000 baûn/kyø l In vaø cheá baûn CTP In taïi Coâng ty TNHH MTV In Baùo Nhaân Daân TP.HCM