SlideShare a Scribd company logo
απριλΙΟΣ-ιουνΙΟΣ 2011 / ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗς-ΠΡΟΒΟΛΗς ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ / ΤΕΥΧΟΣ 5 /ΤΙΜΗ: 4 ΕΥΡΩ




  ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΑΥΤΟ ΓΡΑΦΟΥΝ ΜΕΤΑΞΥ ΑΛΛΩΝ:


  ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΣ ΙΑΚΩΒΟΣ                    ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΚΟΥΡΗ                         ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΛΟΥΜΠΑΣΗΣ

  ANΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΟΡΔΑΝΙΔΗΣ                  ΙΕΡΟΜ. ΙΑΚΩΒΟΣ ΚΑΝΑΚΗΣ                 Δρ. Ε. ΖΕΛΛΙΟΥ-ΜΑΣΤΟΡΟΚΩΣΤΑ

  ΝΙΚΟΛΑΟΣ-ΠΑΥΛΟΣ ΖΑΪΡΗΣ                 ΚΩΝΣΤ. ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ                   ΒΑΣ. ΤΣΙΡΟΥ-ΜΑΡΚΑΝΤΩΝΑΤΟΥ

  ΙΩΑΝ. – ΑΛΕΞ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ             ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΣΤ. ΠΟΝΗΡΟΣ                  ΑΝΝΑ ΚΩΣΤΑΚΟΥ-ΜΑΡΙΝΗ

  ΝΙΝΕΤΤΑ ΒΟΛΟΥΔΑΚΗ                      ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΟΥΚΟΥΛΗ                       ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΜΑΡΙΝΗΣ

  π. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΓΚΑΡΑΓΚΟΥΝΗΣ              ΝΙΚΟΣ ΧΕΙΛΑΔΑΚΗΣ                       ΑΘΗΝΑ ΤΖΙΝΙΚΟΥ- ΚΑΚΟΥΛΗ

  ΙΩΑΝΝΗΣ Β. ΒΕΛΙΤΣΙΑΝΟΣ                 ΛΑΖΑΡΟΣ ΑΡΑΒΑΝΗΣ                       ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΒΙΛΛΙΩΤΗΣ
Διακοσια χρονια απΟ τη δολοφονια του




                     Π
                                λήρης ἐλπίδος εἰς
                                τὴν θείαν ἀντίληψιν
                                ἀνέλαβα τὰς ἡνίας
                                παρὰ τοῦ ἔθνους
                     ἐμπιστευθείσης μου κυβερνή-
                     σεως καὶ ὅλως ἀφωσιωμένος εἰς
                     τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἱερῶν μου
                     χρεῶν, ἕνα καὶ μόνο σκοπὸν ἔχω,
                     τὴν σωτηρίαν καὶ εὐδαιμονίαν
                     τῆς ἀγαπητῆς μου πατρίδος...
                     Εἶμαι ἕτοιμος νὰ προσφέρω καὶ
                     τὴν τελευταία ρανίδα τοῦ αἵματός
                     μου, ἀρκεῖ αὐτὴ νὰ συντελέση εἰς
                     τὴν πραγμάτωσιν τῶν δυὸ μεγά-
                     λων σκοπῶν τῆς ζωῆς μου: τὴν
                     μόρφωσιν τῶν ἑλληνοπαίδων καὶ
                     τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Ἑλλάδος».


                       Ἰωάννης Ἀ. Καποδίστριας
                     Πρῶτος κυβερνήτης τῆς Ἑλλάδος
ΤΕ Υ ΧΟΣ ΑΡ. 6/ απριλΙΟς-ιουνΙΟς 2011
 ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ TOY ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ
  ΜΕ ΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑ Σ


                                                         metanoia
         ΙΔΙΟΚΤΗΤΗΣ
    «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ»
ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ                 «Ἡ πίστις εἰς τὸν Χριστὸν εἶναι ὁ νέος πα-
   -ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ
                                           ράδεισος μέσα εἰς τὸν ὁποῖον ἐπρόβαλεν ὁ
            ΕΚΔΟΤΗΣ                        Θεὸς τὸ σωτήριον ἰατρικόν, δηλαδὴ τὴν μετά-
   Παπαδόπουλος Θεόφιλος, Πρόεδρος
                                           νοιαν, διὰ νὰ ἠμποροῦν ἐκεῖνοι ὁποῦ ἐξέπεσαν
         Τηλ.: 6985 085 012
                                           ἀπὸ τὴν αἰώνιον ζωὴν διὰ τὴν ἀμέλειαν τους
      ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ                  νὰ ξαναγυρίσουν πάλιν διὰ μέσου τῆς μετα-
         Χειλαδάκης Νικόλαος
                                           νοίας εἰς τὴν αἰώνιον ζωὴν μὲ δόξαν λαμπρο-
       ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΣΥΝΤΑΞΗΣ                  τέραν καὶ ἐνδοξωτέραν. Διότι, ἐὰν δὲν ἤθελε
         Βιλλιώτης Γεώργιος
        Γαλανόπουλος Χρῆστος
                                           οἰκονομήση ὁ φιλάνθρωπος Θεὸς τοῦτο, νὰ
          Θανάσουλας Δῆμος                 μᾶς δώση δηλαδὴ τὴν μετάνοιαν, δὲν ἤθελε νὰ
                                           σωθῆ κανένας ἄνθρωπος».
         ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΥΛΗΣ
        Παπαδόπουλος Θεόφιλος                «Ἐκεῖνος ὁποὺ μετανοεῖ διὰ τὰς κακίας
            ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ
                                           του, ἂν εὑρεθῆ ἀνελεήμων ἢ ἀσυμπαθὴς καὶ
          Βιλλιώτης Γεώργιος               ἄσπλαχνος ἢ νὰ ἀποδίδη κακὸν ἀντὶ κακοῦ
            Τζίκα Δήμητρα                  καὶ νὰ μὴ συγχωρῆ τὸν ἐχθρό του, δὲν θέλει
   ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ / ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ               ὠφεληθῆ ἀπὸ τὴν μετάνοιαν».
      Βεζυργενίδης Χαράλαμπος
                                             «Τὸ νὰ ζητῆ τις πάντοτε μετάνοιαν καὶ κα-
     ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ                 τάνυξιν καὶ νὰ μὴν προτιμᾶ τὸν ἑαυτό του εἰς
         ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΩΝ
                                           κανένα πρᾶγμα, καὶ τὸ νὰ μὴ κάμη παντελῶς
          Ἰωαννίδου Μαρία
         Τηλ.: 2310 552 207                τὸ θέλημα τῆς σαρκός, αὐτὰ φέρνουν τὸν
                                           ἄνθρωπον ὀγλήγορα εἰς προκοπὴν καὶ καθα-
        EΤΗΣΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗ
Ἐσωτερικοῦ: 20 Εὐρώ, Ἐξωτερικοῦ: 40 Εὐρώ
                                           ρότητα καὶ ἀπάθειαν καὶ τὸν κάνουν ἄξιον νὰ
                                           λάβη τὴν χάριν τοῦ Παναγίου Πνεύματος».
    ΤΡΑΠΕΖΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ
     Eurobank, BIC: EFGBGRAA
 IBAN: GR4002603220000140200352972
                                                          Ἁγίου Συμεὼν νέου θεολόγου
              ΓΡΑΦΕΙΑ
   Μοναστηρίου 225, 546 28 Θεσσ/νίκη
    Τηλ. παραγγελιῶν: 2310 552 713
         Τηλεομ.: 2310 552 209

     Διαδίκτυο: www.enromiosini.gr

         Ἠλεκτρ. ταχυδρομεῖο:
         contact@enromiosini.gr

 Οἱ συγγραφεῖς τῶν ἄρθρων φέρουν τὴν
      εὐθύνη γιὰ τὶς ἀπόψεις τους.

            ISSN: 1792-2828
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ                      α π ρ ι λ ι ου - ι ου ν Ι Ο Υ 2 0 1 1




Ἱερομ. Ἰακώβου         Ἀρχιμ. Ἰακ. Κανάκη          π. Δημ. Γκαραγκούνη            Γεωργίου Λουμπάση      Εὐαγ. Πονηροῦ

ΓΕΡΩΝ Ι Α ΚΩΒΟΣ        Η ΕΝΝΟΙ Α ΤΗΣ               Ο ΓΑ ΜΟΣ ΕΙΝΑ Ι                Η ΣΥΖΕΥΞΗ ΤΗΣ          Α ΡΙΣΤΟΤΕΛ ΗΣ
ΤΣΑ Λ ΙΚ ΗΣ            Α ΝΑΣΤΑΣΕΩΣ                 Μ ΥΣΤΗΡΙΟ                      ΕΛ Λ ΗΝΙΚ ΗΣ           ΒΑ Λ ΑΩΡΙΤΗΣ
Σελ. 7                 ΣΤΗΝ π.Δ.                   Σελ. 32                        ΓΛΩΣΣΑΣ                Σελ. 63
                       Σελ. 14                                                    Σελ. 48



ΑΡΘΡΑ ΤΟΥ ΤΡΙΜΗΝΟΥ
ΟΡΘΟΔΟΞΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ                                         ΓΛΩΣΣΑ

  σ. 7    Γέροντας Ἰάκωβος Τσαλίκης,                                 σ. 45       Εἶναι ἡ γλώσσα μας και εἶναι ἡ
          Ἱερομονάχου Ἰακώβου                                                    Ἑλληνική, Γεωργίας Σούκουλη
  σ. 12   Ἐπίσκοπος Πατάρων Εἰρηναῖος,                               σ. 48       Ἡ σύζευξη τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας,
          Ἀναστασίου Ἰορδανίδη, ταξιάρχου (ἐ. ἀ.)                                Γ. Λουμπάση, φιλολόγου-γλωσσολόγου
  σ. 14   Ἡ ἔννοια τῆς Ἀναστάσεως στὴν Π.Δ.,                         σ. 53       Ἔργον πρὸ πάντων βιοτῷ φάος,
          Ἀρχιμ. Ἰακώβου Κανάκη                                                  Γ. Ἰ. Βιλλιώτη, θεολόγου-φιλολόγου
  σ. 19   Στὴν Ἑλλάδα δὲν ὑπάρχει ἀνεξιθρησκία!,
          Ἰωάν. - Ἀλέξ. Χριστόπουλου, δικηγόρου
                                                                   ΙΣΤΟΡΙΑ
  σ. 23   Ἐκδηλώσεις καὶ φαινόμενα μεταμέλειας,
                                                                         σ. 57   Ἀμφισβητήσεις τῆς ἐθνικῆς συνέχειας,
          Νικολάου -Παύλου Ζαΐρη, ἀρεοπαγίτου
                                                                                 Κων. Χατζηαντωνίου, λογοτέχνη-ἱστορικοῦ
                                                                         σ. 63   Ἀριστοτέλης Βαλαωρίτης,
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ - ΝΕΟΤΗΤΑ                                                             Εὐαγγέλου Στ. Πονηροῦ, Δρ. Θ., Μ.Φ.
  σ. 29   Ἐθνικό Ἀλτσχάιμερ;,                                            σ. 67   Οἱ ἄξονες τῆς ἑνότητας τοῦ Βυζαντίου,
          Νινέττας Βολουδάκη, συγγραφέως                                         Ν. Χειλαδάκη, δημοσιογρ.-συγγραφέως
  σ. 32   Ὁ Γάμος εἶναι Μυστήριο,                                        σ. 71   Θεόδωρος Ματοχίτης,
          π. Δημητρίου Γκαραγκούνη                                               Στ. -Εἰρ. Σ. Κουρῆ, μεταπτ. φοιτ. Α.Π.Θ.
  σ. 36   Τὰ παιδιά ἀκοῦνε Παπαδιαμάντη,                                 σ. 76   Ἰωάννης Βατάτζης,
          Ἄννας Κωστάκου-Μαρίνη, λογοτέχνιδος                                    Λαζ. Ἀραβανῆ, συγγραφέως - ἐρευνητοῦ
  σ. 41   Ἐμπόδια στὴ μάθηση τῶν ἐνηλίκων,                               σ. 80   Γεώργιος Ἀβέρωφ,
          Ἰωάννη Βελιτσιάνου, διδάκτορος Α.Π.Θ.                                  Συλλόγου Ἠπειρωτῶν Κοζάνης
                                                                         σ. 82   Εὔξ. Πόντος: Χιλιάδες ἔτη ἑλληνικός,
                                                                                 Δρ. Ἐρ. Ζέλλιου-Μαστοροκώστα,
                                                                                 ἱστορικοῦ-ἀρχαιολόγου
                                                                         σ. 89   Μέρες Μαΐου τοῦ 1822 στὴ Θεσσ/νίκη,
                                                                                 Ἀθ. Τζινίκου -Κακούλη, φιλολόγου-
                                                                                 ἱστορικοῦ
                                                                         σ. 92   Ἐπιστολή πρὸς τὸ περιοδικό
Λάζαρου Ἀραβανῆ        Σύλ. Ἠπειρωτῶν         Δρ. Ἐρ. Ζέλλιου-         Βασιλικῆς Τσίρου-     Σπυρίδωνος Μαρίνη
                       Κοζάνης                Μαστοροκώστα             Μαρκαντωνάτου
ΙΩΑ ΝΝΗς                                                                                     ο εκκλησιαστι-
ΒΑΤΑΤΖΗΣ               γεωργιος               ΕΥΞ. ΠΟΝΤΟΣ:             συγχρονη              κοσ τεχνιτησ
Σελ. 76                αβερωφ                 χιλιαδεσ ετη             εικονογραφικη         Σελ. 99
                       Σελ. 80                ελληνικοσ                τεχνη στη ρωσια
                                              Σελ. 82                  Σελ. 94




TEXNH                                                    ΕΙΔΗΣΕΙΣ (Παγκόσμια Ὀρθοδοξία  Οἰκουμενικός Ἑλληνισμός)

  σ. 94    Σύγχρονη εἰκονογραφικὴ τέχνη στὴ Ρωσία,           σ. 114   Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας
           Βασιλικῆς Τσίρου-Μαρκαντωνάτου                    σ. 115   Ἀπὸ τὸν Ἡρακλῆ μέχρι τὸν Μ. Ἀλέξανδρο
           φιλολόγου, θεολόγου, ἱστορικοῦ Τέχνης             σ. 116   Ἡ πρωιμότερη ἐπιγραφή στὴν Ἑλληνική
  σ. 99    Ὁ ἑκκλησιαστικός τεχνίτης,                        σ. 116   Ἐκστρατεία γιὰ τὴ διδασκαλία τῶν Ἀρχαίων
           Σπυρίδωνος Μαρίνη, συντηρητῆ εἰκόνων              σ. 117   Ἑλληνική Ἀκαδημία Ἀριστοτέλη
                                                             σ. 117   Ἡ ἐρευνητική δραστηριότητα τῶν ἑλληνικῶν
                                                                      πανεπιστημίων
ΕΠΙΚΑΙΡΑ
                                                             σ. 118   Ἡ νηστεία κάνει καλό
 σ. 103    Οἱ Σκοπιανοί εἶναι Σλάβοι                         σ. 119   51ο Παιδαγωγικό Συνέδριο
 σ.104     Τό σύστημα LUCID                                  σ. 120   Προτεστάντης πάστορας ἁσπάσθηκε
 σ. 105    Ἡ Μακεδονία εἶπε ὄχι στὴν Κάρτα τοῦ Πολίτη                 τήν Ὀρθοδοξία
 σ. 106    Ἡ θέσις τῆς Ἑκκλησίας γιὰ τὶς ταυτότητες
 σ. 113    Ἀνακοίνωσις Ἱερᾶς Κοινότητος Ἁγ. Ὄρους




                                                         Ἡ φωτογραφία τοῦ ἐξωφύλλου, εἶναι εὐγενική
                                                         χορηγία τοῦ ἱστότοπου http://tera-amou.pblogs.gr
˝ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ˝
                      Δελτίο Τύπου



                       ΗΜΕΡΙΔΑ


        Τό Σωματεῖο μας ˝Ἑνωμένη Ρωμηοσύνη˝
διοργανώνει στήν Ἀθῆνα, τό Σάββατο 10 Σεπτεμβρίου 2011
         (10.00 π.μ.-5.00 μ.μ.), ἡμερίδα μέ θέμα:


    «Η ΕΛΛΗΝΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΜΑΣ
ΘΕΜΕΛΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΡΘΩΣΗ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ ΜΑΣ»

    Ἡ ἐκδήλωση θά πραγματοποιηθεῖ στό ἀμφιθέατρο
          τοῦ Πολεμικοῦ Μουσείου Ἀθηνῶν.



        Γιά περισσότερες πληροφορίες στά τηλέφωνα:
     2310 552207, 2310 552713, 210 5227967, 210 6930355
      Κινητό: 6985 085012 Τηλεομοιότυπο: 2310 552209
Ταχ. δ/νση: Μοναστηρίου 225, 54628 Μενεμένη - Θεσσαλονίκη
               Ἱστότοπος: www.enromiosini.gr
          Ἠλεκτρ. ταχ/μεῖο: contact@enromiosini.gr

 Mπορεῖτε ἐπίσης νά ἀπευθύνεστε στά μέλη τῆς ὀργανωτικῆς
        ἐπιτροπῆς: Θεοφίλη Διονύσιο: 6977 972662
            Κουτσούμπα Δημήτριο: 6974 117811
         Οἰκονομόπουλο Ἀναστάσιο: 6944 966026
           Περσυνάκη Ἐμμανουήλ: 6944 756963

            Τό πλῆ ρες πρόγραμμα θά δημοσιευθεῖ
           στό ἐπόμενο τεῦχος τοῦ περιοδικοῦ μας.
ΓΕΡΟΝΤΑΣ
                            ΙΑΚΩΒΟΣ ΤΣΑ ΛΙΚΗΣ

                           Ὁ Γέροντας τῆς ἀγάπης,
                           τῆς συγγνώμης καί τῆς
                                διακρίσεως.

    ὀρθόδοξα                        Ἱερομονάχου Ἰακώβου
                              Ἱ. Μ. Μακρυμάλλης Εὐβοίας
πνευματικά θέματα


                                    ΜΕΡΟΣ Β΄


                        Διάφορα
                          Ὁ Γέροντας ἔλεγε νά ζοῦμε πνευ-
                        ματική ζωή νά ὑπακούωμε στόν
                        Πνευματικό, νά ἐξομολογούμεθα, νά
                        κοινωνοῦμε τακτικά καί τό κυριώ-
                        τερο ν᾿ ἀποφεύγωμε τήν κατάκριση.
                        Νά μελετᾶμε πνευματικά βιβλία,
                        Ἁγία Γραφή, Ψαλτήρι καί ν᾿ ἀκοῦμε
                        πάντα ὠφέλιμες καί πνευματικές
                        συζητήσεις.
                          Ἄν ἀκοῦμε κάποια ἄσχημα ἀμέσως
                        νά τά διώχνουμε, ἀπό τό ἕνα ἀφτί
                        νά μπαίνουν καί ἀπό τό ἄλλο νά
                        βγαίνουν.


                        Ἀνδρόγυνα
                          Ἦταν κάποιο ἀνδρόγυνο εὐλαβές
                        καί εἶχαν 9 παιδιά. Ὁ σύζυγος ἦταν
                        πάρα πολύ εὐλαβής καί ὀλίγον τι ζη-
                        λωτής στά πνευματικά. Κατά γράμ-
                        μα ἤθελε νά τά κάνη ὅλα σάν κα-
                        λόγερος. Ἡ γυναίκα παραπονιόταν
                        στό γέροντα ὅτι κουράζεται καί θέλει
βοήθεια. Ὅταν ἐρχόταν στή Μονή τό        ἔλεγε τήν ἀκολουθία καί μᾶς ἔλεγε:
βράδυ μόνη ἡ σύζυγος μέ τά παιδιά,       «Πατέρες, ἐγώ τήν ἔχω διαβάσει ὅλη
κλαίγανε, φώναζαν αὐτά, ἔκλαιγε καί      τήν ἀκολουθία καί εἰς κοσμικό καί εἰς
αὐτή γιατί κουραζόταν.                   ἱερέα καί μοναχό».
  Αὐτός πήγαινε σ᾿ ἕνα παρεκκλήσι
τῶν Ἁγ. Ἀναργύρων ἔκανε μετάνοιες,
κομποσχοίνια καί ἀγρυπνοῦσε. Ἡ σύ-
ζυγος παραπονιόταν καί ἔκλαιγε στόν
Γέροντα καί εἶχε κάποιο δίκιο.
  Τήν ἄλλη μέρα ὁ Γέροντας, μόλις
τούς εἶδε στήν αὐλή μαζί, κατάλαβε ὅτι
κάτι συμβαίνει καί ὅτι εἶχαν ἔλθει σέ
λίγο καβγά μεταξύ τους. Ὁ Γέροντας
μιλάει μέ γλυκά λόγια καί διάκριση
νά παρηγορήση τήν πονεμένη μητέρα
καί κουρασμένη, καί διακριτικά μέ τό
χαμόγελο λέει: «Σέ χάρηκα, ἀπόψε.
Ἔψαλλες ὅλη τή νύκτα καί προ-              Ὅταν τοῦ εἶπα ὅτι πέθανε ἡ
σευχόσουν. Καλά ἔκανες! Ἀλλά θά          ἀδελφή του, ἦταν στόν κῆπο, ἔκανε
εἶχε μεγαλύτερη εὐλογία καί μισθό,       τόν σταυρό του καί ἀμέσως ἔψαλλε
ἄν καθόσουν μισή ὥρα καί ὄχι τρεῖς       «Κύριος ἔδωκε, Κύριος ἀφείλετο».
ὧρες καί ἤσουν κοντά στή γυναίκα         Μνημόνευε χιλιάδες ὀνόματα ζώντων
σου καί τή βοηθοῦσες γιά τά παιδιά,      καί κεκοιμημένων καί ἔβλεπε ἀκόμη
νά φᾶνε καί νά κοιμηθοῦν. Γιατί γιά      σέ τί κατάσταση βρίσκεται ὁ καθένας.
σᾶς τούς παντρεμένους κομποσχοίνια         Ὅταν κάναμε κάποιο διακόνημα καί
καί μετάνοιες εἶναι τά παιδιά σας.       δέν τό εἴχαμε κάνει καλά ἤ στόν κῆπο
Ὅταν μεγαλώσουν, θἄχετε καιρό νά         ἤ στήν κουζίνα ἤ στήν Ἐκκλησία,

   Γιατί γιά σᾶς τούς παντρεμένους κομποσχοίνια καί μετάνοιες εἶναι
      τά παιδιά σας. Ὅταν μεγαλώσουν θἄχετε καιρό νά κάνετε...

κάνετε... ˝ἀδελφός ὑπό ἀδελφοῦ βοη-      πέρναγε μᾶς εὐλογοῦσε· μᾶς ἔδινε μία
θούμενος˝. Νά γίνεται πάντα κάτι ἐν      καραμέλα, ἄν εἶχε στήν τσέπη του ἤ
κοινῇ συναινέσει».                       ἕνα στραγάλι, καί ἔλεγε διακριτικά:
                                         «Ἄχ!, πάτερ μου, τότε πού ἐγώ ἤμουν
                                         νέος ἔκανα καί ἄστραφταν ὅλα μές
Μνήμη θανάτου                            στήν Ἐκκλησία, δέν ὑπῆρχε οὔτε μία
  Ὁ Γέροντας διαρκῶς ἐνθυμεῖτο τόν       ἀράχνη (ἄς εἴχαμε ἀράχνες ἐμεῖς). Τά
θάνατο. Κάθε βράδυ πού πηγαίναμε         ξύλα στόν κῆπο, τά ξερά, τά μάζευα
γιά Ἀπόδειπνο ἔκανε πῶς θά ἦταν          ὅλα μέ προσοχή καί τάξη· δέν τά
ξαπλωμένος στό νεκροκρέββατο καί         ἄφηνα πεταγμένα, ἄλλα ἐδῶ καί ἄλλα
ἐκεῖ. Στήν κουζίνα ὅλα καθαρά καί τά            Ὁ Γέροντας Ἰάκωβος εἶχε κάτι τό
πιάτα στή θέση τους· ὅλα τελείωναν.           διαφορετικό, κάτι πού ἔχουν σήμερα
Τώρα γέρασα καί δέν μπορῶ νά κάνω             ὅλοι οἱ σύγχρονοι ἅγιοι, ὁ π. Παΐσιος,
τίποτα· εἶμαι ἄχρηστο σκεῦος· τρώω            π. Πορφύριος καί ἄλλοι· εἶχε ἀγάπη
τό φαγητό τοῦ Ἁγίου τζάμπα».                  γιά ὅλους καί γιά ὅλα· ἀγάπη πού σ᾿
  Τά ἔλεγε αὐτά καί μᾶς ἔκανε νά              ἔκανε νά ζῆς καί νά πεθαίνης γιά τή
εἴμαστε πιό πρόθυμοι στά διακονήματα          σωτηρία σου, ἀγάπη νά μιλάη μέ τούς
καί προσεχτικοί. Ἦταν χαρακτήρας              Ἁγίους, μέ τή φύση, μέ τό Σύμπαν, μέ
λεπτός, γεμάτος ἀγάπη καί διάκριση.           τόν κόσμο ὅλο καί ἔλεγε· «ἡ ἀγάπη
Ἔλεγε: «ὁ ἱερέας πρέπει νά κάνη τίς           καλύπτει πλῆθος ἁμαρτιῶν». Γι᾿ αὐτό
ἀκολουθίες του καθημερινά πρωί-               μέ αὐτήν τήν ἀγάπη κέρδισε τίς καρδιές
βράδυ, νά διαβάζη τή Θεία Μετάληψη            ὅλου τοῦ κόσμου καί τίς ὁδηγοῦσε
καί τή Θεία Εὐχαριστία, νά ἔχη συ-            στή μετάνοια, τήν ἐξομολόγηση, τήν
χνή ἐξομολόγηση καί κατάσταση                 προσευχή, τήν ὑπομονή, τήν ἐπιμονή
πνευματική εἶναι κάτι τό διαφορετικό          καί τήν ὑπακοή, στήν Ἐκκλησία.
κάτι πού δέν τό ἔχουν ὅλοι, ἔχει τήν            Κάποτε κάποιος Ἐπίσκοπος εἶπε
Ἱερωσύνη. Πιάνει τόν ἴδιο τόν Χριστό          στόν Γέροντα:
στά χέρια του καθημερινά.                       -Γέροντα, θέλω νά μέ σταυρώσετε
                                              νά γίνω καλά.
                                                -Καί ὁ Γέροντας εἶπε: «ἐγώ ἕνας
                                              ἁμαρτωλός καλόγερος;»
                                                -Ναί, Γέροντα, ἐσεῖς.
                                                -Καί ὁ Γέροντας λέει: «νἆναι εὐ-
                                              λογημένο». «Θά σᾶς πῶ κάτι», λέει ὁ
                                              Γέροντας: «Ἅγιε Ἀρχιερεῦ, καί ἐγώ
                                              παππᾶς καί ἐσεῖς παππᾶς, συγγνώμη
                                              αὐτό πού λέω μέ πνευματικό τόν
                                              τρόπο. Ἡ διαφορά εἶναι, ὅτι μόνο ἐσεῖς
                                              κάνετε χειροτονίες πού δέν κάνουμε
  »Οἱ μοναχοί νά ἔχουμε ταπείνωση             ἐμεῖς οἱ καλόγεροι».
καί ἀγάπη μεταξύ μας· ὁ κύριος σκοπός           -Καί ὁ Ἐπίσκοπος εἶπε: «Γέρον, με-
μας εἶναι νά φτάσουμε στήν ἁγιότητα,          γάλε Γέρον Ἰάκωβε, τό βράδυ, τήν
νά γίνουμε ἅγιοι καί ὄχι νά διεκδικοῦμε       παραμονή τῆς χειροτονίας μου εἰς
θέσεις καί πρωτοκαθεδρίες. Νά                 διάκονον, ὁ Γέροντας μοῦ διάβασε
τηροῦμε τίς νηστεῖες, νά κάνουμε              τή συμμαρτυρία, μοὖπε πολλές
τά πνευματικά μας καθήκοντα, τόν              συμβουλές καί εἶπε, ἄς σέ δῶ διᾶκο,
καλογερικό κανόνα, τά κομποσχοίνια            Ἰλαρίωνά μου, καί ἄς πεθάνω».
μας, γιατί κάποια μέρα θά τά βροῦμε
μπροστά μας. Ὅσο καί νά θέλουμε                 -«Γέροντα», λέω, «μήν τό λέτε
νά δικαιολογηθοῦμε ὁ πνευματικός              αὐτό».
νόμος θά μιλήση».                               -Βάλε τό καλυμμαύχι νά σέ δῶ.
10


  -Γέροντα ἀκόμα δέν ἔγινα.               καί σύ, Ἱλαρίωνά μου, γιά τούς γονεῖς
  -«Βάλτο», λέει, «ξέρω ἐγώ». Καί ἔτσι    σου καί ὅποιον ἄλλον θές στόν Ἅγιο».
ἔγινε, μόλις ἐπέστρεψε, ἐκοιμήθη.         (Βλέπομε λεπτότητα καί διάκριση τοῦ
                                          Γέροντα, δέν ἤθελε νά ξεχωρίζη ἀπό
  Ὁ Γέροντας τήν περίοδο τοῦ Δεκα-        κανένα).
πεναυγούστου ἔψαλλε μέ εὐλάβεια
καί κατάνυξη καί τά μάτια του πάντα         Μόλις φτάσαμε πρός τή λάρνακα, ὁ
γεμάτα δάκρυα. Ὅταν δέν ἔψαλλε,           Γέροντας μοῦ λέει: «πάτερ, ζαλίστηκα,
ἦταν γονατιστός πάντα μπροστά             ἔχω κάποια ἀναγούλα· μᾶλλον μέ
στήν Παναγία καί, ὅταν ἔψαλλε             πείραξε τό ταξί. Πές τόν κυρ-Κώστα
τό Μεγαλυνάριο τῆς Παναγίας «μή           νά περιμένουμε μισή ὥρα νά συνέλθω
μοῦ ἐλέγξης τάς πράξεις ἐνώπιον           καί μετά φεύγομε».
τῶν Ἀγγέλων», ὁ Γέροντας μέ ἱλαρό           -Νἆναι εὐλογημένο!
πρόσωπο καί γεμάτος δέος καί                Μετά μισή ὥρα φύγαμε· ὁ Γέροντας
κατάνυξη κοίταγε τήν Παναγία καί          πάντα χαρούμενος καί γεμάτος δέος
ἔλεγε: «θά μᾶς τίς ἐλέγξη μία πρός        καί συγκίνηση φεύγοντας ἀπό τόν
μία». Κράταγε στά χέρια του τό            Ἅγιο.
κομποσχοίνι καί διαρκῶς ἔλεγε τήν
εὐχή «Ὑπεραγία Θεοτόκε σῶσον ἡμᾶς           Μετά ἀπό ἕναν μῆνα, ἐπειδή πολλές
καί τόν κόσμο σου ἅπαντα». Ἀγωνιοῦ-       φορές πήγαινα τό ἀπόγευμα τόν καφέ
σε γιά τή σωτηρία τῶν ψυχῶν τῶν           τοῦ Γέροντα στό κελλάκι του, μοῦ
ἀνθρώπων, ἤθελε ὅλοι νά σωθοῦμε           λέει: «Ἱλαρίωνά μου, θέλω νά σοῦ πῶ
καί νά κερδίσουμε τόν Παράδεισο καί       κάτι, ἀλλά δέν θά τό πῆς πουθενά,
νά γίνουμε ἅγιοι τῆς Ἐκκλησίας.           μόνο μετά τόν θάνατό μου. Κατ᾿ ἀρχάς
                                          ζητῶ συγγνώμη καί νά σοῦ φιλήσω
  Ἔβλεπε καί συνομιλοῦσε μέ τόν           τό χέρι γιά ἕνα ψέμα πού σοῦ εἶπα.
ἅγιο Ἰωάννη τόν Ρῶσο. Μία φορά            Εἶναι, πάτερ μου, πνευματικό τό θέμα·
πού κατέβαινε στήν Ἀθήνα γιά νά πά-       θέλει πολλή προσευχή καί διάκριση.
ει στόν γιατρό ἤμουν μαζί του· μόλις
φτάσαμε στόν ἅγιο Ἰωάννη τόν Ρῶσο,
μοῦ λέει, «βάλε καί τό ρασάκι σου,
Ἰλαρίωνά μου, γιατί πᾶμε πρός τόν
θεῖο Ἰωάννη. Εἶδες στόν στρατό, ὅταν
παρουσιάζεται στόν λοχαγό ὁ λοχίας,
φορᾶ ἅπασα τή στολή· ἔτσι εἶναι καί
μέ τόν Ἅγιο. Σεβασμό, ἀγάπη καί
εὐλάβεια». Ὡς Ἡγούμενος πού ἦταν
ἔπρεπε νά ρίξη αὐτός τά λεφτά γιά
νά πάρουμε κερί, βγάζει καί μοῦ δίνει
χρήματα ν᾿ ἀνάψω κερί.
 -Λέω: «Γέροντα, ἐσεῖς πού εἶστε
Ἡγούμενος.
  -Καί μοῦ λέει: «ἐγώ θ᾿ ἀνάψω· ἄναψε
11


Νά ξέρης ὅτι ὁ θεῖος Ἰωάννης ὁ Ρῶσος      Ρῶσο, καί γιά νά μήν τόν καταλάβουν
εἶναι ζωντανός καί, ὅ,τι τοῦ ζητήσουνε    -ἔλεγε κάποιος ἱερομόναχος- εἶδε τόν
μέ πίστη καί ἀγάπη -καί τό κυριώτερο      Ἅγιο καί τοῦ εἶπε αὐτό ἤ ἐκεῖνο καί
μέ ταπείνωση-, τό δίνει. Τότε, πού        ἦταν ὁ ἴδιος. Ὁ Γέροντας τῆς ἀγάπης,
πηγαίναμε στήν Ἀθήνα, μόλις ἔφτασα
μπρός στή λάρνακα, βλέπω, πάτερ
μου, ἄκουσα νά ἀνοίγη ἡ λάρνακα
καί ὁ ἅγιος Ἰωάννης νά βγαίνη. Κάνω
ὑπόκλιση τοῦ Ἁγίου καί μοῦ λέει:
... π. Ἰάκωβε ἐπιστρέφω σέ λίγο, γιατί
πρέπει νά πάω κάπου, γιά ἀσθενή....
  »Ἐγώ γεμάτος ἐσωτερική χαρά
καί πνευματική κατάσταση πλήρης
χάριτος Ἁγίου Πνεύματος καί τοῦ
Ἁγίου ἔκανα τόν σταυρό μου, κάθισα
δίπλα σ᾿ ἕνα σκαμνάκι -ὅπως σοῦ
εἶχα πεῖ- γιά νά συνέλθω, ἐπειδή εἶ-
χα ζαλάδα καί τόν ἴλιγγο καί προ-
σευχόμουν. Περνοῦσαν κόσμος, προ-
σκυνοῦσαν τόν Ἅγιο, ἐνῷ ὁ Ἅγιος           τῆς προσευχῆς, τῆς ἐλεημοσύνης, τῆς
ἔλειπε μέσα ἀπό τή λάρνακα, ἀλλά          διακρίσεως, τῆς ἀδιαλείπτου εὐχῆς.
γιά νά δῆς ἔπρεπε νἄχης πνευματικά        Καί ἄς μήν ἔλεγε πολλά γιά τήν εὐχή.
μάτια. Μετά μισή ὥρα ἔρχεται ὁ Ἅγιος        Ὅταν κάναμε διακονήματα πολλά
ἀνοίγει ἡ λάρνακα μπαίνει ὁ Ἅγιος         καί εἴμασταν κουρασμένοι, ὁ Γέροντας
μέσα, βάζω μετάνοια νά προσκυνήσω,        ἔλεγε: «Πατέρες μου, πές τε τό ˝Πάτερ
καί ἀκούω νά μοῦ λέη ὁ Ἅγιος: ˝Πές,       ἡμῶν˝ καί πέστε νά ξεκουραστεῖτε»,
πάτερ Ἰάκωβε, τί ἔχεις νά μοῦ πῆς˝.       δηλαδή εἶχε διάκριση ἀκόμα καί γιά
  »Ἐγώ εἶπα τί εἶχα νά πῶ στόν Ἅγιο       τό θέμα τοῦ κανόνα τοῦ μοναχοῦ.
καί μετά ἔφυγα γιά τήν Ἀθήνα μαζί           «Θέλω, πατέρες, νἆστε ἀγαπημένοι,
σου μέ τό ταξί. Νά ξέρης, ὁ Ἅγιος         νά κάνετε τά διακονήματα καί τά
εἶναι ζωντανός καί ἡ θρησκεία μας         πνευματικά σας μέ μέτρο καί διάκριση,
ζωντανή!».                                νά μήν ξεπατωθεῖτε στή δουλειά καί
  Καί ἄλλες πολλές φορές ὁ Γέροντας       δέν μπορεῖτε μετά νά πῆτε ἕνα ˝Κύριε
ἐξιστοροῦσε γιά τόν ἅγιο Ἰωάννη τόν       ἐλέησον˝».
12




              ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΠΑΤΑΡΩΝ ΕΙΡΗΝΑΙΟΣ
                     Εἰς μνημόσυνον

                                                       Ἰορδανίδη Ἀναστασίου
                                                            Ταξιάρχου (ἐ. ἀ.)




Τ
          ά ὀλίγα, πού ἀναφέρονται       ἀγωνιστές, μεταξύ αὐτῶν καί τόν
          παραπάνω, γράφτηκαν τα-        Γρηγόρη Αὐξεντίου. Ἦταν αὐτός πού
          πεινά, κατά παράκληση τοῦ      κοινώνησε γιά τελευταία φορά τόν
          Γέροντά μου, εἰς μνήμην τοῦ    ἥρωα τῆς Κύπρου. Ἡ φυλακή ἦταν
Ἐπισκόπου Πατάρων κυροῦ Εἰρηναί-         χωρίς στέγη, ἔμεινε δέ ἔγκλειστος ἕξι
ου, κυπριακῆς καταγωγῆς, Ἱεράρχη τοῦ     μῆνες.
Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου.                 Στήν Ἀγγλία ἔζησε πενήντα χρόνια.
  Διετέλεσε ἡγούμενος τῆς μονῆς          Ὑπηρέτησε στήν πόλη τοῦ Μπέρμιγ-
Μαχαιρᾶ κατά τήν περίοδο τῆς ΕΟΚΑ        χαμ καί ἀλλοῦ. Δίδαξε σέ Πανεπιστή-
Α΄ καί φυλακίστηκε ἀπό τούς Ἄγγλους,     μιο τῆς Ἀγγλίας Ψυχολογία. Πνευμα-
διότι ἔκρυβε στή μονή τούς Κυπρίους      τικό του εἶχε τόν Γέροντα Σωφρόνιο
                                         τοῦ Ἔσσεξ, γιά τόν ὁποῖο μοῦ εἶχε πεῖ
                                         ἀρκετές ἱστορίες, μεταξύ τῶν ὁποίων
                                         καί γιά τήν ἡμέρα πού τόν εἶδε νά προ-
                                         σεύχεται χωρίς νά πατᾶ στή γῆ! Στό
                                         γραφεῖο του μπροστά εἶχε μιά μεγάλη
                                         φωτογραφία τοῦ Γέροντα καί ἕνα με-
                                         γάλο κομποσχοίνι.
                                           Τό καλοκαίρι τοῦ 2006 μεταβήκα-
                                         με γιά προσκύνημα στό Ἅγιον Ὄρος.
                                         Ἦταν ἡ πρώτη φορά πού ἐπισκεπτό-
                                         ταν τό Ἅγιον Ὄρος. Φιλοξενηθήκα-
                                         με στήν Ἱερά Μονή Καρακάλου, ἐνῷ
                                         ἐπισκεφθήκαμε τήν Ἱ. Μεγίστη Μο-
                                         νή Βατοπαιδίου καί τήν Καλύβη τῆς
                                         Ἀναστάσεως, στήν Καψάλα, στίς Κα-
                                         ρυές. Ἀργότερα μοῦ εἶπαν κάποιοι μο-
                                         ναχοί ὅτι ἔμειναν πολύ ἐνθουσιασμέ-
                                         νοι ἀπό τόν πύρινο λόγο του. Ἤθελε
                                         πολύ νά ξαναπάει, ἀλλά λόγῳ τῆς
                                         ἀσθενοῦς καταστάσεως τῆς ὑγείας του
                                         δέν μπόρεσε. Ἐπίσης, μεταβήκαμε στή
13


Σουρωτή, στήν Ἱ. Μ. τοῦ Ἁγ. Ἰωάννη       Τόν πλησίασα καί μέ δακρυσμένα
τοῦ Εὐαγγελιστοῦ καί προσκυνήσαμε        μάτια φώναξε: ˝Βοήθεια, πεθαίνω...˝.
τόν τάφο τοῦ πατρός Παϊσίου καί μέ       Ἔτρεξα κοντά του˙ τόν ἀγκάλιασα.
νόη-μα μέ ἄφησε νά καταλάβω ὅτι κά-      Μέ σπασμένη φωνή μοῦ εἶπε: ˝παπ-
τι τό ξεχωριστό εἶδε, ἀλλά δέν ἤθελε     πούλη, πεθαίνω· διάβασέ μου μία
νά μοῦ τό ἀποκαλύψει. Κατόπιν, ἐπι-      εὐχή˝. Γονάτισα˙ τοῦ διάβασα μία εὐχή.
σκεφθήκαμε τό Ἱερό Ἡσυχαστήριο           Ψέλλισε δυό λέξεις: ˝πές τοῦ Χριστού-
τοῦ Εὐαγγελισμοῦ τῆς Θεοτόκου,           λη νά μέ δεχτεῖ˝ καί ξεψύχησε μέσα
στήν Ὀρμύλια τῆς Χαλκιδικῆς. Ἐκεῖ        στήν ἀγκάλη μου, ἄγνωστος μεταξύ
συνάντησε δυό Μοναχές, οἱ ὁποῖες         ἀγνώστων. Φεύγοντας, ψιθύριζα μία
ἦταν πνευματικά του παιδιά στήν          προσευχή. Χριστέ μου, μία λέξη εἶπε
Ἀγγλία καί εἶχε νά τίς συναντήσει ἀπό    ὁ ληστής καί τόν δέχτηκες στή βασι-
τήν Ἀγγλία. Κατά τή συνάντησή τους       λεία Σου, δέξου καί τήν ψυχή αὐτοῦ
ὑπῆρχε τόση χάρη, πού ἐγώ καί ἕνας       τοῦ παιδιοῦ Σου».
ἀδερφός δέν μπορούσαμε νά συγκρα-          Κάπου ἀλλοῦ γράφει: «Μεταξύ τῶν
τήσουμε τά δάκρυά μας.                   ὀνομάτων πού ἐπικαλούμαστε τήν Πα-
  Μοῦ ἀφηγήθηκε ἕνα γεγονός πού          ναγία θά χρησιμοποιήσω ἕνα. «Γλυκι-
συνέβη στά Πάταρα. «Κατόπιν ἀδείας       ώτισσα», τό ὁποῖο χρησιμοποιοῦσε ὅλη
τέλεσα ὡς Ἐπίσκοπος Θεία Λειτουρ-        ἡ ἐπαρχία τῆς Κερύνειας. Ἕνα ὄμορφο
γία στόν κατεστραμμένο Ναό τοῦ           ἐκκλησάκι ἔκτισαν οἱ Κερυνιῶτες κα-
Ἁγ. Νικολάου. Ξαφνικά ἦρθαν δέκα         τά τόν καιρό τῆς Ἐνετοκρατίας, δυό

«Χριστέ μου, μία λέξη εἶπε ὁ ληστής καί τόν δέχτηκες στή βασιλεία Σου,
             δέξου καί τήν ψυχή αὐτοῦ τοῦ παιδιοῦ Σου».

νεαρά ἄτομα. Στήν ἀρχή φοβήθηκα          χιλιόμετρα ἔξω ἀπό τήν πόλη. Τό ἅγιο
γιά τίποτα ἐπεισόδια, ἀλλά αὐτοί μέ      εἰκόνισμά της ἔδινε παρηγοριά στούς
παρακάλεσαν νά τούς βαπτίσω. Τούς        πονεμένους. Δυστυχῶς οἱ Τοῦρκοι διά-
εἶπα νά τούς δώσω στή βάπτιση τό         λεξαν τό λιμανάκι πού ἦταν κάτω ἀπό
ὄνομα Νικόλαος, ἀλλά ἐκεῖνοι εἶπαν       τό ἐκκλησάκι γιά νά καταλάβουν τήν
Ἀλέξανδρος, διότι ...θέλουμε νά εἴμα-    Κερύνεια. Ἕναν μήνα πρίν ἔλθουν οἱ
στε καί Ὀρθόδοξοι καί Ἕλληνες...».       Τοῦρκοι, δέκα εὐσεβεῖς γυναῖκες πῆγαν
  Τό ἔτος 2006 ἐκδόθηκε τό βιβλίο        νά προσευχηθοῦν στήν Παναγία, νά
πού ἔγραψε «Λουλούδια ἀπό τούς κή-       καθαρίσουν τό δάπεδο, νά πλύνουν τά
πους τῶν Πατέρων τῆς Ὀρθοδόξου           καντήλια. Ξαφνικά ἀκούστηκε ἕνας
Ἐκκλησίας μας». Ἀντί προλόγου, ἔ-        θόρυβος, ἐπακολούθησε μία ἀγγελική
γραψε: «Προχθές γυρίζοντας ἀπό ἕναν      μελωδία, τό ἐκκλησάκι εὐωδίαζε.
Ἑσπερινό πέρασα ἀπό τήν Ὁμόνοια.         Κοίταξαν τό εἰκόνισμα τῆς Παναγίας.
Πλῆθος νέων ἦταν μαζεμένοι γύρω          Τά ἐνδύματα ἔγιναν μαῦρα καί δά-
ἀπό ἕνα παιδί. Στό χέρι του κρατοῦσε     κρυα ἔτρεχαν ἀπό τά μάτιά Της. Οἱ
τήν τελευταία σύριγγα τοῦ θανάτου.       γυναῖκες τρομαγμένες σκούπισαν τά
14


δάκρυα τῆς Παναγίας καί ἦρθαν στή       δόν κάθε βράδυ. Μοῦ ἔλεγε ὅτι θέλει
γλώσσα τους τά λόγια τῶν χριστιανῶν     νά ἔρθει στό σπίτι πολύς κόσμος, ἀλλά
στήν Ἁγία Σοφία. «Σώπασε Κυρά Δέ-       κουράζομαι πιά, δέν μέ βαστοῦν τά πό-
σποινα καί μήν πολυδακρύζεις, πάλι      δια μου.
μέ χρόνια μέ καιρούς πάλι δικά μας
θἆναι».                                   Ἐκοιμήθη τήν 20 Δεκεμβρίου 2009
  Ἐπειδή ἦταν σέ μεγάλη ἡλικία, τε-     στήν Ἀθήνα, στό Εὐγενίδειο νοσοκο-
λευταῖα τόν διακονοῦσε ὁ Βασίλης ἀπό    μεῖο. Ὁ τάφος του βρίσκεται στήν Ἱερά
τό Περιστέρι, ἕνας μηχανικός αὐτοκι-    Μονή Εἰσόδια τῆς Θεοτόκου, στό Μαρ-
νήτων, οἰκογενειάρχης. Πήγαινε σχε-     κόπουλο Ὠρωποῦ.




                 «Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ
                   ΣΤΗΝ ΠΑ Λ ΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ»


                                                   Ἀρχιμ. Ἰακώβου Κανάκη




Σ
         ήμερα ἀπό διαφόρους κύ-        ὡς ἕνα ἐγχειρίδιο τῆς ἱστορίας τοῦ
         κλους, κυρίως νεοειδωλο-       Ἰσραήλ ἤ ὡς ἕνα βιβλίο ἠθικολογίας
         λατρῶν, ἀναπτύσσεται μιά       καί καθηκοντολογίας. Ὠστόσο, ἡ
         πολεμική ἐναντίον ὄχι ἑ-       Παλαιά Διαθήκη ἀποτελεῖ φάκελ-
νός χωρίου τῆς Ἁγίας Γραφῆς ἀλλά        λο μαρτυρικῶν καταθέσεων τῶν
ἐναντίον τοῦ μεγαλυτέρου τμήματός       δικαίων καί τῶν προφητῶν περί
της, τῶν 49 πρώτων βιβλίων της,         τοῦ Χριστοῦ, ἀσάρκου ἀκόμη, πού
δηλαδή τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης. Ὅλοι       βιαζόταν ὅμως νά σαρκωθεῖ καί νά
αὐτοί οἱ ἄνθρωποι καί πολλοί ἄλλοι      γίνει «Ἐμμανουήλ», νά ἔρθει δηλα-

      Ἡ διδασκαλία τῶν προφητῶν γιά τήν καταδίκη τῶν ἀσεβῶν
        τήν «ἡμέραν τοῦ Κυρίου καί τήν σωτηρία τῶν δικαίων
   στήν βασιλεία τοῦ Θεοῦ» προϋποθέτει τήν ἀνάσταση τῶν νεκρῶν
                    καί τήν προσωπική ἀθανασία.

ἀμφιβάλλουν καί σκανδαλίζονται ἀ-       δή ἀνάμεσά μας. Γιά τόν λόγο αὐ-
πό τά κείμενά της διότι δέν προσεγ-     τό ἐμφανιζόταν μέ τήν μορφή τοῦ
γίζουν τό ἱερό κείμενο ὡς ἕνα βιβλίο    «ἀγγέλου τοῦ Θεοῦ» πρίν ἀπό τήν
περί τοῦ Χριστοῦ ἀλλά τό θεωροῦν        ἔλευσή Του στόν κόσμο.1
15


  Ἐπιπλέον, στή θεολογία τῆς Παλαι-    θάρια τή διδασκαλία περί τῆς μετα-
ᾶς Διαθήκης, σέ σχέση μέ τήν Καινή     θανάτιας ζωῆς.4 Τό δόγμα, λοιπόν, τῆς
καί τό σήμερα, ἔχουμε τρία βασικά      ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν δέν εἶναι
σημεία πού μποροῦμε νά ἀναφέρουμε      ἄγνωστο καί μάλιστα γίνεται λόγος
καί αὐτά εἶναι: α) τό ἐκπληρούμενο,    ἀπό ποιές διδασκαλίες ἐπηρεάστηκε
β) τό συμπληρούμενο καί γ) τό κα-      αὐτή ἡ πεποίθηση στόν Ἰσραηλιτικό
ταργούμενο. Τό πρῶτο σχετίζεται μέ     λαό.5 Ἔχει ὑποστηριχθεῖ ὅτι πιθανόν
τήν ἐκπλήρωση στό Πρόσωπο τοῦ          σχετίζεται μέ τόν Παρσισμό ἤ καί τήν
Χριστοῦ ὅλων ὅσοι εἶχαν προαναγγεί-    αἰγυπτιακή θρησκεία, θεωρίες βεβαί-
λει οἱ προφῆτες γιά τόν ἀναμενόμενο
Μεσσία. Τό δεύτερο ἀφορᾶ στήν ἀνύ-
ψωση τοῦ πνευματικοῦ πήχυ καί
χαρακτηριστικό παράδειγμα αὐτοῦ
εἶναι ἡ μετάβαση ἀπό τό «ὀφθαλμός
ἀντί ὀφθαλμοῦ»,2 στήν ἀγάπη ἀκόμα
καί πρός τούς ἐχθρούς.3 Τέλος, τό
καταργούμενο σχετίζεται μέ τίς ἀτέ-
λειωτες διατάξεις περί θυσιῶν, κα-
θάρσεων, ὁλοκαυτωμάτων κ.ἄ. Αὐτά
ὡς εἰσαγωγικά γιά νά προχωρήσου-
με στήν ἐξέταση ἑνός ἐνδιαφέροντος
ὁμολογουμένως θέματος πού εἶναι ἡ
ἀνάσταση τῶν νεκρῶν καί πού φυσι-
κά εἶναι θέμα ἤ καλύτερα δόγμα πού
διδάσκεται καί στήν Παλαιά καί στήν
Καινή Διαθήκη.
  Γιά τό θέμα τῆς ἀνάστασης τῶν
νεκρῶν, τῆς ζωῆς μετά τόν θάνατο
καί τῆς ἀθανασίας θά λέγαμε ὅτι στά
πρῶτα της βιβλία ἡ Παλαιά Διαθή-
κη δέν παρουσιάζει ἀνεπτυγμένη
διδασκαλία καί αὐτό ὄχι ἄνευ λό-
γου. Κατά τόν μακαριστό καθηγητή
Βασίλειο Βέλλα ὁ μή τονισμός τῶν
ἀνωτέρω θεμάτων ὀφείλεται στόν
πολεμική ἔναντι τῆς νεκρομαντείας,
ἡ ὁποία ἦταν περισσῶς διαδεδομένη
τήν ἐποχή ἐκείνη. Στή συνέχεια ὅμως
καί στό πέρασμα τῶν ἐτῶν, τότε πού
ἡ πίστη τῶν ἀνθρώπων στή νεκρομα-
ντεία καταπαύει, ἔχουμε στά κείμενα
τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης σαφῆ καί κα-          Ἡ Ἀνάστασις τοῦ Κυρίου.
16


ως πού δέν μποροῦν νά ἀποδειχθοῦν.6       «Ὁ Κύριος τοῦ σύμπαντος θά
Τό πιθανότερο εἶναι ὅτι στό Ἰσραήλ ἡ      ἐτοιμάσει πάνω στό ὄρος Σιών γιά
πίστη αὐτή ἀναπτυσσόταν βαθμηδόν          ὅλους τούς λαούς
ἐκ θείας ἀποκαλύψεως καί ἡ ἀπαρχή         συμπόσιο μέ τά πιό νόστιμα ἐδέσματα,
τῆς πίστεως αὐτῆς βρίσκεται στήν          συμπόσιο μέ ἐκλεκτά κρασιά,
προσευχή τῆς Ἄννης, τῆς μητέρας           λαγαρισμένα.
τοῦ Σαμουήλ. Ἀναφέρεται χαρακτηρι-
στικά: «Κύριος θανατοῖ καί ζωογονεῖ,      Ἐκεῖ, ἀπάνω στό βουνό, θά καταργή-
κατάγει εἰς ἅδου καί ἀνάγει».7 Ἐπίσης,    σει τό πένθιμο πέπλο, πού ὅλους σκε-
στό βιβλίο τῶν Ψαλμῶν ἔχουμε προ-         πάζει τούς λαούς,
αναγγελία τῆς ἀναστάσεως τοῦ πά-          τό νεκρικό σεντόνι, πού ὅλα σπεπάζει
σχοντος Μεσσίου,8 ὅπως ἐπίσης μέ          τά ἔθνη.
παρόμοιο τρόπο γίνεται καί στόν           Θά καταργήσει τόν θάνατο γιά πάντα.
Ἠσαΐα.9 Ἀπό τά σοφιολογικά βιβλία
ἔχουμε ἀναφορά ἐπί τοῦ θέματος            Καί θά σφουγγίσει ὁ Κύριος, ὁ Θεός
στόν Ἰώβ ὅπου διδάσκεται πιθανώ-          τά δάκρυα σ̓ ὅλα τά πρόσωπα˙
τατα καί ἡ προσωπική πίστη στήν           καί θά ἐξαλείψει τοῦ λαοῦ του τή
ἀνάσταση ἐκ τῶν νεκρῶν.10 Προσδο-         ντροπή σ̓ ὅλη τή γῆ.
κία περί τῆς ἀναστάσεως ἔχουμε καί        Τό εἶπε ὁ Κύριος ὁ ἴδιος.
στά Β´ Μακκαβαίων σέ ἀναφορά μέ
τήν ἀνάσταση ὡς πηγή δυνάμεως γιά         Τή μέρα ἐκείνη θέ νά ποῦν:
τούς ἀγωνιζομένους Μακκαβαίους.11         Αὐτός εἶν̓ ὁ Θεός μας, σ̓ αὐτόν
Στή Σοφία Σολομῶντος ἡ παραπάνω           ἐλπίσαμε καί μᾶς ἔσωσε.
προσδοκία δέν εἶναι πλέον προσδοκία       Αὐτός εἶναι ὁ Κύριος, σ̓ αὐτόν
ἀλλά βεβαιότητα.12                        ἐλπίσαμε.
  Ὠστόσο, τά βιβλία πού ἀναφέρονται       Τώρα ἄς χαροῦμε καί ἄς πανηγυρί-
εὐθέως ἤ μέ κάποιο ὑπαινιγμό στό          σουμε γιατί αὐτός μᾶς σώζει».
θέμα τῆς ἀναστάσεως εἶναι κυρίως
τά προφητικά. Γενικά, μποροῦμε νά           Καί στό ἑπόμενο κεφάλαιο στό
ποῦμε ὅτι ἡ διδασκαλία τῶν προφητῶν       Ἠσ. 26,19 ἀναφέρεται καί πάλι στήν
γιά τήν καταδίκη τῶν ἀσεβῶν τήν           ἀνάσταση λέγοντας:
«ἡμέραν τοῦ Κυρίου καί τήν σωτηρία        «Μά οἱ νεκροί σου Κύριε, θά ξαναζή-
τῶν δικαίων στή βασιλεία τοῦ Θεοῦ»        σουν, τά νεκρά σώματα τοῦ λαοῦ μου
προϋποθέτει τήν ἀνάσταση τῶν νε-          θ̓ ἀναστηθοῦν.
κρῶν καί τήν προσωπική ἀθανασία.13        Ξυπνῆστε, ἐσεῖς πού κείτεστε μέσα
Αὐτή ἡ προϋπόθεση διατυπώνεται            στό χῶμα καί ψάλτε ἀπό χαρά!
στά βιβλία τῶν Ἠσαΐα, Δανιήλ καί
Ἰεζεκιήλ.                                 Ζωῆς ἀκτίνα ἐσύ εἶσαι, Κύριε,
  Ὁ Ἠσαΐας περιγράφοντας στό Ἠσ.          Γἰ αὐτό καί ἡ γῆ θά δώσει πίσω στό
25, 6-9 τή σωτηρία τῶν πιστῶν προ-        φῶς αὐτούς πού δέν εἶναι παρά σκιά».
φητεύει τήν νίκη τοῦ Θεοῦ κατά τοῦ         Ἄλλα χωρία ἀπό τό βιβλίο τοῦ προ-
θανάτου λέγοντας:                         φήτου Ἠσαΐου πού μποροῦμε νά ση-
17


μειώσουμε καί σχετίζονται μέ τό θέμα              λέγει: «Ἔνιωσα πάνω μου τή δύναμη
μας εἶναι τά: 15,10, 21,23 καί ἑξ., 52,13,        τοῦ Κυρίου. Μ̓ ἔβγαλε μέ τό Πνεῦμα
καί 53,10.                                        του ἔξω, μ̓ ἔφερε σέ μιά πεδιάδα πού
  Καί ὁ προφήτης Δανιήλ ὁμιλεῖ γιά                ἦταν γεμάτη κόκκαλα καί μέ περιέφε-
τόν χωρισμό τῶν δικαίων καί ἀδίκων                ρε πάνω ἀπ̓ αὐτά. Τά κόκκαλα ἦταν
κατά τήν κρίση λέγοντας: «Ἐκεῖνοι                 πάρα πολλά καί πολύ ξερά, ἁπλωμένα
πού κοιμοῦνται στή χωμάτινη γῆ θά                 στήν πεδιάδα. «Ἄνθρωπε», μέ ρώτη-
ἀναστηθοῦν, οἱ μέν εἰς αἰώνια ζωή, οἱ δέ          σε, «μποροῦν νά γίνουν ζωντανοί
εἰς ὄνειδος, εἰς αἰώνια καταισχύνη».14            ἄνθρωποι αὐτά τά κόκκαλα;» Κι ἐγώ
                                                  ἀπάντησα: «Κύριε, Θεέ, ἐσύ ξέρεις».
  Ἄν οἱ προαναφερθεῖσες προφητκές                 Τότε μοῦ εἶπε: «Μίλα ἐκ μέρους μου σ̓
περικοπές ἀναφέρονται στό θέμα                    αὐτά τά κόκκαλα καί πές τους: «κόκ-
τῆς ἀνάστασης καί πραγματικά μᾶς                  καλα ἐσεῖς ξερά, ὁ Κύριος ὁ Θεός σᾶς
ἐντυπωσιάζουν, ἡ περικοπή πού θά                  λέει: Προσέξτε! Ἐγώ θά φέρω πνοή
καταγράψουμε στή συνέχεια ὄντως                   μέσα σας καί θά πάρετε ζωή. Θά σᾶς
μᾶς ἀφήνει ἄφωνους. Πρόκειται γιά                 δώσω νεῦρα καί θά κάνω να ̓ρθει πά-
τήν περικοπή Ἰεζ. 37, 1-14 τήν ὁποία              νω σας σάρκα καί θά τή σκεπάσω μέ
καί παραθέτουμε ἀφοῦ προλογικῶς                   δέρμα˙ μετά θά σᾶς δώσω πνοή καί θά
                                                  πάρετε ζωή. Τότε θά μάθετε ὅτι ἐγώ
                                                  εἶμαι ὁ Κύριος».
                                                    Καί συνεχίζει ὁ προφήτης λέγοντας:
                                                  «Προφήτεψα, λοιπόν, κατά πῶς διατά-
                                                  χθηκα. Κί ἐκεῖ πού προφήτευα, ἔγινε
                                                  ἕνας θόρυβος καί ἀκούγονταν τριξί-
                                                  ματα˙ τά κόκκαλα πλησίαζαν τό ἕνα
                                                  τό ἄλλο. Ὕστερα κοίταξα καί εἶδα ὅτι
                                                  νεῦρα καί σάρκες φύτρωναν πάνω στά
                                                  κόκκαλα καί μετά ντύθηκαν μέ δέρ-
                                                  μα˙ ζωή ὅμως δέν ὑπῆρχε ἀκόμα μέσα
                                                  τους. Τότε μοῦ εἶπε ὁ Κύριος: «Μίλα ἐκ
                                                  μέρους μου στήν πνοή τῆς ζωῆς! Προ-
                                                  φήτεψε, ἄνθρωπε, καί πές της: «ὁ Κύ-
                                                  ριος ὁ Θεός λέει: Ἔλα, πνοή, ἀπό τίς
                                                  τέσσερις ἄκρες καί μπές μέσα σ̓ αὐτά
                                                  τά πτώματα γιά νά ξαναπάρουν ζωή».
Ὅραμα Ἰεζεκιήλ.                                   Προφήτεψα, λοιπόν, ὅπως μέ πρόστα-
                                                  ξε ὁ Κύριος. Μπῆκε τότε ἡ πνοή τῆς
ποῦμε ὅτι πρόκειται γιά ἕνα ὅραμα                 ζωῆς στά πτώματα καί ἀναστήθηκαν
πού εἶδε ὁ Ἰεζεκιήλ. Βρίσκεται, λοι-              καί στάθηκαν στά πόδια τους, κί ἦταν
πόν, ὁ προφήτης σέ μιά μεγάλη πεδι-               ἕνα πάρα πολύ μεγάλο στράτευμα».
άδα πού εἶναι γεμάτη ἀπό ὀστά καί                  Στή συνέχεια τῶν λόγων του ὁ προ-
τότε ὁ Θεός ἀπευθυνόμενος σ̓ αὐτά                 φήτης συνδυάζει τήν ἀνάσταση μέ
18


τόν νεκρό Ἰσραήλ, ὁ ὁποῖος βρισκόταν       προϋπάρξεως τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ
ἐν αἰχμαλωσίᾳ.                             διδασκαλία τῆς Ἁγίας Γραφῆς κατά
  «Ἄνθρωπε», μοῦ εἶπε ὁ Κύριος,            τόν ἱερόν Χρυσόστομον, (Διατριβή ἐπί
«αὐτά τά κόκκαλα συμβολίζουν τούς          διδακτορίᾳ), Ἀθῆναι 2002, σσ. 210-213.
Ἰσραηλίτες, οἱ ὁποίοι λένε συνεχῶς
                                           2. Ἐξ. 21,24
ὅτι εἶναι σάν ξερά κόκκαλα, ὄτι χά-
θηκε κάθε ἐλπίδα γἰ αὐτούς, ὅτι εἶναι     3. Λκ. 6,35
χαμένοι πιά. Γἰ αὐτό, προφήτεψε καί       4. Β. Βέλλα, Θεός καί ἱστορία ἐν τῇ
πές τους ὅτι ἐγώ, ὁ Κύριος ὁ Θεός λέω:     Ἰσραηλιτικῇ θρησκείᾳ, Ἀθῆναι 1966,
«θ̓ ἀνοίξω τούς τάφους σας καί θά σᾶς
                                           σ.8
βγάλω μές ἀπ̓ ἀυτούς, λαέ μου, καί
θά σᾶς φέρω στή χώρα τοῦ Ἰσραήλ.           5. Νά σημειωθεῖ ὅτι βασικό δόγμα τῆς
Κι ὅταν τό κάνω αὐτό θά μάθετε ὅτι         αἱρέσεως τῶν Σαδδουκαίων ἦταν ἡ
ἐγώ εἶμαι ὁ Κύριος. Θά σᾶς δώσω τό         ἄρνηση τῆς ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν
Πνεῦμα μου καί θά ξαναβρεῖτε τή            ὅπως ἀναφέρεται στό Μτ. 22,23.
ζωή. Θά σᾶς φέρω στή χώρα σας καί
θά μάθετε ὅτι ἐγώ εἶμαι ὁ Κύριος. Τό       6. Μπρατσιώτου Π., «Ἀνάστασις»,
εἶπα καί θά τό κάνω ἐγώ, ὁ Κύριος».        ΘΗΕ, Τόμος 2ος, Ἀθῆναι 1963, σ.
                                           595.
  Ἐν κατακλείδι, θά σημειώσουμε ὅτι
ἡ πίστη στήν ἀνάσταση τῶν νεκρῶν           7. Α´ Βασ. 2,6
ὑπάρχει καί στά ἀπόκρυφα κείμενα           8. Ψλ. 15,10 καί 21, 23 καί ἑξ.
τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης καί συγκεκρι-
μένα στό βιβλίο τοῦ Ἐνώχ (22, 3 κ. ἑξ.,    9. Ἠσ. 52,13 καί 53, 10.
51,1 κ. ἑξ) ὅπως καί στόν Δ´ Ἔσδρα,        10. Ἰώβ. 19,26.
στίς Διαθήκες τῶν 12 Πατριαρχῶν,
στήν Ἀνάληψη τοῦ Μωϋσέως καί στή           11. Β´ Μακ. 7,9 καί ἑξ.
Δ´ Σιβύλλειο Βίβλο.                        12. Σολ. 1,13, 3,7, 4,20-5,14 καί 16,13.
                                           13. Φούντα Ἱ. (νῦν μητροπ. Γόρτυ-
                                           νος καί Μεγαλοπόλεως), Ἡ Παλαιά
ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ                                 Διαθήκη ( περιεχόμενο καί θεολογία
                                           της), Ἀθῆναι 2005, σ. 218.
1. Φούντα Ἱ. (νῦν μητροπολίτου Γόρ-
τυνος καί Μεγαλοπόλεως), Ἡ Περί            14. Δν. 12,2
19




                                                                        1
      ΣΤΗΝ ΕΛ Λ ΑΔΑ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΝΕΞΙΘΡΗΣΚΙΑ!


                                         Ἰωάννου - Ἀλέξανδρου Χριστόπουλου
                                              δικηγόρου, νομικοῦ συμβούλου




Π
           οθητὴ ἐπιθυμία καὶ ἄσβε-       ἀντίληψη τῶν πραγμάτων, πλὴν ὅμως
           στο ὄνειρο ἀποτελεῖ γιὰ        ἡ ταχύτητα μὲ τὴν ὁποία κινεῖται ἡ
           τὸν γράφοντα ἡ μεταλα-         σύγχρονη παγκοσμιοποιημένη κοι-
           μπάδευση βασικῶν νομι-         νωνία σὲ ὅλες τὶς ἐκφάνσεις τῆς
κῶν γνώσεων στὸ (ἀναγνωστικό) κοι-        κοινωνικῆς, οἰκονομικῆς, πολιτιστι-
νό, ὥστε τὸ τελευταῖο, μὲ τρόπο εὐ-       κῆς καὶ πολιτικῆς ζωῆς, δὲν ἐπιτρέπει
σύνοπτο καὶ περιεκτικό, νὰ μπορεῖ νὰ      οὔτε ἀκόμη καὶ σὲ αὐτὸν τὸν νομικὸ
ἀντιλαμβάνεται σὲ μεγάλο βαθμό, τί        κόσμο νὰ ἀφουγκραστεῖ, νὰ ἐπηρεά-
πραγματικὰ εἶναι δίκαιο καὶ μή, ἄρα       σει, νὰ κρίνει, ἀκόμη καὶ νὰ ἀμυνθεῖ
τί εἶναι πρὸς τὸ συμφέρον του ἢ ὄχι.      σθεναρὰ στὶς ὅποιες μεταβολὲς λαμ-
  Βέβαια, σὲ κάθε ἀνθρώπινη κοινω-        βάνουν χώρα. Πολλὲς φορές, λόγου
νία τὸ «λαϊκὸ περὶ δικαίου αἴσθημα»,      χάρη, ἀνακύπτει τὸ εὔλογο ἐρώτημα,
ἤτοι ἡ ἐνδιάθετη τάση καὶ στάση τοῦ       ἂν τὸ δίκαιο ἀκολουθεῖ τὴν ἠθικὴ ἢ τὸ
μέσου κοινωνοῦ γιὰ τὸ τί εἶναι δίκαιο,    ἀντίθετο ἢ τί εἶναι ἠθικὸ καὶ τί ὄχι.
διαδραματίζει σπουδαῖο ρόλο στὴν              Ἤδη ἀπὸ τὴ μικρὴ αὐτὴ εἰσαγωγή,




  Αἴθουσα τοῦ Ευρωπαϊκοῦ Δικαστηρίου
20


σὲ σχέση μὲ τὸν «ἐκκεντρικὸ» τίτλο        μὲ τὴ συνταγματικὴ πραγματικότητα.
τοῦ ἄρθρου ἀντιλαμβάνεται κανεὶς          Εἰδικότερα: Ἀποτελεῖ νομικὴ πλάνη,
τὴν ἐνδελέχεια τοῦ τελευταίου. Πρό-       ὑψίστου, μάλιστα, βαθμοῦ, τὸ γεγονὸς
κειται γιὰ μία ἐποπτικὴ ἐπισκόπηση        ὅτι πολλοὶ πιστεύουν πὼς στὴν Ἑλ-
τῶν δικαιϊκῶν συνιστωσῶν, γύρω            λάδα τὸ καθεστὼς ποὺ ἐπικρατεῖ εἶναι
ἀπὸ ἕνα ζήτημα, τὸ ὁποῖο εἶναι ἄκρως      αὐτὸ τῆς ἀνεξιθρησκίας. Ἡ τελευταία
ἐνδιαφέρον, διότι συνεφέλκεται μὲ         αὐτὴ λέξη δὲν ἀπαντᾶται πουθενὰ
τὴν ἐπικρατοῦσα συνταγματικὴ τάξη         στὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖο, σημειωτέον,
σὲ ἐπίπεδο ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων,        ἀποτελεῖ τὸ βασικὸ ρυθμιστικὸ παρά-
ἐπεκτείνεται δὲ στὶς σχέσεις μεταξὺ       γοντα στὴ διαμόρφωση καὶ ἐξέλιξη
τοῦ ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ διαφόρων        ἀναλόγων ζητημάτων.
θρησκειῶν.                                  Ἔτσι, σύμφωνα μὲ τὸ ἰσχῦον Σύ-
  Τὰ τελευταῖα χρόνια ἔχει ἀνακύψει       νταγμα, ἡ κρατικὴ ἐξουσία «ὄχι μό-
μία προβληματική, σὲ σχέση μὲ τὸ          νο δὲν μπορεῖ ἄμεσα νὰ ὑποχρεώσει
ποιὸ εἶναι τὸ ἀληθὲς θρησκευτικὸ          κανέναν νὰ ἀκολουθεῖ ἢ νὰ μὴν
καθεστὼς ποὺ ἐπικρατεῖ στὴ χώρα           ἀκολουθεῖ ὁρισμένο θρήσκευμα ἢ καὶ
μας. Ἀποτελεῖ δυστυχῶς κανόνα, ἡ          ἀθρησκευτικὲς ἢ ἀθεϊστικὲς πεποιθή-
μὴ ὀρθὴ ἀπεικόνιση τῆς ζώσας πραγ-        σεις, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται οὔτε καὶ νὰ
ματικότητας γύρω ἀπὸ τὸ ζήτημα            ἐπιδιώκει ἔμμεσα τὸ ἴδιο ἀποτέλεσμα...
ποὺ τίθεται «ἐπὶ τάπητος». Φυσικά,        Μὲ ἄλλες λέξεις τὸ κράτος ὀφείλει
«στὴ γωνία» βρίσκεται σχεδὸν πά-          καταρχὴν νὰ παραμένει θρησκευτικὰ
ντα ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, τόσο ὡς          οὐδέτερο. Μόνο τότε μπορεῖ νὰ γίνεται

 Στὴν Ἑλλάδα, κατοχυρώνεται τὸ μεῖζον ἀτομικὸ δικαίωμα (θρησκευτικὴ
      ἐλευθερία), τὸ πλέον φιλελεύθερο καὶ δημοκρατικὸ καθεστὼς
 (θρησκευτικὴ οὐδετερότητα), ἐν ἀντιθέσει μὲ τὸ ἔλασσον (ἀνεξιθρησκία).

ὀργανισμὸς - νομικὸ πρόσωπο, ὅσο καὶ      λόγος γιὰ πραγματικὴ θρησκευτικὴ
ὡς ἕνα εὐρύτερο κοινωνικὸ σύνολο,         ἐλευθερία, ἐνῷ διαφορετικὰ ἔχουμε
γεγονὸς ποὺ ἐπαυξάνει κατὰ καιρούς,       ἁπλῶς ἀνεξιθρησκία, δηλαδὴ ἀνοχὴ
ὄχι ἄδικα, τὴν ἀνησυχία τόσο τοῦ          τοῦ πλουραλισμοῦ θρησκευτικῶν ἢ
κλήρου ὅσου καὶ τοῦ ποιμνίου.             ἀθεϊστικῶν πεποιθήσεων ποὺ ὑφίστα-
  Τὸ δυσάρεστο εἶναι ὅτι πολλὲς φορὲς     νται στὴν κοινωνία, μὲ παράλληλη
ἐμεῖς οἱ ἴδιοι, ἀδικοῦμε τὸν ἑαυτό μας    ὅμως προώθηση τῆς ἐπίσημης κρα-
καὶ αὐτὸ ὀφείλεται μᾶλλον σὲ λόγους       τικῆς θρησκευτικῆς (ἢ ἀθεϊστικῆς)
ἄγνοιας τοῦ Νόμου. Δὲν εἶναι π.χ. λί-     ἰδεολογίας».2
γες οἱ φορές, πού, στὴν προσπάθεια          Στὴν περίπτωση τῆς ἀνεξιθρησκίας
νὰ περισωθοῦν «τὰ κεκτημένα», γί-         ἀναγνωρίζεται στοὺς πολίτες ἁπλᾶ
νεται ἰδιαίτερη ἀναφορὰ -ἀκόμη καὶ        «ἡ πραγματικὴ δυνατότητα λα-
ἀπὸ ἐπίσημα χείλη- σὲ ἕνα νομικὸ          τρείας τοῦ θείου, σύμφωνα μὲ τὶς
καθεστὼς τὸ ὁποῖο οὐδεμία σχέση ἔχει      ὑπαγορεύσεις τῆς συνείδησής τους,
21


χωρὶς ὅμως ἀντίστοιχο δικαίωμα           ἐνέργειες ποὺ εἶναι ἀντίθετες μὲ τὶς
ἔναντι τοῦ κράτους»3, ἐνῷ στὴν περί-     θρησκευτικές του πεποιθήσεις7.
πτωση τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας,         Ἀξίζει νὰ ἀναφερθεῖ πὼς «ἡ ρητὴ
«δημιουργεῖται δικαίωμα τῶν πολιτῶν      κατοχύρωση τῆς ἐλευθερίας τῆς θρη-
ἀπέναντι στὴν Πολιτεία μὲ διπλὴ          σκευτικῆς εἰδικὰ συνείδησης προσ-
ἀξίωση: ἀφενὸς μὲν τὴν ἀποχὴ ἀπὸ         δίδει ἁπλῶς ἔμφαση σὲ μία πτυχὴ τῆς
κάθε ἐνέργεια ποὺ θὰ παρεμπόδιζε         γενικότερης ἀρχῆς τῆς ἐλευθερίας τῆς
τὴν ὑλοποίησή του (δικαιώματος) καὶ      συνείδησης, ἡ ὁποία ἀπορρέει κυρί-
ἀφετέρου τὴ λήψη κάθε πρόσφορου          ως ἀπὸ τὰ ἄρθρα 2 παρ. 1 και 14 παρ.
(νομοθετικοῦ, διοικητικοῦ) μέτρου        1 Συντ.»8. Γιὰ τὴν ταυτότητα τοῦ
γιὰ τὴν ἐξασφάλιση τῆς ἀσκήσεώς          νομικοῦ λόγου, ἀξίζει νὰ ἐπισημανθεῖ
του»4. Ἡ ἀξίωση αὐτὴ μπορεῖ νὰ εἶναι     ὅτι τὸ ἐν λόγῳ ἀτομικὸ δικαίωμα,
ἀγώγιμη5, δηλαδὴ μπορεῖ νὰ ἱκα-          θὰ μποροῦσε νὰ συσχετιστεῖ καὶ μὲ
νοποιηθεῖ διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ,       τὸ ἄρθρο 5 παρ. 1 Συντ., τὸ ὁποῖο
ποὺ ἀποτελεῖ τὸ ὑπέρτατο ἐχέγγυο         ἀναφέρεται στὴν ἐλεύθερη ἀνάπτυξη
δημοκρατικῆς ἀντιμετώπισης τῶν           τῆς προσωπικότητας τοῦ ἀνθρώπου.
πραγμάτων, σὲ ἕνα Κράτος Δικαίου.        Προκύπτει λοιπὸν ἀβίαστα πὼς ὁ
  Ἡ θρησκευτικὴ ἐλευθερία6, ὡς κα-       συνταγματικὸς νομοθέτης, θὰ μπο-
τοχυρωμένο συνταγματικὰ ἀτομικὸ          ροῦσε νὰ μὴν προβεῖ σὲ εἰδικότερη
δικαίωμα συνεπάγεται τὴ δυνατότη-        ἀναφορὰ γύρω ἀπὸ τὴν θρησκευτικὴ
τα ἑνὸς ἑκάστου ἐξ ἡμῶν νὰ πιστεύ-       ἐλευθερία, πλὴν ὅμως ἐπέδειξε, ὀρθῶς,
ει ἢ νὰ μὴν πιστεύει στὸ «θεῖο», νὰ
μπορεῖ νὰ μεταβάλλει τὶς θρησκευ-
τικές του πεποιθήσεις ὁποτεδήποτε,
νὰ διαδίδει μὲ κάθε νόμιμο τρόπο τὸ
ἐνδιάθετο θρησκευτικό του φρόνημα
ἤ, ἀντίθετα, νὰ τὸ ἀποσιωπᾶ, χωρὶς
αὐτὰ νὰ ἀποτελοῦν ἐπιβαρυντικὴ πε-
ρίσταση στὶς διαμορφούμενες σχέσεις
του μὲ τὸ Κράτος ἢ τοὺς ἰδιῶτες. Ἡ
                                         Ὁ δίκαιος Κριτής
θρησκευτικὴ ἐλευθερία ἐκδηλώνεται
μὲ δυὸ τρόπους, εἴτε ὡς ἐλευθερία τῆς
συνείδησης εἴτε ὡς ἐλευθερία τῆς λα-     ἰδιαίτερη σπουδὴ γύρω ἀπὸ αὐτὸ τὸ
τρείας. Ἐπιπλέον, συνεπάγεται τὸ δι-     εὐαίσθητο ζήτημα, γιὰ νὰ μὴν ὑφέρπει
καίωμα τοῦ συνεταιρίζεσθαι γιὰ θρη-      καμμία ἀμφιβολία περὶ τούτου.
σκευτικοὺς σκοπούς, τὸ δικαίωμα            Σύμφωνα δέ, μὲ τὸ ἄρθρο 13 παρ. 4
τῆς θρησκευτικῆς ἰσότητας, δηλαδὴ        Συντ., «κανένας δὲν μπορεῖ, ἐξαιτίας
τῆς μὴ ἄνισης μεταχείρισης ἀτόμων        τῶν θρησκευτικῶν του πεποιθήσεων,
ἢ ὁμάδων μὲ θρησκευτικὰ κριτή-           νὰ ἀπαλλαγεῖ ἀπὸ τὴν ἐκπλήρωση τῶν
ρια, τὸ δικαίωμα τῆς θρησκευτικῆς        ὑποχρεώσεών του πρὸς τὸ Κράτος ἢ
ἐκπαίδευσης καὶ τέλος τὸ δικαίω-         νὰ ἀρνηθεῖ νὰ συμμορφωθεῖ πρὸς τοὺς
μα νὰ μὴν ἐξαναγκάζεται κανεὶς σὲ        νόμους». Ἀποκλείεται δηλαδὴ ἀπὸ τὸν
22


ὁποιονδήποτε πολίτη ἡ προσχηματικὴ      ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ
ἐκμετάλλευση τῶν θρησκευτικῶν
του πεποιθήσεων, προκειμένου νὰ
ἐξασφαλίζει κάποια προνομιακὴ με-       1.	Τὸ ἄρθρο αὐτὸ ἀφιερώνεται «διὰ
ταχείριση σὲ σχέση μὲ τὶς ἑκάστοτε      πυρός» στὸν π. Μεθόδιο καὶ τὴ συ-
κρατικὲς ἐπιταγές. Ἂς προστεθεῖ         νοδεία αὐτοῦ, ὡς ἐπίσης καὶ στὸν π.
πώς, τοῦ Συντάγματος μὴ διακρίνο-       Θεόδωρο.
ντος, ὑποκείμενα τοῦ δικαιώματος        2.	Χρυσόγονου Κ., «Ἀτομικὰ καὶ
τῆς ἐλευθερίας τῆς θρησκευτικῆς         Κοινωνικὰ Δικαιώματα», 2002, σελ.
συνείδησης μπορεῖ νὰ εἶναι τόσο οἱ      250.
Ἕλληνες ὅσο καὶ οἱ ἀλλοδαποί, οἱ        3. Ἀνδρουτσόπουλου Γ., «Ἡ
ὁποῖοι διαβιοῦν στὴ χώρα μας.           θρησκευτικὴ ἐλευθερία κατὰ τὴ νο-
  Στὴν Ἑλλάδα, λοιπόν, κατοχυρώνε-      μολογία τοῦ Ἀρείου Πάγου», 2010,
ται τὸ μεῖζον ἀτομικὸ δικαίωμα (θρη-    σέλ. 58, Τρωιανοῦ Σπ. «Παραδόσεις
σκευτικὴ ἐλευθερία), τὸ πλέον φιλε-     Ἐκκλησιαστικοῦ Δικαίου», 1984 ,
λεύθερο καὶ δημοκρατικὸ καθεστὼς        σελ. 74.
(θρησκευτικὴ οὐδετερότητα), ἐν ἀντι-    4. Τρωιανοῦ Σπ., ὅ.π., σελ. 75.
θέσει μὲ τὸ ἔλασσον (ἀνεξιθρησκία).
                                        5. Ἀνδρουτσόπουλου Γ., ὅ.π., σελ. 58
  Βέβαια, πολὺ συχνὰ ἀνακύπτει τὸ
                                        6. Στὸ ἄρθρο 13 παρ. 1 Σύντ.
ζήτημα, γιατί τὸ Σύνταγμα (ἄρθρο
                                        ἀναφέρεται πὼς «ἡ ἐλευθερία τῆς
3) ἀναγνωρίζει καὶ καθιερώνει τὴν
                                        θρησκευτικῆς συνείδησης εἶναι
Ἀνατολικὴ Ὀρθόδοξη τοῦ Χριστοῦ
                                        ἀπαραβίαστη. Ἡ ἀπόλαυση τῶν
Ἐκκλησία ὡς «ἐπικρατοῦσα» στὴν
                                        ἀτομικῶν καὶ πολιτικῶν
ἑλληνικὴ ἐπικράτεια. Ἰσχυρίζονται
                                        δικαιωμάτων δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὶς
δηλαδὴ μετ̓ ἐπιτάσεως πολλοί ὅτι
                                        θρησκευτικὲς πεποιθήσεις κανε-
τὸ καθεστὼς τῆς θρησκευτικῆς οὐ-
δετερότητας σχετικοποιεῖται καὶ τὸ      νός». Ἡ διάταξη αὐτὴ δὲν μπορεῖ νὰ
δικαίωμα τῆς θρησκευτικῆς ἐλευ-         ἀναθεωρηθεῖ.
θερίας περιορίζεται στὴν πράξη μὲ       7. Τρωιανοῦ Σπ. - Πουλή Γ.
τὴν ἀναγνώριση κάποιας ἔμμεσης          «Ἐκκλησιαστικό Δίκαιο», 2002, σελ.
ὑπεροχῆς στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία,        81-97.
ἡ ὁποία ἑδραιώνεται μὲ τὸν ὡς ἄνω       8. Χρυσόγονου Κ. «Ἀτομικὰ καὶ
ἐπιθετικὸ προσδιορισμό.                 Κοινωνικὰ Δικαιώματα», 2002,
  Ἡ διαλεύκανση, εἰ δυνατόν, τῆς ὀρ-    σελ. 248. Τὸ ἄρθρο 2 παρ. 1 Συντ.
θότητας ἢ μὴ τῶν σχετικῶν θέσεων,       ἀναφέρεται στὴν προστασία τῆς
ἐπιθυμοῦμε νὰ γίνει σὲ ἑπόμενο ἄρθρο    ἀνθρώπινης ἀξιοπρέπειας, ἐνῷ τὸ
μας, στὸ ὁποῖο θὰ ἀσχοληθοῦμε μὲ τὸ     ἄρθρο 14 πάρ. 1 στὴν ἐλευθερία τῆς
φλέγον αὐτὸ ζήτημα.                     γνώμης εὐρύτερα.
23




     ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ Κ ΑΙ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΜΕΤΑΜΕΛΕΙΑΣ -
 - ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ ΣΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΩΝ Κ ΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΩΝ,
    ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΔΙΚΗ ΤΗΣ Ε.Ο. 17 ΝΟΕΜΒΡΗ


                                                  Νικολάου-Παύλου Ζαΐρη
                                                             Ἀρεοπαγίτου
                                     τακτικοῦ μέλους στὴ δίκη τῆς Ε.Ο. 17Ν




Σ
          τὶς 3 Μαρτίου 2003, στὴν
          αἴθουσα τῶν Γυναικείων
          Φυλακῶν       Κορυδαλλοῦ
          ἄρχισε ἡ πολύκροτη Δίκη
τῆς Ε.Ο. 17Ν. Στὴ δίκη αὐτὴ μὲ τοὺς
19 κατηγορούμενους, τοὺς περισσό-
τερους ἀπὸ 70 συνηγόρους καὶ τοὺς
530 μάρτυρες, μοῦ δόθηκε ἡ εὐκαιρία
καὶ ἡ δυνατότητα, μὲ τὴν ἰδιότητα
τοῦ πρώτου τακτικοῦ μέλους τοῦ
Τριμελοῦς Ἐφετείου Κακουργημά-                Αἴθουσα τοῦ Ἀνώτατου Δικαστηρίου
των, νὰ γνωρίσω ἐκτὸς ἄλλων τοὺς
χαρακτῆρες καὶ τὸν ἐσωτερικὸ κόσμο        Ε.Ο. 17Ν», ποὺ κυκλοφόρησε γιὰ πρώ-
τῶν κατηγορουμένων, ποὺ πέραν ἀπὸ         τη φορά, στὶς 27 Ἰανουαρίου 2010.
τὶς ἀναμφισβήτητες εὐθύνες τους, γιὰ        Ἡ δεκάμηνη σχεδὸν ἀποδεικτικὴ
τὴ μεγάλη καὶ σοβαρὴ παραβατικότη-        διαδικασία, ὅσο κράτησε ἡ δίκη τῆς 17Ν,
τά τους, δὲν εἶχαν ἀποβληθεῖ ἐντελῶς      εἶναι γεγονὸς ὅτι δημιούργησε ἀνάμεσα
ἀπ̓ αὐτοὺς καὶ δὲν εἶχαν ξεριζωθεῖ,       σὲ μᾶς τοὺς δικαστὲς καὶ στοὺς κατη-
τουλάχιστον ἀπὸ τοὺς περισσότερους        γορουμένους, μία ξεχωριστὴ σχέση
τὰ ἀνθρώπινα αἰσθήματα.                   καὶ ποὺ ἀρκετὲς φορὲς διανθίστηκε μὲ
  Τὶς ὅποιες λοιπόν, πρωτόγνωρες          ἀνάμεικτα αἰσθήματα.
ἐμπειρίες μου ἀπὸ τὴ δίκη αὐτὴ κυ-          Ἔτσι, βλέπουμε, ἀπὸ τὸ συγγενικὸ
ρίως ὅμως, αὐτὲς ποὺ ἀφοροῦσαν τὶς        περιβάλλον τῶν κατηγορουμένων, τὸν
ἀνθρώπινες στιγμὲς τῶν κατηγορου-         τραγικὸ πατέρα, τὸν ἱερωμένο παπα-
μένων, ἀλλὰ καὶ τῶν λοιπῶν παραγό-        Τριαντάφυλλο, νὰ βλέπει τὰ 3 ἀπὸ
ντων τῆς δίκης, μὲ τὶς εὐλογίες τοῦ π.    τὰ 10 παιδιά του, τὸν Σάββα, τὸν Χρι-
Ἀρσενίου τοῦ Μπουραζερίτη, κατέ-          στόδουλο καὶ τὸν Βασίλη, νὰ μοιρά-
γραψα καὶ συμπεριέλαβα στὶς 600 σε-       ζονται ὄχι μόνο τὸ εἰδώλιο, ἀλλὰ καὶ
λίδες τοῦ πονήματός μου, μὲ τὸν τίτλο     τὰ κελλιὰ τῶν φυλακῶν μὲ τὶς ἰσόβιες
«Τὰ παραλειπόμενα ἀπὸ τὴ δίκη τῆς         καὶ τὶς πολύχρονες καταδίκες τους.
24


  Ποιός εἶναι ὁ λόγος αὐτός; Νὰ το-       ἱερωμένο, τὸν Ἀργύρη Τσακαλία, ποὺ
νίσω καὶ νὰ ἀναδείξω ἐκεῖνο, ποὺ          παρέσυρε ἀκόμη καὶ τὸ πρώην κατη-
μὲ πόνο ψυχῆς εἶπε ὁ σεμνὸς αὐτὸς         χόπουλο, τὸν ἀνεψιό του, τὸν Βασίλη
ἱερέας γιὰ τὰ παιδιά του: «ὅτι μία        Ξηρό.
ἦταν ἡ αἰτία τοῦ κακοῦ ποὺ τὰ παιδιά        Στὸν καθένα εἶναι δυνατὸ νὰ ἀνα-
μου ἔφτασαν ἐκεῖ ποὺ ἔφτασαν. Ὅτι         κύψει ἡ ἀπορία καὶ τὸ εὔλογο ἐ-
δηλαδὴ ξέφυγαν ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία           ρώτημα, ἂν ἐκδηλώθηκαν ἢ ὄχι σὲ
καὶ ἀπομακρύνθηκαν ἀπὸ τὸν Θεό.           ὁποιοδήποτε ἀπὸ τοὺς κατηγορουμέ-
Δὲν ἔχει μεγάλη σημασία, εἶπε ὁ πα-       νους καὶ μὲ ποιὸ τρόπο φαινόμενα με-
πα-Τριαντάφυλλος, ἂν ὁ ἄνθρωπος           τάνοιας ἢ μεταμέλειας, γιὰ ὅσα ὁ κα-
εἶναι ἔξω ἀπ̓ τὰ κάγκελα. Μεγάλη          θένας ἀπ̓ αὐτοὺς διέπραξε. Στὸ σημεῖο
σημασία ἔχει νὰ σωθεῖ... Ὁ γιός μου, ὁ    αὐτὸ θεωρῶ ἀναγκαῖο νὰ ἀναφέρω τὰ
Σάββας», συνεχίζει ὁ ἱερέας πατέρας,      ἑξῆς γεγονόντα, δηλωτικά τῆς ὅποιας
«ἔπαθε ἕνα τράνταγμα καὶ μὲ αὐτὸ          μεταστροφῆς ἑνὸς ἀπὸ τοὺς βασικοὺς
ἔκανε μία στροφὴ πρὸς τὸν Θεό, ἔχει       δράστες, τοῦ Σάββα Ξηροῦ. Γράφει λοι-
μετανιώσει καὶ ζητᾶ ἐξομολόγο». Καὶ       πόν, ὁ Σάββας τὰ ἑξῆς: «Εἶναι σκληρὸ
συμπληρώνει τὸν ἱερέα-πατέρα του,         γιὰ ἕναν ποὺ ἀγαπάει τὸ δίκαιο, τὸν
ὁ γιός του ὁ Σάββας, ποὺ εἶπε: «Καλὰ      ἄνθρωπο, τὴ ζωή, νὰ φτάνει στὸ
ποὺ ἔγινε αὐτὸ ποὺ ἔγινε, διότι ἀπὸ       σημεῖο νὰ τὴν ἀφαιρεῖ καὶ ἀκόμη πιὸ
ἄπιστος ἔγινα πιστὸς καὶ θέλω νὰ ζή-      σκληρὸ γἰ αὐτὸν ποὺ τὴ χάνει. Τὸ ὅτι
σω στὸ ἑξῆς ζωὴ χριστιανική».             ἀνέλαβα τὴν εὐθύνη δὲν συνεπάγε-

 «Ἡ Ἀλεξάνδρα Ἀθανασιάδη ποὺ ἔχω τὴν τιμὴ νὰ ἐκπροσωπῶ καὶ ἐγώ,
 πιστέψτε μας, ὅτι στὴ ψυχή μας δὲν νιώθουμε οὔτε κακία οὔτε μίσος
  γιὰ τοὺς κατηγορουμένους. Καὶ αὐτὸ γιατί ἀνήκουμε στὸ ἴδιος εἶδος.
                        Τὸ ἀνθρώπινο εἶδος».

  Μάλιστα, ὅπως μὲ διαβεβαίωσε πο-        ται αὐτόματα καὶ τὸ ἀμετανόητο ποὺ
λὺ πρόσφατα ἕνας δικηγόρος, ὁ Σάβ-        μοῦ προσάπτουν. Μπορῶ τώρα ποὺ
βας, χωρὶς αὐτὸ νὰ ἀποτελεῖ γιὰ μένα      τελείωσε ἡ δίκη, νὰ πῶ ὅτι πονάω γιὰ
μομφὴ σὲ βάρος του, κατὰ τὴν κοινὴ        κάθε δάκρυ, γιὰ κάθε ἀναστεναγμὸ
ἔκφραση, μέσα στὴ φυλακὴ ποὺ βρί-         ποὺ ἔχω προκαλέσει. Ὅμως, οὐδεὶς
σκεται, «τὸ ἔχει ρίξει στὰ θεῖα». Στὸ     ἀναμάρτητος εἰ μὴ ὁ Χριστός, στοῦ
σημεῖο αὐτὸ πρέπει νὰ προσθέσω            ὁποίου τὸ ἔλεος ἐλπίζω... Ἡ δημόσια
ὅτι τὰ παιδιὰ τοῦ παπα-Τριαντάφυλ-        διαπόμπευση, ὁ διασυρμὸς ποὺ ἔγινε
λου, παρασύρθηκαν ἐκτὸς ἄλλων,            ἀπαιτεῖ καὶ δημόσια ὁμολογία με-
δυστυχῶς, καὶ ἀπὸ ἕναν συγγενή            τάνοιας, ὅπως ὁρίζεται ἀπὸ τὸ Ἱερὸ
τους, ἕναν θεῖο τους, τὸν ἀδελφὸ τῆς      Εὐαγγέλιο καὶ τὸ παράδειγμα τοῦ ἐ-
μάνας τους, ἀπόφοιτο τῆς πάλαι ποτὲ       σταυρωμένου ληστῆ. Ἁμάρτησα στὸν
ἱστορικῆς Πατμιάδας σχολῆς, καὶ ἤδη       οὐρανό, στὴ γῆ καὶ στὸν κόσμο καὶ ἡ
ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἀποσχηματισθένα         ἀπέραντη Ἀγάπη τοῦ Θεοῦ δὲν σταμά-
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)
¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)

More Related Content

What's hot

¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013) ¨ΕΡΩ¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010)¨ΕΡΩ¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)¨ΕΡΩ¨ - 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2010)
 ¨ΕΡΩ¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ -  (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2010) ¨ΕΡΩ¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ -  (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2010)
Σσστ!!! Επιλογές
 
¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015) ¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013) ¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ -ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
¨ΕΡΩ¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ -ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)¨ΕΡΩ¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ -ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
¨ΕΡΩ¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ -ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ  2014) ¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ  2014)
¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014) ¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013) ¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015) ¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014) ¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
Σσστ!!! Επιλογές 2014-4ο Έτος-38ο Τεύχος
Σσστ!!! Επιλογές 2014-4ο Έτος-38ο ΤεύχοςΣσστ!!! Επιλογές 2014-4ο Έτος-38ο Τεύχος
Σσστ!!! Επιλογές 2014-4ο Έτος-38ο Τεύχος
Σσστ!!! Επιλογές
 

What's hot (20)

¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010)
 
¨ΕΡΩ¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013) ¨ΕΡΩ¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
 
¨ΕΡΩ¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010)¨ΕΡΩ¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010)
 
¨ΕΡΩ¨ - 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)¨ΕΡΩ¨ - 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
 
¨ΕΡΩ¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2010)
 ¨ΕΡΩ¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ -  (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2010) ¨ΕΡΩ¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ -  (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2010)
¨ΕΡΩ¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2010)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 1ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011)
 
¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨- 5ο ΤΕΥΧΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012
 
¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015) ¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 22ο & 23οΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012
¨ΡωμΝιός¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012
 
¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 3ο ΤΕΥΧΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2011
 
¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013) ¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
 
¨ΕΡΩ¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ -ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
¨ΕΡΩ¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ -ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)¨ΕΡΩ¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ -ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
¨ΕΡΩ¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ -ΙΟΥΝΙΟΣ 2012)
 
¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ  2014) ¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ  2014)
¨ΕΡΩ¨ - 19ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014) ¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 16ο & 17ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
 
¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013) ¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
¨ΕΡΩ¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015) ¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 21ο & 22οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ -  ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011
¨ΡωμΝιός¨ - 4ο ΤΕΥΧΟΣ - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011
 
¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014) ¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2014)
 
¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΕΡΩ¨ - 20ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
 
Σσστ!!! Επιλογές 2014-4ο Έτος-38ο Τεύχος
Σσστ!!! Επιλογές 2014-4ο Έτος-38ο ΤεύχοςΣσστ!!! Επιλογές 2014-4ο Έτος-38ο Τεύχος
Σσστ!!! Επιλογές 2014-4ο Έτος-38ο Τεύχος
 

Similar to ¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)

¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ  2016) ¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ  2016)
¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013) ¨ΡωμΝιός¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
46 σποριαδες νοεμβριος δεκεμβριος 2013
46 σποριαδες νοεμβριος   δεκεμβριος 201346 σποριαδες νοεμβριος   δεκεμβριος 2013
46 σποριαδες νοεμβριος δεκεμβριος 2013
poimenikos
 
46 σποριαδες νοεμβριος δεκεμβριος 2013
46 σποριαδες νοεμβριος   δεκεμβριος 201346 σποριαδες νοεμβριος   δεκεμβριος 2013
46 σποριαδες νοεμβριος δεκεμβριος 2013
poimenikos
 
ΕΡω τεύχος 20
ΕΡω τεύχος 20ΕΡω τεύχος 20
ΕΡω τεύχος 20
Βατάτζης .
 
¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015) ¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
Πανηγυρικός του εορτασμού των 200 ετών απο την ελληνική επανάσταση απο τον δι...
Πανηγυρικός του εορτασμού των 200 ετών απο την ελληνική επανάσταση απο τον δι...Πανηγυρικός του εορτασμού των 200 ετών απο την ελληνική επανάσταση απο τον δι...
Πανηγυρικός του εορτασμού των 200 ετών απο την ελληνική επανάσταση απο τον δι...
gsejohann
 
1.5β ΣΧΕΣΗ ΖΩΗΣ ΜΕ ΤΟΝ ΘΕΟ (ΕΥΘΑΝΑΣΊΑ)
1.5β ΣΧΕΣΗ ΖΩΗΣ ΜΕ ΤΟΝ ΘΕΟ (ΕΥΘΑΝΑΣΊΑ)1.5β ΣΧΕΣΗ ΖΩΗΣ ΜΕ ΤΟΝ ΘΕΟ (ΕΥΘΑΝΑΣΊΑ)
1.5β ΣΧΕΣΗ ΖΩΗΣ ΜΕ ΤΟΝ ΘΕΟ (ΕΥΘΑΝΑΣΊΑ)
Ελενη Ζαχου
 
¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016) ¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
εκπαιδευτική επίσκεψη στην ορεινή αρκαδία.
εκπαιδευτική επίσκεψη στην ορεινή αρκαδία.εκπαιδευτική επίσκεψη στην ορεινή αρκαδία.
εκπαιδευτική επίσκεψη στην ορεινή αρκαδία.
2gymkor
 
"Ελληνορθόδοξη Πολύτεκνη Οικογένεια" . Τεύχος 133/2012
"Ελληνορθόδοξη Πολύτεκνη Οικογένεια" . Τεύχος 133/2012"Ελληνορθόδοξη Πολύτεκνη Οικογένεια" . Τεύχος 133/2012
"Ελληνορθόδοξη Πολύτεκνη Οικογένεια" . Τεύχος 133/2012
Σσστ!!! Επιλογές
 
ΑΝΗΣΥΧΕΣ ΠΕΝΕΣ ΤΕΥΧΟΣ 2
ΑΝΗΣΥΧΕΣ ΠΕΝΕΣ ΤΕΥΧΟΣ 2ΑΝΗΣΥΧΕΣ ΠΕΝΕΣ ΤΕΥΧΟΣ 2
ΑΝΗΣΥΧΕΣ ΠΕΝΕΣ ΤΕΥΧΟΣ 2
Χάιδω Δράκου
 
ΙΙ. ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΝΟΗΜΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
ΙΙ. ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΝΟΗΜΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟΙΙ. ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΝΟΗΜΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
ΙΙ. ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΝΟΗΜΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
Papanikolaou Dimitris
 

Similar to ¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011) (14)

¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ  2016) ¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ  2016)
¨ΕΡΩ¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013) ¨ΡωμΝιός¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 13ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
 
46 σποριαδες νοεμβριος δεκεμβριος 2013
46 σποριαδες νοεμβριος   δεκεμβριος 201346 σποριαδες νοεμβριος   δεκεμβριος 2013
46 σποριαδες νοεμβριος δεκεμβριος 2013
 
46 σποριαδες νοεμβριος δεκεμβριος 2013
46 σποριαδες νοεμβριος   δεκεμβριος 201346 σποριαδες νοεμβριος   δεκεμβριος 2013
46 σποριαδες νοεμβριος δεκεμβριος 2013
 
ΕΡω τεύχος 20
ΕΡω τεύχος 20ΕΡω τεύχος 20
ΕΡω τεύχος 20
 
¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015) ¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015)
¨ΡωμΝιός¨ - 19ο & 20οΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2015)
 
ο κηπος των_τερψεων
ο κηπος των_τερψεωνο κηπος των_τερψεων
ο κηπος των_τερψεων
 
Πανηγυρικός του εορτασμού των 200 ετών απο την ελληνική επανάσταση απο τον δι...
Πανηγυρικός του εορτασμού των 200 ετών απο την ελληνική επανάσταση απο τον δι...Πανηγυρικός του εορτασμού των 200 ετών απο την ελληνική επανάσταση απο τον δι...
Πανηγυρικός του εορτασμού των 200 ετών απο την ελληνική επανάσταση απο τον δι...
 
1.5β ΣΧΕΣΗ ΖΩΗΣ ΜΕ ΤΟΝ ΘΕΟ (ΕΥΘΑΝΑΣΊΑ)
1.5β ΣΧΕΣΗ ΖΩΗΣ ΜΕ ΤΟΝ ΘΕΟ (ΕΥΘΑΝΑΣΊΑ)1.5β ΣΧΕΣΗ ΖΩΗΣ ΜΕ ΤΟΝ ΘΕΟ (ΕΥΘΑΝΑΣΊΑ)
1.5β ΣΧΕΣΗ ΖΩΗΣ ΜΕ ΤΟΝ ΘΕΟ (ΕΥΘΑΝΑΣΊΑ)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016) ¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
 
εκπαιδευτική επίσκεψη στην ορεινή αρκαδία.
εκπαιδευτική επίσκεψη στην ορεινή αρκαδία.εκπαιδευτική επίσκεψη στην ορεινή αρκαδία.
εκπαιδευτική επίσκεψη στην ορεινή αρκαδία.
 
"Ελληνορθόδοξη Πολύτεκνη Οικογένεια" . Τεύχος 133/2012
"Ελληνορθόδοξη Πολύτεκνη Οικογένεια" . Τεύχος 133/2012"Ελληνορθόδοξη Πολύτεκνη Οικογένεια" . Τεύχος 133/2012
"Ελληνορθόδοξη Πολύτεκνη Οικογένεια" . Τεύχος 133/2012
 
ΑΝΗΣΥΧΕΣ ΠΕΝΕΣ ΤΕΥΧΟΣ 2
ΑΝΗΣΥΧΕΣ ΠΕΝΕΣ ΤΕΥΧΟΣ 2ΑΝΗΣΥΧΕΣ ΠΕΝΕΣ ΤΕΥΧΟΣ 2
ΑΝΗΣΥΧΕΣ ΠΕΝΕΣ ΤΕΥΧΟΣ 2
 
ΙΙ. ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΝΟΗΜΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
ΙΙ. ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΝΟΗΜΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟΙΙ. ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΝΟΗΜΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
ΙΙ. ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΝΟΗΜΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
 

More from ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣ
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016) ¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
¨ΕΡΩ¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2016) ¨ΕΡΩ¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2016)
¨ΕΡΩ¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2016) ¨ΡωμΝιός¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 23ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 23ο  ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)¨ΡωμΝιός¨ - 23ο  ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 23ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015) ¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015) ¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014) ¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014) ¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013) ¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ  2013) ¨ΡωμΝιός¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013) ¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012) ¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 
¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ.
 

More from ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Ε.ΡΩ. (16)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΩ ΠΟΝΤΟΣ
 
¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016) ¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 26ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016)
 
¨ΕΡΩ¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
¨ΕΡΩ¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2016) ¨ΕΡΩ¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2016)
¨ΕΡΩ¨ - 25ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2016) ¨ΡωμΝιός¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2016)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 23ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 23ο  ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)¨ΡωμΝιός¨ - 23ο  ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
¨ΡωμΝιός¨ - 23ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016)
 
¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015) ¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 24ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015)
 
¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015) ¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015)
¨ΕΡΩ¨ - 21ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ -ΜΑΡΤΙΟΣ 2015)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014) ¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 18ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014) ¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
¨ΡωμΝιός¨ - 15ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2014)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013) ¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 14ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ  2013) ¨ΡωμΝιός¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 12ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2013)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013) ¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ  2013)
¨ΡωμΝιός¨ - 11ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012) ¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 10ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)
¨ΡωμΝιός¨ - 2ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 9ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ – ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012)
 
¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)
¨ΡωμΝιός¨ - 8ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΙΟΥΛΙΟΣ – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012)
 

¨ΕΡΩ¨ - 6ο ΤΕΥΧΟΣ - (ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011)

