Архангай аймаг Эрдэнэмандал сумын сургуулийн багш Д.Болор-Эрдэнэ Хүүхэд нэг бүрийг хөгжүүлэхэд багш, эцэг эхийн хамтын үйл ажиллагааны нэгэн загварыг туршин хэрэгжүүлсэн нь

1. АГУУЛГА
УДИРТГАЛ
НЭГДҮГЭЭР БҮЛЭГ.ЭЦЭГ ЭХИЙН ОРОЛЦООНЫ ТАЛААРХИ ОНОЛ АРГА ЗҮЙН ҮНДЭС
 Хүүхдийн хүмүүжил эцэг эхийн оролцоо
 Багш эцэг эхийн хамтын үйл ажиллагаа
ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ. СУДАЛГААНЫ ХЭСЭГ
 Эрдэнэмандал сумын бүрэн дунд сургуулийн 4в ангийн эцэг эхийн оролцооны
талаарх судалгаа
ГУРАВДУГААР БҮЛЭГ. ХҮҮХЭД НЭГ БҮРИЙГ ХӨГЖҮҮЛЭХЭД БАГШ, ЭЦЭГ ЭХИЙН ХАМТЫН
ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНЫ НЭГЭН ЗАГВАРЫГ ТУРШИН ХЭРЭГЖҮҮЛСЭН НЬ
 Судалгаанд үндэслэсэн өөрийн ажлын туршлага
 Дэвшүүлж буй асуудал
ДҮГНЭЛТ
НОМ ЗҮЙ
Удиртгал

2. Орчин үед судалгаанд суурилсан боловсролын бодлогыг боловсруулж
хэрэгжүүлэхийг дэлхийн түвшинд чухалчлах болж байна. Боловсрол, сургалтын
асуудлаар бодлогын түвшинд гарсан шийдвэр нь эцсийн бүлэгт сургууль, хичээлийн
түвшинд хэрэгждэг. Ийм учраас ялангуяа бага, дунд боловсролын салбарын түвшинд гарч
буй шийдвэрүүд болон боловсрол судлалын орчин цагийн онол үзэл баримтлалыг жиших
боломж боловсролын салбарын хамт олонд нээлттэй байж, санал бодлоо солилцон
хамтран ажиллах нь маш чухал юм.
Энэ хичээлийн жилд бага боловсролын сургалтын цөм хөтөлбөр хэрэгжиж
байгаатай холбогдуулан энэ үйл ажиллагааг үр дүнтэй хэрэгжүүлэхэд эцэг эхийн оролцоог
нэмэгдүүлэх, тэд багш болон сургуультай ойр байж, хүүхдэд гарч буй өөрчлөлт нэг бүрд
анхааралтай хандан, идэвхтэй оролцох нь хүүхдийн ирээдүйн хөгжил, төлөвшилд чухал
ач холбогдолтой.
Манай өвөг дээдэс үр хүүхдээ хайрлан, өсгөж ирсэн арга ухаан нь ажиглах, тунгаан
бодох, эргэцүүлэн дүгнэх зэрэг танин мэдэхүйн сэтгэлгээний аргыг ашиглан хүүхдээ хүн
болгох эрхэм уламжлалыг бодит үйлээрээ үлгэрлэн, амьдралд тохиолдох аливаа
асуудлыг зөв шийдэж, тэр хэрээрээ нэр хүндтэй, хэлсэн үгийг нь сонсож үлгэр дуурайлал
авсаар ирсэн.
Эцэг эхчүүд ирээдүйгээ баталгаажуулахын тулд цаг зав, эрч хүчээ ирээдүйн том
хүмүүс болох хүүхдээ хөгжүүлж, хүмүүжүүлж, төлөвшүүлэх эжилд зарцуулах хэрэгтэй. Өөр
зүйлд зарцуулсан хөдөлмөрийн тань үр дүн хоосон байж болох ч, үр хүүхдээ эрхэм хүн
болгон төлөвшүүлэхэд зарцуулах хөдөлмөр, цаг хугацааны үр дүн нь ширгэж дуусашгүй
орлогын эх үүсвэр байсаар байх болно.
Хүүхэд байхдаа өөрөө оролцож, бүтээж, сонирхон судалж, хийхэд суралцсан, арга
барил эзэмшсэн сурагч ирээдүйд хариуцлагатай, зөв шийдвэр гаргадаг эх орныхоо
хөгжилд хувь нэмэр оруулах чадварлаг иргэн болж төлөвших нь гарцаагүй учир хүүхэд нэг
бүрийг хөгжүүлэх боловсролын чанарын шинэчлэлд хамтран ажиллах нь багш, эцэг эх
бидний зайлшгүй зорилго билээ.
Бага насны хүүхдийн хөгжил, хүмүүжил, төлөвшилд хамгийн чухал байр суурийг гэр
бүлийн хүмүүжил , эцэг эхийн нөлөө эзэлдэг. Учир нь хүүхэд ихэнх цагаа гэр бүлийнхээ
орчинд өнгөрөөдөг төдийгүй тэднийг үлгэрлэн дуурайдаг байна. Энэ санааг манай ард
түмний “Хүн болох багаасаа хүлэг болох унаганаасаа” гэдэг зүйр үг батална.
Одоогийн тавигдаж буй хүүхэд нэг бүрийг хөгжүүлэх их үйлсэд багш, эцэг эхийн
хамтын үйл ажиллагааг үр дүнтэй зохион байгуулах хэрэгтэй. Энэ нь сурагчдын хөгжлийг

3. зорилготойгоор дэмжих төдийгүй үүний үр дүнд хүүхэд бүрийн хөгжил амжилт дагуулна
гэж бодож байна. Иймээс хүүхдийнхээ нялх балчир оюун санаанд та ямар үр тарина, тийм
ургацынхаа шимийг хүртэх болно.
Гэр бүл, эцэг эх олон нийтийн оролцоо идэвхтэй ажиллагааг нэмэгдүүлэх замаар
боловсролын байгууллагын үйлчилгээний чанар, үр дүнг сайжруулахад сургалтын үйл
ажиллагаандаа эцэг эх олон нийтийг татан оролцуулах, эцэг эхийн санал санаачлагыг
дэмжин, тэдний ухамсартай, идэвхтэй оролцоог бий болгох зайлшгүй шаардлага байгаа
учраас энэхүү сэдвийг сонголоо.
Судалгааны ажлын зорилго:
Хүүхэд бүрийг хөгжүүлэхэд сурагч, эцэг эхчүүдийн сургуульд хандах хандлага,
хамтын үйл ажиллагаа оролцоо ямар байгааг илрүүлэх, хамтын үйл ажиллагааг
сайжруулах боломжийг судлах
Судалгааны ажлын зорилт:
Зорилгынхоо хүрээнд дараах зорилтуудыг дэвшүүлэн тавилаа.
 Эцэг эхийн оролцооны талаар онол, арга зүйн үндсийг судлах
 Хүүхэд нэг бүрийн хөгжилд эцэг эхийн оролцоог хэрхэн нэмэгдүүлж болохыг судлан
тогтоох, үр дүнг сайжруулах
 Хүүхэд нэг бүрийн хөгжлийг хангахад чиглэсэн багш эцэг эхийн хамтын үйл
ажиллагааны нэгэн загварыг туршсаныг нэвтрүүлэх
 Өөрийн хэрэгжүүлж буй багш эцэг эхийн хамтын үйл ажиллагааны туршлагыг түгээн
дэлгэрүүлэх
Судалгааны таамаглал:
Ангийн сурагчдын эцэг эхийн идэвх оролцоог нэмэгдүүлж тэдний хүүхдэдээ туслах,
дэмжих үйл ажиллагаа нь сайжирч, багшийн ажлын ачааллыг ойлгоно. Мөн сургалтын үйл
ажиллагааг дэмжин тусалж, сургууль болон багшид хандах хандлага харилцаанд нь эерэг
өөрчлөлт орж, сурагч нэг бүрийн хөгжилд ахиц гарна.

4. Судалгааны арга зүй:
- Санал асуулгын аргаар
- Ярилцлага ажиглалтын аргаар
- Харьцуулан дүгнэх ба ерөнхийлөн дүгнэх арга
Судалгаанд хамрагдсан сургууль:
Туршилтын судалгаанд Архангай аймгийн Эрдэнэмандал сумын бүрэн дунд
сургуулийн өөрийн дааж ажиллаж буй 4в ангийн 30 сурагч, 30 эцэг эхийг хамруулсан
болно
НЭГДҮГЭЭР БҮЛЭГ. ЭЦЭГ ЭХИЙН ОРОЛЦООНЫ ТАЛААРХ
ОНОЛ АРГА ЗҮЙН ҮНДЭС
1.1. Хүүхдийн хүмүүжилд эцэг эхийн оролцоо
Хэдийгээр хүүхдийн оюун ухааны цар хүрээг сургалт хүмүүжлийн ажлаар тэлж өгдөг
боловч хүний мөс чанар, сайхан сэтгэл, гаргаж буй зан авир, бие хүний шинжүүд эцэг
эхээс хуулбарлагдан бий болдог. Магадгүй та зарим үед хүүхдийнхээ гаргаж буй зан
авираас өөрийгөө тольдон хардаг ч байж болох юм. ”Эх нь хээр алаг бол хүү нь шийр

5. алаг” гэдэг үг монгол ардын зүйр үгэнд бий. Үнэхээр л тухайн хүүхдийн амьдралд хандах
хандлага, зан чанар, байгаа байдал нь аав ээжийнх нь хэн нэгэнтэй заавал биш юм аа
гэхэд ямар нэгэн хэмжээгээр төстэй байдаг. Манай настайчуудын “Хүнтэй суухдаа удам
судрыг нь сайн шинж” гэж хэлдэг нь ч оргүй хоосон зүйл бас биш юм. Тэр бүхэн юу хэлээд
байна гэхээр, удам сайтай айлтай ураг барилдвал гэр бүл төлөв төвшин, тайван сайхан
амьдрах нэг баталгаа болдог гэж үздэгээс үүдэлтэй. Хүүхэд хүмүүжүүлнэ гэдэг
амаргүй ажил. Хүүхэд хүмүүжүүлнэ гэдэг амаргүй ажил. Хайрыг нь ихдүүлбэл улцгар,
өөртөө итгэлгүй, бие даасан биш эсвэл эрхийн тэнэг нэгэн болчих гээд, багадуулбал хатуу
ширүүн, хүний сэтгэлийг ойлгодоггүй, муу хүн болж өсчих гээд байдаг.Тиймээс жорыг нь
тааруулж хүүхдээ хүмүүжүүлэх нь эцэг эхээс үнэхээрийн их ур ухаан, хичээл зүтгэл
шаардаж байдаг. Хүүхдийн хүмүүжил төлөвшлийн 80-90 хувь нь эцэг эх, гэр бүлийн
нөлөөнөөс бий болдог гэж Европын судлаачид үзсэн байдаг. Харин манайд арай өөр тоо
гарч мэдэх л юм. Учир нь монголчууд бид ийм судалгаа хийж үзээгүй ч юм уу, ийм
төрлийн судалгаа олдсонгүй.
1.2. Багш эцэг эхийн хамтын үйл ажиллагаа
Хүмүүсийн амьдрал ахуйтай холбоотой аливаа асуудлаар шийдвэр гаргахад тэднийг
биечлэн оролцуулж идэвхтэй байр сууринаас хандах боломжийг оролцоо гэнэ. Иргэд олон
нийтийн оролцоо нь иргэний ардчилсан хүмүүнлэг, нийгмийн гол үзэл баримтлал юм.
Олон нийт эцэг эх асран хамгаалагч, гэр бүл дараах асуудлыг таньж мэдсэн үед
оролцооны үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцдог байна.
1. Ижил хэрэгцээ шаардлагатай байхад
2. Үйл ажиллагааны зорилго нь хэрэгцээтэй нийцэж байхад
3. Үйл ажиллагааны зорилгыг хэрэгжүүлэхэд янз бүрийн нөөцүүд шаардагдаж байхад
оролцооны үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцдог байна.
Эцэг эх эсвэл гэр бүлийн оролцоо гэдэг нь эцэг эх, асран хмагаалагчид хүүхдийг
төрсөн цагаас нь эхлээд насанд хүртэл нь сурч хөгжих, сайн сайхан байдлыг бий болгоход
чиглэсэн үйл ажиллагаанд идэвхтэй утга учиртай байдлаар хамтрахыг хэлнэ. Сургуулийн
хүрээнд оролцоо нь олон талын агуулгатай байдаг.
 Сургууль ба гэр бүлийн хоёр талын харилцааг илэрхийлдэг
 Аль аль талууд анхны сургалт хөгжлийн үйл ажиллагааг явуулдаг

6.  Эцэг эхчүүд сайн дурын үйл ажиллагаанд оролцдог
 Хүүхдийн сайн сайхан байдлын төлөө авч явуулж буй үйл ажиллагаанд үүрэг
хариуцлагаа хуваалцдаг
 Сургуулийн шинэчлэлд гол үүрэг хүлээдэг
Эцэг эх олон нийтийг идэвхжүүлэх, хамтын ажиллагааг сайжруулахад хэд хэдэн үе шатыг
дамждаг байна.
1. Талууд асуудлаа хамтран ярилцаж ижил сонирхол, хэрэгцээгээ олж харах.
Жишээлбэл: эцэг эхчүүд хүүхдээ сурган хүмүүжүүлэхэд тулгарч байгаа асуудлаа
ярилцан, ижил төстэй асуудал бэрхшээлийг олж харах
2. Одоогийн суурь нөхцөл байдлаа тодорхойлох. Тухайлбал. Эцэг эх сургуулийн үйл
ажиллагаанд оролцож хамтаараа асуудлаа шийдвэрлэж буй одоогийн нөхцөл
байдлаа тодорхойлох, судалгаа хийх
3. Олон нийтийг чадваржуулах, сургах хэрэгцээтэй мэдээллээр нь сургалт үйл
ажиллагаа зохион байгуулах.
4. Ижил хэрэгцээтэй хүмүүс үйл ажиллагааны чиглэлээ хамтран тодорхойлох,
төлөвлөх хэрэгжүүлэх, үнэлэх дүгнэх. Үүнд: эцэг эхийн зөвлөлийг байгуулан үйл
ажиллагааг явуулах.
5. Олон нийтийн үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцох
Эцэг эхийг ангийн сургалт хүмүүжлийн үйл ажиллагаанд татан оролцуулах оновчтой
арга нь эцэг эхийн зөвлөл байгуулан нийт эцэг эх нэгдэн нийлж үзэл бодлоо илэрхийлэх,
өөрслийн сонирхол хэрэгцээнд нийцсэн арга хэмжээг зохион байгуулалтанд оруулах
байдлаар явуулж болох юм. Эцэг эхчүүдтэй ажиллахдаа дараах үе шатыг баримтлан
ажиллана.

7. Хэрвээ эцэг эх, багш нар, гэр бүл, сургууль буюу хүүхдийн цэцэрлэгийн хамтын
ажиллагааны тийм нийтлэг үндсийг олж чадвал хамтын ажиллагааныхаа явцад хүүхдээ
сургаж хөгжүүлэх боломжуудыг эрж олохын төлөө илэн далангуй харилцан ярилцаж, эрч
хүчээ дайчлан ажиллахад амар хялбар байх болно. Багш цэцэрлэгийн үйл ажиллагаа нь
эцэг эх, гэр бүлд ил тод нээлттэй байснаар харилцан итгэлцлийг бий болгоно.
Эцэг эхийг хамарсан үйл ажиллагаанд дийлэнх эцэг эхийн оролцоо сул байдаг байна.
Хүснэгт. Хамтын үйл ажиллагаанд оролцох шалтгаан
Эцэг эх хамтын үйл ажиллагаанд
оролцохоос татгалздаг шалтгаан
Эцэг эх хамтын үйл ажиллагаанд
оролцсоноор гарах үр дүн
 Багш л хүүхдэд шинэ зүйл заах
ёстой, энэ бол багшийн ажил
 Би ажилтай завгүй хүн
 Хүмүүсийн дэргэд буруу зөрүү ярьж
олны өмнө эвгүй байдалд орохгүйн
тулд дуугүй байсан нь дээр
 Анги ахихаар тэр болгон хамтран
ажиллах шаардлагагүй.
 Сумын төвд байдаг хүмүүс нь
оролцоно
 Хүүхэд хүмүүжүүлэх нь ээжийнх нь
 Багш-эцэг эх хамтран ажилласнаар
хүүхдийн хөгжилд эергээр нөлөөлнө
 Ажлын хажуугаар хүүхдийнхээ төлөө
зайлшгүй цаг гаргаж сурна
 Харилцан зөвшилцөж олон санаа,
боломжийг бие биенээсээ суралцана
 Хүүхдийнхээ хөгжлийг тодорхойлж,
ахиц дэвшилд суралцана
 Асуудал тулгарсан үед гарах гарцыг
олж сурна
 Олон нийт, эцэг эхийн оролцоо нь

8. ажил цэцэрлэгийн хөгжилд сайнаар
нөлөөлнө
Эцэг эхчүүдийн нийтлэг хандлага нь үсэг үзэж, уншиж, бичиж, бодож сурах 1-р
ангийн хугацаанд багш, хүүхэдтэйгээ ойр байгаад анги ахих тусам багш сургууль хүүхдээс
холдох хандлага ажиглагддаг. Багш нар эцэг эхтэй хамтран ажиллах холбоо харилцаагаа
энгийн зүйлээс эхлээд дараа дараагийн шатандаа сайжруулах, илүү үр дүнд хүргэх арга
замаа хайх, хэлбэрээр явуулах хэрэгтэй. Тэд хүүхдийн хэвийн хөгжлийн үзүүлэлт, зан
төлөвийн талаар мэддэг боловч түүнээ тэр болгон анзаардаггүй. Хүүхдийн сурлагад
хэрхэн ахиц гарч байгаа, харилцан үйлдэл хийж байгааг эцэг эхчүүдийг бодвол багш нар
илүү ажигладаг байна.Эцэг эхчүүд өөрийнхөө хүүхдийг зөвхөн багшаас асууж лавлаж
байдаг. Хүүхдийн эцэг эх, багш нар хамтарч ажилласнаар тэд бие биенийхээ оруулж
байгаа оюуны хөрөнгө оруулалтаа харилцан хүндэтгэнэ.
ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ. Сургуулийн үйл ажиллагаанд эцэг эхийн оролцоог
нэмэгдүүлж, хамтын ажиллагааг сайжруулах боломжийг судалсан судалгаа
Судалгаа- 1 Судалгаанд хамрагдсан эцэг эхчүүдийн хүйсийн байдал

9. Судалгаанд хамрагдсан ихэнхи хувийг эмэгтэйчүүд болон ээжүүд эзэлж байгаа нь
хүүхдийнхээ боловсролд ээжүүд илүү их анхаарч байдаг нь судалгаагаар харагдаж
байна. Аавуудыг үйл ажиллагаандаа оролцуулахыг анхаарч ажиллах.
Судалгаа-2 Судалгаанд хамрагдсан эцэг эхчүүдийн насны байдал
Залуу болон идэр насны эцэг эхчүүд дийлэнх хувийг эзэлж байна. Ангийн залуу эцэг эхтэй
хүүхдүүдийн хичээл сурлагандаа хандах хандлага нь эмээ өвөө дээрээ байдаг
хүүхдүүдээс сул байдаг нь ажиглагддаг.
Судалгаа-3 Судалгаанд хамрагдсан эцэг эхчүүдийн боловсрол

10. Судалгаанд хамрагдсан дийлэнх хувийг бага боловсролтой эцэг эхчүүд эзэлж байгаа нь
эцэг эхчүүд өөрсдөө мэдлэг боловсролдоо анхаарах шаардлагатай байгааг анхаарах.
Судалгаа-4 Судалгаанд хамрагдсан эцэг эхчүүдийн ажил эрхлэлт
Судалгаанд хамрагдсан эцэг эхчүүдийн ихэнх нь хөдөөгийн малчин хүмүүс байна.
Энэ нь эцэг эх нь хамт байдаггүй, тэд дэмжлэг багатай байдгийг гэрчилнэ.
Судалгаа-5 Эцэг эх та ангиас зохиож буй үйл ажиллагаанд хэрхэн оролцдог вэ?

11. Эцэг эхчүүдийн дийлэнх нь хааяа оролцдог гэж хариулсан нь эцэг эхчүүдийн хүүхдийнхээ
боловсролд хандах хандлага, тэдний оролцоо сул ажлын зав муутайгаас шалтгаалж
байна.
Судалгаа -6 Та хүүхдийнхээ ангид ямар тусламж үзүүлдэг вэ?
Эцэг эхчүүд өөрийн биеэр тусалж байгаа нь хүүхдийнхээ сурч боловсрох сургалтын
таатай орчныг бүрдүүлэхэд санхүүгийн талаас дэмжиж чаддаггүй нь энэ судалгаанаас
харагдаж байна.
Судалгаа-7 Ангиас эцэг эх та бүхний дунд ямар үйл ажиллагаа зохион явуулдаг вэ?

12. Үйл ажиллагааны ихэнх хэсгийг хурал болон сургалт эзэлдэг байна. Цаашид нээлттэй
хичээл, аялал зугаалганд эцэг эхчүүдийг өргөнөөр оролцуулбал идэвхтэй оролцох
хандлагатай байна.
Судалгаа-8 Та хүүхдийнхээ багшаас ямар мэдээллийг авахыг илүү их хүсдэг вэ?
Үүнээс үзэхэд эцэг эхчүүд хүүхдийнхээ уралдаан тэмцээнд оролцож байгаа тал дээр
түлхүү анхаарлаа хандуулж байна.
Судалгаа-9 Эцэг эх таньд хүүхдийнхээ багштай хамтран ажиллахад бэрхшээл учирдаг
уу?

13. Энэхүү судалгаанаас үзэхэд эцэг эх багштай харилцахад төдийлөн бэрхшээл учирдаггүй
нь харагдаж байна.
Судалгаа-10: Эцэг эхчүүд сургууль дээр дуртай үедээ ирж хүүхдээ ажиглах хамтран
ажиллах боломжоор хангагдсан байдаг уу?
Судалгаанаас харахад эцэг эхчүүд өөрийн боломжтой үедээ сургууль дээр ирж
хүүхдийнхээ үйл ажиллагаатай танилцах боломж байдгийг мэддэггүй, багш эцэг эхийн
хамтын үйл ажиллагаагаа анхаарах шаардлагатай нь харагдаж байна.
Судалгаа-11 4в ангийн давуу талыг та юу гэж боддог вэ?

14. Судалга
аны
дүгнэлт
Ерөнхий
боловср
олын
сургууль
дээр
сурагчд
ын эцэг
эхийн оролцоог нэмэгдүүлэх, багш, сурагч, эцэг эхийн харилцаа хандлагыг өөрчлөх,
хүүхэд нэг бүрийг хөгжүүлэх сургалтын үйл ажиллагаандаа хэрхэн оролцуулж болох шинэ
туршилт үйл ажиллагаа хэрэгтэй байна. Үүнийг багш нар соргогоор мэдэрч, эцэг эхийн
хамтын үйл ажиллагааг хэрхэн сайжруулж болох тулгамдаад байгаа асуудлыг хамтран
шийдвэрлэж, зохион байгуулах, үйл ажиллагаагаа нарийн төлөвлөж, эцэг эхийнхээ
хандлагыг өөрчлөх, дэмжлэгийг татах, үйл ажиллагаа болгон хэрэгжүүлэх ажлуудыг
хүүхдийн хүсэл сонирхлын дагуу явуулах шаардлага байна.
Хүүхдийн хөгжил төлөвшилд:
1. Гэр бүлийн нөлөө
2. Анги хамт олны нөлөө
3. Анги удирдсан багшийн нөлөө чухал гэдэг судалгааны дүнгээс харагдаж байна.
Харин энэ оролцоог бүрэн ашиглаж, үр дүнтэй ажиллахад дараах зүйлсийг
анхаарах шаардлагатайг судалгааны дүнгээс харж болно.
Судалгаанаас үндэслэн дараах саналыг оруулж байна. Үүнд:
 Даасан ангийн сурагчдын судалгааг олон хэлбэрээр нарийн гаргах
 Судалгааны үр дүнг тооцож түүнийгээ цаашид төлөвлөх ажилдаа тусгах
 Багш эцэг эхтэйгээ ойр байж тэдний өөрсдийнх нь санал сэтгэгдлийн дагуу үйл
ажиллагаагаа оновчтой шийдвэрлэх
 Багш хүнийг ойлгох нинжин сэтгэлтэй, зөв харилцаатай, ёс зүйтэй, хүүхдийн дотны
нөхөр байх

15.  Сургалтаас гадуур ангид зохион байгууллах ажлыг судалгааны дүнтэй уялдуулан
сурагч, эцэг эх, мэргэжлийн багш нарын санаа бодлыг тусган гаргах үр дүн ач
холбогдлыг нь тусгаж төлөвлөх
 Төлөвлөсөн ажилдаа анги хамт олноо бүрэн идэвхитэй хамруулах, бүтээлчээр
зохион байгуулах, зохион байгуулсан ажлынхаа үр дүнг эцэг эх, хамт олноороо
хэлэлцэн алдаа оноогоо ярьж дүгнэх
 Эхний үед хүүхдийн хөгжил төлөвшилд хамгийн их дэмжлэг үзүүлдэг гэр бүл, эцэг
эхтэй хамтарч ажиллах оновчтой хэлбэрийг сонгох
 Эцэг эхийн хурлыг зохион байгуулахдаа нэг хэвшсэн хэлбэрээс татгалзаж, хүүхдийн
нас бие сэтгэхүйн онцлогт тохирсон хүүхдэд болон хүүхдийн хүмүүжлийн талаар
эцэг эхчүүдэд тулгамдаж байгаа асуудлыг хэрхэн зөв шийдэх талаар сурган
хүмүүжүүлэх онолын үндэслэлтэй, зөвлөгөө өгөх, мэдээлэл солилцох зэрэг
хэлбэрийг илүүд үзэж олон хэлбэрийн ажил сонгох, арга барилдаа өөрчлөлт гаргах
ГУРАВДУГААР БҮЛЭГ. ХҮҮХЭД НЭГ БҮРИЙГ ХӨГЖЛИЙГ ХАНГАХАД БАГШ, ЭЦЭГ
ЭХИЙН ХАМТЫН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААГ
НЭМЭГДҮҮЛЭХ, ТУРШИН ХЭРЭГЖҮҮЛСЭН НЭГЭН ЗАГВАР
1.1. Судалгаанд үндэслэсэн өөрийн ажлын туршлага
Архангай аймгийн Эрдэнэмандал сумын бүрэн дунд сургууль нь мянга гаруй
суралцагчтай, бага ангийн 16 бүлэг, дунд ахлах ангийн 18 бүлэг нийт 34 бүлэгтэй. Мөн 54
багш, 47 ажилчинтайгаар сургалт хүмүүжлийнхээ ажлыг явуулж байна. Манай сургууль нь
олон жилийн дунджаар математикийн сургалт сайтай сургууль хэмээгддэг төдийгүй
төрөлх сургуулиас төрөн гарсан эрдэмтэн мэргэд олон байдаг нь үүнийг гэрчилдэг.

