1. BATXILERGOA 2. GEOGRAFIA IES MUNGIA BHI Irakaslea: Marije AGUILLO

2. ESPAINIAKO ERLIEBEA

4. KOKAPENA ALDE HOTZSA ALDE EPELA ALDE BEROA ITSAS ERAGINA LURRA ERAGINA

5. 1.1- EREMU GEOGRAFIKOA 1.1.1 Azalera: 504.750 km2. (%97,55 penintsulan, %0,1 Afrikan, gainerakoa artxipielagoetan) 1.1.2 Konstrasteen herria Harriak, baliabideak, lurrak, klimak, urak, 1.1.3 Kokapen geografikoa Alde epelean: 36º eta 44º arteko ipar latitudean 1.1.4 Bidegurutze natural eta geopolitikoa Haizeak Zibilizazioen elkargunea: Afrikatik, Atlantikotik, mediterraneotik, Europatik Aniztasun kultural eta antropologikoa

6. 1.2- PENINTSULAKO ERLIEBEA EZAUGARRIAK: Itxura sendoa Altitude nahiko handia (660 m) Mendilerroak periferian itsasoaren eragina nekez sartzen da. Mendebalderantzako aldapa

7. Corte esquemático de la península / Penintsulako ebaketa eskematikoa Hegoa

9. 1. UNITATE MORFOESTRUKTURALAK Zokalo edo ezkutuak, Aro Paleozoikoan Mendigune zaharrak Aro Tertziarioan (Material paleozoikoak) Toleste mendikateak Bitarteko mendikateak Mendikate alpetarrak Jalkitze arroak, sakonuneak Zokalo baten blokea hondoratzeagatik sortuak Sakonune aurrealpetarrak

10. Zer da Unitate morfoestruktural bat? Erliebea barrukaldean hartzen dituen formak eta eraketak. Estruktura horrek badu zer ikusirik materialen ezaugarriekin eta eratu den aro geologikoarekin.

11. * * * * Cordilleras intermedias Zokalo (Antiguo macizo Hespérico) Macizo aintzinak Toleste mendikateak M.Alpetarrak Bitarteko m. 4. Jalkitze sakonuneak ERLIEBEko UNITATE MORFOESTRUKTURALAK

12. ZOKALOAK Paleozoikoan sortuak Lautadak edo goi-lautadak dira Aintzinako mendiguneetatik higadura dela eta sortu dira. Penintsularen mendebaldean aurkitzen dira. Penilautadak

13. AINTZINAKO MENDIGUNEAK Tertziarioan sortutako mendiak dira. Zokalo bateko blokeak altxatzean Materialak paleozoikoak dira. Gaur egun forma biribilduak eta leunak dituzte. Galiziako mendigunea Sistema Zentrala Toledoko mendiak Gredos mendizerra

14. TOLESTURA MENDIKATEAK Bitarteko mendikateak Zokalo ertzean Jalkitako materialak tolestean egitura failatuaren gainean Mendikate alpetarrak Geosinklinaletan jalkitako materialak tolestean Material Sekundarioak Pirinioak eta Mendikate Betikoak Sierra Nevada

15. ARRO SEDIMENTARIOAK EDO SAKONUNEAK Zokalo baten bloke bat hondoratzeagatik sortuak Duero, Tajo eta Guadiana ibaien sakonuneak Sakonune aurrealpetarrak Ebro eta Guadalquivir ibaien sakonuneak

16. IBERIAR ERLIEBEAREN ERAKUNTZAREN SEKUENTZIA Milioi urte Aro Geologikoa Harri nagusiak Orogeniak eta jalkitze prozesuak 4000 - 600 Aurrekambriara Arbelak neisak 600 - 225 Lehen Aroa edo Paelozoikoa Itsas jatorrizkoak: Kuartzitak Arbelak, Granitoak Mineralak: Zink, beruna, petrolioa, harrikatza Hertziniarra : hertziniar mendikateak 225 – 68 Bigarren Aroa edo Mesozoikoa Itsas kareharri argia Hareharri gorriak eta zuriak (Kretazikoan) Margak Buztinak Igeltsuak Marmolak Ibai-higadura Itsas mailen aldaketak (aurrerakadak eta atzerakadak) Sedimentazioa 68 - 1,7 Hirugarren Aroa edo Zenozoikoa Hareharriak Konglomeratuak Buztinak Margak Konglomeratuak Kareharriak Orogenia Alpetarra Jalkitze-arroen betetzea 1,7 milioitik gaur arte Laugarren Aroa edo Antropozoikoa Legarrak, igeltsuak, buztinak Glaziazio-higadura Sumendiak Ibai eta itsas jalkitzea eta pilaketa

17. PENINTSULAKO ERLIEBEKO UNITATE MORFOESTRUKTURALEN EBOLUZIOA Aro Arkaikoan edo Aurrekanbriarra (4000-600 milioi) Lur banda makurtuta gaur egungo mendebaldeko penintsulan

18. Aro Primarioa edo Paleozoikoa (600-225 milioi urte) Orogenia Hertziniarra Mendebaldean mendigune Hesperikoa : Granito eta Gneis Higadura Zokalo Mediterraneorantz inklinatutako goi lautada Mendigune batzuk itsasotik aterata: Akitaniakoa Katalunia-Balearretakoa Ebrokoa Betiko-Riftarra

19. Bigarren Aroa, Mesozoikoa , (225 – 68 milioi urte) Hiagadura eta Sedimentazioa : Mendigune Hesperiarraren inguruan zegoen itsasoan hondoratuz eta sedimentatuz kare-harriz, harearriz, margaz Jalkitze arroak: Gaur egungo Pirinioak eta Betikan zeuden itsasoko fosetan ** ** **

20. MESOZOIKOA - Itsaroaren atzerakadak Mazizo Hesperikoaren gaineko sedimentoen estalkia uzten du.

21. PENINTSULAKO ERLIEBEKO UNITATE MORFOESTRUKTURALEN EBOLUZIOA - 2 Mendigune zaharrak : Lehen Aroko mendigune hondarrak, tontor leun eta biribilak Galiziako mendigunea Sistema Zentrala Toledoko Mendiak Kantabriar mendikatearen mendebaldeko zatia. Gredos mendizerra

22. ARO TERTZIARIOAN-1 (68 – 1,7 milioi urte) Orogenia Alpetarra Pirinioetako eta Betikako fosetan jalkitako materialen tolestura kANTABRIA ANDALUZIA 10. Diapositiba ikusi

23. CENOZOIKOA

24. Antepais CENOZOIKOA: Orogenia Alpetarra

25. CENOZOIKOAREN AMAIERAN

26. Orogenia Alpetarreko Erliebe Unitateak Mendikate alpetarrak : Pirinioak, Mendikate Betikoak Sakonune aurrealpetarrak : Ebrokoa Guadalquivirrekoa Picos de Europa

27. ARO TERTZIARIOko ALDAKETAK Orogenia Alpetarra Meseta Atlantikorantz inklinatu zen Ertz menditsuak Kantabriar mendikatea Iberiar Sistema Sierra Morena Barrualdeko sakonuneak: Ipar meseta Hego meseta Kanpoaldeko sakonuneak Ebrokoa Guadalquivirrekoa Albarracin mendizerra eta Moncayo mendia

28. KANTABRIAR MENDIKATEA ETA IPAR MESETAREN EBAKETA ESKEMATIKOA Mesetaren ertz Ipar meseta hondoratuta Sistema Zentrala gaztetuta eta Tolestua eta failatuta sakonune bihurtuta failaz eratuta

29. ARO TERTZIARIOA - 3 Mesetako zokalonan : material paleozoiko zurrunetan failak eta hausturak Fosa tektonikoak Egitura germaniarrak: Altxatutako blokeak Galiziako mendigunea Leongo mendiak Sistema Zentrala Toledoko mendiak Barrukaldeko sakonuneak: arro sedimentarioak Sumendiak (Campo de Calatrava, Olot-Empordan) Toledoko mendiak

30. Laugarren Aroa (duela 1,7 milioi urtetik hona) Glaziarismoak Zirkulu glaziarrak goi ibarretan Haraneko glaziarrak - U itxurazko haranak - Pirinioetan Ibaietako terrazak Aro kuaternarioko klimen gorabehereen emaitza dira. Ordesa

31. Terraza fluvial Rio Cinca Terraza de más de 50 m.

32. CARES arroila: ibai-igarobidean Playa de las CUEVAS (Asturias) Ibai Terrazak

34. ZIRKUA

35. PIRINIOAK (Glaziar Zirku) Lago de Plan

36. Glaziar higadura harrietan

37. Glaziar Morrenaren hondarrak Pirinioetan