1. A X G A | I N % M < A K O U J A | I N : U F A S A R A K A K A N < A B A J A J : R J
LX& TARI JIU 1972 :RKOU<ABJI% 9 ˆ:TROUAR 2015
• VOL. XXXVI, NO 1972 • LUNDI, 9 FEVRIER 2015 • MONDAY, FEBRUARY 9, 2015
1915-2015
FA|OZ
Z:{ASPANOUJ:AN
100-RD TAR:DAR}
KE |I<:M :U KE PAFAN+:M
Տողու Փէրինչէքի դատավարութիւնը սկսաւ
Յունուար 18-ին համաշխարհային լարուած
հետաքրքրութեան մթնոլորտի մէջ
Սթրազպուրկի մէջ հաստատ-
ւած Եւրոպայի Մարդկային
Իրաւունքներու Բարձրագոյն եւ
Վճռաբեկ Ատեանին մէջ կայա-
ցաւ Թուրք ծայրայեղական գոր-
ծիչներէն Տողու Փէրինչէքի
դատը, որ տեւեց մօտ երեք ժամ:
Դատարանին առջեւ Հայ եւ
Թուրք խումբեր ցոյց կը կա-
տարէին ոստիկաններու հսկո-
ղութեան տակ:
Տողու Փէրինչէք 2007-ին
զուիցերիական դատարանի մը
կողմէ դատապարտուած էր
Հայոց Ցեղասպանութիւնը հրա-
պարակաւ ուրանալու յանցան-
քով, ըստ Զուիցերիոյ թիւ 216
օրէնքին: Սակայն 2013-ին Փէրինչէք դիմած
էր Եւրոպայի Մարդկային Իրաւունքներու
Ատեանին, որ բեկանած էր վճիռը, խօսքի եւ
կարծիքի ազատութիւնը գերադաս նկա-
տելով: Մարտ 2014-ին, Զուիցերիոյ կառա-
վարութեան պահանջով հարցը փոխան-
ցուած էր Մեծ Պալատ վերանայելու
Փէրինչէքի դէմ տրուած դատավճիռին
բեկանումը:
Յունուար 18-ին սկսած դատավարու-
թեան կը մասնակցէին 17 դատաւորներ:
Առաջին խօսքը տրուեցաւ Փէրինչէքի, որ
յայտնեց թէ ինք որպէս գիտնական եզրա-
կացուցած էր թէ ցեղասպանութիւն չէր
կատարուած հայոց դէմ, վկայակոչելով Պոլ-
սոյ Հայոց Պատրիարքական Ընդհանուր
Տեղապահին եւ Սեւակ Նշանեանի խօսքերը
թէ՝ երկուստեք տաժանքներ կատարուած
էին, որպէս արդիւնք Համաշխարհային Ա.
Պատերազմի եւ մեծ տէրութիւններու
վարած քաղաքականութեան: Փէրինչէք
յայտնած է թէ հայերու նկատմամբ ոչ մէկ
ատելութեան կամ հակառակութեան արտա-
յա յտ ո ւ թ ի ւ ն ո ւ ն ե ցա ծ է: Ան ը ս ա ծ է թ է
Թալէաթ փաշան ազատութեան հերոս մըն
է, թէ ան հայերու բարեկամն էր եւ որեւէ
թրքական դատարանի կողմէ չէր դատա-
պարտուած, ու եզրակացուցած է իր խօս-
քերը խաղաղութեան եւ բարեկամութեան
կոչերով:
Որպէս պատասխանող կողմ՝ Զուիցերիա-
յի եւ Հայաստանի պատուիրակութիւններէն
ա ռա ջ ի ն խ օս ո ղ ը ե ղ ա ծ է մ ի ջ ա զգա յի ն
հարցերու հռչակաւոր երիտասարդ փաս-
տաբանուհի Ամալ Գլունի, որ նախ յիշեցու-
ցած է Թուրքիոյ մէջ խօսքի ազատութեան
եւ մարդկային իրաւունքներու ողբալի վի-
ճ ա կ ը ե ւ ա զգա յն ա մ ո լո ւ թ ե ա ն ա ր դ ի ւ ն ք
Հրանդ Տինքի սպանութիւնը, ու շեշտած է
Շար. էջ 6
Ֆրանսուա Օլանտ Ապրիլ 24-ին
Հայաստան պիտի գայ
Ֆրանսայի նախագահ Ֆրանսուա
Օլանտ Ապրիլ 24-ին` Հայոց ցեղաս-
պանութեան 100-րդ տարելիցին օրը,
ներկայ պիտի գտնուի Երեւանի մէջ
տեղի ունենալիք Ցեղասպանութեան
զոհերու յիշատակի ոգեկոչման արա-
րողութիւններուն: Ըստ Panorama.am-
ի՝ Ֆրանսական “Ֆրանս 24” հեռուս-
տալիքի փոխանցումով` Օլանտ նաեւ
կոչով դիմած է Թուրքիոյ:
Ան Թուրքիոյ կոչ ըրած է նոր քայլեր
ձեռնարկել մէկ դար առաջ տեղի ունե-
ցած հայերու զանգուածային սպա-
նութիւններու եւ կոտորածներու վե-
րաբերեալ “ճշմարտութեան” հասնելու
ուղղութեամբ, ինչպէս նաեւ նշած է,
որ “թապուները կտրելու ժամանակն
է”:
“Ճշմարտութեան ուղղութեամբ ջանքերը պէտք է շարունակուին, եւ ես համոզուած
եմ, որ Ցեղասպանութեան հարիւրերորդ տարելիցի տարին Ցեղասպանութեան
ճանաչման ուղղութեամբ կը տեսնենք նոր քայլեր”,- նշած է Օլանտ:
ԵՐԵՒԱՆԻ ՄԷՋ ԳՈՒՄԱՐՈՒԱԾ
ՀԱՐԻՒՐԱՄԵԱԿԻ ՊԵՏԱԿԱՆ
ՅԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎԸ ՎԱՒԵՐԱՑՈՒՑ
ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՀՌՉԱԿԱԳԻՐ ՄԸ
Յունուար 29-ին Երեւանի մէջ կայացաւ «Հայոց Ցեղաս-
պանութեան 100-ամեակի միջոցառումների համակարգող
պետական յանձնաժողով»ի 5-րդ նիստը, նախագահու-
թեամբ Հայաստանի Հանրապետութեան Նախագահին,
մասնակցութեամբ բացի յանձնաժողովի պետական ան-
դամներէն, Հայաստանեայց եւ Կաթողիկէ եկեղեցւոյ կաթո-
ղիկոսներու, շրջանային յանձնաժողովներու ներկայացու-
ցիչներու, փորձագէտներու, դիւանագէտներու:
Համապարփակ ելոյթ մը ունեցաւ Նախագահ Սերժ Սար-
գըսեան, որ անդրադարձաւ յանձնաժողովի կատարած
աշխատանքներուն եւ յառաջիկայ ծրագիրներուն: Ան ներ-
կայացուց 100-ամեակի համահայկական հռչակագիրը, որ
միաձայնութեամբ որդեգրուեցաւ բոլոր մասնակիցներու
կողմէ:
Տեղեկացուեցաւ ոգեկոչումներու եւ իրաւական պա-
հանջներու թղթածրար պատրաստելու աշխատանքի
մասին եւ շնորհանդէսը կատարուեցաւ Հարիւրամեակի
կայքէջին:
Ոգեկոչումներու ծրագրաւորումը նոյնպէս որդեգրուեցաւ
ըստ հետեւեալին.
1 -Յիշո ղո ւթիւն հայ նահատակներու եւ կորսուած
ժառանգութեան ու անոնց վերականգնումի անհրաժեշտու-
թիւնը:
2-Երախտագիտութիւն անհատներու, կառոյցներու,
ժողովուրդներու եւ պետութիւններու, որոնք օգնեցին հայ
ժողովուրդին այդ ճակատագրական օրերուն:
3 -Միջազգա յին պա յքար ցեղասպանութեան յան-
ցագործութեան դէմ:
4-Վերածնունդ, բացառիկ կամքի ուժով անցնող մէկ
դարու ընթացքին կատարուած նուաճումներուն:
Նոյն երեկոյեան Ծիծեռնակաբերդի մէջ Նախագահ
Սարգսեան կարդաց Հարիւրամեակի Հռչակագիրը եւ
յայտարարեց թէ ութ լեզուներով պատրաստուած հռչա-
կագիրէն օրինակ մը պիտի ուղարկուի ՄԱԿ-ի գլխաւոր
Ք ա րտ ուղ ա րութեան , օրինակ մը պիտի պահուի Հա-
յաստանի պետական արխիւներուն մէջ եւ օրինակ մըն
ալ Ծիծեռնակաբերդի Ցեղասպանութեան թանգարանին
մէջ:
Հռչակագիրը կը հրատարակենք յաջորդ թիւով...

2. <abajaj;rj
Hebdomadaire Arménien
Armenian Weekly ISSN 0382-9251
Publié par /Published by
Le Centre de Publication Tékéyan
825 rue Manoogian, Saint-Laurent,
Québec H4N 1Z5
Tél: (514) 747-6680 • FAX: (514) 747-6162
e-mail: abaka@bellnet.ca
www.tekeyanmontreal.ca
PM40015549R10945
TPS/GST – R119209294 • TVQ/PST #1006268699
2 • ABAKA • LUNDI 9 FEVRIER 2015 - MONDAY FEBRUARY 9, 2015
Canada
2nd Class $80 (QC & ON)
1ère classe/first class $90
U.S.A. 1st class (US)$90
Autres pays/Other countries:
1st class (US)$120
Per issue $1.75
Dépôt légal: Bibliothèque du Québec
ABAKA
Patas.anatou .mbagir^
AU:TIS PAGGAL:AN
’anouzoumn;rou%
nouiratououjiunn;rou ;u
gras;n;aki patas.anatou^
SALBI MARKOS:AN
Joronjoi patas.anatou^
MATAJ B& MAMOUR:AN
“We acknowledge the financial
support of the Government of
Canada through the Canada
Periodical Fund (CPF) for our
publishing activities.”
ՀԱՅոՑ
ՑԵղԱՍՊԱնուԹԵԱն
ՀԱրԻւրԱՄԵԱԿԸ
ՕՏԱր ՄԱՄուԼԻ ՄԷՋ
Արդէն իսկ կարգ մը հեղինակա-
ւոր օտար մամուլին մէջ սկսած են
լոյս տեսնել Հայոց Ցեղասպանու-
թիւնը լուսաբանող յօդուածներ:
Յատուկ թղթածրար մը հրատա-
ր ա կ ա ծ է ցե ղ ա պ ա շ տ ո ւ թ ե ա ն ե ւ
հակասեմականութեան դէմ ֆրան-
սական “Le droit de Vivre”ի պար-
բերականը դեկտեմբեր/Յունուար
ամսուայ թիւին մէջ, որպէս 13 էջերէ
բաղկացած յաւելուած մը, «Հայոց
Ցեղասպանութեան 100-րդ տարե-
լիցը» խորագրով:
Հրատարակուած է նաեւ Հրանդ
Տինքի յիշատակին կատարուած
ցոյցերէն մէկուն նկարը:
նոյնպէս հանրածանօթ National
Geographic հանդէսին մէջ լոյս տե-
սած է Հայոց Ցեղասպանութեան
նուիրուած յօդուած մը, որու հեղի-
նակն է «Փուլիցըր» մրցանակի ար-
ժանացած Փօլ Սալոփէք: գրու-
թեան խորագիրն է «Ինչի՞ մասին կը
խօսինք, երբ կը խօսինք ցեղաս-
պանութեան մասին»:
«Նոր Յառաջ»
Սիրելի հայրենակիցներ.
Մուտք գործեցինք ճակատագրական 2015 տա-
րին:
Հայեր Հայաստանի մէջ, յատկապէս Հայաստանի
Հանրապետութեան վարչամեքենան եւ Հայ Սփիւռքի
մէջ բազմաթիւ Հարիւրամեակի Յանձնաժողովներ,
ենթադրաբար, յուսալի եւ արդիւնաւէտ կերպով կը
պատրաստեն Հարիւրամեակը նշող գործունէութիւն-
ներ, որոնք պիտի իրագործուին յառաջիկայ շաբաթ-
ներուն եւ ամիսներուն ընթացքին:
Բոլորս ալ կը ցանկանք տեսնել, որ այս գործու-
նէութիւններու գումարը համաշխարհային մակար-
դակով յառաջացնէ բեկումնային կացութիւն մը ի
նպաստ Հայկական Հարցին:
Սակայն, վստահաբար առաջինը պիտի չըլլամ ափ-
սոսա լու, որ դժբախտաբար չենք կարողացած
միջազգային մակարդակով կազմակերպուիլ այնպէս
մը, որ Հարիւրամեակը յառաջացնէ այն ուժեղ քա-
ղաքական ներուժը, որ կարենայ յանդուգն կերպով
Թուրքիայէն պահանջել ստանձնելու պատասխա-
նատուութիւնը Հայկական Ցեղասպանութեան եւ
կատարելու համապատասխան փոխհատուցում:
Այս հանգրուանին, նուազագոյնը կը պահանջէ որ
հայ ժողովուրդը հանրայայտ ընէ թէ ցեղասպա-
նութեան ոճիրը ենթակայ չէ «Ժամանակի Սահմանա-
փակում»ի սկզբունքին (Statute of Limitations) եւ թէ
հետեւաբար, 2015 թուականը վերջին առիթը չէ եր-
բեք արդարութեան եւ փոխ հատուցման պահանջքը
հետապնդելու համար:
Յաջորդ ստիպողական մտահոգութիւնը 2015-ի
հայութեան համար ունենալն է լաւ կազմակերպուած
եւ արդիւնաբեր ծրագիր մը դիմագրաւելու համար
թրքական հակազդեցութեան անխուսափելի քարոզ-
չական «ցունամի»ն, որ պիտի սկսի յաջորդ ամիս-
ներու ընթացքին եւ ներառնէ նոյնինքն 24 Ապրիլ
2015-ը:
Թուրք կառավարութիւնը արդէն ձեռնածու աճ-
պարարութեամբ մը որոշեց եւ յայտարարեց թէ Կա-
լիփոլիի յաղթանակի տօնախմբութիւնը պիտի կայա-
նայ Ապրիլ 24, 2015-ին, եւ հրաւէրներ ուղղեց աշ-
խարհի աւելի քան հարիւր պետութիւններու ղեկա-
վարներուն՝ միասնաբար նշելու այդ օրը, որ Հայոց
Ցեղասպանութեան յիշատակի օրն է:
Ահա խոշոր մարտահրաւէր մը աշխարհի աւելի
քան 8 միլիոն հայերուն համար, ներառեալ Հայաս-
տանը, ուժեղ կերպով հակազդելու եւ Թուրքիան
անարգանքի սիւնին գամելու համար: Ի՞նչ պիտի
ըլլար աշխարհի հակազդեցութիւնը եթէ գերմանիոյ
կառավարութիւնը տօնախմբութիւն սարքէր նշելու
համար Հիթլէրի ներխուժումը եւ գրաւումը Ֆրան-
սայի ու Հիթլէրի յաղթական մուտքը Փարիզ, Հրկի-
զումի (Հոլոքոսթի) օրը: Անտեղի է նոյնիսկ խօսիլ այդ
մասին:
Օգտագործենք այն իրողութիւնը որ Թուրքիա կա-
նուխէն սկսաւ յայտնաբերել հակափրոփականտի իր
դաւադրութիւնը: Մենք տակաւին ունինք երեք ամ-
սըւայ ժամանակաշրջան մը համահայկական ուժե-
րով համապատասխան վրդովումի ուժեղ ալիքով
ողողելու միջազգային լրատուամիջոցները: Արդէն
Հայաստանի նախագահը պատշաճօրէն եւ բաւա-
կանին քաջաբար պատասխանած է վարկաբեկիչ
հրաւէրին որ ուղարկուած էր Էրտողանի կողմէ:
Այս հակիրճ ներկայացումը ինքնաբուխ կերպով
որոշեցի բաժնել անձերու ոչ ամբողջական ցանկի
մը, որոնք պիտի կարենան իրենց միջոցներո վ
յառաջացնել միջազգային հակազդեցութիւն մը
եւ կարողանանք մենք՝ Սփիւռքի մէջ ողողե լո ւ
լրատուամիջոցներու համաշխարհային ցան ցը
գանատայէն Միացեալ նահանգներ, Ֆրանս ա ,
Անգլիա, Լիբանան եւ աշխարհի մնացեալ մասերը,
լրագրական հակազդեցութիւն մը յառաջացնելով
Կալիփոլիի խեղկատակութեան նկատմամբ: Այս
աշխատանքը կը պահանջէ պատրաստութիւն ը
պատշաճ բանաձեւի մը եւ որոշ ֆինանսաւորում մը:
Կ’ուզե՞նք, կարո՞ղ ենք եւ պիտի կարենա՞նք հա-
մազգային տարողութեամբ ընդունիլ այս մարտա-
հրաւէրը:
Անկեղծօրէն՝
ԴՈԿտ. ԱՐշԱՒԻՐ ԿէօՆճԵԱՆ
Տոքթ. Արշաւիր Կէօնճեան գիտութեան եւ թէքնո-
լոժիի բնագաւառներուն մէջ համաշխարհային հեղի-
նակութիւն մըն է եւ վաստակաւոր գործիչ մը հայ
Սփիւռքի մէջ աւելի քան 50 տարիներէ ի վեր քաղա-
քական, մշակութային, եկեղեցական, կրթական եւ
հրապարակագրական մարզերէ ներս:
ԿՈՉ ՀԱՅՐԵՆԱԿԻՑՆԵՐՈՒՍ
ՀԱղորդԱգրուԹԻւն
ն.Ս.Օ.Տ.Տ. գարեգին Բ. Ամենայն Հայոց
Կաթողիկոսի ուղերձը Հայոց Բանակի
օրուայ առիթով
Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնից
Բանակի օրուայ առիթով, Հայրա-
պետ ա կա ն Մեր օ րհնութիւնն ու
շնորհաւորանքներն ենք բերում ի
սփիւռս աշխարհի համայն մեր ժո-
ղովրդին, հայոց բանակի քաջարի
զօրավարներին եւ զինուորներին:
Մեր ժողովրդի պարծանքն է պա-
տերազմական հերոսամարտերում
ձեւաւորուած ու ամրապնդուած
հայոց բանակը, որ մեր նոր պատ-
մութեան վճռական պահին հայրե-
նասէր սրտով եւ քաջակորով ոգով
մեծ յաղթանակներ նուաճեց՝ յանուն
Հայաստանում եւ Արցախում մեր
ժողովրդի ազատ եւ խաղաղ կեան-
քի:
Այսօր էլ հայոց բանակի մշտար-
թուն ծառայութեամբ ապահով են
մեր երկրի սահմանները: Շնորհիւ
մեր զինուորների եւ զօրավարների
նուիրումի ու հաւատաւոր հոգու
արիութեան՝ կանխւում են մեր ժո-
ղովրդի խաղաղ եւ բնականոն
կեանքը խափանող ոտնձգութիւն-
ներն ու վտանգները:
Մեր մարտիկների փառապանծ
ծառայութեան բարձր գնահատան-
քով Մեր աղօթքն ենք վերառաքում
առ Ամենակալն Աստուած, որ Իր
խաղաղ օթեւաններում ընդունի
յանուն հայրենեաց զոհուած մեր
հերոս զաւակների հոգիները եւ
ապաւէն լինի ու զօրացնի Հայոց
Բանակի արիասիրտ սպաներին ու
զինուորներին՝ ի սէր հայրենեաց
իրենց նուիրական կոչման մէջ:
Թող Փրկիչ մեր Տէրը՝ Յիսուս
Քրիստոս, Իր հանապազ օրհնու-
թեան ներքոյ խաղաղ ու անվրդով
պահի Հայրենի մեր երկիրը ե ւ
ապահով ու բարօր կեանք պարգեւի
բարեպաշտ մեր ժողովրդին:

3. LUNDI 9 FEVRIER 2015 - MONDAY FEBRUARY 9, 2015 • ABAKA • 3
ԱՐԱՐԱՏ ԲՆԱԿԱՐԱՆՆԵՐ (ԱԲ)
ՀՕՄ-ի ձեռնարկութեամբ
բժշկական դասախօսութիւն
շաքարախտի մասին
Ներկայ են Բժ. Ճոնի Այնթապլեան եւ դեղագործ Քրիստափոր Մա-
նուկեան՝ օրուան հրաւիրուած երիտասարդ դասախօսները: Հոն են նաեւ
ՀՕՄի Տիկիններէն Պուլկարեան, Շահինեան, Տէր Խաչատուրեան ու ԱԲի
տնօրէն Ազատ Թէմիզճեան, Հայ Տունէն Սիլվիկը, Սիլվա Գույումճեան եւ
հիւրեր: Ահա բնակիչներս կը հաւաքուինք անտարբեր, սակայն ծանօթ
դէմքեր տեսնելով հետզհետէ կ’ուրախանանք:
Արդարեւ, պաստառին վրայ ծաղրանկարներով եւ պարզ բացատ-
րութիւններով սորվեցանք շաքարախտի տիպ 1ի եւ 2ի տարբերու-
թիւնները, տարիքի համեմատ դարմանումները, ինսուլինը իբր բանալի շա-
քարը ուժանիւթ դարձնելու, սիրտէն որքան հեռու գտնուող այնքան աւե-
լիով չորցած երակներ ուր ինսուլինը չի հասնիր, որուն հետեւանքով աչքի
եւ ոտքի ներբանին յատուկ ուշադրութեան կարեւորութիւնը: Սննդա-
ռութեան համար՝ մէկ բռունցք եւ ոչ աւելի ածխաջրատներ (carbohydrate),
երկու ափ բանջարեղէն, մէկ ափ բնասպիտ (protein) եւ բթամատիդ ծայրին
չափով իւղ:
Սորվեցանք մարզանքին կարեւորութիւնը, ճերմակ ու սեւ շաքարին,
մեղրին եւ պտուղի հիւթերուն, սեւ ու ճերմակ հացին սնունդը: Հե-
տաքրքրական էր մանաւանդ բնակիչներուն հարցումները, օրինակի հա-
մար շաքարախտի ժառանգականութիւն, ախտանշաններ, լեարդի հետ կա-
պակցութիւն, դարմանական զանազան դեղեր, նստած դիրքի մէջ մար-
զանքներ: Մեր բանախօսները ոչ միայն համբերութեամբ այլ լաւա-
տեսութեամբ մեր հարցումներուն գոհացուցին: Կ’ակնկալենք նման հան-
դիպումներ:
Շնորհակալութիւն բոլորին:
Հիւրասիրութիւնը կատարեալ էր:
Ք. ՏՐԴԱՏԵԱՆ ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ
ՀՐԿԻԶՈՒԵՑԱՒ ՄՈՒՍՈՒԼԻ
ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԵԿԵՂԵՑԻՆ
«Արմէնփրէս» կը տեղեկացնէ թէ
Յունուար 27-ին «Իսլամական Պե-
տութիւն» կոչուած ահաբեկչական
կազմակերպութիւնը հրկիզեց Հիւ-
սիսային Իրաքի երբեմնի հայաշատ
Մուսուլ քաղաքի հայկական եկե-
ղեցին, որ կառուցուած էր երկու
տարի առաջ: Նոր եկեղեցւոյ ետին
գտնուող հին եկեղեցին կը մնայ
կանգուն: Նոր եկեղեցիին կառու-
ցումէն անմիջապէս ետք, տակաւին
պաշտօնական բացումը չկատար-
ւած, եկեղեցին կողոպտուած էր եւ
պայթեցուած: Յուլիս 2014-ին ահա-
բեկիչները գրաւած են Մուսուլը:
Խուսափելու համար հալածանք-
ներէ, Մուսուլի Քրիստոնեաները,
ներառեալ հայերը, զանգուածային
կերպով լքած էին Մուսուլը եւ հե-
ռացած էին:
Կոտ ա յք ի մար զի ը նդհանուր
ի րա ւաս ութ եան դատարանը 20
Հոկտեմբեր 2013-ին տեղի ունեցած
վթարի գործով մեղաւոր ճանչցաւ
դերասան Վարդան Պետրոսեանը`
զայն դատապարտելով 5 տարուան
ազատազրկման` 2 տարի զրկելով
մ եք ենա յ վ արել ու իրաւունքէն:
“Արմէնփրես”-ի հաղորդմամբ` այս
մասին յայտնի դարձաւ Յունուար
29-ին Կոտայքի մարզի ընդհանուր
իրաւասութեան դատարանի դա-
տաւոր Վաղինակ Մկրտչեանի կա-
յացուցած վճիռէն:
Կալանաւորումը պիտի հաշուի 6
Նոյեմբեր 2013-էն` դատավճիռը
ուժի մէջ մտնելէն ետք:
Կոտայքի մարզի ընդհանուր իրա-
ւասութեան դատարանին մէջ Յուն-
ւար 16-ին տեղի ունեցած նիստին
դատախազ Արթուր Սարգսեան
հանդէս եկած էր մեղադրական ճա-
ռով եւ պահանջած էր Վարդան
Պետրոսեանը դատապարտել 6 տա-
րի 6 ամիս ազատազրկման:
Վարդան Պետրոսեան
Դատապարտուած է 5 Տարուան
Բանտարկութեան
Հայկական Բանակի զինծառայող մը
ինքզինք կախած է
Հայրենի լրատուական աղբիւրներ կը հաղորդեն, որ Երեւանի մէջ
գտնուող զօրամասերէն մէկուն մէջ զինծառայողի դիակ յայտնաբերուած է:
Աւելի ուշ պարզուած է, որ Հայկազ Բարսեղեան անունով զինծառայողը
ինքզինք կախած է:
Քոպանէ (Արապ Բունար)
ազատագրուած
«Իսլամական Պետութեան» ահաբեկիչներուն դէմ քրտական ուժերու
մղած 60-օրեայ բուռն պայքարէն ետք, ազատագրուած է Յունուար 26-ին:
Սուրիոյ հիւսիսը գտնուող քրտական այս քաղաքին ազատագրումին հա-
մար պայքարող Քիւրտերը՝ իրենց հակառակորդներէն նուազ լաւ սպա-
ռազինուած էին: Կը կարծուի թէ Քիւրտերը իրենց այս արձանագրած յա-
ջողութիւնը մասամբ կը պարտին «Շառլի Հէպտօ»ի եւ հրէական հանրա-
վաճառատան դէմ գործուած ահաբեկչական արարքներուն: Ահաբեկչական
այդ գործողութիւններէն ետք, դաշնակից ուժերը շատ աւելի խիստ ռմբա-
կոծումներու ձեռնարկած են. յարձակումները կատարուած են շատ աւելի
բծախնդրօրէն, ցամաքէն պայքարող Քիւրտերուն հետ ներդաշնակ
կերպով: Քոպանէի կռիւները 1800 մեռեալ պատճառած են, 1000ը՝ ճի-
հատականներու շարքերէն: Քիւրտերը ցնծութեան մեծ ցոյցեր կատարած
են Սուրիոյ եւ Թուրքիոյ հարաւ-արեւելեան շրջաններուն մէջ:
Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի
հարցազրոյցը սփռուած է
Եգիպտական հեռուստաալիքի եթերով
Եգիպտոսի «Ալ Եաում» հեռուս-
տաընկերութիւնը եթեր հեռարձա-
կած է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի
հետ հարցազրոյցը: Յառաջիկային
եթերի վրայ կ’ըլլան նաեւ ՀՀ սփիւռ-
քի նախարար Հրանոյշ Յակոբեանի,
ՀՀ ցեղասպանութեան թանգարան-
հիմնարկի տնօրէն Հայկ Դեմոյեանի
եւ շարք մը այլ անձանց հետ հար-
զազրոյցները:
Երկու շաբաթ շարունակ յատուկ
առաքելութեամբ Հայաստանի մէջ
կը գտնուէին Եգիպտոսի քանի մը
հեռուստաընկերութիւններու խումբ
մը աշխատակիցներ, որոնց նպա-
տակն էր եգիպտական լսարանին փոխանցել Հայաստանի մասին տպա-
ւորութիւններն ու տեղեկատուութիւնը:

4. 4 • ABAKA • LUNDI 9 FEVRIER 2015 - MONDAY FEBRUARY 9, 2015
Հայ քննիչները վերջապէս յաջողած են
հարցաքննել ռուս զինուորը
Յունուար 21ին, Գիւմրիի մէջ տե-
ղի ունեցած է վեցամսեայ Սերիոժա
Աւետիսեանի յուղարկաւորութիւնը:
Հայաստ անի չորս կ ողմերէն հա-
զարաւորներ փութացած են յար-
գանքի իրենց տուրքը մատուցա-
նելու դժբախտ երախային: Ներկայ
գտնուած են նաեւ կառավարութեան
անդամներ, երեսփոխաններ, քա-
ղաքական դէմքեր:
Միւս կողմէ, հայ քննիչները վեր-
ջապէս կրցած են այցելել Աւետիս-
եան ընտանիքի ոճիրի կասկածեալ Վալերի Փերմեաքովը, որ կը պահուի
ռուսական 102րդ խարիսխին մէջ: Հայկական կողմը անոր պաշտօնապէս
մեղադրանք ներկայացուցած է ՀՀ Պատժական օրէնքի 104-րդ յօդուածին
հիման վրայ, որ կը վերաբերի առնուազն երկու հոգիի դիտումնաւոր սպա-
նութեան: Հայաստանի քննչական յանձնախումբը հաղորդագրութեամբ մը
յայտարարած է, թէ ռուս եւ հայկական քննիչ յատուկ մարմին մը ստեղծը-
ւած է՝ երկու երկիրներու համաձայնութեամբ, բաղկացած հայ եւ ռուս տա-
սը քննիչներէ: Ռուսական կողմը հաւաստիացուցած է, որ թէ հետաքննու-
թիւնը եւ թէ դատավարութիւնը բացառաբար տեղի պիտի ունենան Հա-
յաստանի մէջ:
Ամօ’թ, Երիտթուրք «Ղասապ»ներուն
Կողմէ Հայերուն Կոտորածի Օրը Պիտի
Նշենք Իբրեւ Տօն. Օրան
Թուրք յայտնի մտաւորական եւ
«Ներեցէք մեզի, հայե’ր» ար շ ա -
ւի կազմակերպիչներէն Պասքըն
Օրան, թրքական «Ռատիքալ» թեր-
թի իր սիւնակին մէջ անդ ր ա -
դարձած է նախագահ Էրտողանի
կողմէ Ապրիլ 24ը Կալիփոլիի (Չա-
նաքալէ) յաղթանակի օր նշելուն
հետ կապուած խայտառակ յայտա-
րարութեան:
Պասքըն Օրան իր գրութեան մէջ
կը նշէ, որ այս տարի, Թուրքիոյ
նախագահը թրքական արտաքին
քաղաքականութեան արգելակնե-
րէն հանդիսացող Ատրպէյճ ա ն ի
բռնապետ Իլհամ Ալիեւի հետ պիտի
նշէ Չանաքալէի ճակատամարտի
օր:
«Ամէն տարի Մարտ 18-ին նշուող
այդ իրադարձութիւնը այս տարի
պիտի նշուի Երիտթուրք « ղ ա -
սապ»ներուն կողմէ հայերու դաժան
կոտորածներու խորհրդանշական
օրը հանդիսացող Ապրիլ 24ին:
Յայտնի լրագրող Ռապըրթ Ֆիսք
գրած էր, որ կոտորուած 1.5 միլիոն
հայերու ուրուականները պի տ ի
քալեն անոնց կողքին: Պէտ ք է
գետինը մտնենք: Լաւ, կ’անտեսենք
այդ մարդոց ցաւերը, բայց եկէք
չծաղրենք:
Նա խ ո ր դ տ ա ր ի Էր տ ո ղ ա ն կ ը
ցա ւ ա կ ցէր կ ո տ ո ր ո ւ ա ծ հ ա յե ր ո ւ
թոռներուն, իսկ այսօր անոր այս
խայտառակութիւնը մարդս կը փշա-
քաղեցնէ: Հայաստանի նախագա-
հը Ապրիլ 24-ին կը հրաւիրէ Չա-
նաքալէ: Ի՞նչ է սա: Ի՞նչ տեսակի
ամօթ: Որոշ անձերու համար հաս-
կընալի լեզուով ըսեմ՝ ի՞նչ մեղք է
սա: Թատերական ներկայացման
պատրաստ էինք, բայց այս ամօթը
շ ա ’ տ ե ղ ա ւ » . Գ ր ա ծ է Պ ա ս քը ն
Օրան:
Սփիւռքի նախարարութիւն այցելեցին
Ռումինիայում ՀՀ դեսպանը եւ
Վարուժան Ոսկանեանը
ՀՀ Սփիւռքի նախարար Հրանոյշ Յակոբեանն Ռումինիայում Հայաս-
տանի Հանրապետութեան արտակարգ եւ լիազօր դեսպան Համլէթ Գաս-
պարեանին եւ Ռումինահայ պետական-քաղաքական գործիչ, տնտեսա-
գիտութեան դոկտոր, գրող Վարուժան Ոսկանեանին:
Ողջունելով ներկաներին՝ ՀՀ Սփիւռքի նախարար Հրանոյշ Յակոբեանը
կարեւորեց Ռումինիայի հայ համայնքի եւ դիւանագիտական ծառայութեան
համակարգուած ու արդիւնաւէտ աշխատանքը, յատկապէս՝ Հայոց Ցե-
ղասպանութեան 100-րդ տարելիցին նուիրուած միջոցառումների կազ-
մակերպման ուղղութեամբ:
Դեսպան Համլէթ Գասպարեանը նշեց, որ յառաջիկայում եւս հետաքրքիր
միջոցառումներ են նախատեսուած, այդ թւում՝ ռումինահայ մշակութային
ժառանգութեան ցուցահանդէսը՝ «Արարատից Կարպատներ» խորագրով,
Յակոբ Սիրունու 125 ամեակին նուիրուած գիտաժողով Ռումինիայի Գի-
տութիւնների Ակադեմիայում, Ռումինիայի հայ համայնքի պատմութեանը
նուիրուած ցուցահանդէս Պուխարեստի թանգարանում:
Խօսուեց նաեւ Ռումինիայի հայ համայնքի խնդիրների եւ ձեռք-
բերումների մասին: Քննարկուեցին Չեռնոգորիայում հայկական համայնքի
կազմակերպման հեռանկարները: Նախանշուեցին համատեղ անելիքներ,
հետագայ համագործակցութեան այլ հարցեր:
Ռումինիայի պետական, հասարակական գործիչ, Հայոց միութեան նա-
խագահ, Ռումինիայի Գրողների միութեան առաջին փոխնախագահ, ճա-
նաչուած գրող Վարուժան Ոսկանեանը ներկայացրեց իր «Շշուկների մատ-
եան» վէպի երրորդ նորացուած հրատարակութիւնը:
2009 թ. հրատարակուած «Շշուկների մատեան» (Cartea soaptelor)
վէպը, համարուել է Ռումինիայի տարուայ լաւագոյն գրական ստեղ-
ծագործութիւնը եւ ստացել է Ռումինական Ակադեմիայի 2009թ. գրական
գլխաւոր մրցանակը: Վէպը ներկայացուել է Գրքի միջազգային մի շարք
տօնավաճառներում, արժանացել եւրոպական գրական աշխարհի, մամուլի
եւ ընթերցողների ուշադրութեանը: «Շշուկների մատեան» վէպը թարգ-
մանուել է բազմաթիւ լեզուներով:
Ձախէն՝ Դոկտ. Վարուժան Ոսկանեան, նախարարը, դեսպան Համլէթ
Գասպարեան
Արցախ Ատրպէյճանէն Աւելի Ազատ Է.
«Ֆրիտըմ Հաուս»
ԵՐԵՒԱՆ, «Արմէնփրէս».- Ամե-
րիկեան հեղինակաւոր «Ֆրիտըմ
Հաուս» իրաւապաշտպան կազմա-
կերպութիւնը հրապարակեց «Ազա-
տութիւնը աշխարհի մէջ. 2015» իր
տարեկան զեկուցումը, որ կը վե-
րաբերի աշխարհի տարբեր երկիր-
ներու մէջ քաղաքական իրաւունք-
ներուն եւ քաղաքացիական ազա-
տութեան հարցերուն։
Փաստաթուղթին մէջ կը նշուի, որ
ամբողջ ա շ խար հին մէջ արձա-
նագրուած է ազատութեան մակար-
դակի համատարած անկում։ Զեկու-
ցումի հեղինակները կը նշեն, որ
ժողովրդավարութեան գաղափարա-
խօսութիւնը վերջին 25 տարուան
ընթացքին կը գտնուի ամէնէն լուրջ
սպառնալիքին տակ։
Դիտ ելով կազմակ երպութեան
կազմած աղիւսակը՝ կարելի է տես-
նել, որ Հայաստանը, Լեռնային Ղա--
րաբաղը, Վրաստանն ու Թուրքիան
ճանչց ուա ծ ե ն մաս ամ բ ազատ,
մինչդեռ Ատրպէյճանը, Իրանն ու
Ռուսիան անազատ երկիրներ կը
նկատուին։
«Ֆրիտըմ Հաուս»ի փորձագէտնե-
րը արձանագրած են, որ տնտե-
սապէս հզօր ու իրենց տարածա-
շըրջանին մէջ ազդեցիկ դիրք ունե-
ցող շարք մը պետութիւններ, որոնց
շարքին են՝ Ռուսիան, Թուրքիան ու
Ատրպէյճանը, ազատութեան առու-
մով նահանջ արձանագրած են։
Հեղինակները կը նշեն, որ թէեւ
բռնապետական Ատրպէյճանի մէջ
քաղաքական իրաւունքներու եւ
քաղաքացիական ազատութեան
հետ կապուած իրավիճակը կայուն
կերպով կը վատթարանայ, այնուա-
մենայնիւ, միջազգային ընտանիքը
չի քննադատեր Պաքուն՝ վերջինիս
ունեցած ուժանիւթային հարստու-
թիւններուն պատճառով։
Ընդհանուր առմամբ, զեկուցու-
մին մէջ ներառուած է 195 երկիր,
որմէ 89-ը՝ (46 առ հարիւրը),
ճանչցուած է ազատ, 55-ը (28 առ
հարիւրը)՝ մասամբ ազատ, իսկ 51-ը
(26 առ հարիւրը)՝ անազատ։
Հայերը Սթամպուլի Շիշլիի հայկական
գերեզմանատան սեփականութեան
իրաւունքը ստացան
Սթամպուլի Շիշլի թաղամասին
վրայ 700 միլիոն թրքական լիրայ
(շուրջ 286 միլ իոն Ա ՄՆ տոլար)
արժողութեամբ պատմական հայկա-
կ ան գե րե զման ատան տարածքի
սեփականութեան իրաւունքը 80
տարի անց վերադարձուած է Պէյօղ-
լուի Սուրբ Երրորդութիւն հայկական
եկեղեցւոյ հիմնադրամին:
Հայկական պատմական գերեզմանատունը ունի 41 հազար 950 քա-
ռակուսի մեթր տարածք: Սուրբ Երրորդութիւն հայկական եկեղեցւոյ հիմ-
նադրամը Շիշլիի հայկական Գրեգորեան գերեզմանատան տարածքի վե-
րադարձին համար Հիմնադրամներու գլխաւոր վարչութեան դիմած էր դեռ
2011 թուականին: Հայկական հիմնադրամի ներկայացուցիչ Սիմոն Չէքեմը
նշած է, որ կայացուած որոշումը շատ ուրախացուցած է զիրենք:
Թէեւ նախապէս գերեզմանատան սեփականութեան փաստաթուղթերը
չեն եղած հայերուն մօտ: Թուրքիոյ հիմնադրամներու գլխաւոր վարչու-
թիւնը 2012 թուականին Շիշլիի` 40 հազար 500 քառակուսի մեթր տա-
րածք ունեցող հայ կաթոլիկներու գերեզմանատունը վերադարձուցած էր
Սուրբ Յակոբ հիւանդանոցի հիմնադրամին, իսկ 42 հազար քառակուսի
մ եթր ա յլ տ արածք մը, որուն մէջ եղած է նաեւ Զէյթինպուրնուի
մարզադաշտը, վերադարձուցած էր Սուրբ Փրկիչ հայկական հիւանդանոցի
հիմնադրամին:

5. |AKOB WARDIWAÂ:AN
Միհրան (1899-1964) Տէօրթ եոլիցի ընտա-
նիքի զաւակ, մտաւորական յատկութիւններով
օժտուած, Սուրիական Հանրապետութեան մէջ
կառավարիչի պաշտօն ստացած, քաղաքական
գործիչ եւ կուսակցական ազնիւ ղեկավար մըն
էր։ Միջին Արեւելքի գաղութներուն եւ յատ-
կապէս աւելի ուշ` ծանօթ լիբանան-Սուրիա հա-
յութեան մօտ իր Դաւիթ Պարսատիկէն ծած-
կանունով։ Ան փնտռուած սիւնակագիրն էր Պէյ-
րութի «Զարթօնք» օրաթերթին։ Ընթերցողը
Գերսամ Ահարոնեանի խմբագրականէն առաջ կը
կարդար իր «Պարսատիկէն …»ը եւ արդէն կը
դառնար օրուան խօսակցութեան նիւթը որքա´ն
իր գաղափարի ընկերներուն համար, աւելիով` իր
հակառակորդներուն մօտ։
Գուշակութի՞ւն թէ մարգարէութիւն էր իր այս
գրութիւնը կէս դար առաջ Մեծ եղեռնի յիսնամ-
եակի նախօրէին գրուած Սեպտեմբեր 10, 1964-ին։
Պէտք չէ´ այս ժողովուրդը տոփէ ընել երազով,
բանաստեղծութեամբ, բաղձանքներով եւ յոյսով
թէ` Մեծ Եղեռնի 50-ամեակին առթիւ պապենա-
կան ժառանգութեան վերատիրանալու առնչու-
թեամբ մեր նախաձեռնութիւնները անպայման
յաջողութեամբ պիտի պսակուին։ Կարեւորը մեր
դատը ժամանցումի չենթարկելն է եւ հաստատելը
անոր անկորնչելիութիւնը յայսմ հետէ մինչեւ
յաւիտեան։ Եւ մեր այս հաւատքին փոխանցումը
նոր սերունդներուն։
Մինչեւ հիմա բարի, այդ կատարուեցաւ եւ յետ
եղեռնեան պատուական սերունդը կրցա´ւ փո-
խանցել այդ ժառանգութիւնը հայութեան նոր
սերունդին։ իսկ հիմա կու գայ չարիքին արմատը
ե րբ Տ էր Ստե փ անեան կը շարունակէ գրել
սրտցաւօրէն իր այս տողերը։
Որովհետեւ, որքան ատեն որ Արեւմուտքը եւ
յատկապէս Ուաշինկթըն կը պնդեն թէ` «Ամերի-
կայի ապահովութեան սահմանները կ’անցնին
նաեւ Կարսի բերդէն եւ թէ` Պետական Քարտու-
ղարութիւնը կառչելով Թրումընեան Վարդապե-
տութեան, կ’երաշխաւորէ Թուրքիոյ սահմաննե-
րուն անձեռնմխելիութիւնը եւ անոր հողային
ամբողջականութիւնը, եւ կը փաստարկէ թէ`
հայկական հողային պահանջները արդարաց-
նող ցե ղ ագրա կա ն պ ա յմաններ գոյութիւն
չունին, ըլլալէ դադրած են ներկայիս»։ Անքարա
յօժար կամքով թիզ մը հող չի զիջիր, չի կրնար
զիջիլ ի նպաստ մեզի։
Այսօր աշխարհ գիտէ թէ ինչու համար եւ ինչ-
պէս «ցեղագրական պայմանները» չքացուած են
հայկական հողերէն։ Եւ սակայն …
ու այսօր, չէ՞ որ ցուրտ Պատերազմը Խոր-
հըրդային Միութեան փլուզումով վերջ գտած է
այլեւս եւ Թրումընեան Վարդապետութիւնն ալ
ապաժամ դարձած է։ Չէ՞ որ արդարադատ Ամե-
րիկան աշխարհի մէջ ազատական ու ռամկա-
վարական սկզբունքները եւ մանաւա´նդ մարդ-
կային իրաւունքները պաշտպանելու համար
մինչեւ արաբական անապատներն ու ծոցերը եւ
Աֆղանիստանի տափաստաններն ու Փաքիս-
տանի լեռները իր երիտասարդները կը ղրկէ
ամերիկացիներու ժողովուրդին թրիլիոններու
հասնող ծախսովն իսկ։ Չէ՞ որ նոյն Միացեալ
նահանգներու նախագահը Վուտրօ ուիլսըն
Առաջին Աշխարհամարտէն ետք գծած էր այդ
«ցեղագրական» քարտէսը ծանօթ իր ուիլսընեան
սահմաններով։ Չէ՞ որ այս օրերուն փոքրաթիւ
եզիտիներ ու ասորիներ փրկելու համար Ամե-
րիկան կրնայ իր զինեալ ուժերը ղրկել իրաք,
ազատագրելու համար փոքրամասնութիւնները։
Չէ՞ որ, չէ՞ որ, ու … չէ´ որ։
Սա կ ա յն , ա յս մ ի ջ ա զգա յի ն քա ղ ա քա կ ա ն
վերլուծումէն անդին Դաւիթ այդ գրութենէն քանի
մը ամիս առաջ` Յունիս 1964ին կը կատարէր
հայկականօրէն միակ եւ անյեղլի ճշմարտութիւն
մը հետեւեալ կերպով.
Հայաստանը պիտի ապրի, որքան որ կրնայ,
Սփիւռքը պիտի, մոմի պէս հատնումով, մեռնի,
շիջի,
Սփիւռքը քաղաքական ուժ չէ´, ու չի կրնար
ըլլալ։
Որովհետեւ երբ հայը արդէն ֆիզիքական, նիւ-
թական եւ բարոյական հանգստաւէտութեան
հասնելէ ետք, դուն չես կրնար գնչույացած հո-
գիով ու մտայնութեամբ եւ նաեւ լեվանթէ դար-
ձած հայը, օր մը առաջնորդել հայրենիք` յանուն
ազգասիրութեան եւ հայրենապաշտութեան։
Մարդը իր մորթին եւ ստամոքսին ապահովու-
թիւնը փնտռող անասուն ըլլալէ չէ դադրած տա-
կաւին` հակառակ քաղաքակրթութեան բոլոր
աստիճաններէն անցած ըլլալուն` յաջող քննու-
թիւն տալով։
Ահա´ կէս դար ետք, մեր աւանդական հայկա-
կանութենէն շատ բան փոխուած է ժողովուրդին
մտայնութեան մէջ։ Ազգահաւաքը, դժբախտա-
բար, այլեւս տեղ չունի նոր սերունդներու ապա-
գայի ծրագիրներուն մէջ։ Այո´ Հայ Դատի համար
տանիլ աշխատանք, սակայն մնալ իրենց հան-
գիստ տուներուն եւ ապարանքներուն մէջ։ Վեր-
ջին միջնաբերդը` Միջին Արեւելքի մեր հայրե-
նամերձ գաղութներն էին եւ անոնք ալ պարպուե-
ցան։ ի՜նչ մնաց Պէյրութէն, Հալէպէն, Թեհրանէն,
Պաղեստինէն, Գահիրէէն… աւելի քան մէկ միլիոն
հայութենէն հազիւ 150 հազար հայութիւն մը։
Վե´րջ։
իսկ հապա այն մարդկային ահաւոր արիւնա-
հեղութիւնը Հայաստանէն երբ արդէն աւելի քան
մէկ միլիոն հայեր լքած են հայրենիքը եւ տա-
րածուած` աշխարհի ամէն կողմ։
եւ վերջապէս ան կ’եզրափակէ գրելով.
Շար. էջ 14
LUNDI 9 FEVRIER 2015 - MONDAY FEBRUARY 9, 2015 • ABAKA • 5
Տիար Յարութիւն եսայեանի Ծննդեան Տօնակատարութիւն
Թէքէեան Մշակութային Կեդրոնէն ներս
MATAJ B& MAMOUR:AN
ուրբաթ 19 Դեկտեմբեր 2014-ին,
Թորոնթոյի Թէքէեան Մշակութային
վարչութիւնը, իր Կեդրոնի սրահին
մէջ շքեղ ճաշկերոյթով մը տօնա-
խըմբեցին միութեան երեցագոյն
անդամն եր էն Տ ի ար Յարութիւն
եսայեանի Ծննդեան 92-րդ տարե-
դարձը:
Հրաւիրեալներուն շարքին ներ-
կայ էին, Ս. երրորդութիւն Հայց.
Առաք. եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւ
Արժ. Տ. Զարեհ Ա . Քհնյ. Զար-
գարեան, վարչական անդամներ,
բ ար եկա մ ներ ե ւ մ իութենական
համակիրներ.
Շ նորհ ա ւոր ակ ան բարեմաղ-
թ ա նք ն եր ով ե լ ոյ թ ունեցան Տէր
Զարեհ Քահանան, Պրն. Անդրանիկ
Չիլինկիրեան, Պրն. Ժիրայր Բէտէր-
եան, Պրն. Պետրոս Գոգորեան եւ
Թ.Մ.Միութեան Ատենապետ Պրն.
Գէորգ Թիւթիւնճեան. Ծափողջոյ-
ներու եւ բարի տարեդարձի երգի
ուրախ մթնոլորտի մէջ տեղի ունե-
ցաւ տարեդարձի կարկանդակի
հատումը Տիար Յարութիւն եսայ-
եանի կողմէ, որմէ վերջ ելոյթ ունե-
ցաւ շնորհակալական խօսքերով,
Թ.Մ.Միութեան վարչութեան եւ
ներկաներուն:
Այս ուրախ առթիւ Թորոնթոյի
Թէքէեան Մշակութային Միութեան
հետեւեալ ազգայիններ նուիրա-
տըւութիւններ կատարեցին՝ ստորեւ
կը ներկայացնենք ցանկը:
Տէր եւ Տիկ. Գէորգ Թիւթիւնճեան,
120.00 տոլար, Տէր եւ Տիկ. Հրաչ
Չալխուտեան, Տէր եւ Տիկ. Ժիրայր
Ազնաւուրեան, Տիկ. Սօնա Մէրճի-
մէքեան, Պրն. Պերճ լիւլէճեան, Տէր
եւ Տիկ. Վահրամ Սալիպեան, Պրն.
Ժիրայր Բէտէրեան, Տէր եւ Տիկ.
Պետրոս Գոգորեան, 100-ական
տոլար, Տէր եւ Տիկ. Պօղոս իշ-
խանեան, Պրն. Անտի իտըն, Տէր եւ
Տիկ. Ալեքսան Պալթայեան, Տէր եւ
Տիկ. նշան Մաճըլքեան, Պրն. Սար-
գիս Չիլինկիրեան, Պրն. Պետրոս
Չինչինեան, Տէր եւ Տիկ. էտի Խուն-
կանեան, Տէր եւ Տիկ. Վարուժան
Գարապուլութ, Օրդ. Սօնա Մի-
նասեան, Տէր եւ Տիկ. Ժիրայր երէց-
եան, Տէր եւ Տիկ. Թորոս Թորոսեան.
50-ական տոլար: Տիկ. Արփի ն է
նասար 40.00 տոլար եւ Տէր եւ Տիկ.
նշան Մալիզեան 30 տոլար:
Պրն. եսայեան, կը շնորհաւորենք
Ձեր տարեդարձը եւ կը մաղթենք
բ ո լո ր ս ր տ ո վ բ ա զմ ա թ ի ւ ն մ ա ն
առիթներ, ընդունելու բարեկամ-
ներու բարեմաղթութիւնները ու ձեր
գալիք տարիները սահին հանգիստ
ու ապահով:
ԱնցեԱլի ՔԱռուղիներէն
ՄիՀրԱն Տէր ՍՏեՓԱնեԱն ՄեԾ եղեռնի
50-ԱՄեԱԿին ի՞նՉ ԿԸ ԳուՇԱԿէր ԱրԴեՕՔ

6. 6 • ABAKA • LUNDI 9 FEVRIER 2015 - MONDAY FEBRUARY 9, 2015
Հրաշքով փրկուած՝ «Չարլի Հէպտօ»ի
աշխատակից՝ Մաթիու Մատէնեան
PA|’IK QALA|Y:AN
Աշխարհասփիւռ Հայ ժողովուրդը այս օրերուն
կը պատրաստուէր ոգեկոչել պոլսահայ նահա-
տակ լրագրող՝ Հրանդ Տինքի ութերորդ տարե-
լիցը: Այս օրինակ ցուրտ օրեր էին, երբ իմացանք
ահաւոր գոյժը «ԱԿՕՍ» թերթի գլխաւոր խմբա-
գիր, հայ ժողովուրդի երեւելի մտաւորական-
ներէն, որ յայտնի էր իր անվախ ելոյթներով ու
համարձակ յօդուածներով:
Խօսք ի ա զ ատութեան ջատագովն էր ան,
որուն գրիչէն ծորող արտայայտութիւնները
խոտոր կը համեմատէին իսլամ ծայրայեղա-
կաններու սկզբունքներուն: Տինք իր խմբագ-
րականներով միշտ կ’ընդգծէր Թուրքիոյ ժողո-
վըրդավարացումը, ինչպէս նաեւ Թուրքիոյ մէջ
խօսքի ազատութիւնը, փոքրամասնութիւններու
իրաւունքներու, ընդհանուր առմամբ մարդու
իրաւունքներու եւ յատկապէս Թուրքիոյ մէջ
ապրող հայ համայնքի իրաւունքներու հարցը:
Ծայրայեղ իսլամականներուն համար խօսքի
ազատութիւնը այլ սահմանում մը ունի, որուն
պատճառով անոնք յաճախ յարձակման թիրախ
կը դարձնեն հակաիսլամ քարոզչութեան ռահ-
վիրաները:
Անոնց վերջնագոյն թիրախն էր ֆրանսական
երգիծական CHARLIE HEBDO թերթի խմբագրա-
տունը, երբ Յունուար 7-ին զինուած յարձակում
կատարուած էր ֆրանսական հանրայայտ երգի-
ծական թերթի փարիզեան խմբագրութեան վրայ:
Աշխարհասփիւռ մամուլը ցարդ կ’արձագանգէ
սոյն ահաւոր միջադէպին մասին, որուն գործադ-
րողները երկու կամ երեք եղբայրներ են: Մի-
ջադէպը ակամայ կը վերյիշեցնէ երկու տարի
առաջ Պոստոնի Ուոթըրթաուն շրջանի պայ-
թումի ոճրային արարքը, որուն գործադրողները
եւս երկու ծայրայեղ իսլամիստ եղբայրներ էին:
Ըստ ոստիկանութեան վերջին տուեալներուն,
Փարիզի մէջ այսօր 12 մարդ զոհուած է, որոնցմէ
երկուքը՝ ազգային անվտանգութեան պաշտպան
ոստիկան էին: Առնուազն 10 մարդ վիրաւոր է,
որոնցմէ 5-ին վիճակը ծանր է:
Իսլամիստներու զայրոյթը յստակ էր, անոնք
վրիժառութիւն կ’ուզէին ցուցաբերել Մոհամմետ
մարգարէի ծաղրանկարին համար: Ամսագիրը,
որ հանրայայտ է իր հրապարակած ծաղրա-
նկարներով, յատկապէս կրօնական թեմաներով՝
հրահրած էր ծայրայեղականներու ցասումը:
Ակնյայտ էր, թէ յարձակումէն մի քանի ժամ
առաջ ամսագրին մէջ տպագրուած էր «Իսլա-
մական պետութեան» առաջնորդ Ապու Պաքր ալ
Պաղտատիի ծաղրանկարը:
Գործադրուած ահաւոր ահաբեկչութենէն ան-
միջապէս ետք «Չարլի Հէպտօ» թերթի երգի-
ծանկարիչներէն՝ Մաթիու Մատենեան ելոյթ
ունենալով ֆրանսական Canal+-ի եթերով, որոշ
մանրամասնութիւններ յայտնած էր թերթին
խմբագրութեան կեանքէն: Ըստ անոր, ամէն Չո-
րեքշաբթի առաւօտեան ժամը 10-ին, խմբագ-
րատուն կը հաւաքուէին ժողովի եւ «ուղեղներու
կուտակում»ի համար, սակայն յարձակման օրը
կամքէ անկախ պատճառներով ան ստիպուած էր
բացակայիլ: «Այդ առաւօտ ժամը 9-ին ես գլխա-
ւոր խմբագիր Ստեֆան Շարպոնիէին, կարճ
հաղորդագրութեամբ մը տեղեակ պահած էի, որ
պիտի չկարենամ գալ...: Այժմ ես միայն զոհ-
ւածներու մասին է’ որ կը մտածեմ».- յայտնած է
ան L’independant թերթին:
Սփիւռքի տարածքին հայ լրագրողը անվարան
զուգահեռներ կ’ընդգծէ Հրանդ Տինքի եւ «Չարլի
Հէպտօ»ի երգիծանկարիչներուն հետ, որովհե-
տեւ երկու պարագաներուն ալ զոհը մտքի ազա-
տութեան խորհրդանիշն էր: Կը գիտակցինք, թէ
պատահածը առաջին յարձակումը չէր թերթի
խմբագրատան վրայ, մի քանի տարի առաջ պար-
բերականին շէնքին վրայ արձակած էին պայթու-
ցիկով շիշեր, լրագրողները ստացած էին բազմա-
թիւ սպառնալիքներ, որուն պատճառով ալ գլխա-
ւոր խմբագիրը թիկնապահով կը դեգերէր:
Երկ ո ւ պ ա ր ա գա ն ե ր ո ւ ն ա լ խ մ բ ա գի ր ն ե ր
բազմիցս սպառնալիքներ ու վիրաւորանքներով
լեցուն նամակներ ստացած էին, որոնց հաւատք
չէին կրցած ընծայել, որովհետեւ ազատութեան
խորհուրդը միշտ աւելի բարձր կը հնչէր իրենց
իմացական աշխարհին մէջ:
Այս օր ա ւ ե լի քա ն ե ր բ ե ք, Ֆ ր ա ն ս ա ն ի ր
քրիստոնէական իտէալ խորհուրդներով, վճռա-
կան կեցուածք պէտք է ցուցաբերէ հակաքրիս-
տոնեա յ քա ղ ա քա կ ա ն շ ա ր ժո ւ մ ն ե ր ո ւ ն դ էմ ,
անվարան հաստատելով Ցեղասպանութեան
ժխտման քրէանացման օրէնքներ, քաղաքակիրթ
մարդկ ո ւ թ ե ա ն պ ա տ մ ո ւ թ ե ա ն էջ ե ր ը պ ղ ծո ղ
արարքներու դէմ: Ժամանակն է, որ Ֆրանսան
վաւերացնէ Եւրոպական Միութեան որոշումը
որով կը պահանջուի պայքարիլ օտարատեա-
ցութեան եւ ցեղապաշտութեան դէմ: Հայկական
Ցեղասպանութեան հարիւրամեակին նախօրէին,
Ֆրանսայի մէջ թուրք եւ ազերի քարոզչութիւնը
օրէցօր կը սաստկանայ: Այսօր աւելի քան երբեք,
քաղաքակիրթ ազգերու ձայնը առաւել եւս պէտք
է բարձրանայ՝ պաշտպանելու համար Մարդ-
կային իրաւանց եւ հիմնական ազատութիւն-
ներու սկզբունքները:
ՄԻՒՍ ԿՈՂՄԻՆՆԵՐԸ
Զարմանալի ենք։ Միեւնոյն ժամանակ ծիծաղելի եւ ցաւալի…
Ցաւալի է «Համազգային» կոչուած միութեան այն համակիրը որու
համար Թէքէեան Մշակութային Միութեան կազմակերպած ձեռնարկը
քաջալերելը անհնար է, որովհետեւ «միւս կողմէն են»։ Ընկեր, «Հա-
մազգային» բառը գիտե՞ս ինչ կը նշանակէ։ Ո՛չ, չե՛ս գիտեր։
Շատ շուտ մի դատէք։ Նաեւ ցաւալի է այն Հայը որ կը մերժէ Սուրբ
Յակոբ սրահէն ներս մէկ ոտք կոխել, որովհետեւ «անոնք իրենցմէ զատ
մէկուն չեն օգներ, ինչո՞ւ մենք իրենց պիտի քաջալերենք»։
Որքա՜ն պիտի փափաքէի որ դուք ալ Հայ ըլլայիք… որ ձեր գործու-
նէութիւնը Հայ ազգին համար ըլլար, իսկական «Համազգային»
ջանքեր… եւ ո՛չ թէ ձեր շրջանակին տպաւորելու համար՝ որոնք ձեր
մտքերուն մէջ այդ ապուշ գաղափարը ցանած են որ «անոնք միւս
կողմէն են»։
Ձեզմէ ոմանք Դաշնակցական են, ոմանք Հնչակ, ոմանք Ռամկա-
վար… ոմանք Պոլսեցի, ոմանք Պէյրութցի, ոմանք նոյնիսկ Գանատացի
կամ Ամերիկացի… այս վերջինները ամէնէն զարմանալիներն են… հո՛ս
ծնած, մեծցած, եւ միակ ձեւը որ գիտեն Հայ ազգին ծառայելու «միւս
կողմիններուն» վար զարնել է։
Այս 2015 տարուայ առիթով յիշենք մեր պապերը, մեր նախա-
ծնողները։
Յիշենք որ երբ Օսմանեան շուները կը հաւաքէին, կը ձերբակալէին
եւ վայրի գազաններու պէս՝ հրացանի ձգանի մէկ քաշուածքով՝ կը
մաքրէին Հայ ժողովուրդը, անոնք չէին հարցներ թէ ո՞վ Դաշնակ է, ո՞վ
Հնչակ է, ո՞վ Ռամկավար։
Հոն, Դաշնակը, Հնչակը եւ Ռամկավարը իրար կը փաթթուէին,
միասին կ՚աղօթէին, մինչ փամփուշտներն ու սուրերը իրենց մարմնի
ներքին գործարանները կը պատռէին։
«Միւս կողմինները» եղեր… Ո՞վ են արդեօք այս «միւս կողմինները»։
Գիտէ՞ք. միւս կողմինը ե՛ս եմ։
Ես ուր որ երթամ, կ՚ըսեն «միւս կողմէն է»։ Բայց ես ՀԱ՛Յ եմ։
Կ՚ուզէ՞ք Հայ ազգին օգտակար ըլլալ։ Գացէք «միւս կողմի» Հայերուն
օգնեցէք։
Ձեզի «դաւաճան» ըսողին յիմարութեան յանձնուելու տեղ իրենց
հասարակ գաղափարներուն վրայ խղճացէք… եւ յետոյ իրենց ալ սոր-
վեցուցէք թէ ինչ կը նշանակէ ՀԱՅԱՍԷՐ ըլլալ։
ԱՐՏԷՆ ԱՐԱԲԵԱՆ
Տողու Փէրինչէքի...
Շար. էջ 1-էն
նոյն դատարանին կողմէ կարծիքի
ազատութեան համար թրքական
դատարաններու 324 վճիռներու
բեկանումի պարագան:
Նոյնպէս միջազգային փաստա-
բան՝ Ճէֆրի Րոպըրթսըն յիշեցուցած
է թէ ժամանակակից աշխա ր հ ը
պէտք է ունենայ ազատ ապրելու
իրաւունքը, առանց ցեղապաշտա-
կան խտրականութեան եւ ատելու-
թեան սերմանումի: Ան յիշեցուցած է
թէ աշխարհի միակ երկիր ը ո ր
1915-ի պատահարները ցեղասպա-
նութիւն չի նկատեր Թուրքիան է, ու
եզրակացուցած է թէ կատարուածը
ողբերգութիւն չէ , այլ միջազգային
յանցագործութիւն, ու Թալէաթը
նկատած է Թուրքիոյ Հիթլերը:
Հայաստանը ներկայացնող դա-
տախազ Գէորգ Կոստանեան Հայոց
Ցեղասպանութեան հակիրճ նկա-
րագրութենէն ետք խիստ ակնար-
կութիւններով ըսած է՝ «Հայ ժո-
ղովուրդը փրկուեցաւ ու յաղթա-
հարեց: Բայց ան չէր ակնկալեր որ
հարիւրամեակի նախաշեմին պիտի
յայտնուի այս դատաստանի առջեւ,
կոյր ժխտողականութեան մը դի-
մաց, ուր առիթ պիտի ընծայուէր որ
ուրացողներ ապահով հանգրուան
ունենային իրենց յայտարարութիւն-
ներուն համար եւ գործածէին զա-
նոնք պատմութիւնը խեղաթիւրելու
քարոզչական նպատակներով»: Ան
նաեւ քննադատեց Վարի Պալատի
վճիռին սխալները, փաստերու ան-
ճշդութիւնը, իրաւաբանական եւ
տրամաբանական սխալները, որոնք
բարենպաստ պայմաններ ստեղծե-
ցին ուրացողներու համար: «Հայ-
կական կողմը այստեղ է ապահո-
վելու համար նմանօրինակ սխալ-
ն ե ր ո ւ կ ր կ ն ո ւ թ ե ա ն բ ա ցա ռո ւ մ ը
դատարանի մը կողմէ, որ հանդէս
կու գայ յանուն մարդու իրաւունք-
ներու», ըսած է Կոստանեան:
Թ ր քա կ ա ն կ ո ղ մ ի պ ա շ տ պ ա ն
փաստաբաններ՝ Մէհմէտ Ճէնկիզ,
Սթ էֆ ա ն Թ ա լմ ո ն ե ւ Լո ր ա ն Փէչ
կեդրոնացան այն գաղափարներուն
վրայ, թէ այս ատեանի նպատակը չէ
որոշել թէ ցեղասպանութիւն կա-
տարուած էր թէ ոչ, թէ Փէրինչէք չէ
ուրացած որ տեղահանութիւններ եւ
սպանութիւններ տեղի ունեցած են
եւ թէ Փէրինչէք Ֆրանսայի եւ Գեր-
մանիոյ մէջ եւս նոյն յայտարարու-
թիւնները կատարած է եւ չէ պատ-
ժըւած:
Այս դ ա տ ա վ ա ր ո ւ թ ի ւ ն ը դ ո ւ ր ս
ելած էր պարզ դատական գործո-
ղութեան մը պարունակէն եւ վե-
րածուած էր միջազգային հետա-
քըրքրութիւնը յուզող անցուդարձ
մը, մանաւանդ Ամալ Գլունիի նման
դէմքի մը մասնակցութեամբ: Դա-
տական գործողութիւններուն մօ-
տէն հետեւած եւ Հայոց Ցեղասպա-
նութեան մասին լայնածիր նկարագ-
րականներ հրատարակած են մի-
ջազգային մեծաթիւ լրատուական
միջոցներ ինչպէս՝ Ասսոշիէյթըտ
Փրէսս, Տը Թէլէկրաֆ, Տէյլի Մէյլ,
եւլն:
Կ’ակնկալուի որ դատաւորներու
վերջնական վճիռը յայտարարուի 4-
5 ամիսէն:

7. LUNDI 9 FEVVIER 2015 - MONDAY FEBRUARY 9, 2015 • ABAKA • 7
S E C T I O N F R A N Ç A I S E
LUNDI 9 FEVRIER 2015
Le changement en Azerbaïdjan, un
scénario gagnant pour l’Arménie
EDITORIAL ECRIT EN ANGLAIS
PAR EDMOND Y. AZADIAN
ET PUBLIE DANS THE ARMENIAN
MIRROR-SPECTATOR EN DATE
DU 23 JANVIER 2015
Des experts et des observateurs de
la presse occidentale ont remarqué
récemment l’intensification des cri-
tiques envers le gouvernement azéri et
son dirigeant autoritaire, Ilham Aliev.
On peut supposer une réelle détériora-
tion des relations américano-azerbaïd-
janaises. Mais ce n’est que la pointe de
l’iceberg, parce que de puissants cou-
rants, y compris les réalignements
régionaux et les changements tecto-
niques dans la politique mondiale -
jouent tous leur rôle.
Dans le monde intégré
d’aujourd’hui, toute action politique
crée un effet domino, et influence les
politiques, au loin, dans une autre
région.
Malgré la liberté absolue de la pres-
se aux États-Unis et en Europe, il y a
une collusion tacite entre les gouver-
nements et les grands médias. Par
exemple, un changement de politique
de grande envergure de la dernière
administration Bush serait annoncé en
éditorial du Wall Street Journal. De
même, la récente amélioration des
relations américano-cubaines a été
précédée par une série de commen-
taires éditoriaux dans le New York
Times encourageant l’administration à
renoncer à son isolationniste vieux de
50 ans envers Cuba. Ou les rédacteurs
du Times avaient des prémonitions ou
ils avaient reçu un hochement de tête
de l’administration afin de jeter les
bases pour le public américain vers un
changement de politique.
Et lorsque l’annonce spectaculaire
de M. Obama de changer de cap dans
les relations américano-cubaines a été
faite, certaines personnes ont cru en la
puissance de la presse pour influencer
les politiques.
C’est dans cette perspective que nous
devons analyser la poussée soudaine
des sujets négatifs autour de
l’Azerbaïdjan dans la presse américai-
ne. Ce n’est pas une nouvelle que
d’apprendre que l’Azerbaïdjan est,
depuis longtemps, dirigé par un
despote.
En outre un éditorial cinglant dans
l’édition du 11 janvier du New York
Times, montrait Aliev en « un magis-
tral Jekyll et Hyde politique, » et dyna-
mitait son bilan déplorable des droits
humains, l’Institut Brookings a publié
une analyse donnant à réfléchir sur les
relations Etats-Unis-Azerbaïdjan, rédi-
gé par Richard D. Kauzlarich. M.
Kauzlarich a été ambassadeur des
Etats-Unis à Bakou, et à ce titre,
n’avait d’autre choix que de débiter la
politique officielle du Département
d’Etat. Mais dans son article, il a pris la
liberté d’exprimer ses propres obser-
vations et points de vue, de dépeindre
l’Azerbaïdjan et ses autorités de leurs
vraies couleurs, pour le moins pas très
flatteuses. La conclusion est dans ces
quelques lignes : « Le 3 décembre 2014,
l’ère Heydar Aliev en Azerbaïdjan a
pris fin. Et ainsi s’en est allé la relation
politique précédemment étroite entre
les Etats-Unis et l’Azerbaïdjan. »
En plus de sa propre analyse, M.
Kauzlarich a fondé ses conclusions sur
un document publié par le haut-res-
ponsable de l’appareil présidentiel
azerbaïdjanais, Ramiz Mehdiyev, dans
lequel les relations américano-azer-
baïdjanaises sont présentées dans une
perspective de paranoïa politique
extrême.
M. Kauzlarich présente trois condi-
tions pour la restauration de la respec-
tabilité de l’Azerbaïdjan en Occident et
pose la question rhétorique :
« Impossible? Non, si l’Azerbaïdjan
désire et recherche vraiment le respect
international. Le respect résulte des
mesures prises. Libérer les prisonniers
politiques et négocier sérieusement
avec l’Arménie afin de mettre fin au
différend quant au Haut-Karabagh sont
la seule voie pour gagner ce respect. »
L’évaluation de l’ancien diplomate est
révélatrice des perspectives armé-
niennes et américaines. Par le passé,
Washington était confronté au dilem-
me de savoir si les intérêts ou les
valeurs des Etats-Unis étaient impor-
tants, Washington a souvent choisi les
intérêts des Etats-Unis lorsqu’il s’agis-
sait de l’Azerbaïdjan. Actuellement, il
semble que les États-Unis ont plutôt
opté pour les valeurs.
Dans un article publié sur le site
Open Democracy, Thomas de Waal,
associé principal pour le Caucase au
Carnegie Endowment for International
Peace, écrit : « Au cours de la dernière
année et demie, le gouvernement de
l’Azerbaïdjan a augmenté son caractè-
re méchant, autoritaire, et anti-occi-
dental. »
Les médias occidentaux sont inon-
dés de critiques acerbes du régime
Aliev. Depuis que Al Gore a invité Al
Jazeera sur les côtes américaines, la
chaîne favorise la politique des Etats-
Unis dans le monde, vêtu du costume
du Moyen-Orient. Publié sur le site
Internet d’Al Jazeera, il y a un article
d’Arzu Geybullayeva, un spécialiste en
droits humains, qui révèle : « Tant que
le président Ilham Aliev ne cessera de
dire qu’il n’y a pas de prisonniers poli-
tiques et pas de limitation à la liberté
d’expression en Azerbaïdjan - donnant
l’illusion d’un pays démocratique - peu
changera dans ce pays. »
Toute critique mis à part, vers où se
dirige l’Azerbaïdjan ?
L’article de Mehdiyev, faisant écho
à la voix de son maître à Ankara,
indique clairement que l’Azerbaïdjan a
adopté une ligne politique indépen-
dante.
La Turquie, tout en continuant
d’adhérer à l’OTAN, préconise la
même politique. Et puisque la Turquie
et l’Azerbaïdjan prétendent être une
nation avec deux gouvernements,
Aliev suit les traces de son mentor, le
président Recep Tayyip Erdogan.
Incidemment, ce dernier s’est rendu à
Bakou le 16 janvier dernier, et a éten-
du son soutien à Aliev, sur l’épineuse
question du Karabagh. Aliéné par
l’Occident, Aliev a, plus que jamais,
besoin de cette assurance.
Alors que l’Occident s’est engagé
dans une bataille colossale afin de
Suite à la page 8
Les saboteurs venus
d’Azerbaïdjan doivent être punis
David Babayan, attaché de presse du
Président du Haut-Karabagh, a déclaré
que « les saboteurs azerbaïdjanais
Dilham Askerov et Shahbaz Guliyev qui
ont effectué des actes de terrorisme
sur le territoire du Haut-Karabagh,
devront faire face au châtiment qu’ils
méritent selon la décision de la cour. »
David Babayan a ajouté : « Ils feront
face à un procès et nous considérons
que c’est une expression de la force du
Karabagh, que nous n’agissons pas de façon arbitraire, contrairement à
l’Azerbaïdjan. Leur crime a été prouvé lors d’un procès ouvert et équitable.
Askerov et Guliyev doivent être punis avec toute la rigueur de la loi. » Babayan a
souligné, en outre, qu’il excluait la tenue de discussions concernant les sabo-
teurs azerbaïdjanais.
Le représentant officiel du
Président de l’OSCE en exercice,
Andrzej Kasprzyk, est préoccupé par
la situation dans la zone du conflit du
Karabagh. « Les développements sur la
ligne de contact sont une cause de pré-
occupation pour le Président de
l’OSCE en exercice, et les coprési-
dents du Groupe de Minsk, » a-t-il
déclaré à l’agence APA.
Kasprzyk a dit qu’il recevait des rap-
ports de l’augmentation de « l’utilisa-
tion d’armes lourdes » en violation du
cessez le feu, et un nombre croissant
d’incursions à travers la frontière et la
ligne de contact.
« Il y a une augmentation du
nombre des victimes. Mon bureau a
effectué un exercice de contrôle sur la
ligne de contact le 14 janvier. Je ne
pouvais pas participer personnelle-
ment à la surveillance. À mon retour,
j’ai visité le Haut-Karabagh et Erévan,
et je me rendrai à Bakou. Je vais conti-
nuer à maintenir les coprésidents du
groupe de Mnsk de l’OSCE informés
de l’évolution de la situation, » a-t-il
ajouté.
Andrzej Kasprzyk préoccupé
par la situation dans la zone
de conflit du Karabagh
Les machinistes d’Arménie
renforcent les liens avec leurs
collègues Eurasiens
Les machinistes arméniennes renfor-
cent les liens avec leurs collègues de
l’Union économique eurasienne (EEU)
dirigée par la Russie.
L’économiste Vazgen Safarian, chef de
l’Union des producteurs de biens
domestiques d’Arménie (UDGPA) ainsi
que président du Parti progressiste-
communiste unifié d’Arménie, a donné
l’information lors d’une conférence de
presse.
Safarian a déclaré qu’à la fin de janvier,
l’Arménie se joindra au Conseil de coordination du développement de l’EEU. De
tous les pays observateurs, l’Arménie, représentée par l’UDGPA, deviendra
membre à part entière au sein du Conseil.
« Nous allons poursuivre nos discussions avec les collègues Eurasiens sur des
questions d’actualité pour nos entreprises industrielles, et rechercher des possi-
bilités de coopération, » a ajouté Safarian.

8. Le 22 janvier dernier, le Musée-
Institut du génocide arménien a pré-
senté deux revues, en langue armé-
nienne et en langue anglaise sur le
génocide arménien.
Haig Demoyan, directeur du Musée-
Institut du Génocide arménien et
Secrétaire de la Commission d’Etat sur
la coordination des manifestations
autour du centenaire du génocide
arménien, événement d’une importan-
ce historique, a déclaré que le Musée-
Institut allait envoyer un exemplaire
en langue anglaise aux universités
turques en premier.
La revue académique comprend des
sujets liés à l’histoire et l’historiogra-
phie du génocide arménien, ainsi que
la recherche complète et exhaustive
sur les problèmes et les aspects liés au
thème.
Le changement...
Suite de la page 7
bloquer le retour de Moscou sur
l’échiquier mondial, la Turquie a trou-
vé un créneau politique afin de
construire sa propre base politique,
indépendante des deux camps.
L’Azerbaïdjan progresse au même
rythme qu’Ankara, en raison de cer-
tains autres développements dans la
région :
• La chute spectaculaire des prix de
l’énergie ont dégonflé les rêves d’Aliev
voulant construire un pays à l’instar
des Emirats arabes.
• La confrontation entre l’Occident
et l’Iran a stimulé l’enjeu politique de
Bakou pour les puissances occiden-
tales et Israël, comme poste d’écoute
et rampe de lancement potentielle
contre l’Iran. Avec l’accord nucléaire
devenu presque une réalité,
l’Azerbaïdjan ne peut plus servir
d’atout ni pour l’Occident ni pour
Israël.
• Le demi-tour de la Turquie vers la
Russie, et la signature de l’accord sur
l’énergie a poussé l’Azerbaïdjan vers
l’Union eurasienne menée par la
Russie.
La Russie se défend à son tour dans
le but de retrouver son ancien statut
de puissance mondiale. La Chine a
exprimé sa solidarité avec la Russie,
croyant que si Moscou échoue,
l’Occident n’épargnera pas Pékin, qui
est déjà en voie de devenir un acteur
mondial important.
La Chine s’est engagée non seule-
ment à soutenir financièrement la
Russie, mais a aussi signalé tacitement
qu’elle pouvait utiliser ses actifs améri-
cains comme arme pour déstabiliser
l’économie des Etats-Unis.
A travers ces bouleversements poli-
tiques, Bakou est sur le point de choi-
sir sa politique, qui peut le conduire
dans l’orbite de l’influence russe, où
l’Arménie est confortablement instal-
lée.
D’une part, la fracture Etats-Unis-
Azerbaïdjan peut offrir un confort à
l’Arménie car les États-Unis ne peu-
vent plus imposer une solution pro-
azérie, en particulier alors que l’article
907 du Freedom Support Act est tou-
jours en vigueur.
D’autre part, il serait trop risqué
pour l’Azerbaïdjan de céder à la pres-
sion de Moscou et de se joindre à
l’Union douanière.
Dans ces nouvelles circonstances, il
est de l’intérêt de la Turquie d’intensi-
fier les tensions entre l’Arménie et
l’Azerbaïdjan afin de se protéger des
demandes arméniennes et de jouer le
rôle du sauveur de Bakou.
Ainsi, Moscou deviendrait l’arbitre
final, ayant trois choix : 1. Poursuivre
le statu quo, garder les deux pays en
attente d’une solution en leur faveur ;
2. Forcer l’Arménie à faire des conces-
sions pour obtenir l’allégeance de
l’Azerbaïdjan, ou 3. S’engager, dans
une perspective plus large, dans un
programme de développement écono-
mique pour créer ses propres marchés
et forcer les parties à coopérer, dans
ce cas, en levant nécessairement le
blocus et reprendre ainsi une vie nor-
male.
La dernière option marquerait un
résultat gagnant pour toutes les par-
ties.
Traduction N.P.
Le ministre des Affaires étrangères d’Arménie, Edouard Nalbandian, a reçu le
ministre d’Etat aux Affaires étrangères du Japon, Minoru Kiuchi, en Arménie
pour le lancement des activités de l’Ambassade du Japon à Erévan.
Nalbandian a dit hautement apprécier la décision du gouvernement japonais
d’ouvrir une ambassade dans la capitale arménienne, qui poursuivra le dévelop-
pement des relations entre l’Arménie et le Japon.
Kiuchi a, pour sa part, souligné le développement des relations avec
l’Arménie, ce pourquoi il a été décidé d’ouvrir une ambassade japonaise à
Erévan. Il a également transmis les condoléances du gouvernement japonais sur
la récente tragédie de la ville de Gyumri, en Arménie, où une famille entière a été
brutalement tuée.
Par la suite, les interlocuteurs ont discuté de pistes pour dynamiser la collabo-
ration entre l’Arménie et le Japon.
Le ministre Nalbandian a également remercié le Japon pour son assistance
continue dans le développement de l’Arménie et a souligné l’importance de ce
soutien.
En outre, ils ont échangé des vues sur plusieurs questions régionales et inter-
nationales d’urgence. Dans ce contexte, Edouard Nalbandian a informé Minoru
Kiuchi des efforts de l’Arménie et des pays coprésidant le Groupe de Minsk, afin
de parvenir à un règlement pacifique du conflit du Haut-Karabagh.
8 • ABAKA • LUNDI 9 FEVVIER 2015 - MONDAY FEBRUARY 9, 2015
Renforcement des relations
entre le Japon et l’Arménie
Revue sur le génocide arménien en
anglais destinée à la Turquie
Le président israélien reconnait
le génocide arménien à l’ONU
Le Président israélien Reuven
Rivlin a déclaré mercredi devant
l’Assemblée générale des Nations
Unies que les accusations “cyniques“
contre Israël de crimes de génocide
et de guerre nuisent à la capacité de
l’organisation mondiale pour lutter
contre la vraie chose.
Prenant la parole afin de marquer
la Journée internationale du
Souvenir de l’Holocauste devant
l’assemblée, Reuven Rivlin a men-
tionné le génocide arménien de 1915
- la mort de plus d’un million de res-
sortissants arméniens par la Turquie - qui n’est pourtant pas reconnu
comme un génocide par Israël affirme le journal Haaretz.
Une intervention militaire russe pour
aider l’Arménie est inutile
L’armée arménienne est assez forte
pour contenir l’Azerbaïdjan et mainte-
nir le statu quo au Haut-Karabagh sans
intervention militaire directe de la
Russie, a indiqué hier Seyran Ohanian.
Le ministre de la Défense a déclaré
que l’Arménie ne fera donc pas appel à
l’OTSC dirigée par la Russie pour
l’aider à faire face à ce qu’il appelle la
croissante violations du cessez-le-feu
par les forces azerbaïdjanaises. “L’armée arménienne a prouvé qu’elle est une
force en constante amélioration et je ne pense pas que ces foyers de tension
pourraient nous obliger à faire appel à l’OTSC“, a t-il déclaré lors d’une conféren-
ce de presse. “Nous sommes maintenant prêts pour toute action“ a t-il ajouté, fai-
sant écho aux menaces exprimées par le président Serge Sarkissian lundi.
S’adressant aux hauts gradés de l’armée arménienne et aux hauts respon-
sables du ministère de la Défense à Erevan, Sarkissian a averti qu’il pourrait
ordonner des frappes plus fortes contre l’armée azerbaïdjanaise. Ses remarques
ont suivi une recrudescence de combats meurtriers dans la zone du conflit du
Karabagh. Le ministère de la Défense de l’Azerbaïdjan a écarté les menaces de
Sarkissian hier. “Les forces armées de l’Azerbaïdjan vont se battre pour la restau-
ration de l’intégrité territoriale du pays jusqu’à la dernière goutte de notre sang“,
a indiqué le ministère dans un communiqué. Malgré ces alertes de représailles
arméniennes fortes, Ohanian a déclaré qu’une nouvelle guerre arméno-azerbaïd-
janaise est encore peu probable, malgré la dernière escalade. “Le responsable
d’une structure militaire ne peut se permettre d’exclure 100 % des hostilités“, a
t-il dit. “Mais nous ferons tout - et notre leadership politico-militaire travaille
dans cette direction - pour empêcher que les violations du cessez-le-feu ne se
transforment en une guerre tous azimuts“.

9. LUNDI 9 FEVRVIER 2015 - MONDAY FEBRUARY 9, 2015 • ABAKA • 9
E N G L I S H S E C T I O N
MONDAY FEBRUARY 9, 2015
Christopher Atamian
Christopher Atamian is a native New Yorker who
writes about different topics of interest in the arts
and current events.
It has been nearly one hundred years since April
24, 1915 — the infamous day when Armenian intel-
lectuals of the Ottoman Empire were rounded up in
the dead of night and sent to be executed in inland
concentration camps in Ayash and Chankari. This
event followed on nearly two decades of ethnic
cleansing and pogroms against Armenians that included the murder of some
300,000 Armenians by Sultan Abdul Hamid in 1896 and 30,000 killed during the
Adana Massacre in 1909.
In the ensuing decade, the entire Armenian Plateau and the rest of the
Ottoman Empire was ethnically cleansed of 1.5 Million Armenians as well as 1.5
million Assyrian and Pontic Greeks—nearly the entire empire’s Christian popula-
tion. Christians were rounded up and locked inside churches that were set on
fire and burned alive or thrown into caves with sulfur thrown on top of them and
cremated in primitive gas chambers. The Turks, aided and abetted by their ally
the German Kaiser seized Christian properties and bank accounts, raped and
enslaved women and children and forced thousands to convert to Islam under
pain of death. The vast majority of the Armenian population was deported to
concentration camps in Syria—a thousand-mile trek through the desert that few
survived. Those that did often ended up dying of disease and malnutrition. The
local Arab population recalls seeing the Armenian survivors straggle in emaciat-
ed and famished like wild animals, emerging from the desert sands like some
frightening army of living dead. Many fell to their knees and broke down, invok-
ing the name of all-powerful
Allah to ask what could possi-
bly have befallen these poor
refugees.
One hundred years of offi-
cial Turkish state denial have
left Armenians alone and bit-
ter, but all over the world, this
Christian people known as the
“Jews of the Caucasus” have
rebuilt communities and pros-
pered as they have in Soviet
and now independent Armenia.
The reasons behind the
Armenian Genocide include a
surreal mix of ethnic and finan-
cial jealousy—the Armenian Amira class for example ran everything from the
state mint to the bread factories and most of the empire’s industry, while the
Greeks and Levantines were the most successful diplomats and merchants as
well.
Taking advantage of Christian missionary zeal in the Empire, Armenians were
also its most educated element. The Turks, who had lost the entire Western part
of their empire during the Serbian and Greek Wars of Independence reacted to
the cloak of opportunity presented by WWI when the West had other concerns,
to launch a veritable full-scale jihad against the infidel dhimmi or non-Muslim
minorities.
A century later we know that unfortunately genocide is not a Turkish special-
ty, though they carried theirs out with a sometime grotesque zeal, releasing pris-
oners and the insane from jails so that the Armenians and other Christians would
be massacred with particular viciousness. The Holocaust of the Jews in World
War Two, the killing fields of Cambodia, the Bosnian cleansing by Serbs only
twenty five years ago and most recently the Rwandan Genocide when brother
tribes of Hutu set upon their Tutsi brothers, hacking people to death by the thou-
sands with primitive machetes, lead us to the unfortunate conclusion that the
genocidal instinct is deeply ingrained in human DNA. As the theorist Marc
Nichanian has pointed out elsewhere, what was the Trojan War if not an exam-
ple of early ethnic cleansing as the Greeks laid waste to Troy’s entire population,
also of Hellenic ethnicity?
The Huffington Post
One Hundred Years of Solitude
The Armenian Genocide and
Ethnic Cleansing, 2015
Armenia’s Defense Minister warns
on taking measures to impose
peace on Azerbaijan
YEREVAN (ArmRadio) — Speaking at a press conference Tuesday on the
occasion of the 23rd anniversary of the third Armenian republic’s armed forces,
Armenia’s Defense Minister Seyran Ohanian praised the Armenian army.
“Thanks to correct assessments of the situation and adoption of new
approaches, Armenia’s forces have not only managed to protect the borders of
the country, but have also grown into an army corresponding to the standards of
the 21st century,” Ohanian said.
“Azerbaijan continues its over-militarized policy, spreading hatred towards
Armenians among its society. The adversary has attempted a number of subver-
sive acts over the past year and has launched a war of snipers, with an aim of
testing the strength of the Armenian forces and escalating the situation. However
in case of a slightest success, Azerbaijan would take more serious steps. They
have not had serious achievements, the Armenian soldier has prevented this,”
Ohanian said.
But Minister Ohanian added, “The situation at the Armenian-Azerbaijani bor-
der is unacceptable to the military-political leadership and the people of
Armenia.” Therefore, he said, decisive actions are necessary. “We must either
maintain the ceasefire regime, or take corresponding measures to impose peace
on Azerbaijan.
If our neighbor doesn’t understand that he should stick to the ceasefire agree-
ment, he should be given an abrupt response, and we are capable of doing it,”
Ohanian said.
On 27 of January, president of the
Republic of Armenia Serzh Sargsyan
met yesterday with His Holiness
Karekin II, Supreme Patriarch and
Catholicos of All Armenians and His
Holiness Aram I, Catholicos of the
Great House of Cilicia.
The President of the Republic, the
Supreme Patriarch and the Catholicos
of the Great House of Cilicia discussed
the activities of the State Commission
in charge of Coordinating the Events
Dedicated to the 100th Anniversary of
the Armenian Genocide prior to the
Commission’s first session of the year,
as well as the participation of the
Armenian Holy Apostolic Church at
the international and inter-ecclesiasti-
cal levels and in the Diaspora.
The interlocutors also touched
upon State-Church relations and the
close collaboration between the two,
as well as major issues and the current
challenges facing the nation and the
Church.
President Meets Catholicos of
All Armenians and Catholicos
of Great House of Cilicia

