2DBHko mekanismoen teoria eta ariketak

1. ITURRAMA BHI
2014 – 2015 IKASTURTEA
TEKNOLOGIA
2. DBH

2. MEKANISMOAK. 2DBH
2
1.IDEIA BAT EGINEZ

3. MEKANISMOAK. 2DBH
3
2.MEKANISMO DERBERDINAK
PALANKA
POLEA
MARRUSKADURA GURPILAK UHALDUN POLEA
ENGRANAJEAK ENGRANAJE KONIKOAK
TORLOJU AMAIGABEA KATEDUN ENGRANAJEA
PIÑOI KREMAILERA TORLOJU AZKOIN SISTEMA

4. MEKANISMOAK. 2DBH
4
Mekanismo desberdinak funtzionamenduan ikusteko joan esteka hontara:
http://inigoaritzaikastolateknologia.blogspot.com.es/p/mekanika.html
http://www.juntadeandalucia.es/averroes/recursos_informaticos/andared02/maquinas/in
dex.html
ESPEKA
BIELA BIRADERABIRADERA ETA TORNUA
GURPIL ESZENTRIKOA
ENGRANAJE TRENA
BIRABARKIA

5. MEKANISMOAK. 2DBH
5
3.MEKANISMOAK DITUZTEN MAKINAK
Hona hemen mekanismoak dituzten makina desberdinak. Identifikatu
itzazue makina bakoitzean honakoak:
• Makinaren izena
• Elementu eragilea
• Mekanismoa
• Elementu hartzailea.
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●

6. MEKANISMOAK. 2DBH
6
●
●
●
●
Aztertu dituzun lau makina horietan, identifikatu ezazu mugimenduaren
transmisioa zuzena edo zirkularra izan den

7. MEKANISMOAK. 2DBH
7
4.MEKANISMOEKIN KALKULUAK
Hona hemen gehien aztertuko ditugun mekanismoak eta beraiekin
kalkuluak egiteko formulak:

8. MEKANISMOAK. 2DBH
8

9. MEKANISMOAK. 2DBH
9
4.1. PALANKAK
Palankak makina bakunak dira. Barra zurrun bat eta bermapuntu bat (sostengua edo
artikulazio puntua) besterik ez dute. Indar txikia eginda pisu handia jasotzeko erabiltzen
dira, indar biderkatzailea moduko gailua da. Behar den luzerako (oso handia) irudizko
palanka erabiliz, inurri baten pisuak eraginda elefantearen pisua jaso liteke.
Palankak indarra biderkatzen duenean abantaila mekanikoa duela esaten dugu.
Palanka guztiek ez daukate abantaila mekanikoa, palanka mota batzuetan, aldiz, indar
handia egin behar da erresistentzia txikiagoa gainditzeko, desabantaila mekanikoa
dute.

10. MEKANISMOAK. 2DBH
10
4.1.1.PALANKAREN ATALAK
F: egiten den indarra
R: erresistentzia, gainditu behar den indarra.
Bermapuntua: palanka oszilatzeko (mugitzeko) behar duen puntu finkoa.
Besoak: indarra edo erresistentzia dagoen puntutik bermapuntura dagoen distantzia da
4.1.2.PALANKA MOTAK

11. MEKANISMOAK. 2DBH
11

12. MEKANISMOAK. 2DBH
12
4.1.2.PALANKAREN LEGEA
▪F=1000N izanda, palanka orekan egongo litzateke.
▪F >1000N izanda, R erresistentzia gainditu eta palankaren ezkerreko aldeak
gora egingo luke

13. MEKANISMOAK. 2DBH
13
4.1.3.PALANKAK ARIKETAK
1.ARIKETA
a) Kalkulatu R erresistentzia gainditzeko egin beharko dugun (F) indarra.
b) Abantaila mekanikoa duen palanka al da?
c) Zein palanka mota da?
2.ARIKETA
Oraingoan erresistentzi eta indarra aplikatzeko besoen luzera aldatu dugu.
a) Zein izango da R erresistentzia gainditzeko egin beharko dugun (F) indarra?
b) Abantaila mekanikoa duen palanka al da?

14. MEKANISMOAK. 2DBH
14
*PISU-INDAR ERLAZIOA
Edozein objetuk, edozein pertsonak, pisu bat du, kg-tan neurtzen dena.
Pertsona bat, lur planetan badago, indar bat egiten du lurraren zentroruntz, grabitate
indarrak erakarria.
F: indarra [ N ]
Indar hori kalkulatzeko: m: masa edo pisua [kg]
a: Lurraren azelerazioa. Hau konstante bat
da, lurrean beti balio berdina, 9,8m/s2
Adibidez: Demagun pertsona batek 60kg pisatzen dituela eta zabu batean esertzen dela.
Eragingo duen indarra: F = m ● a → F= 60kg ● 9,8m/s2
→
5.ARIKETA
Irudiko elefanteak 300 kg pisatzen ditu eta palankaren 50cm-ko (0,5m)besoan kokaturik
dago. Elefanteak egiten duen indarra→ F= 300kg ● 9,8m/s2
= 2940N
Inurriak 1g (0,001kg). pisatzen ditu. Zenbat neurtu beharko du inurria kokatzen den
besoaren luzerak, elefantea altxatzeko? (Gogoratu masa (kg) indarra bihurtzeko F = m*a)
9.ARIKETA
Harri jasotzaile batek 3000 N-eko indarra egiten du. 2m-ko luzera duen palanka batekin
zein izango da altxatuko duen pisu maximoa, jakinik erresistentzia 50cm-ko distantzian
kokaturik dagoela?
F = m ● a
F= 588N

15. MEKANISMOAK. 2DBH
15
12.ARIKETA
Kutxa bakoitzak 1Kg pisatzen ditu eta palankaren segmentu bakoitza 1m-koa da. Esan
kasu bakoitzean palanka ze aldera mugituko den.

16. MEKANISMOAK. 2DBH
16
4.1.4.PALANKAK ARIKETA OSAGARRIAK
Hona hemen palanken beste ariketa batzuk, NAHI IZANEZ GERO bakarrik egiteko.
Irakasleak ariketa ebatziak banatuko ditu, norberak zuzendu ditzan.
Zuzendutakoan dudarik izan ezkero irakaslearekin argitu
3.ARIKETA
a) Kalkulatu R erresistentzia gainditzeko egin beharko dugun (F) indarra.
b) Zein palanka mota da?
4.ARIKETA
a) Kalkulatu R erresistentzia gainditzeko egin beharko dugun (F) indarra.
b) Zein palanka mota da?
6.ARIKETA
Guraizearen alde bakoitzean 50N-eko indarra aplikatzen badugu, zein izango da
guraizearen punta bakoitzean lortuko dugun indarra? Zein palanka mota da?

17. MEKANISMOAK. 2DBH
17
7.ARIKETA
Gurdi hau 50 kg areaz beteta dago. Zenbateko indarra egin beharko dugu altxatzeko?
(Gogoratu masa (kg) indarra bihurtzeko F = m*a) Zein palanka mota da?
8.ARIKETA
Amuarrainak 30 N-eko indarra egiten du. Uratik ateratzeko zenbateko indarra aplikatu
beharko dugu? Ze palanka mota da?
10.ARIKETA
Adierazi ondorengo garabi hidraulikoak 1000 kg-ko pisua altxatzeko egin beharko duen
indarra. Garabiaren besoak 1,5m ditu eta erresistentzi besoak 5m. Zein palanka mota
da? (Gogoratu masa (kg) indarra bihurtzeko F = m*a)
11.ARIKETA
Alikateen alde bakoitzean 100N-eko indarra
aplikatzen dugu. Zein indar eragingo dugu punta
bakoitzean?
Indarra aplikatzen dugun besoaren luzera 12 cm-koa
da, eta erresistentzia aurkitzen den besoaren luzera 4
cm-koa.

18. MEKANISMOAK. 2DBH
18
4.2. MARRUSKADURA GURPILAK

19. MEKANISMOAK. 2DBH
19
4.3. UHALDUN POLEAK
Marruskadura gurpilen berdintsuak dira, baina polea batetik besterako mugimendu
transmisioa uhal baten bidez egiten da (marruskaduraz egin beharrean).
Hona hemen teknologiako tailerrean, proiektu batetarako eraikitako mekanismoa.
Gurpil haundiak duen ardatzari bira emanez, gurpil haundia mugitu eta uhalaren bidez,
txikia mugiaraziko du.
Mugimendua eragiten duen poleari, polea eragilea deritzo. Normalean motorra du bere
ardatzean
Mugimendua jasotzen duen poleari, polea eragina.
Hemen ere, poleen tamainaren arabera eta uhalaren posizioaren arabera, abiadura
handitu/txikitu daiteke eta norantza mantendu/aldatu:

20. MEKANISMOAK. 2DBH
20
4.3. 1.UHALDUN POLEAK ARIKETAK
1.Kalkulatu polea eraginaren abiadura, jakinik (8. orriko eskemako formula erabili):
d1= 120 cm
d2= 40 cm
N1= 300 b/min
Abiadura haunditu edo txikitu dugu?
2. Arropa garbigailu bat dugu. Bere motorra, 8cm-ko
diametroa duen polea bati loturik dago.
Tanborra, 32cm-ko beste polea bati.
Zentrifugatzen duenean, tanborraren abiadura maximoa,
1200b/min-koa da.
Ze abiaduran egongo da motorrari loturiko polea
biratzen?

