aif{ ! c+s ( ?s'd ! ;fpg @)&) d+unaf/ Aaha Sanchar National Weekly 16 Jul 2013 k[i7 $ d"No ?= !).—
www.aahasanchar.com
?s'dsf] hg;+Vof @,)*,%^&
lba;sf] ca;/df
laleGg sfo{qmd
cfxf ;~rf/
 ?s'd
xflb{s ;da]bgf
d]u/fh v8sf
/]l8of] l;:g] Pkm Pd ?s'dsf :6]zg Dofg]h/
gf/fo0fs'df/ zfxsL ddtfdoL cfdf cfds'df/L
zfxsf] ^# aif{sf] pd]/df ePsf] b'Mvb lgwg k|lt xfdL
b'lv ePsf 5f} . b'vsf] of] 3l8df zf]s ;GtAw
kl/jf/hgx? k|lt xflb{s ;da]bgf ub{5f}+ .
;Gbe{ laZj hg;+Vof lba;
lhNnfsf] hg;+Vof @ nfv * xhf/ %
;o ^& /x]sf] 5 . zfvf tYofªs sfof{no
?s'dn] /fli6«o hgu0fgf @)^* cg';f/
lhNnfsf] s'n hg;+Vof pQm ;+Vofdf
/x]sf] hfgsf/L u/fPsf] xf] . @)^* ;fndf
hgu0fgf cg';f/ ?s'ddf $* k|ltzt
cyf{t (( xhf/ ! ;o %( hgf k"?if /
%@ k|ltzt cyf{t ! nfv ( xhf/ $
;o * hgf dlxnfsf] ;+Vof /x]sf] 5 .
@)%* ;fnsf] hgu0fgf cg';f/ ?s'ddf
$( k|ltzt k"?if / %! k|ltzt dlxnfsf]
;+Vof /x]sf] lyof] . tYofªs cg';f/
lhNnfdf ! ju{ lsnf]ld6/df &@ hgfsf]
j;f]jf; /x]sf] 5 . @)%* ;fnsf]
hgu0fgf cg';f/ lhNnfsf] ! ju{
lsnf]ld6/df ^% bzdnj % hgfsf]
j;f]jf; /x]sf] lyof] . %* ;fnaf6 ^*
;fndf cfp+bf ^ bzdnj % k|ltztn]
hg;+Vof a[l4 ePsf] kfO{Psf] 5 .
To;}u/L] hgu0fgf cg';f/ ?s'dsf !#
xhf/ %! hgf dflg;x? /f]huf/Lsf nflu
ljb]z uPsf 5g . ljb]z uPsf dWo] !!
xhf/ & ;o &$ hgf k'?if / !@ ;o &^
hgf dlxnf /x]sf 5g . To:t} tYof+sdf
dlxnfx?sf] crn ;Dkltdf :jfldTj
ePsf 3/w'/L #=!# k|ltzt, !) b]lv
!( aif{ pd]/ ;d'xdf laafx ug]{x?sf]
^^=!* k|ltzt /x]sf] 5 . h;df dlxnf
$#=!$ / k'?if @#=$ k|ltzt /x]sf]
tYof+s 5 . hgu0fgf tYof+ssf cg';f/
lhNnfsf] s'n ;fIf/tf ^@=)* k|ltzt
/x]sf]df %#=(! dlxnf / &!=@@ k'?if
k|ltzt /x]sf] 5 . To;}u/L ;g @)!%
;Dd ;a}sf] 3/3/df zf}rfno lgdf0f{
u/L v'Nnf lbzfd'Qm If]q 3f]if0ff ug]{ nIo
lnO{Psf] sfo{df #$=#% k|ltztsf]
3/df dfq zf}rfno /x]sf] pNn]v ul/
Psf] 5 .
cfxf ;~rf/ 8]:s

%* ;fnaf6 ^* ;fndf cfp+bf ^ bzdnj % k|ltztn] hg;+Vof a[l4 ePsf] 5 .
tYofªssf cg';f/ lhNnfdf ! ju{ lsnf]ld6/df &@ hgfsf] a;f]jf; /x]sf] 5 .
To;}u/L] hgu0fgf cg';f/ ?s'dsf !# xhf/ %! hgf dflg;x? /f]huf/Lsf nflu ljb]z
uPsf 5g . To:t} ;g @)!% ;Dd ;a}sf] 3/3/df zf}rfno lgdf0f{ u/L v'Nnf lbzfd'Qm
If]q 3f]if0ff ug]{ nIo lnO{Psf] sfo{df #$=#% k|ltztsf] 3/df dfq zf}rfno /x]sf]
pNn]v ul/Psf] 5 .
laZj hg;+Vof lbjzsf] cj;/df ?s'd
;b/d'sfd vn+ufdf klg ljleGg sfo{qmd
ul/ dgfO{Psf] 5 . lhNnf hg;+Vof
;dGjo ;ldltsf] cfof]hgfdf dflj
:t/Lo aSt[Tjsnf, h]i7 gful/s ;Ddfg
tyf k'/:sf/ ljt/0f nufotsf
sfo{qmdx? cfof]hgf ul/ lbj; dgfOPsf]
xf] . …lszf]/fj:yfdf uef{wfg, ;jf{ªuL0f
ljsf;df JojwfgÚ eGg] d'Vo gf/f /x]sf]
lba;sf] ca;/df lalxaf/ aSt[Tjsnf
k|ltof]lutfsf] cfof]hgf ul/Psf] lyof] .
jfndlGb/ xndf ;+rfng ul/Psf] dflj
:t/Lo aSt[Tjsnf k|ltof]lutfdf
z'e;Gb]z uf}td k|yd, ljgf k'g bf]>f],
lg/fhg cf]nL t]>f] / jL/axfb/ k'g
;fGTjgf ePsf 5g . lbj;sf] cj;/df
vn+uf uflj;sf * hgf h]i7
gful/sx?nfO{ bf];Nnf cf]9fP/ ;Ddfg
ul/Psf] 5 . ;fy} sfo{qmddf o; jif{
hg;+Vof ljifo lnP/ :gfts txdf
pTs[i6 ePsf 5fqf lbkf lji6 / 5fq
lg/fhg zdf{nfO{ gub k|df0f kqsf ;fy
k'/:s[t ul/Psf] 5 . afn dlGb/df
sfo{qmd x'g'k'j{ ¥ofnLsf] cfof]hgf
ul/Psf] lyof] . afndlGb/af6 ;'? ePsf]
¥ofnL lhNnf ljsf; ;ldlt, lhNnf
k|zf;g, lhNnf k|x/L, d'Vo ahf/,
k'iknfnrf]s x'Fb} k'gM afndlGbdf k'u]/
sfo{qmddf kl/0ft ePsf] lyof] . lhNnf
hg;+Vof ;dGjo ;ldltsf cWoIf Pj+
:yfgLo ljsf; clwsf/L e/ts'df/
zdf{sf] cWoIftf / k|d'v lhNnf
clwsf/L eljZj/ kf08]sf] k|d'v
cfltYotfdf ePsf] sfo{qmddf lhNnf
:jf:Yo sfof{no k|d'v 8fS6/ ob'rGb|
l3ld/], k|x/L gfoj pk/LIfs /fh]Gb|k|;fb
e66, k|d'v cg';Gwfg clws[t pkGb|
/fptsf] cfltYotf /x]sf] lyof] . To:t}
dlxnf tyf afnaflnsf sfof{no ?s'dsL
clws[t /df clwsf/L, lhNnf s[lif ljsf;
sfof{nosf jl/i7 s[lif ljsf; clwsf/L
s'nk|;fb clwsf/L, Plss[t g]skf
dfcf]jfbLsf s]lGb|o ;b:o tyf ?s'd
lhNnf ;Dd]ng cfof]hs ;ldltsf
;+of]hs z?0f afF7f du/ /d0f, g]kfnL
sfFu|];sf ledaxfb'/ v8sf, g]skf
dfcf]jfbLsf ;ld/ uf}td, c:ktfn
Joj:yfkg ;ldltsf cWoIf wglj/ cf]nL,
d'l;sf]6 vn+uf jx'd'vL SofDk;sf pk
k|fWofks j'l4k|;fb uf}td nufotsf] klg
cfltYotf /x]sf] lyof] . To:t} lba;sf]
ca;/df :yflgo /]l8of] dfkm{t hg;+Vof
laifodf cGt/;Dafb tyf kqklqsf
dfkm{t laz]if c+s k|sfzg ul/Psf] 5 .
k|sfzs/;Dkfbs
lakb Joj:yfkg kqsf/ ;dfh g]kfn
l8Dhf ?s'd zfvfn] lakbsf 36gf
Go"lgs/0f ;DalGw hgr]tgfd"ns
;8s gf6s lhNnfsf] ;b/d'sfd
vn+ufdf k|b{zg ul/Psf] 5 . s]o/
g]kfn ;d'bfo ;xof]u sfo{qmd / g]kfn
hghfu/0f d~r ?s'dsf] cfly{s
;xof]udf l8Dhf ?s'd zfvfn] ;8s
gf6s k|bz{g u/]sf] xf] . ;8s gf6s
klx/f]df s]lGb|t /x]sf] lyof] . klx/f]
hfg'sf sf/0f, To;df dflg;sf] e'ldsf,
klx/f] /f]syfd ug{ ckgfpg' kg]{ pkfo
nufotsf ljifo gf6sdf ;dfj]z ul/
Psf] lyof] . ljz]if ul/ dflg;x?sf]
nfk/jfxLs} sf/0f af9L klx/f] hfg]
u/]sf] ;Gb]z ;8s gf6sn] lbPsf] lyof]
. klx/f] /f]syfddf dflg;x?s} klxnf]
bfloTj x'g] / To;tkm{ ;j} nfu]
cgfxsdf klx/f]af6 b'Mv gkfOg]
vfnsf b[Zo klg ;8s gf6sdf lyP
. lhNnfdf lakbsf 36gf a9b} uPkl5
To;sf] Go'gLs/0fsf nflu r]tgf
hufpg] p2]Zon] ;8s gf6s k|b{zg
u/]sf] l8Dhfn] atfPsf] 5 . r]tgfsf]
cefjdf klg w]/} ljkbx? cfpg] 7x/
lakb
Go"lgs/0fsf
nflu gf6s
nf]s]Gb| vgfn

afFsL @ k[i7df
/fli6«o ;fKtflxs
…zflGt / ;d[l4sf] rfxf,;dfrf/ / larf/df cfxfÚ
cfxf ;~rf/www.aahasanchar.com
@! ;fpg @)&) d+unaf/  ;DkfbsLo÷ cfxf larf/  cfxf ;~rf/ /fli6«o ;fKtflxs  @
hg;+Vof a[l4 /
To;sf c;/

o;/L lgoGq0f x'G5 hg;+Vof
ljsf;f]Gd'v b]zdf hGdb/ 36g
/ kl/jf/sf] cfsf/ l;ldt x'g'df
cfly{s tTj k|d'v lhDd]jf/
ePsf] Ps cWoogn] b]vfPsf] 5
. a+unfb]zsf] u|fdL0f e]usf sl/
a * ;o dlxnfdf ul/Psf]
cWoogsf] cfwf/df o:tf] lgisif{
lgsflnPsf] xf . cWoogn]
sdhf]/ cfly{s cj:yf, afF´f]kg
/ d[To'b/sf] j[l4n] hg;+Vof
j[l4df lg/Gt/ lu/fj6 cfPsf]
bzf{Psf] 5 . …a+unfb]zdf pj{/
tfdf cfPsf] sdL, a9bf] d[To'b/
/ cfly{s sl7gfOh:tf tTjx?n]
hg;+Vof j[l4b/ lg/Gt/ 3l6/
x]sf] 5,Ú cWoogsf ;xn]vs
tyf o'lgel;6L{ ckm ld;f}/Lsf
n]vs Dof/L :g]s eG5g .
cWoogsf] lgisif{nfO{ g];gn
Ps]8]dL ckm ;fOG;df j0f{{g ul/
Psf] 5 . a9bf] hg;+Vof &
ca{eGbf a9L hg;+Vof ePsf]
k[YjLdf lbgx'" al9/x]sf] hg;+Vof
lgoGq0f ug{ ljleGg If]qsf gLlt
lgdf{tfx? hg;+Vof lgoGq0fsf
ljleGg pkfoaf/] 5nkmn ug{
Jo:t 5g . hg;+Vof lgoGq0fsf
nflu dlxnf lzIffb]lv lgMz'Ns
kl/jf/ lgof]hgsf ;fwggsf]
ljt/0fnfO{ pgLx?n] hf]8 lbPsf
5g . t/, bzsf}+ b]lvsf o:tf
k|oTgaf6 klg hg;+Vofsf]
pNn]Vo ?kdf lgoGq0f x'g ;s]sf]
5}g . hg;+Vof lgoGq0fsf nflu
s]xL hg;+Vof lj1n] cGo pkfosf]
klg k|:tfj u/]sf 5g . s]xLn]
;f+:s[lts tTjx? h:t}M dlxnf
lzIff / pgLx?nfO{ ;~rf/
dfWoddf …PS:kf]hÚ n] hg;+Vof
lgoGq0fdf pNn]Vo ;kmntf
xfl;n ug{ ;Sg] atfPsf 5g .
s]xLn] eg] afn d[To'b/df j[l4
x"bf cleefjsn] w]/} aRrf
hGdfpg ;Sg] ts{ k]; u/]sf
5g . cfly{s cj:yf cWoogdf
:g]s / pgsf ;xkf7Ln]
a+unfb]zsf] u|fld0f d6na
If]qsf @) b]lv ^$ jif{sf &
;o (( dlxnfsf] cGtjf{tf{
lnPsf lyP . tL ;a} dlxnfsf]
kf"r jif{cl3 ljjfx ePsf] lyof]
. cGtjf{tf{df dlxnfsf] z}lIfs
tx, pgLxIfsf] kl/jf/sf] cfsf/
, pgLx?sf kltsf] k]zf /
pgLx?n] l5d]sLsf afnaRrfsf]
d[To' eP÷gePsf] af/]df ljZn]if0f
u/]sf lyP . ;g !((^ b]lv
@)!) sf] cjlwdf ;f] If]qdf ^
bzdnj & b]lv @ bzdnj ^
k|ltztsf b/n] s6f}tL cfPsf]
lyof] . hg;+Vof 36g'sf] sf/0f
kQf nufpg j}1flgsx?n]
ul0ftLo gd'gfsf] k|of]u u/]sf
lyP . hg;+Vofdf x|f; cfpgdf
cfly{s, ;f+:s[lts / cGo tTjsf]
;DaGwsf] af/]df cg';Gwfgstf{n]
;f] cWoogdf ljleGg ul0ftLo
gd'gfsf] t'ngf u/]sf lyP .
cWoogdf cfly{s tTj, dlxnf
lzIffdf ePsf a9f]Q/L / ufpaf6
;fd"lxs ?kdf ;x/df a;fO ;bf{
hg;+Vof j[l4df x|f; cfPsf]
b]vfOPsf] 5 . To;}u/L,
:jf:Yosf] kx"'r / afn d[To'bn]
klg hGdb/nfO{ k|efj kf/]sf]
atfOPsf] 5 . kl/jf/ lgof]hgsf
;fwgn] hg;+Vof lgoGqdf s]xL
e"ldsf v]n] klg cfw'lgs ;~rf/
dfWodsf] …PS:kf]h/Ún] j[l4 b/
df yf]/} k|efj kf/]sf] atfOPsf]
5 . kl/jf/sf] cfsf/ 36fpg
cfly{s tTjx?sf] ljz]if dxTj
/x]sf] cWoogn] k|sfz kf/]sf]
o'lgel;6L{ ckm ldl;ugsf
hLjzf:qL af]aL nf]n] atfP .
To;f] t af]aL cWoogdf eg]
;xefuL lyPgg . yfONofG8df
;g !(&) df k|ltJolQ ^ cf]6f
afnaflnsfaf6 ;g !(*) df
k|ltdlxnfn] tLg afnaflnsf
hGdfPsf lyP . k;n]n] s]xL
lzlIft sfdbf/sf] cfjZostf
dx;'; u/]kl5 hg;+Vofdf o:tf]
x|f; cfPsf] atfOG5 . cyf{t,
lzIffsf sf/0f hg;+Vof j[l4b/
df x|f; cfPsf] lyof] . …xfdLn]
slt afnaflnsfnfO{ lzIff k|bfg
ug{ ;S5f}+ eGg] ;f]r]/ cleefjsn]
;Gtfg hGdfpg yfn]sf 5g,Ú
af]aLn] nfOe ;fOG;nfO{ eg] .
t/, ;~rf/ cleofgn] kl/jf/sf]
cfsf/ lgoGq0f ug{ t'ngfTds
?kdf Tolt k|efjsf/L g'xg]
cWoogdf ;xefuL :g]ssf] egfO
5 . ;fef/M/fhwfgL b}lgs
hg;+Vof lgoGq0fsf nflu dlxnf lzIffb]lv lgMz'Ns kl/jf/ lgof]hgsf
;fwggsf] ljt/0fnfO{ pgLx?n] hf]8 lbPsf 5g . t/, bzsf}+ b]lvsf
o:tf k|oTgaf6 klg hg;+Vofsf] pNn]Vo ?kdf lgoGq0f x'g ;s]sf] 5}g .
hg;+Vof lgoGq0fsf nflu s]xL hg;+Vof lj1n] cGo pkfosf] klg k|:tfj
u/]sf 5g . s]xLn] ;f+:s[lts tTjx? h:t}M dlxnf lzIff / pgLx?nfO{
;~rf/dfWoddf …PS:kf]hÚ n] hg;+Vof lgoGq0fdf pNn]Vo ;kmntf xfl;n
ug{ ;Sg] atfPsf 5g . s]xLn] eg] afn d[To'b/df j[l4 x"bf cleefjsn]
w]/} aRrf hGdfpg ;Sg] ts{ k]; u/]sf 5g .
@)^* ;fnsf] hgu0fgf cg';f/ g]kfnsf]
hg;+Vof @ s/f]8 ^$ nfv ($ xhf/ %
;o $ /x]sf] 5 eg] ?s'd lhNnfsf] hg;+Vof
@ nfv * xhf/ % ;o ^& /x]sf] 5 .
hgu0fgf @)^* cg';f/ ?s'ddf $* k|ltzt
cyf{t (( xhf/ ! ;o %( hgf k"?if / %@
k|ltzt cyf{t ! nfv ( xhf/ $ ;o *
hgf dlxnfsf] ;+Vof /x]sf] 5 . @)%* ;fnsf]
hgu0fgf cg';f/ ?s'ddf $( k|ltzt k"?if
/ %! k|ltzt dlxnfsf] ;+Vof /x]sf] lyof] .
tYofªs cg';f/ lhNnfdf ! ju{ lsnf]ld6/
df &@ hgfsf] j;f]jf; /x]sf] 5 . @)%*
;fnsf] hgu0fgf cg';f/ lhNnfsf] ! ju{
lsnf]ld6/df ^% bzdnj % hgfsf] j;f]jf;
/x]sf] lyof] . %* ;fnaf6 ^* ;fndf cfp+bf
?s'dsf] ^ bzdnj % k|ltztn] hg;+Vof
a[l4 ePsf] kfO{Psf] 5 . ?s'd nufoft
laZae/sf] hg;+vof a[l4sf sf/0f clxn]
laleGg ;d:ofx? ;[hgf e}/x]sf 5g .
hg;+Vof a[l4 / /f]huf/L cefasf sf/0f
?s'd lhNnfaf6 dfq !# xhf/ a9L dflg;x?
/f]huf/Lsf nflu ljb]z uPsf 5g . To:t}
hg;+Vof a[l4sf sf/0f ul/la, clzIffnfO{
lgDTofPsf] 5 . ha;Dd hg;+Vof a[l4b/
sd ug{ ;lsb}g ta;Dd b]zn] ck]lIft
pknAwL ug{ ;S5}g . hg;+Vof al4sf] d'n
sf/0f eg]sf] ul/la, clzIff, afnlaafx
nufotsf laleGg kIfx? kb{5g . o;df
;a}eGbf a9L k|efa kfg]{ tTj eg]s} afnlaafx
of] . tYof+ssf cg';f/ klg ?s'ddf !)
b]lv !( aif{ pd]/ ;d'xdf laafx ug]{x?sf]
;+Vof w]/} a9L /x]sf] 5 . hg;+Vof al4n]
dflg;sf] AolQut lhagb]lv b]z tyf
laZjsf] lasf;qmddf ;d]t k|efa kfg]{ ePsf
sf/0f ;s];Dd hg;+Vof al4b/ Go"lgs/0f
ug'{ g} /fd|f] kIf xf] .
l8Dhfsf] 5 . aiff{ofddf klx/f] /
af9L cfpg] x'Fbf ;8s gf6snfO{
To;df s]lGb|t u/]sf] l8Dhf
?s'dsf cWoIf aL/axfb'/ dNnn]
atfP . ;8s gf6sdf wgs'df/
zfxL, k|tfk dNn, clw/fh dNn,
;fdgf /f]sf, ;fljqf a'9f / sdn
eG8f/Ln] clego u/]sf lyP .
lakb=====
# ! ;fpg @)&) d+unaf/  laZj hg;+Vof lba; laif]z k|sfzg  cfxf ;~rf/ /fli6«o ;fKtflxs 
laZj hg;+Vof lbj;,11 h'nfO{ 2013
ælszf]/fj:yfdf uef{wfg M ;jf{ªuL0f ljsf;df JojwfgÆ
cfh 11 h'nfO{ laZjsf ;d'bfon] cfhsf] lbg nfO{ lszf]/fj:yfsf] uef{wfg eGg] cGt/fli6«o gf/fsf ;fy / g]kfndf o;} gf/fnfO{ cfwf/ agfO{ ælszf]/fj:yfdf uef{wfg
M ;jf{ªuL0f ljsf;df JojwfgÆ eGg] gf/fsf ;fy b]z AofkL ?kdf dgfO{b} 5 . o;} ;Gb{edf ælszf]/fj:yfdf uef{wfg M ;jf{ªuL0f ljsf;df JojwfgÆ eGg] gf/f sf]
cf}lrTo / laZjdf lszf]/fj:yfsf] uef{wfgn] kfg]{ c;/sf] af/]df laZj ;d'bfo ;r]t eO{ dft[ tyf gjhft lzz' d[To' b/ 36fpg / rf+8f] lajfxnfO{ lg?T;flxt ug'{
k|d'v /x]sf] 5 .
lszf]/fj:yf uef{wfgsf d'n ;jfnx?
lszf]/fj:yfsf] uef{wfg Pp6f :jf:Yo ;jfn dfq geP/ h/f uf8]/ /x]sf] ul/j,
clzIff, n}lu+s c;dfgtf, lx+;f, afn tyf bjfad'ns lajfx / 5f]/L / cleefjs
larsf] zlQm c;Gt'ng klg xf] . obL o;f] x'b}g lyof] eg] pgLx?sf] clwsf/sf]
;+/If0f ePsf] x'g' kYof] .
lszf]/ ca:yfdf uef{wfg lajfx kZrftsf] aRrf hGdfpg lbO{g] bjfasf]
sf/0f klg xf] .
lszf]/fj:yfsf lajflxt jf clajflxtx? uef{wf/0f ug'{df laljw hl6tfx? 5g
. h;df sltko t clglR5t, cg'ej lng] / of}g tyf k|hgg :jf:Yo ;DjlGw
1fgsf] sldn] ePsf] 5 .
lszf]/fj:Yffsf] uef{wfg s]jn :jf:Yosf] ;jfn dfq geP/ of] ljsf;sf] ;jfn
xf] . lszf]/fj:yfsf] uef{wfgsf] d'No eg]sf] lszf]/Lx?df ePsf] Ifdtf, ;+efJotf
u'dfpg' klg xf] . eg] kl/kSs pd]/df uef{wfg ug]{ dlxnfsf] t'ngfdf dft[
d[To', ckf+utf, kf7]3/ v:g], lkm:6'nf h:tf hl6ntf ;d:ofx? b]lvg ;S5 .
lszf]/fj:yfsf] uef{wfg / o;sf]
c;/ ;DjlGw tYo tYof+s
laZjdf x/]s aif{ sl/j ! s/f]8 ^) nfv !^ b]lv !( aif{ pd]/ ;d'xsf
lszf]/Lx?n] aRrf hGdfp+5g .
laZjdf lgDg / dWod cfo ePsf b]zsf !% b]lv !( aif{ pd]/ ;d'xsf
lszf]/Lx?sf] d[To'sf] d'n sf/0f uef{j:yf / aRrf hGdfpbfsf hl6n ;d:ofsf]
sf/0f x'g] u/]sf] 5 .
laZjdf lasf;f]Gd'v b]zsf sl/j #) nfv lszf]/L / o'jf pd]/sf dlxnfx?sf]
d[To' c;'/lIft ue{ktgn] x'g] ub{5 .
laZjsf Ps ltxfO{ dlxnf -sl/j &) ldlnog _ dlxnfx?n] !* aif{ d'gL ljafx
u/]sf] 5g . obL olx qmd /lx/xg] xf] eg] ;g @)@) ;Dd o;sf] ;+Vof !$@
ldlnog k'Ug] 5 .
>f]t M 8An"Prcf] l/kf]6{ -@)!!_, o"PfkmlkP cWoog -
@)!@_,Pdl8hL l/kf]6{ -@)!@_
;+o'Qm /fi6« ;+3 hg;+Vof sf]ifåf/f
k|sflzt g]kfndf lszf]/fj:yfdf x'g]
uef{wfg ;DalGw tYof+s
!% b]lv !( pd]/ ;d"xsf x/]s % hgf lszf]/Lx? dWo] @ eGbf a9Lsf] ljjfx
eO;s]sf] x'G5 . ;f]xL pd]/ ;d"xsf !&Ü lszf]/Lx? klxnf] k6s ue{jtL jf
cfdf eO{;s]sf] cg';Gwfgn] b]vfpF5 .
afn ljjfx ljz]ift clzlIft, ul/a / u|fld0f If]qdf a:g] s]6Lx?df a9L
kfOPsf] 5 . ;g @)!! sf] Ps cWoog cg';f/ @) b]lv @$ pd]/ ;d"xsf
u|fld0f If]qdf a:g] dlxnf, zx/df a:g] dlxnf eGbf em08} !=% u'0ff a9Ln] !*
jif{ cufl8 g} ljjflxt x'g] u/]sf] kfOPsf] 5 .
!%-!( pd]/ ;d"xsf ljjflxt lszf]/lszf]/Lx? dWo] *^Ü n] kl/jf/ lgof]hgsf]
cfw'lgs ;fwgx? k|of]u gu/]sf] kfOPsf] 5 .
;g @)!)÷!! df ;/sf/L :jf:Yo ;+:yfx?df dfq ue{ktg u/fpg]sf] ;+Vof
(%,))) lyof] .
hGdg] x/]s !))) lzz'x? dWo] *! hgf lzz'x? lszf]/L cfdfaf6 hGdg]
ub{5g .
lszf]/fj:yfdf x'g] uef{wfgaf6 cfdf
/ lzz'nfO{ x'g] hf]lvdx?
lszf]/fj:yfdf ue{jtL x'gfn] lszf]/Lx?sf] z}lIfs cj;/x? / j[lQ ljsf;df
afwf k'Ub5 .
lszf]/Lx?n] ;doeGbf klxn] g} tyf sd tf}n ePsf] lzz' hGdfpg] ;Defjgf
x'G5 .
!%-!( pd]/ ;d"xsf lszf]/Lx?sf] d[To'sf] k|d'v sf/0f rfF8f] ue{jtL / rfF8f]
aRrf hGdfpFbf cfO{kg]{ hl6ntfx?;Fu ;DalGwt /x]sf] kfOPsf] 5 .
lszf]/L cfdfaf6 hGdg] aRrfx? hGd]sf] Ps jif{ leq d[To' x'g] pRr hf]lvddf
/x]sf x'G5g .
aRrf hGdfpg] a]nfdf d[To' x'g] ;Defjgf @) jif{ pd]/sf dlxnfdf eGbf !%
jif{eGbf sd pd]/sf lszf]/Lx?df % u'0ffn] a9L x'G5 .
lszf]/fj:yfdf x'g] uef{wfgnfO{ k|efj
kfg]{ tTjx?M
;f+:s[lts d"NodfGotfx?n] lszf]/lszf]/Lx?sf of}g Jojxf/sf] ;fy} of}g ;DalGw
5nkmn tyf ;]jfsf] kx'Frdf k|efj kfb{5g . e]befjk"0f{ Jojxf/ tyf c?sf]
;DkQLsf] ?kdf lnOg] nufotsf unt d"NodfGotfsf sf/0f lszf]/Lx? rfF8f]
ljjfx ug{ jfWo x'G5g .
g]kfndf lszf]/lszf]/Lx? pRr hf]lvdo'Qm ;d"xdf gk/]tfklg pgLx?n] uDeL/
vfnsf of}g b'Jo{jxf/ ;xg' kl//fv]sf] 5 . r]nLa]6L a]rlavg, hah{:tL duGt]
agfpg], afn ljjfx tyf of}ghGo Joj;foaf6 kLl8t x'g'kg]{ cj:yfn] lszf]/
fj:yfdf ue{jtL x'g] / of}g/f]usf] ;+qmd0fnfO{ a9fpF5 .
;dfhdf ljBdfg n}lËs e"ldsfx?n] lszf]/lszf]/Lx?sf] of}g Jojxf/nfO{ k|efj
kf/]sf] x'G5 . ;fdfGotofM lszf]/Lx?sf] ljjfx a9L pd]/sf] k'?if;Fu u/fOG5
h;n] ubf{ lg0f{o k|s[of / ue{wf/0f k"0f{tof kltsf] lgoGq0fdf /xG5
ul/aLsf] sf/0fn] lszf]/Lx?df cfkmgf] ts{ k|:t't ug]{ Ifdtf 36fpg'sf] ;fy}
of}g tyf k|hgg :jf:Yo ;]jfx?sf] kx'Frdf Jojwfg v8f u/]sf] x'G5 .
/fi6«sf] eljio lszf]/Lx?sf] xftdf /x]sf] xF'bf pgLx?df nufgL a9fO{ a[xt
zflGt, k|ult tyf ;Dd[l4 xfl;n ug{ ;lsG5 .
>f]tM NDHS 2011; UNCT; A Country Analysis with a Human
Face 2011: UNGA, The Girl Child-Report of the SG 2011
ljBdfg cj:yfnfO{ s;/L kl/jt{g
ug{ ;lsG5 <
afn ljjfx, hf]lvdk"0f{ of}g Jojxf/, clglR5t ue{wf/0f / PrcfO{eL nufotsf
of}ghGo ;+qmd0fx?sf] hf]lvdtf @) b]lv @$ pd]/ ;d"xsf JolQmx?df eGbf
lszf]/lszf]/Lx?df a9L x'g] ePsf]n] ;DalGwt ;a} sfo{qmdx?n] ;f] ;d"xnfO{
ljz]if ?kdf ;Daf]wg ug'{kb{5 .
lszf]/lszf]/L tyf o'jfo'jtL ;DalGw pknAw tYofÍsf] cfwf/df of}g tyf
k|hgg :jf:Yo ;DalGw gLlt Pj+ /0fgLltx? th'{df tyf cBfjlws u/L
k|efjsf/L ?kdf sfof{Gjog ul/g'kb{5.
s]xL jif{b]lv 9Lnf] ljjfx ug]{ k|rng a9b} uO/x]sf] kfOPtfklg lszf]/Lx?
ue{jtL x'g] pd]/df j[l4 ePsf] 5}g . rfF8f] ue{wf/0f ug'{sf sf/s tTjx?sf]
af/]df /fd|f] dgg u/L 9Lnf] ljjfx tyf 9Lnf] ue{wf/0f ug{ k|f]T;flxt ug]{
vfnsf sfo{qmdx?sf] th'{df tyf sfof{Gjog ul/g'kb{5 .
lszf]/lszf]/L tyf o'jfo'jtLx?sf] z}lIfs cj:yfn] of}g tyf k|hgg :jf:Yo
;DalGw w]/} ;"rsx?nfO{ k|efj kfg]{ ePsf]n] :jf:Yo tyf lzIff If]qsf]
;xsfo{df sfo{qmd ;~rfng ug'{sf] ;fy} pd]/ cg's'nsf a[xt of}lgstf
lzIff sfof{Gjog u/]df :jf:Yodf ;'wf/ Nofpg ;lsG5 .
lszf]/fj:yfsf] ue{wf/0f u|fld0f tyf clzlIft lszf]/Lx?sf nflu k|d'v
;d:of /xb} cfPsf] x'Fbf u|fld0f If]qsf lszf]/lszf]/L ljz]iftM ljBfno hfg
gkfPsfsf] of}g tyf k|hgg :jf:Yo ;"rgf tyf ;]jfdf kx'Fr a9fpg w]/}
k|oTg ul/g' cfjZos 5 .
lszf]/lszf]/L tyf o'jfo'jtLnfO{ ;Daf]wg ug]{ u/L pd]/ cg's'nsf ljz]if
sfo{qmdx? ;~rfng ul/g'kb{5 .
rfF8f] aRrf hGdfpg] / kl/jf/ lgof]hgsf] cfjZostf k'/f gePsf]n] lszf]/
lszf]/L tyf o'jfo'jtLnfO{ pgLx?sf] klxnf] uef{j:yf l9nf ug]{, hGdfGt/sf]
nflu ;xof]u k'¥ofpg] vfnsf sfo{qmdx? cfjZos 5 . t;y{, th'{df ul/g]
sfo{qmdx? kl/jf/ lgof]hgsf cfw'lgs ;fwgx?sf] k|of]u tyf kx'FrnfO{
k|j4{g ug]{ vfnsf x'g' kb{5 .
>f]tM Further analysis of NDHS 2011
ljleGg pd]/ ;d'xsf JolQmx?sf] ;xsfo{åf/f tof/ ul/Psf sfo{qmdx? a9L bLuf] /
k|efjsf/L x'g] ePsf]n] lszf]/lszf]/Lx?;Fu ;DalGwt sfo{qmd th'{df, ljsf; /
sfof{Gjogdf pgLx?sf] cy{k"0f{ ;+nUgtf dxTjk"0f{ x'G5 . afFsL $ k[i7df
lhNnfaf6 k[ys cgnfO{g
kqsfl/tfsf] cEof;
 ?=lh=k|zf=sf=b=g+= !&÷@)^(÷&)  ?=lh=x'=sf=b=g+= )(÷@)^(÷&)  laZj hg;+Vof laif]z k|sfzg  cfxf ;~rf/ /fli6«o ;fKtflxs $
cfxf ;~rf/ /fli6«o ;fKtflxs, vn+uf-!, ?s'd . kmf]g M (&$*%!!&)^, d'b|s M /fKtL ckm;]6 k|]; . k|sfzs÷;Dkfbs M d]u/fh v8sf
Aaha Sanchar National Weekly, Khalanga-1, Rukum.E-mail-aahasanchar.weekly@gmail.com Editor-in-Chief MMegraj Khadka
l;=g+= lja/)f ?s'd g]kfn
1 s'n hg;+Vof 208567 26,494,504
dlxnf 109408 13645463
k'?if 99159 12849041
5 aif{ d'lgsf 24316 2567963
aflnsf 12112 1253006
afns 12204 1314957
05-09pd]/ ;d'x 30430 3204859
aflnsf 15241 1569683
afns 15189 1635176
10-14pd]/ ;d'x 31386 3475424
dlxnf 15881 1710794
k'?if 15505 1764630
15-19pd]/ ;d'x 23470 2931980
dlxnf 12757 1488789
k'?if 10713 1443191
20-29 pd]/
;d'x
32599 4437425
dlxnf 18502 2476201
k'?if 14097 1961224
30-49 pd]/
;d'x
40288 5898704
dlxnf 22116 2746168
k'?if 18172 3152536
50-69 pd]/
;d'x
21928 3135015
dlxnf 10816 1570026
k'?if 11112 1564989
70 eGbf dfly
pd]/ ;d'x
4150 843134
dlxnf 1983 424428
k'?if 2167 418706
2 cg'kl:yt,
hg;+Vof
13051 1921494
dlxnf 1276 237400
k'?if 11774 1684029
3 ckf+utf -km/s
Ifdtf ePsf
hg;+Vof_
5922
dlxnf 2787
k'?if 3135
4 hDdf #/w'/L
;+Vof
41856 5427302
5 dlxnfMk'?if
cg'kft -ln+é
cg'kft_
90=6 94=2
6 hgwgTj 72 k|=j=ls=dL 180
k|=j=ls=dL
7 dlxnfx?sf] crn
;Dkltdf :jfldTj
ePsf #/ w"/L
3=13k|ltzt 10=71k|ltzt
8 10 aif{ / ;f] eGbf dflysf] pd]/df klxnf] ljafx
ug]{
10-19 pd]/
;d'x s'n
ljaflxtfsf]
66=18 k|ltzt 60=1 k|ltzt
dlxnf 43=14 k|ltzt 41=1 k|ltzt
s'n lajflxt
dWo]sf]
k'?if 23=4 k|ltzt 18=5
k|ltzt s'n
lajflxt
dWo]sf]
20-29 pd]/
;d'x s'n
ljaflxtfsf]
31=88 k|ltzt 37=07
k|ltzt
dlxnf 19=72 k|ltzt 23=44
k|ltzt
k'?if 12=16 k|ltzt 13=63
k|ltzt
3 0 eGbf dflys f]
pd]/ ;d'x s'n
1=94 k|ltzt 2=81
k|ltzt
lhNnf hg;+Vof ;dGjo ;ldlt, ?s'dn] lba;sf ca;/df tof/ kf/]sf] ;fdfu|L k|sflzt
klx/f]n] kfO{k aufPkl5
vfg]kfgL ;d:of
czf]s zfx
 cf7la;sf]6
aiff{tsf sf/0f klx/f]n] vfg]kfgLsf] kfO{k
aufPkl5 lhNnf]sf] cf7la;sf]6 ufla;sf
() 3/w'/L vfg]kfgLsf] ;d:ofdf k/]sf
5g . utaif{ af9L klx/f]n] aufPsf] e]l/
nfUg vfg]kfgL cfof]hgfdf clxn]sf] aiff{n]
klg k'g Iflt u/]sf] 5 . klx/f]n] sl/a @
;o ld6/ kfO{k aufPkl5 ufla;sf] j8f
g+= ! sf emflqm;Nnf, d]n8fF8f, kfyLxfNgf,
gfpnf nufotsf :yflgoafl;Gbfx?nfO{
vfg]kfgLsf] ;d:of ePsf] ;/:jtL
k|fyflds laBfno d}8fF8fsf] laBfno
Aoa:yfg ;ldlt cWoIf eQm axfb'/
zfxn] hfgsf/L lbP . kfgLsf] ;d:ofn]
ubf{ :yflgoafl;n] 3/3/df agfPsf
zf}rfnox? ;d]t kfgL gx'Fbf k|of]udf
cfpg ;s]sf 5}gg . xfn :yflgo
afl;Gbfx? 8]8 306fsf] af6f] lx8]/ kfgL
Nofpg] u/]sf] :yflgo a'l4lhla k|0ffd
zfxn] hfgsf/L lbP . vfg]kfgL cfof]hgf
dd{tsf nflu :yflgox?n] ks6k6s
;DaGwLt lgsfox?df lga]bg lbPklg
vfg]kfgL ;d:of ;dfwfg x'g ;ls/x]sf]
5}g .
xflb{s ;da]bgf
cfbz{ s];L -;lra_
/]l8of] l;:g] Pkm Pd ?s'dsf :6]zg Dofg]h/
gf/fo0fs'df/ zfxsL ddtfdoL cfdf cfds'df/L zfxsf]
^# aif{sf] pd]/df ePsf] b'Mvb lgwg k|lt xfdL b'lv
ePsf 5f} . b'vsf] of] 3l8df zf]s ;GtAw kl/jf/
hgx? k|lt xflb{s ;da]bgf ub{5f}+ .
g]kfn k|]; o'lgog,?s'd

aaha sanchar weekly 9, rukum

  • 1.
    aif{ ! c+s( ?s'd ! ;fpg @)&) d+unaf/ Aaha Sanchar National Weekly 16 Jul 2013 k[i7 $ d"No ?= !).— www.aahasanchar.com ?s'dsf] hg;+Vof @,)*,%^& lba;sf] ca;/df laleGg sfo{qmd cfxf ;~rf/  ?s'd xflb{s ;da]bgf d]u/fh v8sf /]l8of] l;:g] Pkm Pd ?s'dsf :6]zg Dofg]h/ gf/fo0fs'df/ zfxsL ddtfdoL cfdf cfds'df/L zfxsf] ^# aif{sf] pd]/df ePsf] b'Mvb lgwg k|lt xfdL b'lv ePsf 5f} . b'vsf] of] 3l8df zf]s ;GtAw kl/jf/hgx? k|lt xflb{s ;da]bgf ub{5f}+ . ;Gbe{ laZj hg;+Vof lba; lhNnfsf] hg;+Vof @ nfv * xhf/ % ;o ^& /x]sf] 5 . zfvf tYofªs sfof{no ?s'dn] /fli6«o hgu0fgf @)^* cg';f/ lhNnfsf] s'n hg;+Vof pQm ;+Vofdf /x]sf] hfgsf/L u/fPsf] xf] . @)^* ;fndf hgu0fgf cg';f/ ?s'ddf $* k|ltzt cyf{t (( xhf/ ! ;o %( hgf k"?if / %@ k|ltzt cyf{t ! nfv ( xhf/ $ ;o * hgf dlxnfsf] ;+Vof /x]sf] 5 . @)%* ;fnsf] hgu0fgf cg';f/ ?s'ddf $( k|ltzt k"?if / %! k|ltzt dlxnfsf] ;+Vof /x]sf] lyof] . tYofªs cg';f/ lhNnfdf ! ju{ lsnf]ld6/df &@ hgfsf] j;f]jf; /x]sf] 5 . @)%* ;fnsf] hgu0fgf cg';f/ lhNnfsf] ! ju{ lsnf]ld6/df ^% bzdnj % hgfsf] j;f]jf; /x]sf] lyof] . %* ;fnaf6 ^* ;fndf cfp+bf ^ bzdnj % k|ltztn] hg;+Vof a[l4 ePsf] kfO{Psf] 5 . To;}u/L] hgu0fgf cg';f/ ?s'dsf !# xhf/ %! hgf dflg;x? /f]huf/Lsf nflu ljb]z uPsf 5g . ljb]z uPsf dWo] !! xhf/ & ;o &$ hgf k'?if / !@ ;o &^ hgf dlxnf /x]sf 5g . To:t} tYof+sdf dlxnfx?sf] crn ;Dkltdf :jfldTj ePsf 3/w'/L #=!# k|ltzt, !) b]lv !( aif{ pd]/ ;d'xdf laafx ug]{x?sf] ^^=!* k|ltzt /x]sf] 5 . h;df dlxnf $#=!$ / k'?if @#=$ k|ltzt /x]sf] tYof+s 5 . hgu0fgf tYof+ssf cg';f/ lhNnfsf] s'n ;fIf/tf ^@=)* k|ltzt /x]sf]df %#=(! dlxnf / &!=@@ k'?if k|ltzt /x]sf] 5 . To;}u/L ;g @)!% ;Dd ;a}sf] 3/3/df zf}rfno lgdf0f{ u/L v'Nnf lbzfd'Qm If]q 3f]if0ff ug]{ nIo lnO{Psf] sfo{df #$=#% k|ltztsf] 3/df dfq zf}rfno /x]sf] pNn]v ul/ Psf] 5 . cfxf ;~rf/ 8]:s  %* ;fnaf6 ^* ;fndf cfp+bf ^ bzdnj % k|ltztn] hg;+Vof a[l4 ePsf] 5 . tYofªssf cg';f/ lhNnfdf ! ju{ lsnf]ld6/df &@ hgfsf] a;f]jf; /x]sf] 5 . To;}u/L] hgu0fgf cg';f/ ?s'dsf !# xhf/ %! hgf dflg;x? /f]huf/Lsf nflu ljb]z uPsf 5g . To:t} ;g @)!% ;Dd ;a}sf] 3/3/df zf}rfno lgdf0f{ u/L v'Nnf lbzfd'Qm If]q 3f]if0ff ug]{ nIo lnO{Psf] sfo{df #$=#% k|ltztsf] 3/df dfq zf}rfno /x]sf] pNn]v ul/Psf] 5 . laZj hg;+Vof lbjzsf] cj;/df ?s'd ;b/d'sfd vn+ufdf klg ljleGg sfo{qmd ul/ dgfO{Psf] 5 . lhNnf hg;+Vof ;dGjo ;ldltsf] cfof]hgfdf dflj :t/Lo aSt[Tjsnf, h]i7 gful/s ;Ddfg tyf k'/:sf/ ljt/0f nufotsf sfo{qmdx? cfof]hgf ul/ lbj; dgfOPsf] xf] . …lszf]/fj:yfdf uef{wfg, ;jf{ªuL0f ljsf;df JojwfgÚ eGg] d'Vo gf/f /x]sf] lba;sf] ca;/df lalxaf/ aSt[Tjsnf k|ltof]lutfsf] cfof]hgf ul/Psf] lyof] . jfndlGb/ xndf ;+rfng ul/Psf] dflj :t/Lo aSt[Tjsnf k|ltof]lutfdf z'e;Gb]z uf}td k|yd, ljgf k'g bf]>f], lg/fhg cf]nL t]>f] / jL/axfb/ k'g ;fGTjgf ePsf 5g . lbj;sf] cj;/df vn+uf uflj;sf * hgf h]i7 gful/sx?nfO{ bf];Nnf cf]9fP/ ;Ddfg ul/Psf] 5 . ;fy} sfo{qmddf o; jif{ hg;+Vof ljifo lnP/ :gfts txdf pTs[i6 ePsf 5fqf lbkf lji6 / 5fq lg/fhg zdf{nfO{ gub k|df0f kqsf ;fy k'/:s[t ul/Psf] 5 . afn dlGb/df sfo{qmd x'g'k'j{ ¥ofnLsf] cfof]hgf ul/Psf] lyof] . afndlGb/af6 ;'? ePsf] ¥ofnL lhNnf ljsf; ;ldlt, lhNnf k|zf;g, lhNnf k|x/L, d'Vo ahf/, k'iknfnrf]s x'Fb} k'gM afndlGbdf k'u]/ sfo{qmddf kl/0ft ePsf] lyof] . lhNnf hg;+Vof ;dGjo ;ldltsf cWoIf Pj+ :yfgLo ljsf; clwsf/L e/ts'df/ zdf{sf] cWoIftf / k|d'v lhNnf clwsf/L eljZj/ kf08]sf] k|d'v cfltYotfdf ePsf] sfo{qmddf lhNnf :jf:Yo sfof{no k|d'v 8fS6/ ob'rGb| l3ld/], k|x/L gfoj pk/LIfs /fh]Gb|k|;fb e66, k|d'v cg';Gwfg clws[t pkGb| /fptsf] cfltYotf /x]sf] lyof] . To:t} dlxnf tyf afnaflnsf sfof{no ?s'dsL clws[t /df clwsf/L, lhNnf s[lif ljsf; sfof{nosf jl/i7 s[lif ljsf; clwsf/L s'nk|;fb clwsf/L, Plss[t g]skf dfcf]jfbLsf s]lGb|o ;b:o tyf ?s'd lhNnf ;Dd]ng cfof]hs ;ldltsf ;+of]hs z?0f afF7f du/ /d0f, g]kfnL sfFu|];sf ledaxfb'/ v8sf, g]skf dfcf]jfbLsf ;ld/ uf}td, c:ktfn Joj:yfkg ;ldltsf cWoIf wglj/ cf]nL, d'l;sf]6 vn+uf jx'd'vL SofDk;sf pk k|fWofks j'l4k|;fb uf}td nufotsf] klg cfltYotf /x]sf] lyof] . To:t} lba;sf] ca;/df :yflgo /]l8of] dfkm{t hg;+Vof laifodf cGt/;Dafb tyf kqklqsf dfkm{t laz]if c+s k|sfzg ul/Psf] 5 . k|sfzs/;Dkfbs lakb Joj:yfkg kqsf/ ;dfh g]kfn l8Dhf ?s'd zfvfn] lakbsf 36gf Go"lgs/0f ;DalGw hgr]tgfd"ns ;8s gf6s lhNnfsf] ;b/d'sfd vn+ufdf k|b{zg ul/Psf] 5 . s]o/ g]kfn ;d'bfo ;xof]u sfo{qmd / g]kfn hghfu/0f d~r ?s'dsf] cfly{s ;xof]udf l8Dhf ?s'd zfvfn] ;8s gf6s k|bz{g u/]sf] xf] . ;8s gf6s klx/f]df s]lGb|t /x]sf] lyof] . klx/f] hfg'sf sf/0f, To;df dflg;sf] e'ldsf, klx/f] /f]syfd ug{ ckgfpg' kg]{ pkfo nufotsf ljifo gf6sdf ;dfj]z ul/ Psf] lyof] . ljz]if ul/ dflg;x?sf] nfk/jfxLs} sf/0f af9L klx/f] hfg] u/]sf] ;Gb]z ;8s gf6sn] lbPsf] lyof] . klx/f] /f]syfddf dflg;x?s} klxnf] bfloTj x'g] / To;tkm{ ;j} nfu] cgfxsdf klx/f]af6 b'Mv gkfOg] vfnsf b[Zo klg ;8s gf6sdf lyP . lhNnfdf lakbsf 36gf a9b} uPkl5 To;sf] Go'gLs/0fsf nflu r]tgf hufpg] p2]Zon] ;8s gf6s k|b{zg u/]sf] l8Dhfn] atfPsf] 5 . r]tgfsf] cefjdf klg w]/} ljkbx? cfpg] 7x/ lakb Go"lgs/0fsf nflu gf6s nf]s]Gb| vgfn  afFsL @ k[i7df /fli6«o ;fKtflxs …zflGt / ;d[l4sf] rfxf,;dfrf/ / larf/df cfxfÚ cfxf ;~rf/www.aahasanchar.com
  • 2.
    @! ;fpg @)&)d+unaf/  ;DkfbsLo÷ cfxf larf/  cfxf ;~rf/ /fli6«o ;fKtflxs  @ hg;+Vof a[l4 / To;sf c;/  o;/L lgoGq0f x'G5 hg;+Vof ljsf;f]Gd'v b]zdf hGdb/ 36g / kl/jf/sf] cfsf/ l;ldt x'g'df cfly{s tTj k|d'v lhDd]jf/ ePsf] Ps cWoogn] b]vfPsf] 5 . a+unfb]zsf] u|fdL0f e]usf sl/ a * ;o dlxnfdf ul/Psf] cWoogsf] cfwf/df o:tf] lgisif{ lgsflnPsf] xf . cWoogn] sdhf]/ cfly{s cj:yf, afF´f]kg / d[To'b/sf] j[l4n] hg;+Vof j[l4df lg/Gt/ lu/fj6 cfPsf] bzf{Psf] 5 . …a+unfb]zdf pj{/ tfdf cfPsf] sdL, a9bf] d[To'b/ / cfly{s sl7gfOh:tf tTjx?n] hg;+Vof j[l4b/ lg/Gt/ 3l6/ x]sf] 5,Ú cWoogsf ;xn]vs tyf o'lgel;6L{ ckm ld;f}/Lsf n]vs Dof/L :g]s eG5g . cWoogsf] lgisif{nfO{ g];gn Ps]8]dL ckm ;fOG;df j0f{{g ul/ Psf] 5 . a9bf] hg;+Vof & ca{eGbf a9L hg;+Vof ePsf] k[YjLdf lbgx'" al9/x]sf] hg;+Vof lgoGq0f ug{ ljleGg If]qsf gLlt lgdf{tfx? hg;+Vof lgoGq0fsf ljleGg pkfoaf/] 5nkmn ug{ Jo:t 5g . hg;+Vof lgoGq0fsf nflu dlxnf lzIffb]lv lgMz'Ns kl/jf/ lgof]hgsf ;fwggsf] ljt/0fnfO{ pgLx?n] hf]8 lbPsf 5g . t/, bzsf}+ b]lvsf o:tf k|oTgaf6 klg hg;+Vofsf] pNn]Vo ?kdf lgoGq0f x'g ;s]sf] 5}g . hg;+Vof lgoGq0fsf nflu s]xL hg;+Vof lj1n] cGo pkfosf] klg k|:tfj u/]sf 5g . s]xLn] ;f+:s[lts tTjx? h:t}M dlxnf lzIff / pgLx?nfO{ ;~rf/ dfWoddf …PS:kf]hÚ n] hg;+Vof lgoGq0fdf pNn]Vo ;kmntf xfl;n ug{ ;Sg] atfPsf 5g . s]xLn] eg] afn d[To'b/df j[l4 x"bf cleefjsn] w]/} aRrf hGdfpg ;Sg] ts{ k]; u/]sf 5g . cfly{s cj:yf cWoogdf :g]s / pgsf ;xkf7Ln] a+unfb]zsf] u|fld0f d6na If]qsf @) b]lv ^$ jif{sf & ;o (( dlxnfsf] cGtjf{tf{ lnPsf lyP . tL ;a} dlxnfsf] kf"r jif{cl3 ljjfx ePsf] lyof] . cGtjf{tf{df dlxnfsf] z}lIfs tx, pgLxIfsf] kl/jf/sf] cfsf/ , pgLx?sf kltsf] k]zf / pgLx?n] l5d]sLsf afnaRrfsf] d[To' eP÷gePsf] af/]df ljZn]if0f u/]sf lyP . ;g !((^ b]lv @)!) sf] cjlwdf ;f] If]qdf ^ bzdnj & b]lv @ bzdnj ^ k|ltztsf b/n] s6f}tL cfPsf] lyof] . hg;+Vof 36g'sf] sf/0f kQf nufpg j}1flgsx?n] ul0ftLo gd'gfsf] k|of]u u/]sf lyP . hg;+Vofdf x|f; cfpgdf cfly{s, ;f+:s[lts / cGo tTjsf] ;DaGwsf] af/]df cg';Gwfgstf{n] ;f] cWoogdf ljleGg ul0ftLo gd'gfsf] t'ngf u/]sf lyP . cWoogdf cfly{s tTj, dlxnf lzIffdf ePsf a9f]Q/L / ufpaf6 ;fd"lxs ?kdf ;x/df a;fO ;bf{ hg;+Vof j[l4df x|f; cfPsf] b]vfOPsf] 5 . To;}u/L, :jf:Yosf] kx"'r / afn d[To'bn] klg hGdb/nfO{ k|efj kf/]sf] atfOPsf] 5 . kl/jf/ lgof]hgsf ;fwgn] hg;+Vof lgoGqdf s]xL e"ldsf v]n] klg cfw'lgs ;~rf/ dfWodsf] …PS:kf]h/Ún] j[l4 b/ df yf]/} k|efj kf/]sf] atfOPsf] 5 . kl/jf/sf] cfsf/ 36fpg cfly{s tTjx?sf] ljz]if dxTj /x]sf] cWoogn] k|sfz kf/]sf] o'lgel;6L{ ckm ldl;ugsf hLjzf:qL af]aL nf]n] atfP . To;f] t af]aL cWoogdf eg] ;xefuL lyPgg . yfONofG8df ;g !(&) df k|ltJolQ ^ cf]6f afnaflnsfaf6 ;g !(*) df k|ltdlxnfn] tLg afnaflnsf hGdfPsf lyP . k;n]n] s]xL lzlIft sfdbf/sf] cfjZostf dx;'; u/]kl5 hg;+Vofdf o:tf] x|f; cfPsf] atfOG5 . cyf{t, lzIffsf sf/0f hg;+Vof j[l4b/ df x|f; cfPsf] lyof] . …xfdLn] slt afnaflnsfnfO{ lzIff k|bfg ug{ ;S5f}+ eGg] ;f]r]/ cleefjsn] ;Gtfg hGdfpg yfn]sf 5g,Ú af]aLn] nfOe ;fOG;nfO{ eg] . t/, ;~rf/ cleofgn] kl/jf/sf] cfsf/ lgoGq0f ug{ t'ngfTds ?kdf Tolt k|efjsf/L g'xg] cWoogdf ;xefuL :g]ssf] egfO 5 . ;fef/M/fhwfgL b}lgs hg;+Vof lgoGq0fsf nflu dlxnf lzIffb]lv lgMz'Ns kl/jf/ lgof]hgsf ;fwggsf] ljt/0fnfO{ pgLx?n] hf]8 lbPsf 5g . t/, bzsf}+ b]lvsf o:tf k|oTgaf6 klg hg;+Vofsf] pNn]Vo ?kdf lgoGq0f x'g ;s]sf] 5}g . hg;+Vof lgoGq0fsf nflu s]xL hg;+Vof lj1n] cGo pkfosf] klg k|:tfj u/]sf 5g . s]xLn] ;f+:s[lts tTjx? h:t}M dlxnf lzIff / pgLx?nfO{ ;~rf/dfWoddf …PS:kf]hÚ n] hg;+Vof lgoGq0fdf pNn]Vo ;kmntf xfl;n ug{ ;Sg] atfPsf 5g . s]xLn] eg] afn d[To'b/df j[l4 x"bf cleefjsn] w]/} aRrf hGdfpg ;Sg] ts{ k]; u/]sf 5g . @)^* ;fnsf] hgu0fgf cg';f/ g]kfnsf] hg;+Vof @ s/f]8 ^$ nfv ($ xhf/ % ;o $ /x]sf] 5 eg] ?s'd lhNnfsf] hg;+Vof @ nfv * xhf/ % ;o ^& /x]sf] 5 . hgu0fgf @)^* cg';f/ ?s'ddf $* k|ltzt cyf{t (( xhf/ ! ;o %( hgf k"?if / %@ k|ltzt cyf{t ! nfv ( xhf/ $ ;o * hgf dlxnfsf] ;+Vof /x]sf] 5 . @)%* ;fnsf] hgu0fgf cg';f/ ?s'ddf $( k|ltzt k"?if / %! k|ltzt dlxnfsf] ;+Vof /x]sf] lyof] . tYofªs cg';f/ lhNnfdf ! ju{ lsnf]ld6/ df &@ hgfsf] j;f]jf; /x]sf] 5 . @)%* ;fnsf] hgu0fgf cg';f/ lhNnfsf] ! ju{ lsnf]ld6/df ^% bzdnj % hgfsf] j;f]jf; /x]sf] lyof] . %* ;fnaf6 ^* ;fndf cfp+bf ?s'dsf] ^ bzdnj % k|ltztn] hg;+Vof a[l4 ePsf] kfO{Psf] 5 . ?s'd nufoft laZae/sf] hg;+vof a[l4sf sf/0f clxn] laleGg ;d:ofx? ;[hgf e}/x]sf 5g . hg;+Vof a[l4 / /f]huf/L cefasf sf/0f ?s'd lhNnfaf6 dfq !# xhf/ a9L dflg;x? /f]huf/Lsf nflu ljb]z uPsf 5g . To:t} hg;+Vof a[l4sf sf/0f ul/la, clzIffnfO{ lgDTofPsf] 5 . ha;Dd hg;+Vof a[l4b/ sd ug{ ;lsb}g ta;Dd b]zn] ck]lIft pknAwL ug{ ;S5}g . hg;+Vof al4sf] d'n sf/0f eg]sf] ul/la, clzIff, afnlaafx nufotsf laleGg kIfx? kb{5g . o;df ;a}eGbf a9L k|efa kfg]{ tTj eg]s} afnlaafx of] . tYof+ssf cg';f/ klg ?s'ddf !) b]lv !( aif{ pd]/ ;d'xdf laafx ug]{x?sf] ;+Vof w]/} a9L /x]sf] 5 . hg;+Vof al4n] dflg;sf] AolQut lhagb]lv b]z tyf laZjsf] lasf;qmddf ;d]t k|efa kfg]{ ePsf sf/0f ;s];Dd hg;+Vof al4b/ Go"lgs/0f ug'{ g} /fd|f] kIf xf] . l8Dhfsf] 5 . aiff{ofddf klx/f] / af9L cfpg] x'Fbf ;8s gf6snfO{ To;df s]lGb|t u/]sf] l8Dhf ?s'dsf cWoIf aL/axfb'/ dNnn] atfP . ;8s gf6sdf wgs'df/ zfxL, k|tfk dNn, clw/fh dNn, ;fdgf /f]sf, ;fljqf a'9f / sdn eG8f/Ln] clego u/]sf lyP . lakb=====
  • 3.
    # ! ;fpg@)&) d+unaf/  laZj hg;+Vof lba; laif]z k|sfzg  cfxf ;~rf/ /fli6«o ;fKtflxs  laZj hg;+Vof lbj;,11 h'nfO{ 2013 ælszf]/fj:yfdf uef{wfg M ;jf{ªuL0f ljsf;df JojwfgÆ cfh 11 h'nfO{ laZjsf ;d'bfon] cfhsf] lbg nfO{ lszf]/fj:yfsf] uef{wfg eGg] cGt/fli6«o gf/fsf ;fy / g]kfndf o;} gf/fnfO{ cfwf/ agfO{ ælszf]/fj:yfdf uef{wfg M ;jf{ªuL0f ljsf;df JojwfgÆ eGg] gf/fsf ;fy b]z AofkL ?kdf dgfO{b} 5 . o;} ;Gb{edf ælszf]/fj:yfdf uef{wfg M ;jf{ªuL0f ljsf;df JojwfgÆ eGg] gf/f sf] cf}lrTo / laZjdf lszf]/fj:yfsf] uef{wfgn] kfg]{ c;/sf] af/]df laZj ;d'bfo ;r]t eO{ dft[ tyf gjhft lzz' d[To' b/ 36fpg / rf+8f] lajfxnfO{ lg?T;flxt ug'{ k|d'v /x]sf] 5 . lszf]/fj:yf uef{wfgsf d'n ;jfnx? lszf]/fj:yfsf] uef{wfg Pp6f :jf:Yo ;jfn dfq geP/ h/f uf8]/ /x]sf] ul/j, clzIff, n}lu+s c;dfgtf, lx+;f, afn tyf bjfad'ns lajfx / 5f]/L / cleefjs larsf] zlQm c;Gt'ng klg xf] . obL o;f] x'b}g lyof] eg] pgLx?sf] clwsf/sf] ;+/If0f ePsf] x'g' kYof] . lszf]/ ca:yfdf uef{wfg lajfx kZrftsf] aRrf hGdfpg lbO{g] bjfasf] sf/0f klg xf] . lszf]/fj:yfsf lajflxt jf clajflxtx? uef{wf/0f ug'{df laljw hl6tfx? 5g . h;df sltko t clglR5t, cg'ej lng] / of}g tyf k|hgg :jf:Yo ;DjlGw 1fgsf] sldn] ePsf] 5 . lszf]/fj:Yffsf] uef{wfg s]jn :jf:Yosf] ;jfn dfq geP/ of] ljsf;sf] ;jfn xf] . lszf]/fj:yfsf] uef{wfgsf] d'No eg]sf] lszf]/Lx?df ePsf] Ifdtf, ;+efJotf u'dfpg' klg xf] . eg] kl/kSs pd]/df uef{wfg ug]{ dlxnfsf] t'ngfdf dft[ d[To', ckf+utf, kf7]3/ v:g], lkm:6'nf h:tf hl6ntf ;d:ofx? b]lvg ;S5 . lszf]/fj:yfsf] uef{wfg / o;sf] c;/ ;DjlGw tYo tYof+s laZjdf x/]s aif{ sl/j ! s/f]8 ^) nfv !^ b]lv !( aif{ pd]/ ;d'xsf lszf]/Lx?n] aRrf hGdfp+5g . laZjdf lgDg / dWod cfo ePsf b]zsf !% b]lv !( aif{ pd]/ ;d'xsf lszf]/Lx?sf] d[To'sf] d'n sf/0f uef{j:yf / aRrf hGdfpbfsf hl6n ;d:ofsf] sf/0f x'g] u/]sf] 5 . laZjdf lasf;f]Gd'v b]zsf sl/j #) nfv lszf]/L / o'jf pd]/sf dlxnfx?sf] d[To' c;'/lIft ue{ktgn] x'g] ub{5 . laZjsf Ps ltxfO{ dlxnf -sl/j &) ldlnog _ dlxnfx?n] !* aif{ d'gL ljafx u/]sf] 5g . obL olx qmd /lx/xg] xf] eg] ;g @)@) ;Dd o;sf] ;+Vof !$@ ldlnog k'Ug] 5 . >f]t M 8An"Prcf] l/kf]6{ -@)!!_, o"PfkmlkP cWoog - @)!@_,Pdl8hL l/kf]6{ -@)!@_ ;+o'Qm /fi6« ;+3 hg;+Vof sf]ifåf/f k|sflzt g]kfndf lszf]/fj:yfdf x'g] uef{wfg ;DalGw tYof+s !% b]lv !( pd]/ ;d"xsf x/]s % hgf lszf]/Lx? dWo] @ eGbf a9Lsf] ljjfx eO;s]sf] x'G5 . ;f]xL pd]/ ;d"xsf !&Ü lszf]/Lx? klxnf] k6s ue{jtL jf cfdf eO{;s]sf] cg';Gwfgn] b]vfpF5 . afn ljjfx ljz]ift clzlIft, ul/a / u|fld0f If]qdf a:g] s]6Lx?df a9L kfOPsf] 5 . ;g @)!! sf] Ps cWoog cg';f/ @) b]lv @$ pd]/ ;d"xsf u|fld0f If]qdf a:g] dlxnf, zx/df a:g] dlxnf eGbf em08} !=% u'0ff a9Ln] !* jif{ cufl8 g} ljjflxt x'g] u/]sf] kfOPsf] 5 . !%-!( pd]/ ;d"xsf ljjflxt lszf]/lszf]/Lx? dWo] *^Ü n] kl/jf/ lgof]hgsf] cfw'lgs ;fwgx? k|of]u gu/]sf] kfOPsf] 5 . ;g @)!)÷!! df ;/sf/L :jf:Yo ;+:yfx?df dfq ue{ktg u/fpg]sf] ;+Vof (%,))) lyof] . hGdg] x/]s !))) lzz'x? dWo] *! hgf lzz'x? lszf]/L cfdfaf6 hGdg] ub{5g . lszf]/fj:yfdf x'g] uef{wfgaf6 cfdf / lzz'nfO{ x'g] hf]lvdx? lszf]/fj:yfdf ue{jtL x'gfn] lszf]/Lx?sf] z}lIfs cj;/x? / j[lQ ljsf;df afwf k'Ub5 . lszf]/Lx?n] ;doeGbf klxn] g} tyf sd tf}n ePsf] lzz' hGdfpg] ;Defjgf x'G5 . !%-!( pd]/ ;d"xsf lszf]/Lx?sf] d[To'sf] k|d'v sf/0f rfF8f] ue{jtL / rfF8f] aRrf hGdfpFbf cfO{kg]{ hl6ntfx?;Fu ;DalGwt /x]sf] kfOPsf] 5 . lszf]/L cfdfaf6 hGdg] aRrfx? hGd]sf] Ps jif{ leq d[To' x'g] pRr hf]lvddf /x]sf x'G5g . aRrf hGdfpg] a]nfdf d[To' x'g] ;Defjgf @) jif{ pd]/sf dlxnfdf eGbf !% jif{eGbf sd pd]/sf lszf]/Lx?df % u'0ffn] a9L x'G5 . lszf]/fj:yfdf x'g] uef{wfgnfO{ k|efj kfg]{ tTjx?M ;f+:s[lts d"NodfGotfx?n] lszf]/lszf]/Lx?sf of}g Jojxf/sf] ;fy} of}g ;DalGw 5nkmn tyf ;]jfsf] kx'Frdf k|efj kfb{5g . e]befjk"0f{ Jojxf/ tyf c?sf] ;DkQLsf] ?kdf lnOg] nufotsf unt d"NodfGotfsf sf/0f lszf]/Lx? rfF8f] ljjfx ug{ jfWo x'G5g . g]kfndf lszf]/lszf]/Lx? pRr hf]lvdo'Qm ;d"xdf gk/]tfklg pgLx?n] uDeL/ vfnsf of}g b'Jo{jxf/ ;xg' kl//fv]sf] 5 . r]nLa]6L a]rlavg, hah{:tL duGt] agfpg], afn ljjfx tyf of}ghGo Joj;foaf6 kLl8t x'g'kg]{ cj:yfn] lszf]/ fj:yfdf ue{jtL x'g] / of}g/f]usf] ;+qmd0fnfO{ a9fpF5 . ;dfhdf ljBdfg n}lËs e"ldsfx?n] lszf]/lszf]/Lx?sf] of}g Jojxf/nfO{ k|efj kf/]sf] x'G5 . ;fdfGotofM lszf]/Lx?sf] ljjfx a9L pd]/sf] k'?if;Fu u/fOG5 h;n] ubf{ lg0f{o k|s[of / ue{wf/0f k"0f{tof kltsf] lgoGq0fdf /xG5 ul/aLsf] sf/0fn] lszf]/Lx?df cfkmgf] ts{ k|:t't ug]{ Ifdtf 36fpg'sf] ;fy} of}g tyf k|hgg :jf:Yo ;]jfx?sf] kx'Frdf Jojwfg v8f u/]sf] x'G5 . /fi6«sf] eljio lszf]/Lx?sf] xftdf /x]sf] xF'bf pgLx?df nufgL a9fO{ a[xt zflGt, k|ult tyf ;Dd[l4 xfl;n ug{ ;lsG5 . >f]tM NDHS 2011; UNCT; A Country Analysis with a Human Face 2011: UNGA, The Girl Child-Report of the SG 2011 ljBdfg cj:yfnfO{ s;/L kl/jt{g ug{ ;lsG5 < afn ljjfx, hf]lvdk"0f{ of}g Jojxf/, clglR5t ue{wf/0f / PrcfO{eL nufotsf of}ghGo ;+qmd0fx?sf] hf]lvdtf @) b]lv @$ pd]/ ;d"xsf JolQmx?df eGbf lszf]/lszf]/Lx?df a9L x'g] ePsf]n] ;DalGwt ;a} sfo{qmdx?n] ;f] ;d"xnfO{ ljz]if ?kdf ;Daf]wg ug'{kb{5 . lszf]/lszf]/L tyf o'jfo'jtL ;DalGw pknAw tYofÍsf] cfwf/df of}g tyf k|hgg :jf:Yo ;DalGw gLlt Pj+ /0fgLltx? th'{df tyf cBfjlws u/L k|efjsf/L ?kdf sfof{Gjog ul/g'kb{5. s]xL jif{b]lv 9Lnf] ljjfx ug]{ k|rng a9b} uO/x]sf] kfOPtfklg lszf]/Lx? ue{jtL x'g] pd]/df j[l4 ePsf] 5}g . rfF8f] ue{wf/0f ug'{sf sf/s tTjx?sf] af/]df /fd|f] dgg u/L 9Lnf] ljjfx tyf 9Lnf] ue{wf/0f ug{ k|f]T;flxt ug]{ vfnsf sfo{qmdx?sf] th'{df tyf sfof{Gjog ul/g'kb{5 . lszf]/lszf]/L tyf o'jfo'jtLx?sf] z}lIfs cj:yfn] of}g tyf k|hgg :jf:Yo ;DalGw w]/} ;"rsx?nfO{ k|efj kfg]{ ePsf]n] :jf:Yo tyf lzIff If]qsf] ;xsfo{df sfo{qmd ;~rfng ug'{sf] ;fy} pd]/ cg's'nsf a[xt of}lgstf lzIff sfof{Gjog u/]df :jf:Yodf ;'wf/ Nofpg ;lsG5 . lszf]/fj:yfsf] ue{wf/0f u|fld0f tyf clzlIft lszf]/Lx?sf nflu k|d'v ;d:of /xb} cfPsf] x'Fbf u|fld0f If]qsf lszf]/lszf]/L ljz]iftM ljBfno hfg gkfPsfsf] of}g tyf k|hgg :jf:Yo ;"rgf tyf ;]jfdf kx'Fr a9fpg w]/} k|oTg ul/g' cfjZos 5 . lszf]/lszf]/L tyf o'jfo'jtLnfO{ ;Daf]wg ug]{ u/L pd]/ cg's'nsf ljz]if sfo{qmdx? ;~rfng ul/g'kb{5 . rfF8f] aRrf hGdfpg] / kl/jf/ lgof]hgsf] cfjZostf k'/f gePsf]n] lszf]/ lszf]/L tyf o'jfo'jtLnfO{ pgLx?sf] klxnf] uef{j:yf l9nf ug]{, hGdfGt/sf] nflu ;xof]u k'¥ofpg] vfnsf sfo{qmdx? cfjZos 5 . t;y{, th'{df ul/g] sfo{qmdx? kl/jf/ lgof]hgsf cfw'lgs ;fwgx?sf] k|of]u tyf kx'FrnfO{ k|j4{g ug]{ vfnsf x'g' kb{5 . >f]tM Further analysis of NDHS 2011 ljleGg pd]/ ;d'xsf JolQmx?sf] ;xsfo{åf/f tof/ ul/Psf sfo{qmdx? a9L bLuf] / k|efjsf/L x'g] ePsf]n] lszf]/lszf]/Lx?;Fu ;DalGwt sfo{qmd th'{df, ljsf; / sfof{Gjogdf pgLx?sf] cy{k"0f{ ;+nUgtf dxTjk"0f{ x'G5 . afFsL $ k[i7df lhNnfaf6 k[ys cgnfO{g kqsfl/tfsf] cEof;
  • 4.
     ?=lh=k|zf=sf=b=g+= !&÷@)^(÷&) ?=lh=x'=sf=b=g+= )(÷@)^(÷&)  laZj hg;+Vof laif]z k|sfzg  cfxf ;~rf/ /fli6«o ;fKtflxs $ cfxf ;~rf/ /fli6«o ;fKtflxs, vn+uf-!, ?s'd . kmf]g M (&$*%!!&)^, d'b|s M /fKtL ckm;]6 k|]; . k|sfzs÷;Dkfbs M d]u/fh v8sf Aaha Sanchar National Weekly, Khalanga-1, Rukum.E-mail-aahasanchar.weekly@gmail.com Editor-in-Chief MMegraj Khadka l;=g+= lja/)f ?s'd g]kfn 1 s'n hg;+Vof 208567 26,494,504 dlxnf 109408 13645463 k'?if 99159 12849041 5 aif{ d'lgsf 24316 2567963 aflnsf 12112 1253006 afns 12204 1314957 05-09pd]/ ;d'x 30430 3204859 aflnsf 15241 1569683 afns 15189 1635176 10-14pd]/ ;d'x 31386 3475424 dlxnf 15881 1710794 k'?if 15505 1764630 15-19pd]/ ;d'x 23470 2931980 dlxnf 12757 1488789 k'?if 10713 1443191 20-29 pd]/ ;d'x 32599 4437425 dlxnf 18502 2476201 k'?if 14097 1961224 30-49 pd]/ ;d'x 40288 5898704 dlxnf 22116 2746168 k'?if 18172 3152536 50-69 pd]/ ;d'x 21928 3135015 dlxnf 10816 1570026 k'?if 11112 1564989 70 eGbf dfly pd]/ ;d'x 4150 843134 dlxnf 1983 424428 k'?if 2167 418706 2 cg'kl:yt, hg;+Vof 13051 1921494 dlxnf 1276 237400 k'?if 11774 1684029 3 ckf+utf -km/s Ifdtf ePsf hg;+Vof_ 5922 dlxnf 2787 k'?if 3135 4 hDdf #/w'/L ;+Vof 41856 5427302 5 dlxnfMk'?if cg'kft -ln+é cg'kft_ 90=6 94=2 6 hgwgTj 72 k|=j=ls=dL 180 k|=j=ls=dL 7 dlxnfx?sf] crn ;Dkltdf :jfldTj ePsf #/ w"/L 3=13k|ltzt 10=71k|ltzt 8 10 aif{ / ;f] eGbf dflysf] pd]/df klxnf] ljafx ug]{ 10-19 pd]/ ;d'x s'n ljaflxtfsf] 66=18 k|ltzt 60=1 k|ltzt dlxnf 43=14 k|ltzt 41=1 k|ltzt s'n lajflxt dWo]sf] k'?if 23=4 k|ltzt 18=5 k|ltzt s'n lajflxt dWo]sf] 20-29 pd]/ ;d'x s'n ljaflxtfsf] 31=88 k|ltzt 37=07 k|ltzt dlxnf 19=72 k|ltzt 23=44 k|ltzt k'?if 12=16 k|ltzt 13=63 k|ltzt 3 0 eGbf dflys f] pd]/ ;d'x s'n 1=94 k|ltzt 2=81 k|ltzt lhNnf hg;+Vof ;dGjo ;ldlt, ?s'dn] lba;sf ca;/df tof/ kf/]sf] ;fdfu|L k|sflzt klx/f]n] kfO{k aufPkl5 vfg]kfgL ;d:of czf]s zfx  cf7la;sf]6 aiff{tsf sf/0f klx/f]n] vfg]kfgLsf] kfO{k aufPkl5 lhNnf]sf] cf7la;sf]6 ufla;sf () 3/w'/L vfg]kfgLsf] ;d:ofdf k/]sf 5g . utaif{ af9L klx/f]n] aufPsf] e]l/ nfUg vfg]kfgL cfof]hgfdf clxn]sf] aiff{n] klg k'g Iflt u/]sf] 5 . klx/f]n] sl/a @ ;o ld6/ kfO{k aufPkl5 ufla;sf] j8f g+= ! sf emflqm;Nnf, d]n8fF8f, kfyLxfNgf, gfpnf nufotsf :yflgoafl;Gbfx?nfO{ vfg]kfgLsf] ;d:of ePsf] ;/:jtL k|fyflds laBfno d}8fF8fsf] laBfno Aoa:yfg ;ldlt cWoIf eQm axfb'/ zfxn] hfgsf/L lbP . kfgLsf] ;d:ofn] ubf{ :yflgoafl;n] 3/3/df agfPsf zf}rfnox? ;d]t kfgL gx'Fbf k|of]udf cfpg ;s]sf 5}gg . xfn :yflgo afl;Gbfx? 8]8 306fsf] af6f] lx8]/ kfgL Nofpg] u/]sf] :yflgo a'l4lhla k|0ffd zfxn] hfgsf/L lbP . vfg]kfgL cfof]hgf dd{tsf nflu :yflgox?n] ks6k6s ;DaGwLt lgsfox?df lga]bg lbPklg vfg]kfgL ;d:of ;dfwfg x'g ;ls/x]sf] 5}g . xflb{s ;da]bgf cfbz{ s];L -;lra_ /]l8of] l;:g] Pkm Pd ?s'dsf :6]zg Dofg]h/ gf/fo0fs'df/ zfxsL ddtfdoL cfdf cfds'df/L zfxsf] ^# aif{sf] pd]/df ePsf] b'Mvb lgwg k|lt xfdL b'lv ePsf 5f} . b'vsf] of] 3l8df zf]s ;GtAw kl/jf/ hgx? k|lt xflb{s ;da]bgf ub{5f}+ . g]kfn k|]; o'lgog,?s'd