10. President of Armenia
Serzh Sargsyan on
Tuesday 27 of January
received Foreign Minister
of Iran Mohammad Javad
Zarif.
Welcoming Mr. Zarif
and the delegation,
President Sargsyan under-
scored importance of high
level visits that are open
up a good opportunity to
discuss prospects for de-
velopment of Armenia-Iran cooperation.
President Sargsyan recalled his visit to Iran back in 2013 and his meeting with
Iranian counterpart Hasan Rouhani. He pointed out Armenia’s readiness and
interest in deepening friendly relations with the Islamic Republic.
In turn, Minister Zarif said Armenia-Iran relations can serve as an example of
peaceful co-existence between a Muslim and a Christian state. He also noted
Iran’s interest in developing ties in all areas.
The sides stressed importance of economic cooperation, and especially con-
sistent work on planned major projects that will contribute significantly to the
growth of trade between the two countries and will impact strengthening of clos-
er relations in other areas.
The Armenian leader and Iranian foreign minister also discussed regional and
international issues and challenges, stressing importance of mutual support in
order to confront the existing problems and achieve lasting peace and stability.
10 • ABAKA • LUNDI 9 FEVRVIER 2015 - MONDAY FEBRUARY 9, 2015
Armenian Church of Mosul torched
by Islamic State
Islamic State insurgents have burnt down one of the oldest Armenian church-
es in Mosul, northern Iraq, BasNews agency reported.
An Armenian church was torched in the Wahda neighborhood of the city.
“The church belongs to the Armenian Christians and was regularly used for wor-
ship,” said Saed Mamuzini, a KDP official from the city.
According to the agency, when insurgents took control of Mosul in June 2014,
Armenians and Christians fled to the provinces of the Kurdistan Region.
French Magazine “l’Histoire”
Devotes 50 Pages to Armenia
Series of expanded articles of 50
pages, titled “Armenians: first geno-
cide of the 20th century” were pub-
lished in February’s edition of the
leading French magazine
“l’Histoire,” dedicated to 100th
anniversary of the Armenian
Genocide.
Pieces on the Armenian Genocide
by researches and historians, that
come along with infographics and doc-
umentary scenes, are presented on the
pages of the magazine.
An expanded article by French
Armenian historian Raymond
Harutyun Kévorkian titled “Scenario of
one annihilation” presents the sce-
nario of a crime committed against the
Armenians, analyzing facts of inten-
tion, plan, order stages of implementa-
tion, consequences, as well as maps of
massacres and deportation.
In an interview with Director of
National Center for Scientific
Research of France François
Georgeon “l’Histoire” magazine reveals
the role by the Armenian community
in Ottoman Empire before the
Genocide. An interview with promi-
nent genocide scholar Yves Ternon is
dedicated to the awakening of the
memory of the Armenian Genocide
generations later, since 1950s.
Other articles present the current
image of Diaspora, Armenophils move-
ment headed by Jean Jaurès, as well as
the raise of the Genocide recognition
issue by Turkish intellectuals over the
past years, including Taner Akçam’s
article, titled “Why Turkey does not
open its Archives.”
Levon Aronian Had ‘Modest Results’
at Veik-an-Zee This Time
The Veik-an-Zee chess tournament is over. Last year’s winner, Levon Aronian
was in the mood to win, lose or tie matches. Armenia’s strongest chess player
lost three times, won one match and tied all the other matches and ended up in
10thplace, The Diary of the Netherlands reports.
Member of the second group, U.S. representative, 15-year old Samvel Sevian
performed better and won 6th place. The Armenian chess player, who is consid-
ered one of the world’s youngest grosmeisters, improved his ratings after scoring
five victories, tying five matches and losing three.
Ingenuity of Anya Pogharian,
inventor of a dialysis machine –
Winner of Science Expo 2014
Anya Pogharian, a young student presently studying at Marianopolis College,
while doing volunteer work at Montreal General Hospital had the brilliant idea
and the strong determination to develop a dialysis machine, one that would be
readily accessible to institutions at a very low cost compared to the presently
used dialysis machines.
The 17 year old brilliant student is the inventor of other devices in education
and health and has earned Super Expo-sciences prizes.
The dialysis machines for kidney deficiency, presently used in our hospitals
cost $30,000 compared to $ 500 for the one that Anya has developed. The inge-
nuity of the young inventor is that all parts used for this new machine are readily
available at a very low cost.
Although this new machine simulates the work of the present one, it still has
to go through an extensive validation process before it is approved by authori-
ties.
This new machine, in addition to being useful in our hospitals, will be welco-
med in developing countries where access to kidney deficiency treatment is limi-
ted due to high costs.
V.M.
Zarif: Armenia-Iran relations
can serve as an example for
world states

11. Դոկտ. Հրայր ՃէպէՃեան
Հօր ենական մեծ հայրս՝
Տ օքթ. Աւետիս Ճէպէճեան՝
Այնթապի ծնունդ, մահացած է
իմ ծնունդէս առաջ։ Այս իմաս-
տով՝ առիթը չեմ ունեցած հան-
դիպելու եւ ճանչնալու զինք։
Բայց շատ բան տեղեկացած եմ իր մասին մեծ
մօրմէս ու տակաւին հօրմէս եւ ընտանիքէս...։ Եւ
նկատի ունենալով որ իր բժշկական ասպարէզին
հետ՝ նաեւ ունեցած էր հասարակական, ազ-
գային , եկ եղեցակ ան ո ւ գրական-հրապա-
րակագրական բազմաթիւ աշխատանք, ծանօ-
թացած էի իրեն այդ միջոցաւ ալ։ Կարդացած եմ
իր գրութիւններէն եւ կրցած եմ հասկնալ իր
հ ետ ա ք ր ք րութիւնները...։ Բայց այն ինչ որ
ուշագրաւ էր, իր ետին ձգած աշխատանքներուն
մէջ իր յուշագրութիւններն էն՝ գրուած 1914-
1919 թուականներուն միջեւ՝ եւ հայատառ թրքե-
րէնով...։
Աւետիս Ճէպէճեան աւարտած էր Սուրիական
Բողոք ա կ ա ն Գո լ էճը (այժմ Ամերիկեան Հա-
մալսարան Պէյրութ-Լիբանան) բժշկական ճիւղը՝
1903 թուականին։ Առաջին Աշխարհամարտին
ծառայած էր Օսմանեան բանակին մէջ որպէս
սպայ-բժիշկապետ։ Պատերազմի ընթացքին ան
ղրկուած էր տարբեր «ճակատներ» ՝ Օսմանեան
բանակին հետ...։ Իր օրագրութիւնները՝ գրուած
Օսմ ա նե ա ն բ ան ակ ի մ էջ իր զինուորական
ծառայութեան ժամանակ՝ 1986 թուականին
թարգմանուած էր Հայերէնի եւ հրատարակուած
Պէյրութ։
Յուշագրութիւններ շատ են եւ մանաւանդ
Հայկական Ցեղասպանութեան հետ առնչուած։
Սակայն այն ինչ որ կրնայ իւրայատուկ ըլլալ այս
պարագային, որ այս յուշագրութիւնը կու գայ
Օսմանեան բանակի մէջ ծառայած հայ սպայի մը
կողմէ, որ երբեք «դասալիք» չեղաւ՝ նոյնիսկ երբ
«... անախորժութիւններ եղան՝ հայ ըլլալուս
պատճառով» (Յուլիս 16-29, 1917 Փերվերլի)։
Օ րա գր ութիւնը սկսած էր 3 Նոյեմբերի
1914-ին՝ եւ վերջին յուշը եղած է Դեկտեմբերի
1919-ին։ Եւ յուշերը այլազան էն...։ Եթէ մէկ
կողմէ կայ գեղեցիկ նկարագրութիւնը Արեւմը-
տահայաստանի տարբեր քաղաքներուն մասին՝
բայց նաեւ յուզում, ցաւ, կարօտ, վախ ու ողբեր-
գութիւն...։ Եւ այս հոգեկան ներաշխարհի վրայ
կու գայ աւելնալու պարտականութեան եւ պա-
տասխանատուութեան գիտակցութիւնը՝ եւ
զինուորականի ու բժշկական առաքելութեան
նկատմամբ իր ուխտը...։
Եւ միայն զինադադարէն ետք է՝ եւ ինչպէս ինք
կ՛ըսէ՝ «... այսօր զինացրուեցայ...գիշերը չկրցայ
քնանալ» (Նոյեմբեր10-15, 1918 Վան) ուր կը
սկսի Աւետիս Ճէպէճեանի « տունդարձի երկար
ճամբան…»։
Բայց մինչեւ այդ՝ կայ Աւետիս Ճէպէճեանի՝
հայուն՝ ապրած երկար, տառապալի ու մինակ
կ եա նք ը… ։ Իր ը նտանիքէն հեռու՝ նոյնքան
լեցուած իրենց կարօտով եւ իր ժողովուրդին
ապրած ո ղբ երգո ւթեան ցաւով, ան պիտի
հասնէր տուն…։
Աւետիս Ճէպէճեան կը սիրէ բնութիւնը եւ
անոր գեղեցկութիւնը…։ Չաթալճա…։ «Ինչ հա-
ճելի մարգագետիններ ու ամէն տեղ դալար,
կանաչ սարեր։ Ռումելին (Պոլսոյ արեւմուտքը)
դրախտ մըն է եղեր…» (Սիլիվրի Նոյեմբեր 5,
1 914)։ Եւ կը հ իան այ Արարատ լերանը…։
«Մասիսն ու Արարատը եզակի հմայիչ տեսարան
մը կը գոյացնեն։ Շատ հաճելի զգացումներու
տուն կո ւ տ ան ի նձ մ օտ։ Աննման, շքեղ ու
օգոստափառ լեռ մըն է Արարատը (Նոյեմբեր
5,1914)։
Բայց այդ գեղեցիկ տարածաշրջաններուն մէջ
ապրած է նաեւ պատերազմին «տգեղութիւնը»…։
Եւ այդ տ գեղ ութիւնը նկարագրած է ման-
րամասնութեամբ։ «… շատ ցաւալի տեսարաններ՝
մարդու գանկերով, թեւերու եւ սրունքներու
ո սկորնե րո վ լ եցուն ամէն կողմ։ Շրափնելի
փամփուշտի կտորներ, վրանի մնացորդներ,
կ օշիկի կ տ որ ներ ամ էն տեղ…» (Դեկտեմ-
բեր1,1914, Նագգաշ)։ Չանագ գալէի պատե-
րազմը կը նկարագրէ իր ամբողջութեամբը՝
սկսելով Ապրիլ 18,1915 էն...։ «Կէսօրէ ետք
ժամը չորսին, ահա եւ թշնամի օդանաւ մը, որ
գիշատիչ թռչունի նման մեր վրայ կը սաւառնի։
Յանկարծ ամէն կողմէ կրակ բացուեցաւ իմ վրայ,
սակայն չկրցան դպչիլ.օդանաւը անդադար կը
պտըտէր...»։ Բայց առկայ էր նաեւ այդ պա-
տերազմի մէջ իր տոկալու հաւատքը։ « Այս
առաւօտ հաղորդուեցաւ թէ Ագպաշի բժշկական
առաջին կայանին նշանակուած եմ։ Հիւան-
դանոցներէն ելլելով պէտք է հաստատուիմ ռումբ
եւ թօրփիլներ տեղացող այս վայրը։ Աստուծոյ
կ՚ապաւինիմ հոս զիս պաշտպանելու համար»
(Օգոստոս 26, 1915 Ագպաշ)։
Եւ չուշանար բժշկական իր առաքելու-
թիւնները՝ եւ այդ առաքելութեան մէջ ապրուած
«գունաւոր» օրերը…։ «Մեր բանակայիններուն
մօտ շատ բարձր թիւով մալարիայի տենդ կայ։
Գործս շատ է։ ( Օգոստոս 9-10,1915 Գալէ)։
«11,000 վիրաւոր եկած էր եւ անոնց վէրքերը
դարմանելու ատեն չկայ. Զբաղած ենք միայն նաւ
բարձրացնելով ուղարկելու համար։ Տեսնենք ինչ՞
պիտի պատահի»։ (Օգոստոս 11-12, 1915 Ագ-
պաշ)։ «…այս գիշեր անքուն մնացի մինչեւ
առաւօտ.այդքան որ շատ է գործը։ Այս տողերը
կը գրեմ հսկայ հիւանդատար նաւու մը մէջ 2000
վիրաւորներով լեցուն։ Պատերազմը կրկին
անգամ բռնկեցաւ ահաւոր սաստկութեամբ»
(Օգոստոս 14-15,1915 Ագպաշ)։
Եւ կարծէք չէր բաւեր պատերազմի արհա-
ւիրքը՝ եւ Աւետիս Ճէպէճեան պիտի ապրէր նաեւ
«հայուն»ը…։Եւ մէկ-մէկ պիտի նկարագրէ ապ-
րըւած «վիշտը»՝ մինչեւ որ՝ ինչպէս որ ինք կը՚սէ
քանիցս՝ « …սիրտ չունեցայ օրագիրս շարու-
նակելու»։
«12000 գաղթականներ անցան Մարաշի քո-
վէն.անգութ, անհամար տեսարաններ ու նկա-
րագրութիւններ.այդ պատճառով ալ սիրտ
չունեցայ օրագիրս շարունակելու ( Մարաշ 11-
20, Յունիս,1916)։ Ու կը հանդիպի հայու բե-
կորներու…։ « Խապուզէ հայկական գիւղը՝ ամ-
բողջովին պարպուած…մնացած էին հինգ ըն-
տանիքներ միայն, որոնց այցելեցի։ Երկրորդ
հանգրուանը եղաւ Կլուշկերտ անուն ուրիշ հայ
գիւղ մը։ Այս կողմերը հարիւրաւոր նման հայ
գիւղեր կան, բոլորը դատարկ, բնակչութիւնը
տեղահան։ Կլուշկերտէն ելլելով հասանք Բալուէն
մէկ ու կէս ժամ հեռաւորութեան վրայ Խօշմաթ
հայկական գիւղը, ուր սկսանք հաստատուիլ։
Երեք հարիւր տուն գիւղի մէջ մնացած էին չորս
կամ հինգ ընտանիքներ։ Քիւրտ տարագիրներ
փլած էին բոլոր տուները» (Սեպտեմբեր 21-30,
1916 Խօշմաթ)։
Եւ Աւետիս պիտի դիմանար նաեւ տեսնելով
«հայու ոսկորներ»…։ « …Այստեղ հասանք երեք օր
առաջ։ Տիգրանակերտի հովիտը տարածուն է։
Ճամբան ականատես եղայ սիրտ ճմլող տեսա-
րաններու.ամէն տեղ հայերու ոսկորներ…»
(Մարտ 31-Ապրիլ 5, 1917 Տիգրանակերտ)։
Աւետիս հեռուէն կ՚ապրի նաեւ իր հարա-
զատներուն տառապանքը։ «…երէկ Վերապատ-
ւելի Տիգրան Գունտագճեանի (իր աներձակը-ՀՃ)
վախճանումը լսելով շատ տխրեցայ» (Փետրուար
20-24, 1916 Պերգոս)։ Ու տակաւին…« …Նոյեմի
քրոջս Սեպխա լեռը՝ Սուրիական անապատ
քշուած եւ Գէորգ ու Կարապետ տղաներուն մա-
հացած ըլլալը տեղեկանալով՝ շատ տխրեցայ
(Ապրիլ 4-6,1916 Գըրլգ-քիլիսա)։
Բայց կայ նաեւ Աւետիսին մարդկային նե-
րաշխարհը՝ եւ այդ ներաշխարհին ապրուած
վերիվայրումները…։ «…Նոյեմբեր 11ին 40 տա-
րեկան եղայ, վշտալի տարեդարձ։ Ալ տեսնենք,
41ը կը բոլորեմ՞ արդեօք.ուր՞ եւ ինչպէս՞…»
(Նոյեմբեր 11-13, 1916, Խօշմաթ)։ Բայց տան եւ
ընտանիքի կարօտը՝ միշտ ալ յոյսով լեցուցած է
զինք…։ «…զաւակներուս՝ Ռոպէրին եւ Վահէին
նկարները ստանալով շատ ուրախացայ» (Մարտ
14-18, 1917 Խօշմաթ)։
Աւետիս Ճէպէճեանը հայն էր՝ որ գիտակից էր
իր պաշտօնին եւ անոր նուիրուածութեանը…։
Պատերազմի ժամանակ երբ ռումբէ զարնուած
ուտեստեղենի նաւը սկսաւ հրկիզուիլ՝ ոչ մէկ
Թուրք զինուոր կը համարձակէր զայն մարել…։ Եւ
Աւետիսն է դարձեալ…։« ...Եղած բարձրութենէս
վեր կանգնելով՝ զինուորներուն բացականչեցի,
«Օն, արսլաններս, Վաթանին ծառայելու օրը այս
է. օն, հրդեհը մարելու, օն»։ Ընկճուած զինուոր-
ները սիրտ առնելով վար խոյացան այդ ցից
զառիթափէն՝ եւ սկսան կրակը մարել…» (Սեպ-
տեմբեր 2-3, 1915 Ագմաշ)։
Եւ անպայմանօրէն կը սկսիս հարց տալ՝ թէ
ինչպէս՞ կրնայ Թուրքը Հայը մեղադրել՝ որ ան
դաւաճանած է եղեր պետութեան՝ իմմա «վա-
թանին»՝ Առաջին աշխարհամարտի ընթացքին…։
Բայց Աւետիս լաւ հասկցած էր Թուրքը…։ Ան չի
վարանեցաւ իր յուշերուն մէջ յիշել թէ «…վայրագ
ժողովուրդ է…» (Յուլիս 25-30, 1916 փերվերլի)։
Եւ ան յա ճա խ ա պ ր ե ցա ւ Թ ո ւ ր քի ն « …ա ն ա -
խորժութիւններուն…հայ ըլլալուն պատճառով»
(Յուլիս16-29, 1916 Փերվերլի)։
Աւետիս ապրեցաւ այս բոլորը՝ քանի ունէր
հայուն «տան կարօտը»…։ Եւ չուզեց այդ «կա-
րօտը» անկատար ձգել…։ «…Տունի մասին կը
խորհիմ յարատեւ։ Երկու օրէն ճամբայ կ՚ելլեմ»
(Նոյեմբեր 10-15, 1918 Վան)։
Եւ կը սկսի Աւետիսի «տունդարձի երկար
ճամբա ն » …։ Եւ ա յդ ե ր կ ա ր ճա մ բ ա ն ՝ պ ի տ ի
ընդգրկէր քառասուն օր ոտքով ճամբորդու-
թիւնը…։ Եւ յոգնութիւնը պիտի չխանգարէր որ
ան նկարագրէր Վանը՝ « …լիճը, վարագայ եւ
Սիփան լեռներով, շատ հաճելի տեսարան մը կը
հայթայթէ»(Նոյեմբեր 15-20,1918 Վան)։ Եւ նաեւ
նոյնինքն ոտքով ճամբորդելու արկածախնդրու-
թիւնը…։ «…Վեց օր է ոտքով կը ճամբորդենք.
այսօր չափազանց յոգնած եմ։ Յարմար սնունդ
չկայ։ Այսօր մեր չորս սայլերը ձիւնի մէջ խրուե-
ցան։ Ալ գա յլե ր , վ ո հ մ ա կ ն ե ր ո վ …։ կ ե ա ն քի ս
ամէնէն անմոռանալի օրերը կ՚անցնեմ։ Սակայն
տուն վերադառնալու զգացումը փորձանքներս
մոռցնել կու տան…» (Նոյեմբեր 28-30, 1918
Աղճաճ)։ Եւ դարձեալ հայկական գիւղերը…«
…Պայազիտ հազար տուն հայ կայ եղեր, բայց
բոլորը փա-խուստ տուեր են» ( Դեկտեմբեր 4-9,
1918 Պա-յազիտ)։ եւ կ՚անցնի Գարա-Քիլիսայէն
եւ նաեւ Ճելիքեանէն…։ « …Շրջանի բոլոր գիւղերը
հայ-կական են, բայց դատարկ» (Դեկտեմբեր 19-
21, 1918 Ճելիքեան)։
Աւ ե տ ի ս Ճ էպ էճե ա ն վ ե ր ջ ա պ էս կ ը հ ա ս ն ի
Տրապիզոն, որմէ ետք ծովու ճամբով Պոլիս՝ եւ ի
վերջոյ երկաթուղիով՝ Հալէպ…։
Հալէպի մէջ ան «հանգիստ» չառնէր…։ Աւե-
տիս իր բովանդակ կեանքը անցուց ցեղաս-
պանո ւ թ ե ն էն ճ ո ղ ո պ ր ա ծ ի ր ժո ղ ո վ ո ւ ր դ ի ն
«վերապրումի» առաքելութեանը համար գործե-
լով։ Բժշ կ ա կ ա ն , հ ա ս ա ր ա կ ա կ ա ն , ա զգա յի ն -
եկեղեցական թէ հրապարակագրային աշխոյժ
գործունէութիւն մը ունեցաւ՝ դառնալով Հալէ-
պահայ գաղութի կազմակերպողներէն մին…։
Աւետիս Ճէպէճեան՝ չի յուսահատեցաւ թէ օր
մը պիտի հասնէր «տուն»…։ Ան դասալիք ալ
չեղաւ…։ Եւ տունդարձի երկար ճամբան բռնելով՝
ան հասաւ…։
Եւ այս Հայուն Սրբազան առաքելութիւնն է…։
«Տունդարձի» երկար ճամբուն մէջ՝ չի յուսա-
հատիլ…։
Որովհետեւ՝ Հայը պիտի հասնի իր… «ՏՈՒՆ»ը։
LUNDI 9 FEVRIER 2015 - MONDAY FEBRUARY 9, 2015 • ABAKA • 11
Տունդարձի երկար ճամբան...