  • 1. απριλΙΟΣ-ιουνΙΟΣ 2011 / ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗς-ΠΡΟΒΟΛΗς ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ / ΤΕΥΧΟΣ 5 /ΤΙΜΗ: 4 ΕΥΡΩ ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΑΥΤΟ ΓΡΑΦΟΥΝ ΜΕΤΑΞΥ ΑΛΛΩΝ: ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΣ ΙΑΚΩΒΟΣ ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΚΟΥΡΗ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΛΟΥΜΠΑΣΗΣ ANΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΟΡΔΑΝΙΔΗΣ ΙΕΡΟΜ. ΙΑΚΩΒΟΣ ΚΑΝΑΚΗΣ Δρ. Ε. ΖΕΛΛΙΟΥ-ΜΑΣΤΟΡΟΚΩΣΤΑ ΝΙΚΟΛΑΟΣ-ΠΑΥΛΟΣ ΖΑΪΡΗΣ ΚΩΝΣΤ. ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ ΒΑΣ. ΤΣΙΡΟΥ-ΜΑΡΚΑΝΤΩΝΑΤΟΥ ΙΩΑΝ. – ΑΛΕΞ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΣΤ. ΠΟΝΗΡΟΣ ΑΝΝΑ ΚΩΣΤΑΚΟΥ-ΜΑΡΙΝΗ ΝΙΝΕΤΤΑ ΒΟΛΟΥΔΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΟΥΚΟΥΛΗ ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΜΑΡΙΝΗΣ π. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΓΚΑΡΑΓΚΟΥΝΗΣ ΝΙΚΟΣ ΧΕΙΛΑΔΑΚΗΣ ΑΘΗΝΑ ΤΖΙΝΙΚΟΥ- ΚΑΚΟΥΛΗ ΙΩΑΝΝΗΣ Β. ΒΕΛΙΤΣΙΑΝΟΣ ΛΑΖΑΡΟΣ ΑΡΑΒΑΝΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΒΙΛΛΙΩΤΗΣ
  • 2. Διακοσια χρονια απΟ τη δολοφονια του Π λήρης ἐλπίδος εἰς τὴν θείαν ἀντίληψιν ἀνέλαβα τὰς ἡνίας παρὰ τοῦ ἔθνους ἐμπιστευθείσης μου κυβερνή- σεως καὶ ὅλως ἀφωσιωμένος εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἱερῶν μου χρεῶν, ἕνα καὶ μόνο σκοπὸν ἔχω, τὴν σωτηρίαν καὶ εὐδαιμονίαν τῆς ἀγαπητῆς μου πατρίδος... Εἶμαι ἕτοιμος νὰ προσφέρω καὶ τὴν τελευταία ρανίδα τοῦ αἵματός μου, ἀρκεῖ αὐτὴ νὰ συντελέση εἰς τὴν πραγμάτωσιν τῶν δυὸ μεγά- λων σκοπῶν τῆς ζωῆς μου: τὴν μόρφωσιν τῶν ἑλληνοπαίδων καὶ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Ἑλλάδος». Ἰωάννης Ἀ. Καποδίστριας Πρῶτος κυβερνήτης τῆς Ἑλλάδος
  • 3. ΤΕ Υ ΧΟΣ ΑΡ. 6/ απριλΙΟς-ιουνΙΟς 2011 ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ TOY ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕ ΛΕΤΗΣ-ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑ Σ metanoia ΙΔΙΟΚΤΗΤΗΣ «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ» ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ «Ἡ πίστις εἰς τὸν Χριστὸν εἶναι ὁ νέος πα- -ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΜΑΣ ράδεισος μέσα εἰς τὸν ὁποῖον ἐπρόβαλεν ὁ ΕΚΔΟΤΗΣ Θεὸς τὸ σωτήριον ἰατρικόν, δηλαδὴ τὴν μετά- Παπαδόπουλος Θεόφιλος, Πρόεδρος νοιαν, διὰ νὰ ἠμποροῦν ἐκεῖνοι ὁποῦ ἐξέπεσαν Τηλ.: 6985 085 012 ἀπὸ τὴν αἰώνιον ζωὴν διὰ τὴν ἀμέλειαν τους ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ νὰ ξαναγυρίσουν πάλιν διὰ μέσου τῆς μετα- Χειλαδάκης Νικόλαος νοίας εἰς τὴν αἰώνιον ζωὴν μὲ δόξαν λαμπρο- ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΣΥΝΤΑΞΗΣ τέραν καὶ ἐνδοξωτέραν. Διότι, ἐὰν δὲν ἤθελε Βιλλιώτης Γεώργιος Γαλανόπουλος Χρῆστος οἰκονομήση ὁ φιλάνθρωπος Θεὸς τοῦτο, νὰ Θανάσουλας Δῆμος μᾶς δώση δηλαδὴ τὴν μετάνοιαν, δὲν ἤθελε νὰ σωθῆ κανένας ἄνθρωπος». ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΥΛΗΣ Παπαδόπουλος Θεόφιλος «Ἐκεῖνος ὁποὺ μετανοεῖ διὰ τὰς κακίας ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ του, ἂν εὑρεθῆ ἀνελεήμων ἢ ἀσυμπαθὴς καὶ Βιλλιώτης Γεώργιος ἄσπλαχνος ἢ νὰ ἀποδίδη κακὸν ἀντὶ κακοῦ Τζίκα Δήμητρα καὶ νὰ μὴ συγχωρῆ τὸν ἐχθρό του, δὲν θέλει ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ / ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ ὠφεληθῆ ἀπὸ τὴν μετάνοιαν». Βεζυργενίδης Χαράλαμπος «Τὸ νὰ ζητῆ τις πάντοτε μετάνοιαν καὶ κα- ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ τάνυξιν καὶ νὰ μὴν προτιμᾶ τὸν ἑαυτό του εἰς ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΩΝ κανένα πρᾶγμα, καὶ τὸ νὰ μὴ κάμη παντελῶς Ἰωαννίδου Μαρία Τηλ.: 2310 552 207 τὸ θέλημα τῆς σαρκός, αὐτὰ φέρνουν τὸν ἄνθρωπον ὀγλήγορα εἰς προκοπὴν καὶ καθα- EΤΗΣΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗ Ἐσωτερικοῦ: 20 Εὐρώ, Ἐξωτερικοῦ: 40 Εὐρώ ρότητα καὶ ἀπάθειαν καὶ τὸν κάνουν ἄξιον νὰ λάβη τὴν χάριν τοῦ Παναγίου Πνεύματος». ΤΡΑΠΕΖΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ Eurobank, BIC: EFGBGRAA IBAN: GR4002603220000140200352972 Ἁγίου Συμεὼν νέου θεολόγου ΓΡΑΦΕΙΑ Μοναστηρίου 225, 546 28 Θεσσ/νίκη Τηλ. παραγγελιῶν: 2310 552 713 Τηλεομ.: 2310 552 209 Διαδίκτυο: www.enromiosini.gr Ἠλεκτρ. ταχυδρομεῖο: contact@enromiosini.gr Οἱ συγγραφεῖς τῶν ἄρθρων φέρουν τὴν εὐθύνη γιὰ τὶς ἀπόψεις τους. ISSN: 1792-2828
  • 4. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ α π ρ ι λ ι ου - ι ου ν Ι Ο Υ 2 0 1 1 Ἱερομ. Ἰακώβου Ἀρχιμ. Ἰακ. Κανάκη π. Δημ. Γκαραγκούνη Γεωργίου Λουμπάση Εὐαγ. Πονηροῦ ΓΕΡΩΝ Ι Α ΚΩΒΟΣ Η ΕΝΝΟΙ Α ΤΗΣ Ο ΓΑ ΜΟΣ ΕΙΝΑ Ι Η ΣΥΖΕΥΞΗ ΤΗΣ Α ΡΙΣΤΟΤΕΛ ΗΣ ΤΣΑ Λ ΙΚ ΗΣ Α ΝΑΣΤΑΣΕΩΣ Μ ΥΣΤΗΡΙΟ ΕΛ Λ ΗΝΙΚ ΗΣ ΒΑ Λ ΑΩΡΙΤΗΣ Σελ. 7 ΣΤΗΝ π.Δ. Σελ. 32 ΓΛΩΣΣΑΣ Σελ. 63 Σελ. 14 Σελ. 48 ΑΡΘΡΑ ΤΟΥ ΤΡΙΜΗΝΟΥ ΟΡΘΟΔΟΞΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΓΛΩΣΣΑ σ. 7 Γέροντας Ἰάκωβος Τσαλίκης, σ. 45 Εἶναι ἡ γλώσσα μας και εἶναι ἡ Ἱερομονάχου Ἰακώβου Ἑλληνική, Γεωργίας Σούκουλη σ. 12 Ἐπίσκοπος Πατάρων Εἰρηναῖος, σ. 48 Ἡ σύζευξη τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας, Ἀναστασίου Ἰορδανίδη, ταξιάρχου (ἐ. ἀ.) Γ. Λουμπάση, φιλολόγου-γλωσσολόγου σ. 14 Ἡ ἔννοια τῆς Ἀναστάσεως στὴν Π.Δ., σ. 53 Ἔργον πρὸ πάντων βιοτῷ φάος, Ἀρχιμ. Ἰακώβου Κανάκη Γ. Ἰ. Βιλλιώτη, θεολόγου-φιλολόγου σ. 19 Στὴν Ἑλλάδα δὲν ὑπάρχει ἀνεξιθρησκία!, Ἰωάν. - Ἀλέξ. Χριστόπουλου, δικηγόρου ΙΣΤΟΡΙΑ σ. 23 Ἐκδηλώσεις καὶ φαινόμενα μεταμέλειας, σ. 57 Ἀμφισβητήσεις τῆς ἐθνικῆς συνέχειας, Νικολάου -Παύλου Ζαΐρη, ἀρεοπαγίτου Κων. Χατζηαντωνίου, λογοτέχνη-ἱστορικοῦ σ. 63 Ἀριστοτέλης Βαλαωρίτης, ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ - ΝΕΟΤΗΤΑ Εὐαγγέλου Στ. Πονηροῦ, Δρ. Θ., Μ.Φ. σ. 29 Ἐθνικό Ἀλτσχάιμερ;, σ. 67 Οἱ ἄξονες τῆς ἑνότητας τοῦ Βυζαντίου, Νινέττας Βολουδάκη, συγγραφέως Ν. Χειλαδάκη, δημοσιογρ.-συγγραφέως σ. 32 Ὁ Γάμος εἶναι Μυστήριο, σ. 71 Θεόδωρος Ματοχίτης, π. Δημητρίου Γκαραγκούνη Στ. -Εἰρ. Σ. Κουρῆ, μεταπτ. φοιτ. Α.Π.Θ. σ. 36 Τὰ παιδιά ἀκοῦνε Παπαδιαμάντη, σ. 76 Ἰωάννης Βατάτζης, Ἄννας Κωστάκου-Μαρίνη, λογοτέχνιδος Λαζ. Ἀραβανῆ, συγγραφέως - ἐρευνητοῦ σ. 41 Ἐμπόδια στὴ μάθηση τῶν ἐνηλίκων, σ. 80 Γεώργιος Ἀβέρωφ, Ἰωάννη Βελιτσιάνου, διδάκτορος Α.Π.Θ. Συλλόγου Ἠπειρωτῶν Κοζάνης σ. 82 Εὔξ. Πόντος: Χιλιάδες ἔτη ἑλληνικός, Δρ. Ἐρ. Ζέλλιου-Μαστοροκώστα, ἱστορικοῦ-ἀρχαιολόγου σ. 89 Μέρες Μαΐου τοῦ 1822 στὴ Θεσσ/νίκη, Ἀθ. Τζινίκου -Κακούλη, φιλολόγου- ἱστορικοῦ σ. 92 Ἐπιστολή πρὸς τὸ περιοδικό
  • 5. Λάζαρου Ἀραβανῆ Σύλ. Ἠπειρωτῶν Δρ. Ἐρ. Ζέλλιου- Βασιλικῆς Τσίρου- Σπυρίδωνος Μαρίνη Κοζάνης Μαστοροκώστα Μαρκαντωνάτου ΙΩΑ ΝΝΗς ο εκκλησιαστι- ΒΑΤΑΤΖΗΣ γεωργιος ΕΥΞ. ΠΟΝΤΟΣ: συγχρονη κοσ τεχνιτησ Σελ. 76 αβερωφ χιλιαδεσ ετη εικονογραφικη Σελ. 99 Σελ. 80 ελληνικοσ τεχνη στη ρωσια Σελ. 82 Σελ. 94 TEXNH ΕΙΔΗΣΕΙΣ (Παγκόσμια Ὀρθοδοξία Οἰκουμενικός Ἑλληνισμός) σ. 94 Σύγχρονη εἰκονογραφικὴ τέχνη στὴ Ρωσία, σ. 114 Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας Βασιλικῆς Τσίρου-Μαρκαντωνάτου σ. 115 Ἀπὸ τὸν Ἡρακλῆ μέχρι τὸν Μ. Ἀλέξανδρο φιλολόγου, θεολόγου, ἱστορικοῦ Τέχνης σ. 116 Ἡ πρωιμότερη ἐπιγραφή στὴν Ἑλληνική σ. 99 Ὁ ἑκκλησιαστικός τεχνίτης, σ. 116 Ἐκστρατεία γιὰ τὴ διδασκαλία τῶν Ἀρχαίων Σπυρίδωνος Μαρίνη, συντηρητῆ εἰκόνων σ. 117 Ἑλληνική Ἀκαδημία Ἀριστοτέλη σ. 117 Ἡ ἐρευνητική δραστηριότητα τῶν ἑλληνικῶν πανεπιστημίων ΕΠΙΚΑΙΡΑ σ. 118 Ἡ νηστεία κάνει καλό σ. 103 Οἱ Σκοπιανοί εἶναι Σλάβοι σ. 119 51ο Παιδαγωγικό Συνέδριο σ.104 Τό σύστημα LUCID σ. 120 Προτεστάντης πάστορας ἁσπάσθηκε σ. 105 Ἡ Μακεδονία εἶπε ὄχι στὴν Κάρτα τοῦ Πολίτη τήν Ὀρθοδοξία σ. 106 Ἡ θέσις τῆς Ἑκκλησίας γιὰ τὶς ταυτότητες σ. 113 Ἀνακοίνωσις Ἱερᾶς Κοινότητος Ἁγ. Ὄρους Ἡ φωτογραφία τοῦ ἐξωφύλλου, εἶναι εὐγενική χορηγία τοῦ ἱστότοπου http://tera-amou.pblogs.gr
  • 6. ˝ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ˝ Δελτίο Τύπου ΗΜΕΡΙΔΑ Τό Σωματεῖο μας ˝Ἑνωμένη Ρωμηοσύνη˝ διοργανώνει στήν Ἀθῆνα, τό Σάββατο 10 Σεπτεμβρίου 2011 (10.00 π.μ.-5.00 μ.μ.), ἡμερίδα μέ θέμα: «Η ΕΛΛΗΝΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΜΑΣ ΘΕΜΕΛΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΡΘΩΣΗ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ ΜΑΣ» Ἡ ἐκδήλωση θά πραγματοποιηθεῖ στό ἀμφιθέατρο τοῦ Πολεμικοῦ Μουσείου Ἀθηνῶν. Γιά περισσότερες πληροφορίες στά τηλέφωνα: 2310 552207, 2310 552713, 210 5227967, 210 6930355 Κινητό: 6985 085012 Τηλεομοιότυπο: 2310 552209 Ταχ. δ/νση: Μοναστηρίου 225, 54628 Μενεμένη - Θεσσαλονίκη Ἱστότοπος: www.enromiosini.gr Ἠλεκτρ. ταχ/μεῖο: contact@enromiosini.gr Mπορεῖτε ἐπίσης νά ἀπευθύνεστε στά μέλη τῆς ὀργανωτικῆς ἐπιτροπῆς: Θεοφίλη Διονύσιο: 6977 972662 Κουτσούμπα Δημήτριο: 6974 117811 Οἰκονομόπουλο Ἀναστάσιο: 6944 966026 Περσυνάκη Ἐμμανουήλ: 6944 756963 Τό πλῆ ρες πρόγραμμα θά δημοσιευθεῖ στό ἐπόμενο τεῦχος τοῦ περιοδικοῦ μας.
  • 7. ΓΕΡΟΝΤΑΣ ΙΑΚΩΒΟΣ ΤΣΑ ΛΙΚΗΣ Ὁ Γέροντας τῆς ἀγάπης, τῆς συγγνώμης καί τῆς διακρίσεως. ὀρθόδοξα Ἱερομονάχου Ἰακώβου Ἱ. Μ. Μακρυμάλλης Εὐβοίας πνευματικά θέματα ΜΕΡΟΣ Β΄ Διάφορα Ὁ Γέροντας ἔλεγε νά ζοῦμε πνευ- ματική ζωή νά ὑπακούωμε στόν Πνευματικό, νά ἐξομολογούμεθα, νά κοινωνοῦμε τακτικά καί τό κυριώ- τερο ν᾿ ἀποφεύγωμε τήν κατάκριση. Νά μελετᾶμε πνευματικά βιβλία, Ἁγία Γραφή, Ψαλτήρι καί ν᾿ ἀκοῦμε πάντα ὠφέλιμες καί πνευματικές συζητήσεις. Ἄν ἀκοῦμε κάποια ἄσχημα ἀμέσως νά τά διώχνουμε, ἀπό τό ἕνα ἀφτί νά μπαίνουν καί ἀπό τό ἄλλο νά βγαίνουν. Ἀνδρόγυνα Ἦταν κάποιο ἀνδρόγυνο εὐλαβές καί εἶχαν 9 παιδιά. Ὁ σύζυγος ἦταν πάρα πολύ εὐλαβής καί ὀλίγον τι ζη- λωτής στά πνευματικά. Κατά γράμ- μα ἤθελε νά τά κάνη ὅλα σάν κα- λόγερος. Ἡ γυναίκα παραπονιόταν στό γέροντα ὅτι κουράζεται καί θέλει
  • 8. βοήθεια. Ὅταν ἐρχόταν στή Μονή τό ἔλεγε τήν ἀκολουθία καί μᾶς ἔλεγε: βράδυ μόνη ἡ σύζυγος μέ τά παιδιά, «Πατέρες, ἐγώ τήν ἔχω διαβάσει ὅλη κλαίγανε, φώναζαν αὐτά, ἔκλαιγε καί τήν ἀκολουθία καί εἰς κοσμικό καί εἰς αὐτή γιατί κουραζόταν. ἱερέα καί μοναχό». Αὐτός πήγαινε σ᾿ ἕνα παρεκκλήσι τῶν Ἁγ. Ἀναργύρων ἔκανε μετάνοιες, κομποσχοίνια καί ἀγρυπνοῦσε. Ἡ σύ- ζυγος παραπονιόταν καί ἔκλαιγε στόν Γέροντα καί εἶχε κάποιο δίκιο. Τήν ἄλλη μέρα ὁ Γέροντας, μόλις τούς εἶδε στήν αὐλή μαζί, κατάλαβε ὅτι κάτι συμβαίνει καί ὅτι εἶχαν ἔλθει σέ λίγο καβγά μεταξύ τους. Ὁ Γέροντας μιλάει μέ γλυκά λόγια καί διάκριση νά παρηγορήση τήν πονεμένη μητέρα καί κουρασμένη, καί διακριτικά μέ τό χαμόγελο λέει: «Σέ χάρηκα, ἀπόψε. Ἔψαλλες ὅλη τή νύκτα καί προ- Ὅταν τοῦ εἶπα ὅτι πέθανε ἡ σευχόσουν. Καλά ἔκανες! Ἀλλά θά ἀδελφή του, ἦταν στόν κῆπο, ἔκανε εἶχε μεγαλύτερη εὐλογία καί μισθό, τόν σταυρό του καί ἀμέσως ἔψαλλε ἄν καθόσουν μισή ὥρα καί ὄχι τρεῖς «Κύριος ἔδωκε, Κύριος ἀφείλετο». ὧρες καί ἤσουν κοντά στή γυναίκα Μνημόνευε χιλιάδες ὀνόματα ζώντων σου καί τή βοηθοῦσες γιά τά παιδιά, καί κεκοιμημένων καί ἔβλεπε ἀκόμη νά φᾶνε καί νά κοιμηθοῦν. Γιατί γιά σέ τί κατάσταση βρίσκεται ὁ καθένας. σᾶς τούς παντρεμένους κομποσχοίνια Ὅταν κάναμε κάποιο διακόνημα καί καί μετάνοιες εἶναι τά παιδιά σας. δέν τό εἴχαμε κάνει καλά ἤ στόν κῆπο Ὅταν μεγαλώσουν, θἄχετε καιρό νά ἤ στήν κουζίνα ἤ στήν Ἐκκλησία, Γιατί γιά σᾶς τούς παντρεμένους κομποσχοίνια καί μετάνοιες εἶναι τά παιδιά σας. Ὅταν μεγαλώσουν θἄχετε καιρό νά κάνετε... κάνετε... ˝ἀδελφός ὑπό ἀδελφοῦ βοη- πέρναγε μᾶς εὐλογοῦσε· μᾶς ἔδινε μία θούμενος˝. Νά γίνεται πάντα κάτι ἐν καραμέλα, ἄν εἶχε στήν τσέπη του ἤ κοινῇ συναινέσει». ἕνα στραγάλι, καί ἔλεγε διακριτικά: «Ἄχ!, πάτερ μου, τότε πού ἐγώ ἤμουν νέος ἔκανα καί ἄστραφταν ὅλα μές Μνήμη θανάτου στήν Ἐκκλησία, δέν ὑπῆρχε οὔτε μία Ὁ Γέροντας διαρκῶς ἐνθυμεῖτο τόν ἀράχνη (ἄς εἴχαμε ἀράχνες ἐμεῖς). Τά θάνατο. Κάθε βράδυ πού πηγαίναμε ξύλα στόν κῆπο, τά ξερά, τά μάζευα γιά Ἀπόδειπνο ἔκανε πῶς θά ἦταν ὅλα μέ προσοχή καί τάξη· δέν τά ξαπλωμένος στό νεκροκρέββατο καί ἄφηνα πεταγμένα, ἄλλα ἐδῶ καί ἄλλα
  • 9. ἐκεῖ. Στήν κουζίνα ὅλα καθαρά καί τά Ὁ Γέροντας Ἰάκωβος εἶχε κάτι τό πιάτα στή θέση τους· ὅλα τελείωναν. διαφορετικό, κάτι πού ἔχουν σήμερα Τώρα γέρασα καί δέν μπορῶ νά κάνω ὅλοι οἱ σύγχρονοι ἅγιοι, ὁ π. Παΐσιος, τίποτα· εἶμαι ἄχρηστο σκεῦος· τρώω π. Πορφύριος καί ἄλλοι· εἶχε ἀγάπη τό φαγητό τοῦ Ἁγίου τζάμπα». γιά ὅλους καί γιά ὅλα· ἀγάπη πού σ᾿ Τά ἔλεγε αὐτά καί μᾶς ἔκανε νά ἔκανε νά ζῆς καί νά πεθαίνης γιά τή εἴμαστε πιό πρόθυμοι στά διακονήματα σωτηρία σου, ἀγάπη νά μιλάη μέ τούς καί προσεχτικοί. Ἦταν χαρακτήρας Ἁγίους, μέ τή φύση, μέ τό Σύμπαν, μέ λεπτός, γεμάτος ἀγάπη καί διάκριση. τόν κόσμο ὅλο καί ἔλεγε· «ἡ ἀγάπη Ἔλεγε: «ὁ ἱερέας πρέπει νά κάνη τίς καλύπτει πλῆθος ἁμαρτιῶν». Γι᾿ αὐτό ἀκολουθίες του καθημερινά πρωί- μέ αὐτήν τήν ἀγάπη κέρδισε τίς καρδιές βράδυ, νά διαβάζη τή Θεία Μετάληψη ὅλου τοῦ κόσμου καί τίς ὁδηγοῦσε καί τή Θεία Εὐχαριστία, νά ἔχη συ- στή μετάνοια, τήν ἐξομολόγηση, τήν χνή ἐξομολόγηση καί κατάσταση προσευχή, τήν ὑπομονή, τήν ἐπιμονή πνευματική εἶναι κάτι τό διαφορετικό καί τήν ὑπακοή, στήν Ἐκκλησία. κάτι πού δέν τό ἔχουν ὅλοι, ἔχει τήν Κάποτε κάποιος Ἐπίσκοπος εἶπε Ἱερωσύνη. Πιάνει τόν ἴδιο τόν Χριστό στόν Γέροντα: στά χέρια του καθημερινά. -Γέροντα, θέλω νά μέ σταυρώσετε νά γίνω καλά. -Καί ὁ Γέροντας εἶπε: «ἐγώ ἕνας ἁμαρτωλός καλόγερος;» -Ναί, Γέροντα, ἐσεῖς. -Καί ὁ Γέροντας λέει: «νἆναι εὐ- λογημένο». «Θά σᾶς πῶ κάτι», λέει ὁ Γέροντας: «Ἅγιε Ἀρχιερεῦ, καί ἐγώ παππᾶς καί ἐσεῖς παππᾶς, συγγνώμη αὐτό πού λέω μέ πνευματικό τόν τρόπο. Ἡ διαφορά εἶναι, ὅτι μόνο ἐσεῖς κάνετε χειροτονίες πού δέν κάνουμε »Οἱ μοναχοί νά ἔχουμε ταπείνωση ἐμεῖς οἱ καλόγεροι». καί ἀγάπη μεταξύ μας· ὁ κύριος σκοπός -Καί ὁ Ἐπίσκοπος εἶπε: «Γέρον, με- μας εἶναι νά φτάσουμε στήν ἁγιότητα, γάλε Γέρον Ἰάκωβε, τό βράδυ, τήν νά γίνουμε ἅγιοι καί ὄχι νά διεκδικοῦμε παραμονή τῆς χειροτονίας μου εἰς θέσεις καί πρωτοκαθεδρίες. Νά διάκονον, ὁ Γέροντας μοῦ διάβασε τηροῦμε τίς νηστεῖες, νά κάνουμε τή συμμαρτυρία, μοὖπε πολλές τά πνευματικά μας καθήκοντα, τόν συμβουλές καί εἶπε, ἄς σέ δῶ διᾶκο, καλογερικό κανόνα, τά κομποσχοίνια Ἰλαρίωνά μου, καί ἄς πεθάνω». μας, γιατί κάποια μέρα θά τά βροῦμε μπροστά μας. Ὅσο καί νά θέλουμε -«Γέροντα», λέω, «μήν τό λέτε νά δικαιολογηθοῦμε ὁ πνευματικός αὐτό». νόμος θά μιλήση». -Βάλε τό καλυμμαύχι νά σέ δῶ.
  • 10. 10 -Γέροντα ἀκόμα δέν ἔγινα. καί σύ, Ἱλαρίωνά μου, γιά τούς γονεῖς -«Βάλτο», λέει, «ξέρω ἐγώ». Καί ἔτσι σου καί ὅποιον ἄλλον θές στόν Ἅγιο». ἔγινε, μόλις ἐπέστρεψε, ἐκοιμήθη. (Βλέπομε λεπτότητα καί διάκριση τοῦ Γέροντα, δέν ἤθελε νά ξεχωρίζη ἀπό Ὁ Γέροντας τήν περίοδο τοῦ Δεκα- κανένα). πεναυγούστου ἔψαλλε μέ εὐλάβεια καί κατάνυξη καί τά μάτια του πάντα Μόλις φτάσαμε πρός τή λάρνακα, ὁ γεμάτα δάκρυα. Ὅταν δέν ἔψαλλε, Γέροντας μοῦ λέει: «πάτερ, ζαλίστηκα, ἦταν γονατιστός πάντα μπροστά ἔχω κάποια ἀναγούλα· μᾶλλον μέ στήν Παναγία καί, ὅταν ἔψαλλε πείραξε τό ταξί. Πές τόν κυρ-Κώστα τό Μεγαλυνάριο τῆς Παναγίας «μή νά περιμένουμε μισή ὥρα νά συνέλθω μοῦ ἐλέγξης τάς πράξεις ἐνώπιον καί μετά φεύγομε». τῶν Ἀγγέλων», ὁ Γέροντας μέ ἱλαρό -Νἆναι εὐλογημένο! πρόσωπο καί γεμάτος δέος καί Μετά μισή ὥρα φύγαμε· ὁ Γέροντας κατάνυξη κοίταγε τήν Παναγία καί πάντα χαρούμενος καί γεμάτος δέος ἔλεγε: «θά μᾶς τίς ἐλέγξη μία πρός καί συγκίνηση φεύγοντας ἀπό τόν μία». Κράταγε στά χέρια του τό Ἅγιο. κομποσχοίνι καί διαρκῶς ἔλεγε τήν εὐχή «Ὑπεραγία Θεοτόκε σῶσον ἡμᾶς Μετά ἀπό ἕναν μῆνα, ἐπειδή πολλές καί τόν κόσμο σου ἅπαντα». Ἀγωνιοῦ- φορές πήγαινα τό ἀπόγευμα τόν καφέ σε γιά τή σωτηρία τῶν ψυχῶν τῶν τοῦ Γέροντα στό κελλάκι του, μοῦ ἀνθρώπων, ἤθελε ὅλοι νά σωθοῦμε λέει: «Ἱλαρίωνά μου, θέλω νά σοῦ πῶ καί νά κερδίσουμε τόν Παράδεισο καί κάτι, ἀλλά δέν θά τό πῆς πουθενά, νά γίνουμε ἅγιοι τῆς Ἐκκλησίας. μόνο μετά τόν θάνατό μου. Κατ᾿ ἀρχάς ζητῶ συγγνώμη καί νά σοῦ φιλήσω Ἔβλεπε καί συνομιλοῦσε μέ τόν τό χέρι γιά ἕνα ψέμα πού σοῦ εἶπα. ἅγιο Ἰωάννη τόν Ρῶσο. Μία φορά Εἶναι, πάτερ μου, πνευματικό τό θέμα· πού κατέβαινε στήν Ἀθήνα γιά νά πά- θέλει πολλή προσευχή καί διάκριση. ει στόν γιατρό ἤμουν μαζί του· μόλις φτάσαμε στόν ἅγιο Ἰωάννη τόν Ρῶσο, μοῦ λέει, «βάλε καί τό ρασάκι σου, Ἰλαρίωνά μου, γιατί πᾶμε πρός τόν θεῖο Ἰωάννη. Εἶδες στόν στρατό, ὅταν παρουσιάζεται στόν λοχαγό ὁ λοχίας, φορᾶ ἅπασα τή στολή· ἔτσι εἶναι καί μέ τόν Ἅγιο. Σεβασμό, ἀγάπη καί εὐλάβεια». Ὡς Ἡγούμενος πού ἦταν ἔπρεπε νά ρίξη αὐτός τά λεφτά γιά νά πάρουμε κερί, βγάζει καί μοῦ δίνει χρήματα ν᾿ ἀνάψω κερί. -Λέω: «Γέροντα, ἐσεῖς πού εἶστε Ἡγούμενος. -Καί μοῦ λέει: «ἐγώ θ᾿ ἀνάψω· ἄναψε
