1. Mikel Población
1.D

2. Lurr¡karak plaka tektonikoen mugimenduen ondorioz gertatzen
diren energiaren askapenak dira. Energiaren askapen hori
lurrazalaren mugimendu bortitza segundu edo minutu batzuen
zehar eragiten du.
Lurrikarak hipozentruan sortzen dira, lur barneko puntu batean,
eta epizentruan islatzen dira, hipozentrutik hurbilen dagoen
lurrazalaren puntua.
Oso ondorio txarrak izan dezakete, hala nola suteak, eraikinen
erorketak edo maremotoak. Batzuetan ere sor daiteke krisi
nuklearrak edo arazoak radioaktibitatearekin.

3. Plaka tektonikoak litosferaren zatiak dira. Astenosferaren konbekzio
korronteei esker mugitzen dira. Plaka tektonikoak elkarren artean hurbildu,
urrundu edo zeharka lerratu ahal dira.

4. Plakak elkarrengandik urruntzean: dortsal ozeanikoa sortzen
da, eta plakak urruntzen direnez, litosfera hausten da, eta
zurruna denez, lurrikarak sortzen dira. Epizentrua itsasoan
dagoenez, maremotoak sor daitezke.
Plakak elkarrengana hurbiltzean: plaka bat bestearen azpitik
sartzen bada, hondoratutako plaka indar handia jasaten du,
zartatzen da eta lurrikarak sor daitezke.
Plakak zeharka lerratzean: faila transformakorra sortzen da.
Bi plakak elkarren kontra mugitzean sortutako
marruskaduragatik lurrikarak gertatzen dira.

5. Mugimendu sismikoak onda sismikoen bidez hedatzen dira. Hiru
onda sismiko mota daude:
P uhinak: Azkarrenak dira (8-13 km/h) eta energiaren norabide
berdinean mugitzen dira. Solidoen eta likidoen zehar pasatzen
da.
S uhinak: S uhinak baino motelagoak dira (4-8 km/h) eta
energiarekiko norabide perpendikularean mugitzen dira. Bakarrik
solidoak zeharka dezakete.
L uhinak: P eta S uhinak baino motelagoak dira (3,5 km/h).
Epizentruan sortzen dira eta olatuen mugimenduen antzekoak
dira. Kalte handienak eragiten dituztenak dira.

6. Richter eskala: eskala erabiliena da, eta lurrikararen
intentsitatea zenbaki baten bidez adierazten da.
Mercalli eskala: lurrikararen intentsitatea eta estrukturei
egindako kalteak neurtzen ditu. Gehiena 12 puntu dira.
MSK eskala: Zenbaki erromatarretan adierazten da
hamartarrik ez erabiltzeko, eta gehiena XII da. Eraikinetan
eragindako kalteak, lurrazalaren deformazioak eta populazioan
eragindako kalteak neurtzen ditu.

7. Zoruaren apurketa: eraikinetan eta komunikabideetan kalte oso
handiak eragiten ditu.
Lurraren irristatzea: avalancha bat bezalakoa da baina elurra
arrastratu ordez, lurra, arrokak, zuhaitzak eta etxeak ere
arrastratu dezakete.
Suteak: elektrizitatearen ebaketa eta gas sarean kalteak
daudenean hiri handietan suteak gertatu ahal dira.
Tsunamiak: olatu oso handiak dira, 800 km/h-ko abiadura har
dekazeteenak. Lurrikara bera baino kaltegarriagoak izaten dira.
Krisi nuklearrak: tsunami baten eraginez zentral nuklear bat
hondatu daiteke eta bere produktu erradiaktiboak askatu
daitezke. Adibidez, hau Fukushiman (Japonian) gertatu zen.

8. Valdivia. Chile (1960): 9,5 puntu izan zituen Richter eskalan, orduan
historia osoko lurrikararik indartsuena da. 2 milioi kaltetu egon ziren.
Tsunami bat egon zenez Valdivia hiria 4 metro itsaso azpian urperatu zen.
Gainera, lurrikarak sumendi baten erupzioa eragin zuen. Lurrikara honen
indarra eta 2 km diametro dituen meteorito batena Lurra joko balu 90.000
km/h-ko abiaduraz berdina da.
Indonesia (2004): Asiako hegoekialde guztia kaltetu zuen, eta gainera
tsunami bat gertatu zen. Guztira milioi erdi pertsona baino gehiago hil ziren.
Haiti (2010): Amerika latinako herrialderik txiroena denez, kalteak
izugarriak izan ziren, 316.000 pertsona hil ziren, 350.000 zauritu egon ziren
eta 1.500.000 pertsona etxe gabe geratu ziren.
Japonia (2011): 9,0 puntu izan zituen Richter eskalan. 6 minutu iraun zituen
eta eragin zuen Lurraren ardatza 10 cm mugitzea. Japoniako eraikinak
lurrikarentzako prest daude, eta orduan lurrikarak ez zuen kalte handirik
egin, baina 15 minutu geroago tsunami bat gertatu zen, eta hau kaltegarriena
izan zen. Olatua Chileraino ailegatu zen, 4 metrokoa. Gainera olatua
Fukushimako zentral nuklearreraino ailegatu zen, eta horren erruz fuga
erradiaktiboak egon ziren zentralean.

9. Lurrikara oso larri bat dagoen bakoitzean, beste herrialdeak
kaltetutako herria laguntzen dute dirua, janaria, boluntarioak,
suhiltzaileak edo jendea aurkitzeko txakurrak bidaliz.
Haiti lagundu zuten herrialdeak hauek dira: