1. Que podo coñecer? Os procesos básicos do coñecemento.

2. O CEREBRO UNHA FERRAMENTA EVOLUTIVA O cerebro humano pesa aproximadamente 1300-1500 gramos. A súa superficie (a cortiza cerebral), extendida, cubriría unha superficie de 1800-2300 centímetros cuadrados. No seu interior hai uns 22,000 millóns de neuronas.

4. A asimetría do cerebro especialización de cada unha das rexións cerebrais para distintas funcións: hemisferio esquerdo Relaciónase coa capacidade analítica: control do aparato fonador e funcións lingüísticas manexo lóxico da información control do tempo planificación, execución e toma de decisións tamén á memoria a longo prazo pensamento hipotético dedutivo. O hemisferio dereito se relaciona coa capacidade intuitiva: elabora e procesa a información (sons, imaxes, olores ou sensacións) Integra nun todo. Dirixe as habilidades visuais, artísticas e musicais A especialización determina: uso dominante da man dereita (rexida polo hemisferio esquerdo) o cruce dos hemicampos visuais de ambos os ollos. Supón unha diferenza no modo de interpretar información permite a creatividade e a invención.

6. O CEREBRO UNHA FERRAMENTA EVOLUTIVA ÁREAS DA CORTIZA CEREBRAL

7. PERO, CÓMO REPRESENTAMOS O MUNDO NA NOSA MENTE?: O que facemos é detectar a enerxía física do ambiente que nos rodea e codificala en sinais de tipo nervoso . Este proceso denóminase: SENSACIÓN. A sensación é o proceso cerebral primario procedente dos nosos sentidos principais, é dicir : VISTA, TACTO, OLFATO, GUSTO OÍDO.

8. CÓMO FUNCIONA A SENSACIÓN? A SENSACIÓN COMEZA CANDO UN ESTÍMULO (enerxía) afecta un terminal nervoso nos órganos dos sentidos e transforma a enerxía en menxases nervosos (transducción sensorial) Umbral absoluto: hai unha estimulación mínima necesaria para detectar un estímulo específico . Por debaixo deste umbral o estímulo non é detectado. O Umbral non é o mesmo para todo o mundo, inflúe nel a experiencia, expectativas, fatiga e capacidade sensorial.. Exemplo: Cando esperamos que chegue algúen á casa escoitamos con máis claridade os pasos ou o ruído do ascensor, que cando non o esperamos e baixa o nivel de atención. Os estímulos subliminais son aqueles que captamos sen decatarnos por debaixo do umbral absoluto A adaptación sensorial: disminución da sensibilidade como consecuencia dunha estimulación constante. Exemplo cando cheiras moito tempo un perfume, xa non o sintes.

9. A VISTA A transducción sensorial permite converter a enerxía luminosa en imaxes. QUÉ É A ENERXÍA LUMINOSA? información electromagnética que o noso sistema visual interpreta como cor. O espectro electromagnético é máis amplo do que o noso sistema visual nos permite percibir. Cada especie é sensible a diferentes rangos do espectro. As características físicas da luz que definen a nosa experiencia visual son a lonxitude e a amplitude de onda. cor intensidade

10. A VISTA A luz entra no ollo a través da córnea, posteriormente pasa á pupila, o iris encargase de regular a cantidade de luz que ingresa. Detrás da pupila está o cristalino que se encarga de enfocar os raios de luz sobre la superficie sensible a la luz, invirtiendo a súa curvatura no proceso de acomodación. A superficie interior sensible á luz sobre que se proxectan os raios é a retina.

11. A VISTA Unha vez chegaron os raios á retina atravesan a primeira capa ata chegar aos bastóns e os conos (células receptoras encargadas de convertir a enerxía luminosa en sinais nerviosas mediante cambios químicos). os conos : están agrupados aoredor da fóvea. Permiten la percepción de los colores, pero precisan moita iluminación. (3 tipos de receptores da cor:vermello, verde e azul) os bastóns : situados na periferia da retina permiten detectar o negro, o blanco e o gris. Son esenciais na visión periférica e con pouca luz.

12. A VISTA As sinais nervosas activan as células bipolares que, a a súa vez activan as células ganglionais . Os axóns da rede de células ganglionares configuran o nervio óptico, que encarga de transportar a información al cerebro.

13. A AUDICIÓN Como na visión, as propiedades das ondas acústicas son as que estimulan o noso sistema auditivo. Lonxitude de onda: distancia entre o vértice dunha onda ata o vértice da sequinte onda. Implicada na tonalidade. Amplitude de onda: a distancia existente entre o vértice e a súa base. Implicada na intensidade.