16. Энэхүү Эрдэнэмандал сумын ЕБС дээр эцэг эхийн хамтын ажиллагааг үр дүнтэй
явуулж болох янз бүрийн хувилбаруудыг багш бүр өөр өөрийнхөөрөө туршиж байна.
Манай бага ангийн бүлгүүд нь эцэг эхийн оролцоог сайжруулах, хамтын ажиллагааг
бэхжүүлэх дараах агуулга бүхий үйл ажиллагаануудыг туршин хэрэгжүүллээ.
Эцэг эхчүүдтэйгээ хамтран ажиллаж, аль болох ойр дотно нэг нэгийгээ ойлголцох нь
багшийн ажилд төдийгүй, сурагчдын сурлагын амжилт, хүүхэд нэг бүрийн хөгжил, бүтээлч
үйл ажиллагаанд ихээхэн хувь нэмэр оруулдаг.
Хичээлийн жилийн турш эцэг эхийн оролцоо дэмжлэгийг бүрэн авах зорилготойгоор
хичээлийн жил эхлэнгүүт эцэг эхчүүдээ урин энэ хичээлийн жилд хүүхдийнхээ хөгжлийг
дэмжих ямар ажлууд хийж болох “Чин сэтгэлийн ярилцлага” зохион байгууллаа. Хамтын
үйл ажиллагаандаа дараах уриаг хамтдаа гаргалаа.
Уриа: Зорилготой алхмуудыг зоригтой хийцгээе.
Эцэг эх, багш, сурагчдын гурвалсан холбоог сайжруулъя
“Чин сэтгэлийн ярилцлага”-аар:
 Эцэг эх та нар бол хүүхдийн сурлага хүмүүжил, хөгжилд хамгийн чухал үүрэг
гүйцэтгэх хүмүүс ба хүүхдээ амжилттай суралцахад хамгийн их нөлөө үзүүлж чадна
гэдгийг ойлгуулах
 Багш өөрөө шавь нартаа чин сэтгэлээсээ санаа тавьж тэднийг амжилтанд
хүргэхийн төлөө бүх зүйлийг хийнэ гэдгийг ойлгуулах
 Эцэг эхийг саналаараа баг болж өөрсдийнхөө хүүхэд нэг бүрийн хөгжлийг дэмжих
сургалт хүмүүжлийн ажлыг зохион байгуулах, хамтран ажиллах санал тавих
 Багш болон сурагч, эцэг эх бие биедээ дэм өгч ажиллах, дэмжлэг туслалцаа
үзүүлэх
 Эцэг эхчүүд өөрсдийн сонирхлын багаараа ангид явуулах ажлаа багштай
тохиролцон төлөвлөгөөнд оруулах, хэлсэн төлөвлөсөн ажлаа хэрхэн үр дүнтэй, ач
холбогдолтой болгох талаар зөвлөлдөж хамтран ажиллах зэрэг асуудлыг
шийдвэрлэх
Үүнийхээ үр дүнд ангийн эцэг эхчүүд хичээлийн жилд ажлыг дараах ажлуудыг
төлөвлөгөөний дагуу амжилттай, үр дүнтэй зохион байгуулсан. Эдгээр тэмцээн
уралдааныг эцэг эхчүүд хамтран зохион байгуулж, үр дүнг хэлэлцэн илүү сайжруулж
болох арга замаа ярилцан сурагчдыг урамшуулан ажиллаж байгаа нь сурагчдын

17. сэтгэлд илүү их таалагдаж энэ нь сурагчдын инээмсэглэл тодорсон царайнаас илт
байлаа.
Энэ хичээлийн жилд өөрийн даасан анги болох 4в ангийн сурагчдын
эцэг эхтэй хамтран хийж хэрэгжүүлж буй ажлаас
“Бид чадна” танин мэдэхүйн тэмцээн - сурагчдын авхаалж, мэдлэг, чадварыг
сорьсон даалгавартай, тоглоомын хэлбэрээр явагдсан нь хүүхэд бүрт “Би чадна” гэх
өөртөө итгэх
итгэлийг төрүүлэн,
хүүхэд бүрт урам
зориг өгч
байлаа.

18. “Ном бидний нөхөр” сэдэвт эцэг эхэд сургалт, ном унших хөдөлгөөн өрнүүлсэн
ажил зохион байгуулав. Сум, сургуулийн номын санчтай хамтран бүтээлчээр ном
унших сарын ажил зохион байгуулж дүгнэлээ. Сурагчийг өөрийг нь өөртэй нь
уралдуулах,
унших, ярих
чадварын ахицаар
үнэлэн ажлыг
дүгнэсэн нь хүүхэд
бүхэнд ахиц
амжилт гарч бодит
үр дүнд хүрлээ.
Ангийн бүх
сурагчдыг
оролцуулан
“Даамны тэмцээн “
зохион байгуулав. “Ангийн аварга”,
“охидын аварга”, “хөвгүүдийн аварга”,
“бүлгийн аварга” сурагчийг шалгаруулсан.
Энэ үйл ажиллагаагаар хүүхэд бүрт зааж
сурган оролцуулах, сурсан нь илүү
сайжирсан үр дүнд
хүрлээ.
Эцэг эхээс “Гарын
ариун цэвэр”, “Бохир

19. гараас үүдэх өвчин”, “Ханиаднаас урьдчилан сэргийлэх арга” гэх мэт сэдвээр эрүүл
мэндийн сургалт явуулдаг.
Гараа угаах, ариун цэвэр сахих зэрэг эрүүл мэндийн эдгээр сургалт нь өдөр тутмын
үйл ажиллагаанд нь зөв дадал хэвшил болон төлөвших юм.
“АХА” танин мэдэхүйн асуулт хариултын тэмцээнийг Математик- монгол хэл,
байгалийн ухаан, нийгмийн ухаан, амьдрах ухааны гэсэн өөр өөр агуулгаар улирал
бүр өөрчлөн явуулдаг нь сурагчдад сонирхолтой, өргөн
хүрээтэй ажил болж
чаддаг юм. Энэ үйл
ажиллагаагаар
бусдаас суралцах,
асуултыг эргэцүүлэн
бодох, богино
хугацаанд оновчтой
хариулт хэлж сурах зэрэг
олон ач
холбогдолтой.
“ Гэр бүлтэйгээ хамт” тэмцээн - сурагчид ээж аавтайгаа хамтдаа гэр бүлээрээ авхаалж
самбаа, хурч хүч, авьяас чадвар сорьсон тэмцээнд оролцон амралтын өдрөө

20. сонирхолтой, хөгжилтэй, үр дүнтэй өнгөрүүллээ.
Ээжтэйгээ хамт, аавтайгаа хамт өдөрлөгүүд – “Эмэгтэйчүүдийн баяр”, “Эр цэргийн
баяр”-аар бүтээл урлан ээж аавдаа бэлэглэх, хамтран тэмцээн зохион байгуулах,
талархал илэрхийлэн баярлаж явдгаа илэрхийлэв.
Нээлттэй өдөрт
бэлтгэе - сурсан

21. мэдсэн зүйлээ эцэг эх багш сурагчидтайгаа хамтран тайлагнах урлагийн тоглолт
боллоо.
Эцэг эхчүүдээс хичээлдээ зочин багшаар урьж оролцуулдаг.
Математик бол бүх шинжлэх ухааны
хаан гэдэг. Математик сэтгэлгээ нь
илүү сайн хөгжсөн хүүхэд бусад
ямар ч хичээлдээ амжилттай

22. суралцаж чаддаг. Ийм учраас сурагчдынхаа математик сэтгэлгээг хөгжүүлэх тал
дээр илүү их анхаарч эцэг эхчүүдтэйгээ хамтран ажиллаж сургууль, сум, бүсийн
олимпиадад жил бүр эхний байруудыг эзэлж байдаг төдийгүй олон улсын
“КЕНГУРУ” олимпиадад байнга амжилтаа хадгалж оролцдог.
Танхимын бус сургалтыг хамтран
зохион байгуулдаг.

23. Ангийг цэцэгжүүлэх ажил өрнүүлсэн.
Эцэг эхчүүдэд урам зориг хайрласан захидал илгээнэ. Жишээ нь: “Зөвхөн танд”
“Баярласан шүү” “хуудсуудыг илгээж явуулахад эргээд ихэнх эхчүүд багшид
талархал илэрхийлсэн хуудас илгээдэг

24. Сурагчдын хичээлд хэрэглэгдэх хэрэглэгдэхүүнийг хичээлийн жилийн эхэнд
бэлтгүүлэн ангид байршуулсан.
Хичээлийн жилийн турш эцэг эхчүүд болон сурагчдадаа урам хайрласан талархлын
хуудас, төрсөн өдрийн мэндчилгээг бэлтгэн байрлуулдаг.
Хичээлийн жилд мөрдөх ангийн дүрэм, гэрийн даалгаврын талаар баримтлах
зүйлүүдийг эцэг эхчүүдэд илгээдэг.
Гэрийн даалгаврыг хийж гүйцэтгэхтэй холбоотой мэдээллийг эцэг эхчүүдэд
зөвлөмж болгон тарааж байсан.
Урлагийн үзлэг, гар зураг, зохион бичлэг, шүлгийн уралдаан зэргийн бэлтгэл ажлыг
хангах, явуулахад эцэг эхчүүд бэлтгэл хангаж, дэмжиж оролцдог.
Сурагчдын бүтээлийг ангид, коридорт байрлуулсан байдаг төдийгүй үүнд тусалдаг.
Баяр ёслол, тэмдэглэлт өдрүүдээр бүтээл урлан бусдад бэлэглэх ба дэлгэн
тавьдаг.
“Бидний бүтээл, чөлөөт цаг”- хичээлийн бус цагаар багаараа ирж ном унших, зураг
зурах, бусдаас суралцан номын өргөөгөөр хамт аялдаг.
Чин сэтгэлийн булан ажиллуулж, сэтгэгдэл бичүүлдэг.
Сард ангийн сар тутмын мэдээллийн хуудсыг бэлтгэдэг. Мэдээллийн хуудсанд сар
болгон хийсэн ажлаа дүгнэж бичдэг. Үүнээс ажлаа оновчтой төлөвлөдөг.
Эцэг эхчүүдийг сургуулиар орж гарч байхыг дэмждэг. Сургууль, ангийн хүмүүжлийн
ажилд байнга ирж оролцдог. Тэдгээрийн явуулсан, оролцсон ажил ямар санагдсан
талаар ярилцдаг. Үүнээс дараагийнхаа ажлыг хэрхэн сайжруулж явуулж болох вэ?
гэдгээ ярилцаж дараагийн ажлыг илүү боловсронгуй болгож явуулдаг.
Эцэг эхчүүд багаараа сард ажил явуулах өдрөө сурагчдад нэг шинэ дуу, шүлэг,
оньсого, зүйр цэцэн үг, алжаал тайлах тоглоом, хэлц үг зэргийн аль нэгийг заавал
зааж сургаж өгдөг нь багш надад болон сурагчдад маш их таалагддаг.