21. MEKANISMOAK. 2DBH
21
3. Zure etxeko administradorea zara. Aszentsorea ez dabil. Teknikariari deitu diozu.
20minututan etxeko portalera iritsi eta deitu egin dizu.
Biok batera bazoazte aszentsorearen makina gelara. Han zaudelarik, aszentsorearen
mekanismoa ikusten duzu.
Beheko irudian lauki beltzaren barruan dagoena duzu mekanismoaren parte bat:
motorra, honi loturiko polea txikia eta ondoren polea eragina. Bihak uhal baten bidez
konektatuta.
Polea eraginaren abiadura, 6b/min da (oso mantso). Motorrari loturik dagoen polearen
diametroa 15cm eta polea eraginaren diametroa 80cm.
Zenbat da motorraren abiadura? Zertarako balio du mekanismo honek?

22. MEKANISMOAK. 2DBH
22
4.3. 2.UHALDUN POLEAK TRENA
Polea ugari bata besteari konektatuta ditugunean, TRENA deritzogu.
ARIKETAK
42
31
1
4
dd
dd
N
N
⋅
⋅
=
1.Demagun uhaldun polea trena dugula. Lehenengo gurpilari, motore bat diogu
konektatuta. Bere abiadura 15b/min. Zenbat izango da irteerako gurpilaren abiadura,
baldin eta:
d1= 20cm. d2=40cm d3=20cm d4=40cm
2.Demagun uhaldun polea trena dugula. Lehenengo gurpilari, motore bat diogu
konektatuta. Irteerako gurpilaren abiadura 25b/min da. Zenbat izango 1.poleari
konektaturiko motorraren abiadura?
d1= 20cm. d2=40cm d3=20cm d4=40cm

23. MEKANISMOAK. 2DBH
23
4.4.ENGRANAJEAK

24. MEKANISMOAK. 2DBH
24

25. MEKANISMOAK. 2DBH
25

26. MEKANISMOAK. 2DBH
26

27. MEKANISMOAK. 2DBH
27
4.4.1.ENGRANAJEAK ARIKETAK
1. ARIKETA
Ondorengo engranajeetan kalkulatu transmisio erlazioa (i).
Sarrerako gurpilaren abiadura 1b/min bada, zenbat bira emango ditu
irteerako gurpilak?
1. Z1 = 15 hortz
Z2 = 15 hortz
2. Z1 = 15 hortz
Z2 = 30 hortz
3. Z1 = 15 hortz
Z2 = 45 hortz
4. Z1 = 15 hortz
Z2 = 60 hortz

28. MEKANISMOAK. 2DBH
28
2. ARIKETA
Ondorengo engranajeetan kalkulatu transmisio erlazioa (i). Zenbat bira
emango ditu irteerako gurpilak sarrerakoak bira bat ematen duenean?
Sarrerakoa beti ezkerrekoa da.
A) N1 = 4400 b/min
N2 = 1100 b/min
B) N1 = 725 b/min
N2 = 1812,5 b/min
C) N1 = 250 b/min
N2 = 50 b/min
D) N1 = 735 b/min
N2 = 245 b/min

29. MEKANISMOAK. 2DBH
29
3. ARIKETA
1. Ondorengo tren engranajearen transmisio erlazioa 1/9 da. 10000
rpm-ko abiaduran biratzen duen motor elektriko bati konektatzen
bada, ze abiaduran biratuko du irteerako gurpilaren ardatzak?
2. Aurreko ariketako trenari buelta ematen badiogu, transmisio erlazioa
aldatuko da 9 izanez. Ze abiaduran biratuko du orain irteerako
gurpilaren ardatzak?
3. Ondorengo tren engranajearen transmisio erlazioa 0,125 da. 2400
rpm-ko abiaduran biratzen duen motor elektriko bati konektatzen
bada, ze abiaduran biratuko du irteerako gurpilaren ardatzak?

30. MEKANISMOAK. 2DBH
30
4. Aurreko ariketako trenari buelta ematen badiogu, transmisio erlazioa
aldatuko da 8 izanez. Ze abiaduran biratuko du orain irteerako
gurpilaren ardatzak?

31. MEKANISMOAK. 2DBH
31

32. MEKANISMOAK. 2DBH
32

33. MEKANISMOAK. 2DBH
33