1. ENERGIA-
ITURRIAK
GALDER AHEDO
JENNIFER RUIZ

2. • Erabili ahala agortzen diren energia-
iturrietako energiak dira, hau da,
naturan etengabe berritzen ez diren
eta agor daitezkeen energia-
baliabideak edo, giza erabileraren
ikuspegitik, ustiatzen diren baino
askoz ere abiadura motelagoan
berritzen diren eta, beraz,
gizakiaren denbora-eskalan
agortzeko arriskua dutenak.
• Energia-baliabide berriztaezin
garrantzitsuenak honako hauek
dira: ikatza, gas naturala, petrolioa
eta material fisionagarriak eta
fusionagarriak edo nuklearra.

3. IKATZA
• Ikatza harri organikoa da. Oso inguru sedimentario
hezeetan metatutako landareen hondakinez
osatua dago. Karbonifero garaian sortu zen ikatz
gehiena. Zenbait tokitan, oxigenorik ez zegoen
tokietan, landare hondakinek eraldaketa motela
izan zuten. Material horiek bestalde trinkotzen
joan ziren.
• Hortik gaur egun meategietatik erauzten den
ikatza sortu zen.
• Hainbat ikatz mota daude eta karbono kopuruaren
araberakoak dira: Zohikatzak(%45-60),
lignitoak(%60-70), huilak(%75-95),
antrazitak(%90-95) eta grafitoak(%95-100).
• Energia lortzeko huila eta lignitoa dira ikatz
motarik garrantzitsuenak, zeren eta, ez antrazitak
ez grafitoak ez dute sua ondo hartzen, karbono
gehiegi dutelako.Ikatza lur azpiko meategietatik
lortzen da.

4. GAS NATURALA
• Pisu molekular txikiko hidrokarburo ase
gaseosoen nahastea, petrolioa bezala
lurpean metatutako organismoen
transformazio geldoaren emaitza dena
eta hobietan horrekin batera edo
bakarrik dagoena.
• Osagai nagusia metanoa da (% 80-99
bolumenean) eta horrez gain etano,
propano eta butanoa ere badaude.
Nitrogenoa, karbono dioxidoa eta
hidrogeno sulfuroa ere izaten ditu.
• Erregaitzat erabiltzen da batez ere, eta
industria kimikoan lehengaitzat ere bai.
Petrolioak eta harrikatzak baino
berotze-ahalmen txikiagoa du eta horiek
baino karbono dioxido gutxiago
aireratzen du. Gasa lur azpiko poltsatan
bilduz joan da.

5. PETROLIOA
• Petrolio osaera dezberdineko hidrokarburoen nahasketa
likidoa da. Hidrokarbonoaren kate-luzera C5H12 eta
C18H38 artean da.
• Harri likido bakarra da eta kontsumitzen dugun energiaren ia
%40 petrolioari lortzen dugu. Petrolioa itsasoko inguru
sedimentarioetan sortzen da, bereziki, izaki bizidunen
hondakinak metatzen diren lekuetan.
• Sedimentuen eta hondakinen nahasketa hori, beste
sedimentu batzuen azpian geratzen da. Horren ondorioz,
petrolioa sortzen da eta hareak litifikatu egiten dira, ama
harriak sortuz; ama harri hori petrolioz inpregnatuta
geratzen da.
• Baliabide natural hau ustiatzeko ama harria zulatu egin
behar da, petrolioa erauzteko plataformen bidez. Petrolioa
atera ondoren, findu egiten da, hainbat produktu ateratzeko:
gasolina, gasolioa, kerosenoa, alkitrana etab.

6. ELEMENTU KIMIKOEN
ERREAKZIO NUKLEARRA
• Erreakzio nuklear hauen bidez energia
nuklearra lortzen da. Erreakzio hauek
zenbait elementu kimikoren isotopo
batzuen nukleo atomikoetan gerta
daitezke.
-Bi motatakoak izan daitezke erreakzioak:
• Fisio-prozesuan, uranio-235 eta
plutonio-239 isotopoen nukleoak zatitu
egiten dira, eta ondorioz, energia asko
askatzen da.
• Fusioan, bi nukleo arinek( litio-nukleoak
edo hidrogenoaren isotopoen nukleoak)
bat egiten dute, eta nukleo astunago
bat eratzen dute. Prozesu honetan ere
energia-kantita handia askatzen da. Fusioa Fisioa
Gaur egun fisioa soilik erabiltzen da
energia ekoizteko.

7. ENERGIA NUKLEARRARI
BURUZKO EZTABAIDA.
• Energia nuklearraren inguruko eztabaida
elektrizitatea sortzeko erabiltzen diren fisioko
erreaktore nuklear zibilek eragiten dituzten
arriskuen ingurukoa da. Eztabaida honek indarra
irabazi eta galdu du denboran zehar, eta oso
garrantzitsua izan zen 1970eko hamarkadan eta
Txernobylgo eta Fukushimako istripuen ondoren.
• Aldekoek: Energia nuklearraren aldekoek
defendatzen dute energia-iturri iraunkorra dela, ez
omen baitu karbonorik igortzen atmosferara, eta
herrialde batzuen mendekotasun energetikoa txiki
dezake, erregai fosilak ordeztu eta haien
inportazioak txikitzen badira.
• Aurkakoek: Aurkakoek diote mota honetako energia
nuklearrak arrisku asko eta larriak eragiten dituela
gizakiarentzat zein ingurunearentzat. Arrisku hauen
artean gehien aipatzen direnak hauek dira:
osasunerako arriskua, uranio meatzaritzak,
prozesatzeak eta garraioak eragiten dituen
ingurumen-kalteak, sabotajeen edo natur
hondamendien ondorioz zentral nuklearrek izan.

8. Energia berriztagarria iturri naturaletatik sortzen den energia mota da.
Energia mota honek erabiltzen dituen baliabide naturalak oso ugariak dira.
Iturri natural hauek, agortezinak dira.
Garrantzitsuenak hauek dira:
 Eguzki-energia
 Energia eolikoa
 Biomasa
 Energia hidraulikoa
 Itsas-energia
 Energia geotermikoa

9. EGUZKI-ENERGIA
Eguzki energia Eguzkiak igorritako izpien
argiaren eta beroaren bidez lortzen den
energia da.
Bi gauzatarako erabiltzen da nagusiki.
– Beroa lortzeko (eguzki sistema
termikoen bidez)
– Elektrizitatea lortzeko (eguzki panelen
bidez)
Siliziozko eguzki zelula
ESPAINAKO
ZENTRAL SOLAR
NAGUSIEN MAPA

10. ENERGIA EOLIKOA
Energia eolikoa haizearen indarraren bidez elektrizitatea lortzeko
erabiltzen den energia da.
Aerosorgailuk dira honetaz arduratzen direnak, hau da, haizearen
energia zinetikoa elektrizitate bihurtzen dutenak.
Turbina
Gondola
Dorrea
Oinarria ESPAINAKO PARKE EOLIKOEN
Oiz mendiko parke eolikoa (Bizkaia) MAPA

11. BIOMASA
Biomasa ekosistema bateko izaki
bizidun guztiek duten masa da.
Biomasa hitza energia-iturri
alternatibo bat adierazteko hasi da
erabiltzen.
Erregai modura erabil daitekeen
material biologikoari deitzen zaio Corduenteko biomasa zentrala (Guadalajara)
biomasa.
Bi modutan lor daiteke energia
biomasatik:
– errekuntza bidez (egurra errez
adibidez)
– materia erregai bihurtuz,
(gasifikazioa, deskonpozisioa
edo hartzidura) ESPAINAKO BIOMASA ZENTRALEN MAPA

12. ENERGIA HIDRAULIKOA
Energia hidroelektrikoa uraren
mugimenduaren bidez
elektrizitatea lortzeko erabiltzen
den energia da.
Zentral hauek ibaibideetako
presa edo hesi artifizialen atzean
pilaturiko ura erabiltzen dute
elektrizitatea sortzeko.
A: urtegia
B: zentrala
Asturiaseko zentral hidroelektrikoa C: turbina
D: sorgailua
E: hartunea
F: hartune hodia
G: goi-tentsioko linea
H: ibaia

13. ITSAS ENERGIA
Marea-energia mareen eta olatuen mugimenduaren eraginez
elektrizitatea eskuratzeko erabiltzen dugun energia bat da.
• Marea energia: Itsasaldiak aprobetxatuz lortzen den
energia mota da
• Olatu energia: Olatuen mugimenduek sortutako energia
mota da
La Ranceko marea zentrala Marea zentralaren eskema
(Frantzia) MAREA ZENTRAL NAGUSIAK MUNDUAN

14. ENERGIA GEOTERMIKOA
Energia geotermikoa lur barneko
beroaz baliatuz lortzen den energia
da.
– Etxeetako nahiz bainu-etxeetako
Islandiako zentral geotermikoa
ura berotzeko (lurpeko ur-
instalazio batzuk)
– Elektrizitatea sortzeko (zentral
geotermikoak)
ENERGIA GEOTERMIKOA ERABILTZEN DUTEN ESTATUAK

15. ENERGIEN ABANTAILAK
ETA ERAGOZPENAK
• Energia Berriztagarriak • Energia Berriztaezinak
• Abantailak: Ia agortezinak dira, • Abantailak: Lehengaien
etengabe berritzen direlako. Ez erauzketa eta ustiapena nahiko
dute kutsatzen. merkeak dira, eta horretarako
teknologia oso garatuta dago.
• Energia-ekoizpena etengabea
Eragozpenak: Ustiapena oso da. Oro har, errendimendu
garestia da, eta teknologia gutxi energetikoa handia da.
garatuta dago oraindik. Eguzki
eta haize-energien kasuan,
ekoizpenak gora beherak ditu, • Eragozpenak: Erreserbak
egoera meteorologikoaren mugatuak dira. Ikatza eta
mende dagoelako. Oro har, petrolioa oso kutsatzaileak dira,
errendimendu energetiko apala eta fisioaren ondorioz sortzen
da. diren hondakin erradiaktiboak
oso zailak dira deuseztatzen.
http://teknopolis.elhuyar.org/ikusi.asp?Multi_Kodea=843&atala=erreportajeak&lang=EU