14. A AUDICIÓN O ouvido é o órgano encargado de permitir a audición, convirte as ondas sonoras en actividade neuronal. O ouvido externo canaliza as ondas auditivas a través do conducto auditivo externo ata o tímpano. O oído transmite as vibracións causadas polo tímpano (a través do martelo, bigorna e estribo) ata cóclea (situada no ouvido interno ). As vibracións na cóclea provocan unha serie de ondas na membrana basilar onde a súas células ciliadas desencadean impulsos na fibras contiguas que converxen para formar o nervo auditivo . Desde onde se enviaran as mensaxes nervosas á cortiza auditiva situada no lóbulo temporal .

15. A AUDICIÓN CÓMO DETECTAMOS A DISPARIDADE DE TONS?: Teoría do lugar de Helmholtz: relaciona o ton co lugar da membrana da cóclea na que se produce a estimulación. Teoría da frecuencia: o ritmo dos impulsos nervosos que viaxan polo nervo acústico corresponde a frecuencia dun ton. CÓMO LOCALIZAMOS DE ÓNDE PROVÉN UN SON?: As ondas sonoras golpean un ouvido antes que ao outro e con máis intensidade. O noso cerebro interpreta esa información e usaa para ubicar a orixe do son. http://tresdimension.es/

16. O GUSTO É un sentido químico . Funciona a través dunha serie de receptores específicos para que se rexeneran cada dúas ou tres semanas Inclúe catro sensacións básicas: doce, acédo, salgado, amargo. (da súa interacción xurden outros gustos) O envellecemento e o abuso de sustancias producen dexeneración das papilas gustativas. O sentido do gusto interacciona con outros sentidos (vista e olfato). Non recoñecemos o sabor dalgúns elementos (proteinas ou grasas) pero podemos sentir aversión por eles a través do olfato.

17. O ULIDO É un sentido químico . Cinco millóns de células receptoras parecen identificar os olores de forma individual. As moléculas (transportadas no ar) chegan á nosas células receptoras (5 millones) situadas na parte superior da cavidade nasal percibimos o ulido. O sentido olfativo está vinculado ao recordo de experiencias Hai unha conexión directa entre a cortiza sensorial olfativa e o cerebro límbico (asociados coa memoria e a emoción).

18. O TACTO O órgano encargado de captar os estímulos táctiles é a pel, que recubre a totalidade do noso corpo: fundamental na construcción dos mapas corporais. O sentido do tacto é a mestura resultante de, como mínimo, catro sentidos epidérmicos distintos: presión, calor, frío e dor . só se coñecen os relacionados coa presión. As variacións nestes sentidos producen nalgúns casos dor. É unha función dos sentidos e do cerebro ¿Por qué sentimos dor? Teoría da porta de control de Melzack y Wall (1965, 1983): A médula espinal conten “portas” nervosas que bloquean os sinais de dor ou permiten que cheguen ao cerebro. A “porta” abrese pola actividade dos sinais de dor que ascenden polas fibras nervosas curtas A “porta” pechase grazas á actividade das fibras nervosas máis longas ou pola información que provén do cerebro.

19. PERCEPCIÓN Os datos dos sentidos recóllense nas diferentes cortizas sensoriais. Datos do sentido externo: producto dos obxectos exteriores Datos do sentido interno: producto dos estados do noso corpo (sentido cinestetico, estado das visceras…): MAPA CORPORAL. SENSACIÓN: datos que surden na cortiza sensorial a partir dos estímulos recibidos polos órganos dos sentidos. É un proceso inconsciente. PERCEPCIÓN: organización e interpretación dos datos dos sentidos para producir coñecemento. É un proceso consciente. Inclúe na interpretación as experiencias y as expectativas (estados previos do corpo) Non se poden separar sensación e percepción. Mesturánse nun proceso continuo.