12. 12 • ABAKA • LUNDI 9 FEVRIER 2015 - MONDAY FEBRUARY 9, 2015
Մեռնիլ Ապրելու Համար
Մեր թշնամիները միշտ ուզած են որ մենք մոռնանք մեր մայրենի
լեզուն ու մշակոյթը, փոխենք մեր կրօնքը եւ օտարանանք: Բայց հայ
ժողովուրդը միշտ պահած է իր լեզուն, մշակոյթը, կրօնքը՝ եւ ապ-
րած է.
Պատմութեան ընթացքին հայ ժողովուրդին առընթեր, շատ մեծ
պետութիւններ եկած եւ անցած են, որոնց միայն անունները կը յիշ-
ւին ներկայիս, բաբելացիները, ասորիները, հռովմէացիները եւ
ուրիշներ:
Սակայն հայը ապրած է եւ գոյատեւած մինչեւ օրս, որովհետեւ
ան շատ ամուր կապուած է իր հողին, լեզուին, կրօնքին եւ մշա-
կոյթ ին: Վկայ Վարդա նա նց պ ա տ երա զ մը, վ կայ Արցախեան
ապստամբութիւնը եւ մեր տարած յաղթանակները:
Հայը գիտէ ապրելու գաղտնիքը որովհետեւ ան չի յուսահատիր եւ
կը տոկայ բազում դժուարութիւններու, ան գիտէ իր վէրքերը
դարմանել, արցունքները սրբել եւ կրկին ոտքի ելլելով ամուր
քայլերով յառաջանալ դէպի նոր ապագայ: Վկայ Մեծ Եղեռնը:
Սիրելի պատանիներ , մենք վերապրող ժողովուրդ ենք, դարեր
գոյատեւած ժողովուրդ ենք: Այսօր իբրեւ նոր սերունդը այդ
ժողովուրդին մենք իրաւունք չունինք կորսնցնելու այն ինչ որ մեզի
կտակուած եւ ժառանգուած է մեր նախնիներէն, Վարդան Մամի-
կոնեանէն , Ղեւոնդ Երէցէն, Գնթունիներէն, Խորխոռունիներէն,
Վահան Մամիկոնեանէն:
Եկէք ուխտենք ըլլալ արժանաւոր յաջորդները մեր քաջ նա-
խահայրերուն:
Փետրուարեան Տօներ
Փետրուար 12, Վարդանանց Տօն:
Փետրուար 14, Տեառնընդառաջ:
Փետրուար 15 Բուն Բարեկենդան:
Փետրուար 16, սկիզբ Մեծ Պահքի:
Բուն Բարեկենդան
Բուն Բարեկենդանը որ կը նախորդէ ամենաերկար պահքին՝ Մեծ
Պահքին, բառացիօրէն կը նշանակէ բարի կեանք, մարդու
երջանկութեան յիշատակն է, որ Ադամն ու Եւան կը վայելէին
դրախտի մէջ:
Բարեկենդանը խրախճանքի եւ զուարճանքի տօն է:
Բարեկենդանը աւելի մեծ շուքով կը տօնուէր քան Ամանորը,
որովհետեւ երկրագործական նոր տարին սկսելու եւ գարունը
դիմաւորելու պատրաստութիւններ կը տեսնուէին այդ շրջանին:
Բարեկենդանին տան թոնիրը միշտ վառ կը պահուէր եւ սեղանը
ուտելիքներով առատ:
Բարեկենդանի տօնական ուտելիքները նախընտրելի էին որ
ըլ լ այ ին առատ միսով, իւղով եւ կաթնեղէնով: Սեղաններէն
անբաժան կ’ըլլային գաթան եւ հալվան: իսկ երեկոյեան կ’ուտէին
կաթնապուր ու մածուն եւ ամենէ վերջ խաշած հաւկիթ, սկսելու
համար Մեծ Պահքի քառասնօրեայ ծոմապահութեան շրջանը:
Գաթայի բաղադրատոմս
Խմորը.
½ Գաւաթ մածուն
½ գաւաթ շաքար
1հաւկիթ
2 թէյի դգալ սոտա
Առածին չափ ալիւր
Միջուկը.
½ գաւաթ կարագ
½ գաւաթ շաքար
1 – 1,5 գաւաթ ալիւր
Շաղել խմորը, խառնելով մածունը, շաքարը եւ հաւկիթը, աւելցնել
սոտան եւ ալիւրը: Ձգել որ հանգչի 15 վայրկեան:
Պատրաստել միջուկը խառնելով կարագը եւ շաքարը, եւ ապա
քիչ-քիչ աւելցնել ալիւրը մինչեւ սկսի փշրուիլ:
Խմորը բանալ, վրան լեցնել միջուկէն մաս մը, ոլորել ինքն իր վրայ,
երեսին քսել զարնուած հաւկիթ, յետոյ դանակով շերտել 1 սմ հաս-
տութեամբ եւ եփել տաք փուռին մէջ15-20վայրկեան մինչեւ ոսկե-
գոյն դառնալը: Անուշ ըլլայ:
Շար. էջ 13

13. այդ կենդանիներու ապրելակերպին եւ բնաւորութեան վրայ:
հետաքրքիր առասպելներ կան անոնց ընտրութեան շուրջ որոնցմէ
ամենէն նշանաւորը հետեւեալն է.
Չինական ժողովրդային մշակոյթին համաձայն, Դրախտի Կայսրը
կը հրամայէ բոլոր կենդանիներուն ներկայանալու իրեն որպէսզի
կարենայ ընտրել 12 հատ կենդանի տարեցոյցին համար , շուտ
հասնող 12 հատը պիտի ընտրուէին: Այն ատեն կատուն եւ առնէտը
շատ լաւ դրացիներ էին եւ լաւ ընկերներ: Երբ անոնք լսեցին այս
լուրը կատուն առնէտին ըսաւ. - Մենք պէտք է կանուխ հասնինք եւ
արձանագրուինք, սակայն ես սովորաբար ուշ կ’արթննամ..
Առնէտը խոստացաւ ար-
թընցնել զինք, սակայն առա-
ւօտեան ան այնքան խան-
դավառ էր որ մոռցաւ իր
խոստումը կատուին ար-
թընցնելու մասին եւ առան-
ձին ուղղուեցաւ հաւաքի
վայրը: Ճամբան հանդիպե-
ցաւ վագրին, եզին, ձիուն
եւ ուրիշներու որոնք իրմէ
արագ կրնային վազել: միւս-
ներէն ետ չմնալու համար ան
բարի եզին համոզեց որ զինքը մէջքին վրայ տանի փոխարէնը ան
երգեց եզին համար ամբողջ ճամբու ընթացքին եւ վերջապէս
երկուքը միասին հասան: Եզը ուրախ էր թէ ինք պիտի ըլլար
առաջինը, սակայն առնէտը ճարպիկօրէն առաջ նետուեցաւ եւ
բախտաւորուեցաւ ըլլալու Չինական աստղաբաշխութեան առաջին
կենդանին:
Իսկ կատուն երբ հասաւ արդէն ուշ էր եւ ընտրութիւնները
վերջացած էին:
Այս պատճառով է որ մինչեւ օրս կատուն կ’ատէ առնէտները եւ
մուկերը, եւ ամէն անգամ որ հանդիպին կը հետապնդէ զիրենք ու կը
յարձակի անոնց վրայ :
LUNDI 9 FEVRIER 2015 - MONDAY FEBRUARY 9, 2015 • ABAKA • 13
ª"oun=ºe ke patrasth^ Søsi Iskhn;an-~arra
Գաթայի բաղադրատոմս...
Շար. էջ 12-էն
Բարեկենդանեան ասացուածքներ.
- Ահա եկան հայոց ազգին օրերը, Հանեցէ’ք հիները, հագէ’ք նո-
րերը:
- Բարեկենդան, փորեկենդան:
- Բարեկենդան օրեր է, խելքս գլխէս կորեր է:
Չինական Աստղաբաշխութիւնը
Ըստ չինական աստղաբաշխութեան 2015 տարին ոչխարի
տարին է: Բայց ի՞նչու այդպէս կոչուած է այս տարին:
Չինական աստղաբաշխութիւնը հիմնուած է 12 տարիներէ
բաղկացած շրջանի մը վրայ, որուն իւրաքանչիւր տարին կենդանիի
մը անունով կոչուած է: Այս կենդանիներն են առնէտը, եզը, վագրը,
նապաստակը կամ ճագարը, վիշապը, օձը, ձին, ոչխարը, կապիկը,
աքլորը, շունը եւ խոզը:
Ուրեմն 12 տարին անգամ մը նոյն կենդանիի տարին կը կրկնուի,
եւ անոնք իրենց ազդեցութիւնը կ’ունենան մարդոց կեանքերուն
վրայ:
Այս կենդանիներու, ընտրութիւնը եւ շարքը սկսած է շատ հին
ժամանակներուն, Ք.Ա. 202թ. Han Dynasty-ի ժամանակ, հիմնուած
Վանկախաղ
Ընդգծէ’ հետեւեալ բառերուն վերջին վանկը եւ ապա այդ վանկով
տրուած բացատրութեան համաձայն նոր բառ մը կազմէ’:
Հնամաշ - Հայ ազգի առաջին ուսուցիչը - Մաշտոց
Հինգշաբթի- Թռչող միջատ մը - ————————-——
Խնդալի - Շատ առատ - ————————-——-
Շոգի - Ցերեկին հակառակը - ————————-——-
Ապակի - Հանգիստի օրը - —————————-—-
Պտղաման - Մանուկներու դպրոց - ———————————
Պիտանի - Գէր բառին հակառակը - ———————————
Պողպատ - Նկար - ———————————
Հնդկահաւ - Հաւուն ածածը - ———————————
Նաւաստի - Օրինակելի - ———————————