25. 1.2 БУСДАД ХҮРГЭХ ТУРШЛАГА - НЭВТРҮҮЛЭХ САНАА
Ангийн сурагчдын эцэг эхийн хандлагыг өөрчлөх, дэмжлэгийг авах, хамтын үйл ажиллагаа
болгох гэсэн 3 агуулга бүхий “Эцэг эхийн хамтын ажиллагааны-
гурвалжин загвар”-ыг дараах байдлаар дэвшүүлж байна.
“Эцэг эхийн хамтын ажиллагааны-
гурвалжин загвар”
ЭЦЭГ ЭХ

26. БАГШ СУРАГЧ
ДҮГНЭЛТ
 Эцэг эхчүүдтэй зөвхөн эцэг эхийн хурал дээр л уулздаг хэв маягаасаа салж
багш-эцэг эхийн уулзалт, хамтын ажиллагааг илүү идэвхтэй болгосноор сургуулийн
амьдралд мөн хүүхэд нэг бүрийн хөгжилд эцэг эхчүүдийг өргөнөөр татан оролцуулах
нөхцөл бүрдэнэ.
 Эцэг эхчүүд багштай ойр байж юу чаддагаараа тусалдаг болно.
 Эцэг эхтэй хамтарч ажилласнаар ”Миний хүүхэд нийгэмд эзлэх байр суурьтай,
бүх талаараа хөгжих боломжтой, сурлагад нь ахиц, үр дүн гарч байна” гэдэг
ойлголтод хүрч эерэг хандлага, бодит дэмжлэг үзүүлж болох нөхцөл бүрдэнэ.
 Эцэг эхийн өмнө ангийн сурагчдын бүхий л зүйлүүд нээлттэй ил тод болно.

27.  Эцэг эхчүүд хоорондоо эвсэг байж асуудлыг шийдвэрлэхэд сөрөг нөлөө бага
болно.
 Эцэг эхчүүд багшийн ажлыг дэмжиж оролцон, явуулсан ажлынхаа тайлангаа
бичих, үр дүнгээ тооцох, сайжруулах арга замаа олох зэргээр тусалдаг нь багшийн
ажлыг бага ч гэсэн хөнгөвчилнө.
 Багш, эцэг эх сурагчид илэн далангүй яриа үүсгэж чаддаг болно.
 Явуулсан ажлынхаа үр дүнг нь тооцож, дараагийн алхамд хэрхэн сайжруулж
болохоо дүгнэнэ
Эдгээр ажлын үр дүнд ангийн сурагчдын эцэг , эхийн оролцоо нэмэгдэж
энэ нь хүүхэд нэг бүрийн хөгжилд эергээр нөлөөлж сурлага, авьяас, хөгжил
төлөвшилд нь тодорхой ахиц гарч амжилтанд хүрнэ. Энэхүү загвар, туршлагыг
өөрийн сургуулийн багш нарын үйл ажиллагаанд төдийгүй бусад газар газрын
мэргэжил нэгт багш нартаа өөр өөрийн онцлог боломжиндоо тохируулан зохион
байгуулж үр дүнд хүрч болохыг санал болгон туршлага болгон түгээн дэлгэрүүлж
байна.
НОМ ЗҮЙ
1. Боловсролын чанарын шинэчлэлийн бодлого, 2012-2016 он
2. Бага боловсролын сургалтын цөм хөтөлбөр, 2014 он
3. “Бага ангийн багш сэтгүүл” , 2014-2015 он
4. ‘’Боловсролын хууль’’ шинэчилсэн найруулга , УБ хот, 2000 он
5. ‘’Боловсролын хөгжлийн хөтөлбөр’’ УБ хот , 2001 он
6. Ш.Ичинхорлоо ‘’сургалт’’ УБ хот, 2008 он
7. Мухаммед Боздаг ‘’Сэтгэ, амжилтанд хүр’’, 2007 он
8. Р.Нарантуяа ‘’Багшийн хөгжил ба үнэлгээ, дэмжлэг’’
9. Д.Оюунхорол ‘’Хүүхдийн хүмүүжил, төлөвшлийн тулгамдсан асуудал, шийдвэрлэх
боломж’’ илтгэл 2010 он
10.Режен Шүкрү Анухан ‘’Би өөртөө саад болохгүй ‘’, 2003 он

28. 11.‘’Суралцагчдын суралцахуйг дэмжих арга зүйн хөгжил’’ БСШУЯ, ЖАЙКА-ийн
хамтарсан төсөл. ‘’Сорил туршилтаар мэдлэг бүтээлгэх арга зүй’’,2009 он
12.Фатик Калкынч ‘’Боловсрол гэр бүлээс эхэлдэг’’ УБ хот, 2006 он
13.Өөрийн хэрэгжүүлж буй туршлагаас
14. Жантен Каяа “Багшид өгөх зөвлөгөө”
15.Түмэндэмбэрэл Д. Гита Штейнер Хамси нар “Судалгаа хийх арга зүй” УБ 2012