20. TEORÍA DA GESTALT CÓMO ORGANIZA A NOSA MENTE AS PERCEPCIÓNS? A TEORÍA DA GESTAL: Considera que o ser humano, recibe as sensacións e organizaas nunha “gestalt” (conxunto ou forma). Afirma que a percepción do conxunto (gestalt) supera a suma das partes do mesmo. O principio que rexe a percepción é a tendencia a reunir os estímulos en formas completas, este proceso inclúe o proceso de sensación e o de percepción. Describe os principios de organización que seguimos os humanos para organizar as sensacións en percepcións. A PERCEPCIÓN DA FORMA: Figura e fondo. Agrupación: Principio de proximidade. Principio de semellanza. Principio de continuidade. Principio de conexión. Principio de peche. A PERCEPCIÓN DA PROFUNDIDADE : a pista binocular. as pistas monoculares: Tamaño relativo. Interposición. Claridade relativa. Gradiente de textura. Altura relativa. Movemiento relativo. Perspectiva lineal. Luces e sombras. A CONSTANCIA PERCEPTIVA: as constancias da forma e o tamaño. a constancia da luminosidade. A PERCEPCIÓN DO MOVEMENTO: Fenómeno phi.

21. A PERCEPCIÓN DA FORMA QUÉ FAI A NOSA MENTE PARA PERCIBIR E DIFERENCIAR FORMAS?: Figura e fondo: temos que percibir un estímulo en contrate cun fondo que o rodea- Pero podemos revertir a relación fondo-figura. ( isto proba a existencia de diferentes percepción de un mesmo estímulo ) Agrupación: Unha vez separada la figura del fondo, debemos organizar a figura en formas que teñan sentido. Principio de proximidade: Agrupamos as figuras que están máis próximas. Principio de semellanza: Agrupamos as figuras que son similares. Principio de continuidade: Percibimos mellor os trazos continuos que os discontinuos. Principio de conexión: Cando as manchas, líñas ou áreas son uniformes e están unidas, percibimolas coma se fosen unidades. Principio de peche: Tendemos a encher os espaczos para crear un obxecto completo e unido.

22. PERCEPCIÓN DA PROFUNDIDADE QUÉ FAI A NOSA MENTE PARA CALCULAR A DISTANCIA AOS OBXECTOS? A retina capta imaxes en dúas dimensións que organizamos en percepcións tridimensional (permite calcular a distancia á que se atopan os obxectos) O experimento do precipicio visual (Gibson e Walk) demostrou que esta capacidade é, en parte, innata. PISTA BINOCULAR: serve para captar a profundidade (require os dous ollos) Disparidade retiniana : separación dos ollos 6 cm produce diferentes imaxes rexistradas que son unha pista sobre a distancia relativa dos obxectos. A converxencia : xurde a partir do xiro cara o interior que se produce ao mirar un obxecto cercano; o cerebro observa o ángulo de converxencia e a partir de aí pode calcular a distancia do obxecto percibido. PISTA MONOCULAR: (so un ollo) Tamaño relativo: Se supoñemos que dous obxectos teñen un tamaño similar, percibimos máis afastado o que produce a imaxe máis pequena. Interposición: Se un obxecto tapa parcialmente a outro, percibímolo como máis próximo. Claridade relativa: percibimos os obxectos borrosos como máis afastados que os obxectos claros. Gradiente textura: O cambio gradual dunha textura rugosa a unha textura fina, confunde as sinais aumentando as distancias. Altura relativa: Percibimos máis afastados os obxectos máis altos no campo de visión. Movemento relativo: Cuando nos movemos, puede parecer que os obxectos estáticos se moven. Perspectiva lineal: As líñas paralelas parecen converxer na distancia. Luces e sombras: Os obxectos próximos reflicten máis luz.

23. PERCEPCIÓN DO MOVEMENTO - CÓMO LOGRA O NOSOS CEREBRO PERCIBIR O MOVEMENTO?: O cerebro calcula o movemento en función do suposto de que os obxectos que se afastan, diminuen de tamaño e os que se achegan, aumentan de tamaño. O cerebro interpreta como movemento continuo unha serie de imaxes que se presenten de manera continuada e a elevada velocidade ( movemento estroboscópico ). Cando pasamos a vista entre dous estímulos similares dunha forma rápida e continúa, vemos só un estímulo que se move dun lado ao outro. ( efecto phi )

24. ILUSIÓNS PERCEPTIVAS Unha ilusión xurde polo conflicto entre a información visual e sensorial que se resolve, por norma xeral, porque a mente humana acepta os datos visuais de forma prioritaria. (preponderancia visual) A preponderancia visual fainos máis as ilusións visuais. O noso sentido dominante visualiza algo que, en principio, non pode explicarse.

25. INTERPRETACIÓN PERCEPTIVA A PERCEPCIÓN, NON SÓ DEPENDE DAS LEIS DE PERCEPCIÓN Na percepciónn inflúen as experiencias previas que transmiten unha constancia perceptiva baseada en coñecementos anteriores e expectativas. Tamén inflúe a información contextual.