14. 14 • ABAKA • LUNDI 9 FEVRVIER 2015 - MONDAY FEBRUARY 9, 2015
Յունաստան ընդունեց ցեղասպանութիւնի
ուրացող պատժի օրէնք
(Ապագայ-15 Դեկտ. 2014)
Հելլէն խորհրդարանը 9 Սեպտեմբեր 2014ին
վաւերացուց Յունաստանի կողմէ ճանչցուած
ցեղասպանութեան ուրացումը քրէականացնող
բանաձեւ: Կարդացի եւ խորհեցայ... հարիւր
տարի առաջ, ընդհանուր պատերազմի առթած
խռովութենէն օգտուող Օսմանեան պետութեան
«Միասնութիւն եւ Յառաջդիմութիւն» կուսակ-
ցութիւնը ընթացք տուաւ իր հակահայ վայրագ
միտումին եւ կիրարկեց Հայոց Ցեղասպանու-
թիւնը: Յաջողեցաւ հայաթափել Անատոլուն եւ
ամենայն հպարտութեամբ եւ հերոսական պար-
ծանքով առաջ քշեց «Թուրքիա թուրքերունն է»
տարազը. Կարծես թէ որեւէ կերպով նպատակ
յայտնաւորած կամ փորձած ըլլային իրենց ձեռ-
քէն խլել Անատոլուի այդ անծայրածիր եւ ամայի
հողերը: Թէեւ ընդհանուր պատերազմին Գեր-
մանիոյ պարտութեամբ Օսմանեան պետութիւնն
ալ ստիպուած եղած էր իր արեւմտեան հողերէն
կարեւոր մաս մը զիջիլ Ռումանիայի, Պուլկարիոյ
եւ Յունաստանի, սակայն արեւելեան երեք նա-
հանգներ Հայաստանի կցելու գաղափարը հա-
յերու առաջ քշած առաջարկը չէր եղած. Այդ մէկը
ուղղակի Ուիլսընի արդարախոհութեան հետե-
ւանք էր եւ այդ պատճառաւ Անատոլուի բոլոր
հայութիւնը ցեղասպանութեան ենթարկել որեւէ
կերպով կարելի չէր արդարացնել: Ամերիկա
հարկաւոր հակազդեցութիւնը ցոյց չտուաւ:
Բայց Ի՜նչ զարմանք. Եւրոպական ժողովուրդ-
ներ մամուլի միջոցաւ ցեղասպանութեան դէմ
արտայայտուելով եւ իրենց բողոքի ձայնը լսելի
դարձնելով հանդերձ պետութիւնները պահեցին
իրենց դիտողի դիրքը: Սպասեցին որ Թուրքիոյ
նոր քաղաքականութիւնը յստականայ, կազմուե-
լիք թուրք նոր կառավարութիւնը յայտնի ընէ իր
վարչաձեւը եւ գործելակերպը, որմէ յետոյ թերեւս
յայտնուէր նոր կարելիութիւններ ի շահ իրենց
երկրին եւ ժողովուրդին: Ելմտական եւ բարո-
յական նոր ակնկալութիւններու հեռանկարը
գունաւոր նոր յոյսեր ցոյց չեն տար կ’երեւի, քանի
որ հարիւր տարի վերջ Յունաստան եւս կը խոր-
հի Ֆրանսայի, Զուիցերիոյ, Գերմանիոյ եւ թերեւս
մի քանի այլ երկիրներու հետեւողութեամբ ցե-
ղասպանութեան ուրացումը պատժող օրէնքի մը
մասին, հակառակ Թուրքիոյ ակներեւ դիրքին:
Արդար ըլլալու համար պէտք է ընդունիլ որ
արհամարհելի պատիժ չէ դրամական տուգան-
քին առընթեր վեց ամիսէն հինգ տարի բան-
տարկութիւնը. Փէրինչէք եւ հետեւորդները, խօս-
քի եւ գաղափարի ազատութեան օրէնքի վստա-
հելով օձիքնին չեն կրնար ազատել յունական
հողերու վրայ: Սակայն պէտք է նկատի առնել, թէ
54 թեր եւ 42 դէմ քուէներով ձեռք բերուած է
օրէնքին վաւերացումը:
Թուրք կառավարութեան համար դժուար չէ 7
յոյն երեսփոխան ծախու առնել եւ համեմա-
տութիւնը շրջել:
Արդէն քուէներու ոչ մեծ տարբերութեամբ
առնուած այս որոշումը հեռու է հայոց համար
պատուաբեր ըլլալէ:
Հարիւրամեակի տրամադրութեան մէջ իսկ,
յոյն երեսփոխաններու գրեթէ կէսը որոշումի դէմ
քուէարկեր է: Յունաստանի եւ առ հասարակ
յոյներու Թուրքիայէ եւ թուրքերէ ակնկալած շա-
հերը որքա՜ն հմայիչ են եղեր, որ յունական քուէ-
ներու 44 տոկոսը ի նպաստ թուրքերու տուեր է:
ԱՐԱյ ԿԱՐՄԻՐԵԱՆ
Մոնթրէալ, 3 Յունուար 2015
Լոյս տեսաւ Ռ. Հատտէճեանի նոր գիրքը
«Պտոյտ Մը Հայոց Լեզուի Բառարանին
Մէջ» շարքի վեցերորդ հատորը
Լոյս տեսաւ ու ընթերցողներու տրամադրութեան տակ դրուեցաւ
Խմբագրապետ Ռ. Հատտէճեանի «Յուշատետր» սիւնակէն «Պտոյտ Մը
Հայոց Լեզուի Բառարանին Մէջ» շարքի 6րդ հատորը: Այս հատորն ալ
կ’ընդգրկէ շարքին 406րդ յօդուածէն մինչեւ 488րդ յօդուածը: Հատորը
տպուած է Արի Հատտէճեանի կողմէ պատրաստուած շատ գեղեցիկ կողքով
մը: Ըստ թուագրական կարգի, այս հատորը կը դառնայ «Յուշատետր»
շարքի 83րդ հատորը:
Ինչպէս «Յուշատետր»ի մեր հաւատարիմ ընթերցողները նշմարած են
արդէն, բառարաններու մէջ կատարուած պտոյտներու այս շարքը
հեղինակին կողմէ գրի կ’առնուի ոչ թէ որպէս դասագիրք կամ ուսուցման
միջոց, այլ պարզապէս որպէս հաճելի պտոյտ մը մեր լեզուի անսահման
գեղեցկութիւններուն ու հարստութիւններուն մէջ: Մայր նպատակն է
ընթերցողին հետ միասնաբար նոր գիւտեր ընել մեր լեզուին հորիզոններէն
ներս, բանալ մեր լեզուին խորհուրդներէն նոր ծալքեր, որոնք աննշմար
մնացած են շատերու, առաւել եւս սիրել մեր լեզուն:
«Եկէք մեզի հետ, սիրելի ընթերցողներ» կ’ըսէ հեղինակը այս վեցերորդ
հատորին նախաբանին մէջ: Որքան ալ հաճելի ըլլայ պտոյտը, որքան ալ
խանդա վա ռ ութ իւններ ստեղծուին նոր հորիզոններով, կայ նաեւ
տխրութիւնը տեսնելու թէ մեր լեզուն շատ կ’անտեսուի իր տէրերուն
մեծամասնութեանը կողմէ: Բայց այդ չէ որ պիտի խրտչեցնէ մեզ:
«Եթէ երբեմն մեր սիրտը կը ցաւի տեսնելով որ այսօրուան դժբախտ
պայմաններուն մէջ աշխարհի զանազան կէտերուն վրայ կան Հայ մարդիկ
որոնք իրենց մայրենի լեզուն չեն գիտեր, ատոր փոխարէն մեր սիրտը
հպարտօրէն կը զգայ որ այս վեհապանծ լեզուն անմահ է եւ անոր ապագան
ալ այնքան փառաւոր պիտի ըլլայ որքան փառաւոր եղած է անոր անցեալը»
կը գրէ հեղինակը իր նախաբանին մէջ:
Յայտնենք նաեւ թէ ցարդ հրատարակուած յօդուածներով ամբողջացած
է նաեւ եօթներորդ հատորը, որ գիրքի ձեւով հրապարակ պիտի հանուի
մօտիկ ապագային:
ՄԻՀՐԱՆ ՏԷՐ ՍՏԵՓԱՆԵԱՆ...
Շար. էջ 5-էն
Հայկական Դատին ժառանգորդները, ամէն բանէ առաջ պարտին
միացնել, առնուազն ներդաշնակել իրենց պահանջքները զայն ներ-
կայացնելէ առաջ միջազգային դատական ատեանին, որմէ արդարութեան
եւ իրաւունքի ճանաչում կ’ակնկալուի։ Բաժան բաժան ուժերով եւ զիրար
հակասող պահանջներով դատ չի շահուիր։ Անոնք զիրար կը չեզոքացնեն,
հակառակորդ կողմի հացին իւղ ու կարագ կը քսեն եւ ճամբայ կը բանան
որ դատաւորները Պիղատոսները կրկնեն։
Ու արդէն հայրենիքին անկախացումով վստահաբար Հայաստանի
Հանրապետութիւնը ունի ի´ր պետական խօսքը, մինչ Արեւմտեան Հա-
յ աստ ա ն ի ի րաւունքն երու պաշտպան մեր աւանդական երեք կու-
սակցութիւնները ունին իրենց տարբեր տեսակէտները, որոնք, դժբախ-
տաբար տ ա կաւի ն չո ւնեցան հասարակ յայտարար մը պահանջա-
տիրութեան։

15. LUNDI 9 FEVRVIER 2015 - MONDAY FEBRUARY 9, 2015 • ABAKA • 15
Funéraille Traditionnel
Monument
Pré-arrangement
www.komitas.ca
5180, rue Salaberry
Montréal, Québec H4J 1J3
Tél. : 514 331-0400
:A>MANAGAN SBASARGOV:IVN
Ղարաբաղի նիւթով՝ Թրքական
ժապաւէններու մրցում
«Հազար Ուորլտ» ամսագիրը, որ կը հրատարակուի
թրքական «Կասպեան ռազմավարական հիմնարկ»ի կողմէ,
Ղարաբաղի մասին կարճամէթրաժ ժապաւէններու մրցում
մը յայտարարեց: «Սոնթաքիքա» համացանցային կայքէջը
կը հաղորդէ որ որպէս ժապաւէնի նիւթ առաջադրուած է
հետեւեալ ձեւակերպումը. «Ղարաբաղ որ կը գտնուի Հա-
յաստանի բռնագրաւման տակ»: Ժապաւէնի տեւողութիւնը
պէտք է ըլլայ 20 վայրկեանի սահմաններուն մէջ:
Դիմումները պիտի ընդունուին մինչեւ 31 Յունուար
2015: Յաղթողներուն պիտի տրուին մրցանակներ: Առաջին
մրցանակակիրը պիտի ստանայ 10 հազար լիրա, երկրորդ
մրցանակակիրը՝ 7 հազար լիրա, իսկ երրորդ մրցանակա-
կիրը՝ 5 հազար լիրա:
նուիրատուութիւն
Թ.Մ.Միութեան Սարօ Մանուկեան ֆոնտին
եւ ողբացեալ Սարօ Մանուկեան-ի մահուան
11-րդ տարելիցի հոգեհանգիստի առթի ւ
«Ապագայ» շաբաթաթերթին կատարուած են
հետեւեալ նուիրատուութիւնները՝ տ. եւ տ.
Արթօ եւ Անի Մանուկեան 200 տոլար, տ. եւ տ.
Հայկ եւ Սօնիա Մանուկեան, տ. եւ տ. Արմե-
նակ եւ Սիւզան Քալէմճեան, տ. եւ տ. Զաւէն եւ
Ալիս Չայլաքեան 100-ական տոլար, տիար
Անդրանիկ Թադոսեան 50 տոլար, Ալիս եւ
Սօնիա Սողոմոնեան 40 տոլար:
Բառերն ալ գեղեցիկ կրնա՞ն ըլլալ
Գրեց՝ Լեւոն Շառոյեան
Միշտ հաւատացեր եմ, թէ ԲԱՌԵ-
ՐԸ շնչաւոր գոյացութիւններ են,
այսինքն՝ մարդոց, բոյսերու կամ
կենդանիներու նման կը շնչեն, գոյն
ունին, բոյր ունին, դրական կամ
ժխտական նկարագիր ունին, բա-
բախող անտեսանելի սի’րտ ունին...:
Թերեւս ծիծաղելի թուի իմ այս տե-
սակէտը, բայց ես խո’րապէս կը
հաւատամ այս վարկածին:
Այսօր ՃՐԱԳԱԼՈՅՑ է: Արտասա-
նեցէ’ք այս սիրուն բառը քանի մը
անգամ: Ճրագալո’յց: Կ’անդրադառ-
նա՞ք թէ ինչ գեղեցիկ ու հեշտալուր
բառ է:
Տարուան մէջ երկու անգամ կը
լ սենք ա յս բ առը ,- Ծ ն ունդին ու
Զատկին:
Ճ րա գա լո յց ը Ս . Ծ ն նդեան եւ
Զատկի զոյգ տօներուն նախատօ-
նակն է: Ժողովուրդը ասոր ԽԹՈՒՄ
ալ կ’ըսէ: Բայց չէ՞ք խորհիր՝ թէ
«Ճրագալոյց» բառը անհամեմատօ-
րէն աւելի գեղեցիկ է քան «Խթու-
մ»ը...:
Եկէք սերտենք, թէ այս բառը
ինչպէ՞ս կազմուած է:
Հաստատօրէն՝ երկու բառար-
մատներ միացած են իրարու,-
ՃՐԱԳ եւ ԼՈՒՑԱՆԵԼ:
«Ճրագ»ը մոմին կամ կանթեղին
լոյսն է, պատրոյգին ծայրի բոցը:
Իսկ «Լուցանել» կը նշանակէ
վառել, լուսաւորել: Յիշեցէ’ք շատ
գործածական ԼՈՒՑԿԻ բառը, որ
նմանապէս կազմուած է «Լուցանել»
բայէն:
Յստակացա՞ւ «Ճրագալոյց»ին
բառային իմաստը ձեզի համար:
Ի դէպ, ՃՐԱԳ բառը ընդհան-
րապէս կրօնական մթնոլորտ մը կը
յուշէ մեզի: Ճիշդ այդ պատճառով
ալ՝ «ՃՐԱԳ» անունով քանի մը
եկեղեցական բնոյթի պարբերական-
ներ ունեցած ենք անցեալին (Նիւ
Եորք, Պոսթըն եւ Պէյրութ):
Հա’, չմոռնանք նաեւ նշանաւոր
«ՃՐԱԳՈՒ»ն, որ մեր ժողովուրդին
կողմէ ՃՐԱԳ ԻՒՂ կը կոչուի, եւ որով
տանտիկինները կը լեցնեն միջուկը
արքայավայել կերակուրի մը՝ «մա-
ծունով քէօֆթէ»ին...
Թերեւս ձեզմէ մէկը հարց տայ
հետաքրքրութեամբ՝ թէ առնչութիւն
մը կա՞յ «Ճրագ» ու «Ճառագայթ»
բառերուն միջեւ:
Իմաստային նմանութիւն մը կա’յ
անշուշտ, քանի որ «Ճառագայթ»ը
ճաճանչն է, լոյսի շողը: Բայց ինծի
կը թուի որ այս երկուքը տարբեր
արմատներ ունին:
«Ճառագայթ»ը կազմուած ըլլալու
է «Ճառ» եւ «Գայթիլ» բառերէն: Ըստ
Մալխասեան բառարանին՝ «Ճառ»
(որ ամէն բանէ առաջ կը նշանակէ
բեմէն արտասանուած հռետորա-
կան խօսք) ունի երկրորդ իմաստ
մըն ալ՝ «կախուած ջահ»: Իսկ «Գայ-
թիլ» կը նշանակէ աճիլ: Այս 2 բա-
ռերուն միացումէն՝ ՇՈՂ կամ ՃԱ-
Ճ ԱՆՉ ի մ ա ս տ ը կ ր ն ա ՞ ն ք դ ո ւ ր ս
բերել արդեօք...: Քիչ մը երեւա-
կ ա յո ւ թ ե ա ն կ ը կ ա ր օտ ի ն ք ա ն -
շուշտ...:
Ու վերջապէս, կայ վերիններուն
հետ հնչիւնային որոշ նմանութիւն
ո ւ ն ե ցո ղ բ ա ռ մ ը ն ա լ, ո ր « Ճ Ռ Ա-
ՔԱՂ»ն է:
Ասիկա անունն էր հայերէն ամ-
սագրի մը, որ Մոսկուայի մէջ հրա-
տ ա ր ա կ ո ւ ա ծ էր 1858-62, Մ ս ե ր
Մսերեանցի խմբագրութեամբ: Այս
ամսագիրը գրաբարի պաշտպան-
ներուն վերջին ամրոցներէն մէկն էր
արեւելահայոց մօտ:
Ի՞նչ կը նշանակէ ՃՌԱՔԱՂ: Ճիռ
քաղող: Իսկ ի՞նչ է «Ճիռ»ը:
Ճիռը խաղողի փոքրիկ ողկոյզն
է...: Գի տ էի ՞ ք: Եր բ մ ե ր ե կ ե ղ ե -
ցի ն ե ր ո ւ մ էջ տ ա ր ի ն ա ն գա մ մ ը
խաղողօրհնէք կը կատարուի, ահա
ա’յն ատեն քահանան կ’երգէ բարձ-
րաձայն.- «Օրհնեսցի եւ պահպա-
նեսցի ճիռս այս...»:
Օ՜, բառերը որքա՞ն գեղեցիկ են
ու թելադրական...:
Հալէպ
Գոհունակութեամբ կը տեղեկա-
նանք որ Համաշխարհային Գրող-
ներու Միութեան «ՓԷՆ»ի Թուրքիոյ
կեդրոնը կատարեց իր Ընդհանուր
Ժողովը , ի նչպէս ն աե ւ Պատուոյ
Խորհուրդի եւ Վարչութեան ընտ-
րութիւնները:
Ընդհանուր Ժողովը տեղի ունե-
ց աւ Իսթ ա նպո ւլ , Մայա-Ճիւնէյթ
Թիւրէլ թատրոնի հանդիսասրահին
մ էջ, որ ուն իրենց բ ազմահոծ
մասնակցութիւնը բերին Թուրքիոյ
գրական ու մամլոյ աշխարհին ներ-
կայացուցիչները:
Ընտրութիւնները տուին հետեւ-
եալ արդիւնքները: Պատուոյ Խոր-
հուրդի որպէս անդամ ընտրուեցան
թերթիս աշխատակից, բանաստեղծ
Իգնա Սարըասլան, ինչպէս նաեւ
թուրք գրականութեան եւ մամուլի
երկու նշանաւոր անուններ՝ Ատնան
Էօզեալչըներ եւ Տէնիզ Գավուք-
ճուօղլու:
Յիշեցնենք թէ Իգնա Սարըասլան
երրորդ անգամ ըլլալով կ’ընտրուի
այս պատուաբեր եւ հպար տ ա -
ցուցիչ պաշտօնին: Իսկ Վարչու-
թեան կազմը բաղկացաւ հետեւեալ
անուններէ: Նախագահ՝ Զէյն էպ
Օրալ, անդամներ՝ Հալիլ Իպրահիմ
Էօզճան, Թիւլին Տուրսուն, Թարըք
Կիւնէրսէլ, Զէյնէպ Ալիյէ, Մարիօ
Լէվի եւ Հայտար Էրկիւլէն: Ընդ-
հանուր Ժողովի աւարտին հրատա-
րակուեցաւ գաղափարի եւ արտա-
յա յտ ո ւ թ ե ա ն ա զա տ ո ւ թ ե ա ն վ ե -
րաբերեալ համապարփակ եւ խի-
զախ հաղորդութիւն մը:
Ընտրութեան արդիւնքները եւ
Ընդհանուր Ժողովի հաղորդագ-
ր ո ւ թ ի ւ ն ը լա յն օր էն տ ե ղ գտ ա ն
թուրք եւ օտար մամուլի էջերուն,
ինչպէս նաեւ համացանցային լրա-
տըւութեան միջոցներուն մէջ:
Ջերմօրէն կը շնորհաւորենք մեր
սիրելի աշխատակից ու հանրա-
յայտ բանաստեղծ Իգնա Սարըաս-
լանը:
«Մարմարա»
Իգնա Սարըասլան անդամ ընտրուեցաւ Թուրքիոյ
«ՓԷՆ»ի պատուոյ խորհուրդին
Visit ABAKA online,
in color, current and
past issues
www.tekeyanmontreal.ca
News and analysis in Armenian,
French and English

16. 16 • ABAKA • LUNDI 9 FEVRIER 2015 - MONDAY FEBRUARY 9, 2015