  • 11. 11 Νά ξέρης ὅτι ὁ θεῖος Ἰωάννης ὁ Ρῶσος Ρῶσο, καί γιά νά μήν τόν καταλάβουν εἶναι ζωντανός καί, ὅ,τι τοῦ ζητήσουνε -ἔλεγε κάποιος ἱερομόναχος- εἶδε τόν μέ πίστη καί ἀγάπη -καί τό κυριώτερο Ἅγιο καί τοῦ εἶπε αὐτό ἤ ἐκεῖνο καί μέ ταπείνωση-, τό δίνει. Τότε, πού ἦταν ὁ ἴδιος. Ὁ Γέροντας τῆς ἀγάπης, πηγαίναμε στήν Ἀθήνα, μόλις ἔφτασα μπρός στή λάρνακα, βλέπω, πάτερ μου, ἄκουσα νά ἀνοίγη ἡ λάρνακα καί ὁ ἅγιος Ἰωάννης νά βγαίνη. Κάνω ὑπόκλιση τοῦ Ἁγίου καί μοῦ λέει: ... π. Ἰάκωβε ἐπιστρέφω σέ λίγο, γιατί πρέπει νά πάω κάπου, γιά ἀσθενή.... »Ἐγώ γεμάτος ἐσωτερική χαρά καί πνευματική κατάσταση πλήρης χάριτος Ἁγίου Πνεύματος καί τοῦ Ἁγίου ἔκανα τόν σταυρό μου, κάθισα δίπλα σ᾿ ἕνα σκαμνάκι -ὅπως σοῦ εἶχα πεῖ- γιά νά συνέλθω, ἐπειδή εἶ- χα ζαλάδα καί τόν ἴλιγγο καί προ- σευχόμουν. Περνοῦσαν κόσμος, προ- σκυνοῦσαν τόν Ἅγιο, ἐνῷ ὁ Ἅγιος τῆς προσευχῆς, τῆς ἐλεημοσύνης, τῆς ἔλειπε μέσα ἀπό τή λάρνακα, ἀλλά διακρίσεως, τῆς ἀδιαλείπτου εὐχῆς. γιά νά δῆς ἔπρεπε νἄχης πνευματικά Καί ἄς μήν ἔλεγε πολλά γιά τήν εὐχή. μάτια. Μετά μισή ὥρα ἔρχεται ὁ Ἅγιος Ὅταν κάναμε διακονήματα πολλά ἀνοίγει ἡ λάρνακα μπαίνει ὁ Ἅγιος καί εἴμασταν κουρασμένοι, ὁ Γέροντας μέσα, βάζω μετάνοια νά προσκυνήσω, ἔλεγε: «Πατέρες μου, πές τε τό ˝Πάτερ καί ἀκούω νά μοῦ λέη ὁ Ἅγιος: ˝Πές, ἡμῶν˝ καί πέστε νά ξεκουραστεῖτε», πάτερ Ἰάκωβε, τί ἔχεις νά μοῦ πῆς˝. δηλαδή εἶχε διάκριση ἀκόμα καί γιά »Ἐγώ εἶπα τί εἶχα νά πῶ στόν Ἅγιο τό θέμα τοῦ κανόνα τοῦ μοναχοῦ. καί μετά ἔφυγα γιά τήν Ἀθήνα μαζί «Θέλω, πατέρες, νἆστε ἀγαπημένοι, σου μέ τό ταξί. Νά ξέρης, ὁ Ἅγιος νά κάνετε τά διακονήματα καί τά εἶναι ζωντανός καί ἡ θρησκεία μας πνευματικά σας μέ μέτρο καί διάκριση, ζωντανή!». νά μήν ξεπατωθεῖτε στή δουλειά καί Καί ἄλλες πολλές φορές ὁ Γέροντας δέν μπορεῖτε μετά νά πῆτε ἕνα ˝Κύριε ἐξιστοροῦσε γιά τόν ἅγιο Ἰωάννη τόν ἐλέησον˝».
  • 12. 12 ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΠΑΤΑΡΩΝ ΕΙΡΗΝΑΙΟΣ Εἰς μνημόσυνον Ἰορδανίδη Ἀναστασίου Ταξιάρχου (ἐ. ἀ.) Τ ά ὀλίγα, πού ἀναφέρονται ἀγωνιστές, μεταξύ αὐτῶν καί τόν παραπάνω, γράφτηκαν τα- Γρηγόρη Αὐξεντίου. Ἦταν αὐτός πού πεινά, κατά παράκληση τοῦ κοινώνησε γιά τελευταία φορά τόν Γέροντά μου, εἰς μνήμην τοῦ ἥρωα τῆς Κύπρου. Ἡ φυλακή ἦταν Ἐπισκόπου Πατάρων κυροῦ Εἰρηναί- χωρίς στέγη, ἔμεινε δέ ἔγκλειστος ἕξι ου, κυπριακῆς καταγωγῆς, Ἱεράρχη τοῦ μῆνες. Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου. Στήν Ἀγγλία ἔζησε πενήντα χρόνια. Διετέλεσε ἡγούμενος τῆς μονῆς Ὑπηρέτησε στήν πόλη τοῦ Μπέρμιγ- Μαχαιρᾶ κατά τήν περίοδο τῆς ΕΟΚΑ χαμ καί ἀλλοῦ. Δίδαξε σέ Πανεπιστή- Α΄ καί φυλακίστηκε ἀπό τούς Ἄγγλους, μιο τῆς Ἀγγλίας Ψυχολογία. Πνευμα- διότι ἔκρυβε στή μονή τούς Κυπρίους τικό του εἶχε τόν Γέροντα Σωφρόνιο τοῦ Ἔσσεξ, γιά τόν ὁποῖο μοῦ εἶχε πεῖ ἀρκετές ἱστορίες, μεταξύ τῶν ὁποίων καί γιά τήν ἡμέρα πού τόν εἶδε νά προ- σεύχεται χωρίς νά πατᾶ στή γῆ! Στό γραφεῖο του μπροστά εἶχε μιά μεγάλη φωτογραφία τοῦ Γέροντα καί ἕνα με- γάλο κομποσχοίνι. Τό καλοκαίρι τοῦ 2006 μεταβήκα- με γιά προσκύνημα στό Ἅγιον Ὄρος. Ἦταν ἡ πρώτη φορά πού ἐπισκεπτό- ταν τό Ἅγιον Ὄρος. Φιλοξενηθήκα- με στήν Ἱερά Μονή Καρακάλου, ἐνῷ ἐπισκεφθήκαμε τήν Ἱ. Μεγίστη Μο- νή Βατοπαιδίου καί τήν Καλύβη τῆς Ἀναστάσεως, στήν Καψάλα, στίς Κα- ρυές. Ἀργότερα μοῦ εἶπαν κάποιοι μο- ναχοί ὅτι ἔμειναν πολύ ἐνθουσιασμέ- νοι ἀπό τόν πύρινο λόγο του. Ἤθελε πολύ νά ξαναπάει, ἀλλά λόγῳ τῆς ἀσθενοῦς καταστάσεως τῆς ὑγείας του δέν μπόρεσε. Ἐπίσης, μεταβήκαμε στή
  • 13. 13 Σουρωτή, στήν Ἱ. Μ. τοῦ Ἁγ. Ἰωάννη Τόν πλησίασα καί μέ δακρυσμένα τοῦ Εὐαγγελιστοῦ καί προσκυνήσαμε μάτια φώναξε: ˝Βοήθεια, πεθαίνω...˝. τόν τάφο τοῦ πατρός Παϊσίου καί μέ Ἔτρεξα κοντά του˙ τόν ἀγκάλιασα. νόη-μα μέ ἄφησε νά καταλάβω ὅτι κά- Μέ σπασμένη φωνή μοῦ εἶπε: ˝παπ- τι τό ξεχωριστό εἶδε, ἀλλά δέν ἤθελε πούλη, πεθαίνω· διάβασέ μου μία νά μοῦ τό ἀποκαλύψει. Κατόπιν, ἐπι- εὐχή˝. Γονάτισα˙ τοῦ διάβασα μία εὐχή. σκεφθήκαμε τό Ἱερό Ἡσυχαστήριο Ψέλλισε δυό λέξεις: ˝πές τοῦ Χριστού- τοῦ Εὐαγγελισμοῦ τῆς Θεοτόκου, λη νά μέ δεχτεῖ˝ καί ξεψύχησε μέσα στήν Ὀρμύλια τῆς Χαλκιδικῆς. Ἐκεῖ στήν ἀγκάλη μου, ἄγνωστος μεταξύ συνάντησε δυό Μοναχές, οἱ ὁποῖες ἀγνώστων. Φεύγοντας, ψιθύριζα μία ἦταν πνευματικά του παιδιά στήν προσευχή. Χριστέ μου, μία λέξη εἶπε Ἀγγλία καί εἶχε νά τίς συναντήσει ἀπό ὁ ληστής καί τόν δέχτηκες στή βασι- τήν Ἀγγλία. Κατά τή συνάντησή τους λεία Σου, δέξου καί τήν ψυχή αὐτοῦ ὑπῆρχε τόση χάρη, πού ἐγώ καί ἕνας τοῦ παιδιοῦ Σου». ἀδερφός δέν μπορούσαμε νά συγκρα- Κάπου ἀλλοῦ γράφει: «Μεταξύ τῶν τήσουμε τά δάκρυά μας. ὀνομάτων πού ἐπικαλούμαστε τήν Πα- Μοῦ ἀφηγήθηκε ἕνα γεγονός πού ναγία θά χρησιμοποιήσω ἕνα. «Γλυκι- συνέβη στά Πάταρα. «Κατόπιν ἀδείας ώτισσα», τό ὁποῖο χρησιμοποιοῦσε ὅλη τέλεσα ὡς Ἐπίσκοπος Θεία Λειτουρ- ἡ ἐπαρχία τῆς Κερύνειας. Ἕνα ὄμορφο γία στόν κατεστραμμένο Ναό τοῦ ἐκκλησάκι ἔκτισαν οἱ Κερυνιῶτες κα- Ἁγ. Νικολάου. Ξαφνικά ἦρθαν δέκα τά τόν καιρό τῆς Ἐνετοκρατίας, δυό «Χριστέ μου, μία λέξη εἶπε ὁ ληστής καί τόν δέχτηκες στή βασιλεία Σου, δέξου καί τήν ψυχή αὐτοῦ τοῦ παιδιοῦ Σου». νεαρά ἄτομα. Στήν ἀρχή φοβήθηκα χιλιόμετρα ἔξω ἀπό τήν πόλη. Τό ἅγιο γιά τίποτα ἐπεισόδια, ἀλλά αὐτοί μέ εἰκόνισμά της ἔδινε παρηγοριά στούς παρακάλεσαν νά τούς βαπτίσω. Τούς πονεμένους. Δυστυχῶς οἱ Τοῦρκοι διά- εἶπα νά τούς δώσω στή βάπτιση τό λεξαν τό λιμανάκι πού ἦταν κάτω ἀπό ὄνομα Νικόλαος, ἀλλά ἐκεῖνοι εἶπαν τό ἐκκλησάκι γιά νά καταλάβουν τήν Ἀλέξανδρος, διότι ...θέλουμε νά εἴμα- Κερύνεια. Ἕναν μήνα πρίν ἔλθουν οἱ στε καί Ὀρθόδοξοι καί Ἕλληνες...». Τοῦρκοι, δέκα εὐσεβεῖς γυναῖκες πῆγαν Τό ἔτος 2006 ἐκδόθηκε τό βιβλίο νά προσευχηθοῦν στήν Παναγία, νά πού ἔγραψε «Λουλούδια ἀπό τούς κή- καθαρίσουν τό δάπεδο, νά πλύνουν τά πους τῶν Πατέρων τῆς Ὀρθοδόξου καντήλια. Ξαφνικά ἀκούστηκε ἕνας Ἐκκλησίας μας». Ἀντί προλόγου, ἔ- θόρυβος, ἐπακολούθησε μία ἀγγελική γραψε: «Προχθές γυρίζοντας ἀπό ἕναν μελωδία, τό ἐκκλησάκι εὐωδίαζε. Ἑσπερινό πέρασα ἀπό τήν Ὁμόνοια. Κοίταξαν τό εἰκόνισμα τῆς Παναγίας. Πλῆθος νέων ἦταν μαζεμένοι γύρω Τά ἐνδύματα ἔγιναν μαῦρα καί δά- ἀπό ἕνα παιδί. Στό χέρι του κρατοῦσε κρυα ἔτρεχαν ἀπό τά μάτιά Της. Οἱ τήν τελευταία σύριγγα τοῦ θανάτου. γυναῖκες τρομαγμένες σκούπισαν τά
  • 14. 14 δάκρυα τῆς Παναγίας καί ἦρθαν στή δόν κάθε βράδυ. Μοῦ ἔλεγε ὅτι θέλει γλώσσα τους τά λόγια τῶν χριστιανῶν νά ἔρθει στό σπίτι πολύς κόσμος, ἀλλά στήν Ἁγία Σοφία. «Σώπασε Κυρά Δέ- κουράζομαι πιά, δέν μέ βαστοῦν τά πό- σποινα καί μήν πολυδακρύζεις, πάλι δια μου. μέ χρόνια μέ καιρούς πάλι δικά μας θἆναι». Ἐκοιμήθη τήν 20 Δεκεμβρίου 2009 Ἐπειδή ἦταν σέ μεγάλη ἡλικία, τε- στήν Ἀθήνα, στό Εὐγενίδειο νοσοκο- λευταῖα τόν διακονοῦσε ὁ Βασίλης ἀπό μεῖο. Ὁ τάφος του βρίσκεται στήν Ἱερά τό Περιστέρι, ἕνας μηχανικός αὐτοκι- Μονή Εἰσόδια τῆς Θεοτόκου, στό Μαρ- νήτων, οἰκογενειάρχης. Πήγαινε σχε- κόπουλο Ὠρωποῦ. «Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΣΤΗΝ ΠΑ Λ ΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ» Ἀρχιμ. Ἰακώβου Κανάκη Σ ήμερα ἀπό διαφόρους κύ- ὡς ἕνα ἐγχειρίδιο τῆς ἱστορίας τοῦ κλους, κυρίως νεοειδωλο- Ἰσραήλ ἤ ὡς ἕνα βιβλίο ἠθικολογίας λατρῶν, ἀναπτύσσεται μιά καί καθηκοντολογίας. Ὠστόσο, ἡ πολεμική ἐναντίον ὄχι ἑ- Παλαιά Διαθήκη ἀποτελεῖ φάκελ- νός χωρίου τῆς Ἁγίας Γραφῆς ἀλλά λο μαρτυρικῶν καταθέσεων τῶν ἐναντίον τοῦ μεγαλυτέρου τμήματός δικαίων καί τῶν προφητῶν περί της, τῶν 49 πρώτων βιβλίων της, τοῦ Χριστοῦ, ἀσάρκου ἀκόμη, πού δηλαδή τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης. Ὅλοι βιαζόταν ὅμως νά σαρκωθεῖ καί νά αὐτοί οἱ ἄνθρωποι καί πολλοί ἄλλοι γίνει «Ἐμμανουήλ», νά ἔρθει δηλα- Ἡ διδασκαλία τῶν προφητῶν γιά τήν καταδίκη τῶν ἀσεβῶν τήν «ἡμέραν τοῦ Κυρίου καί τήν σωτηρία τῶν δικαίων στήν βασιλεία τοῦ Θεοῦ» προϋποθέτει τήν ἀνάσταση τῶν νεκρῶν καί τήν προσωπική ἀθανασία. ἀμφιβάλλουν καί σκανδαλίζονται ἀ- δή ἀνάμεσά μας. Γιά τόν λόγο αὐ- πό τά κείμενά της διότι δέν προσεγ- τό ἐμφανιζόταν μέ τήν μορφή τοῦ γίζουν τό ἱερό κείμενο ὡς ἕνα βιβλίο «ἀγγέλου τοῦ Θεοῦ» πρίν ἀπό τήν περί τοῦ Χριστοῦ ἀλλά τό θεωροῦν ἔλευσή Του στόν κόσμο.1
  • 15. 15 Ἐπιπλέον, στή θεολογία τῆς Παλαι- θάρια τή διδασκαλία περί τῆς μετα- ᾶς Διαθήκης, σέ σχέση μέ τήν Καινή θανάτιας ζωῆς.4 Τό δόγμα, λοιπόν, τῆς καί τό σήμερα, ἔχουμε τρία βασικά ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν δέν εἶναι σημεία πού μποροῦμε νά ἀναφέρουμε ἄγνωστο καί μάλιστα γίνεται λόγος καί αὐτά εἶναι: α) τό ἐκπληρούμενο, ἀπό ποιές διδασκαλίες ἐπηρεάστηκε β) τό συμπληρούμενο καί γ) τό κα- αὐτή ἡ πεποίθηση στόν Ἰσραηλιτικό ταργούμενο. Τό πρῶτο σχετίζεται μέ λαό.5 Ἔχει ὑποστηριχθεῖ ὅτι πιθανόν τήν ἐκπλήρωση στό Πρόσωπο τοῦ σχετίζεται μέ τόν Παρσισμό ἤ καί τήν Χριστοῦ ὅλων ὅσοι εἶχαν προαναγγεί- αἰγυπτιακή θρησκεία, θεωρίες βεβαί- λει οἱ προφῆτες γιά τόν ἀναμενόμενο Μεσσία. Τό δεύτερο ἀφορᾶ στήν ἀνύ- ψωση τοῦ πνευματικοῦ πήχυ καί χαρακτηριστικό παράδειγμα αὐτοῦ εἶναι ἡ μετάβαση ἀπό τό «ὀφθαλμός ἀντί ὀφθαλμοῦ»,2 στήν ἀγάπη ἀκόμα καί πρός τούς ἐχθρούς.3 Τέλος, τό καταργούμενο σχετίζεται μέ τίς ἀτέ- λειωτες διατάξεις περί θυσιῶν, κα- θάρσεων, ὁλοκαυτωμάτων κ.ἄ. Αὐτά ὡς εἰσαγωγικά γιά νά προχωρήσου- με στήν ἐξέταση ἑνός ἐνδιαφέροντος ὁμολογουμένως θέματος πού εἶναι ἡ ἀνάσταση τῶν νεκρῶν καί πού φυσι- κά εἶναι θέμα ἤ καλύτερα δόγμα πού διδάσκεται καί στήν Παλαιά καί στήν Καινή Διαθήκη. Γιά τό θέμα τῆς ἀνάστασης τῶν νεκρῶν, τῆς ζωῆς μετά τόν θάνατο καί τῆς ἀθανασίας θά λέγαμε ὅτι στά πρῶτα της βιβλία ἡ Παλαιά Διαθή- κη δέν παρουσιάζει ἀνεπτυγμένη διδασκαλία καί αὐτό ὄχι ἄνευ λό- γου. Κατά τόν μακαριστό καθηγητή Βασίλειο Βέλλα ὁ μή τονισμός τῶν ἀνωτέρω θεμάτων ὀφείλεται στόν πολεμική ἔναντι τῆς νεκρομαντείας, ἡ ὁποία ἦταν περισσῶς διαδεδομένη τήν ἐποχή ἐκείνη. Στή συνέχεια ὅμως καί στό πέρασμα τῶν ἐτῶν, τότε πού ἡ πίστη τῶν ἀνθρώπων στή νεκρομα- ντεία καταπαύει, ἔχουμε στά κείμενα τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης σαφῆ καί κα- Ἡ Ἀνάστασις τοῦ Κυρίου.
  • 16. 16 ως πού δέν μποροῦν νά ἀποδειχθοῦν.6 «Ὁ Κύριος τοῦ σύμπαντος θά Τό πιθανότερο εἶναι ὅτι στό Ἰσραήλ ἡ ἐτοιμάσει πάνω στό ὄρος Σιών γιά πίστη αὐτή ἀναπτυσσόταν βαθμηδόν ὅλους τούς λαούς ἐκ θείας ἀποκαλύψεως καί ἡ ἀπαρχή συμπόσιο μέ τά πιό νόστιμα ἐδέσματα, τῆς πίστεως αὐτῆς βρίσκεται στήν συμπόσιο μέ ἐκλεκτά κρασιά, προσευχή τῆς Ἄννης, τῆς μητέρας λαγαρισμένα. τοῦ Σαμουήλ. Ἀναφέρεται χαρακτηρι- στικά: «Κύριος θανατοῖ καί ζωογονεῖ, Ἐκεῖ, ἀπάνω στό βουνό, θά καταργή- κατάγει εἰς ἅδου καί ἀνάγει».7 Ἐπίσης, σει τό πένθιμο πέπλο, πού ὅλους σκε- στό βιβλίο τῶν Ψαλμῶν ἔχουμε προ- πάζει τούς λαούς, αναγγελία τῆς ἀναστάσεως τοῦ πά- τό νεκρικό σεντόνι, πού ὅλα σπεπάζει σχοντος Μεσσίου,8 ὅπως ἐπίσης μέ τά ἔθνη. παρόμοιο τρόπο γίνεται καί στόν Θά καταργήσει τόν θάνατο γιά πάντα. Ἠσαΐα.9 Ἀπό τά σοφιολογικά βιβλία ἔχουμε ἀναφορά ἐπί τοῦ θέματος Καί θά σφουγγίσει ὁ Κύριος, ὁ Θεός στόν Ἰώβ ὅπου διδάσκεται πιθανώ- τά δάκρυα σ̓ ὅλα τά πρόσωπα˙ τατα καί ἡ προσωπική πίστη στήν καί θά ἐξαλείψει τοῦ λαοῦ του τή ἀνάσταση ἐκ τῶν νεκρῶν.10 Προσδο- ντροπή σ̓ ὅλη τή γῆ. κία περί τῆς ἀναστάσεως ἔχουμε καί Τό εἶπε ὁ Κύριος ὁ ἴδιος. στά Β´ Μακκαβαίων σέ ἀναφορά μέ τήν ἀνάσταση ὡς πηγή δυνάμεως γιά Τή μέρα ἐκείνη θέ νά ποῦν: τούς ἀγωνιζομένους Μακκαβαίους.11 Αὐτός εἶν̓ ὁ Θεός μας, σ̓ αὐτόν Στή Σοφία Σολομῶντος ἡ παραπάνω ἐλπίσαμε καί μᾶς ἔσωσε. προσδοκία δέν εἶναι πλέον προσδοκία Αὐτός εἶναι ὁ Κύριος, σ̓ αὐτόν ἀλλά βεβαιότητα.12 ἐλπίσαμε. Ὠστόσο, τά βιβλία πού ἀναφέρονται Τώρα ἄς χαροῦμε καί ἄς πανηγυρί- εὐθέως ἤ μέ κάποιο ὑπαινιγμό στό σουμε γιατί αὐτός μᾶς σώζει». θέμα τῆς ἀναστάσεως εἶναι κυρίως τά προφητικά. Γενικά, μποροῦμε νά Καί στό ἑπόμενο κεφάλαιο στό ποῦμε ὅτι ἡ διδασκαλία τῶν προφητῶν Ἠσ. 26,19 ἀναφέρεται καί πάλι στήν γιά τήν καταδίκη τῶν ἀσεβῶν τήν ἀνάσταση λέγοντας: «ἡμέραν τοῦ Κυρίου καί τήν σωτηρία «Μά οἱ νεκροί σου Κύριε, θά ξαναζή- τῶν δικαίων στή βασιλεία τοῦ Θεοῦ» σουν, τά νεκρά σώματα τοῦ λαοῦ μου προϋποθέτει τήν ἀνάσταση τῶν νε- θ̓ ἀναστηθοῦν. κρῶν καί τήν προσωπική ἀθανασία.13 Ξυπνῆστε, ἐσεῖς πού κείτεστε μέσα Αὐτή ἡ προϋπόθεση διατυπώνεται στό χῶμα καί ψάλτε ἀπό χαρά! στά βιβλία τῶν Ἠσαΐα, Δανιήλ καί Ἰεζεκιήλ. Ζωῆς ἀκτίνα ἐσύ εἶσαι, Κύριε, Ὁ Ἠσαΐας περιγράφοντας στό Ἠσ. Γἰ αὐτό καί ἡ γῆ θά δώσει πίσω στό 25, 6-9 τή σωτηρία τῶν πιστῶν προ- φῶς αὐτούς πού δέν εἶναι παρά σκιά». φητεύει τήν νίκη τοῦ Θεοῦ κατά τοῦ Ἄλλα χωρία ἀπό τό βιβλίο τοῦ προ- θανάτου λέγοντας: φήτου Ἠσαΐου πού μποροῦμε νά ση-
  • 17. 17 μειώσουμε καί σχετίζονται μέ τό θέμα λέγει: «Ἔνιωσα πάνω μου τή δύναμη μας εἶναι τά: 15,10, 21,23 καί ἑξ., 52,13, τοῦ Κυρίου. Μ̓ ἔβγαλε μέ τό Πνεῦμα καί 53,10. του ἔξω, μ̓ ἔφερε σέ μιά πεδιάδα πού Καί ὁ προφήτης Δανιήλ ὁμιλεῖ γιά ἦταν γεμάτη κόκκαλα καί μέ περιέφε- τόν χωρισμό τῶν δικαίων καί ἀδίκων ρε πάνω ἀπ̓ αὐτά. Τά κόκκαλα ἦταν κατά τήν κρίση λέγοντας: «Ἐκεῖνοι πάρα πολλά καί πολύ ξερά, ἁπλωμένα πού κοιμοῦνται στή χωμάτινη γῆ θά στήν πεδιάδα. «Ἄνθρωπε», μέ ρώτη- ἀναστηθοῦν, οἱ μέν εἰς αἰώνια ζωή, οἱ δέ σε, «μποροῦν νά γίνουν ζωντανοί εἰς ὄνειδος, εἰς αἰώνια καταισχύνη».14 ἄνθρωποι αὐτά τά κόκκαλα;» Κι ἐγώ ἀπάντησα: «Κύριε, Θεέ, ἐσύ ξέρεις». Ἄν οἱ προαναφερθεῖσες προφητκές Τότε μοῦ εἶπε: «Μίλα ἐκ μέρους μου σ̓ περικοπές ἀναφέρονται στό θέμα αὐτά τά κόκκαλα καί πές τους: «κόκ- τῆς ἀνάστασης καί πραγματικά μᾶς καλα ἐσεῖς ξερά, ὁ Κύριος ὁ Θεός σᾶς ἐντυπωσιάζουν, ἡ περικοπή πού θά λέει: Προσέξτε! Ἐγώ θά φέρω πνοή καταγράψουμε στή συνέχεια ὄντως μέσα σας καί θά πάρετε ζωή. Θά σᾶς μᾶς ἀφήνει ἄφωνους. Πρόκειται γιά δώσω νεῦρα καί θά κάνω να ̓ρθει πά- τήν περικοπή Ἰεζ. 37, 1-14 τήν ὁποία νω σας σάρκα καί θά τή σκεπάσω μέ καί παραθέτουμε ἀφοῦ προλογικῶς δέρμα˙ μετά θά σᾶς δώσω πνοή καί θά πάρετε ζωή. Τότε θά μάθετε ὅτι ἐγώ εἶμαι ὁ Κύριος». Καί συνεχίζει ὁ προφήτης λέγοντας: «Προφήτεψα, λοιπόν, κατά πῶς διατά- χθηκα. Κί ἐκεῖ πού προφήτευα, ἔγινε ἕνας θόρυβος καί ἀκούγονταν τριξί- ματα˙ τά κόκκαλα πλησίαζαν τό ἕνα τό ἄλλο. Ὕστερα κοίταξα καί εἶδα ὅτι νεῦρα καί σάρκες φύτρωναν πάνω στά κόκκαλα καί μετά ντύθηκαν μέ δέρ- μα˙ ζωή ὅμως δέν ὑπῆρχε ἀκόμα μέσα τους. Τότε μοῦ εἶπε ὁ Κύριος: «Μίλα ἐκ μέρους μου στήν πνοή τῆς ζωῆς! Προ- φήτεψε, ἄνθρωπε, καί πές της: «ὁ Κύ- ριος ὁ Θεός λέει: Ἔλα, πνοή, ἀπό τίς τέσσερις ἄκρες καί μπές μέσα σ̓ αὐτά τά πτώματα γιά νά ξαναπάρουν ζωή». Ὅραμα Ἰεζεκιήλ. Προφήτεψα, λοιπόν, ὅπως μέ πρόστα- ξε ὁ Κύριος. Μπῆκε τότε ἡ πνοή τῆς ποῦμε ὅτι πρόκειται γιά ἕνα ὅραμα ζωῆς στά πτώματα καί ἀναστήθηκαν πού εἶδε ὁ Ἰεζεκιήλ. Βρίσκεται, λοι- καί στάθηκαν στά πόδια τους, κί ἦταν πόν, ὁ προφήτης σέ μιά μεγάλη πεδι- ἕνα πάρα πολύ μεγάλο στράτευμα». άδα πού εἶναι γεμάτη ἀπό ὀστά καί Στή συνέχεια τῶν λόγων του ὁ προ- τότε ὁ Θεός ἀπευθυνόμενος σ̓ αὐτά φήτης συνδυάζει τήν ἀνάσταση μέ
  • 18. 18 τόν νεκρό Ἰσραήλ, ὁ ὁποῖος βρισκόταν προϋπάρξεως τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐν αἰχμαλωσίᾳ. διδασκαλία τῆς Ἁγίας Γραφῆς κατά «Ἄνθρωπε», μοῦ εἶπε ὁ Κύριος, τόν ἱερόν Χρυσόστομον, (Διατριβή ἐπί «αὐτά τά κόκκαλα συμβολίζουν τούς διδακτορίᾳ), Ἀθῆναι 2002, σσ. 210-213. Ἰσραηλίτες, οἱ ὁποίοι λένε συνεχῶς 2. Ἐξ. 21,24 ὅτι εἶναι σάν ξερά κόκκαλα, ὄτι χά- θηκε κάθε ἐλπίδα γἰ αὐτούς, ὅτι εἶναι 3. Λκ. 6,35 χαμένοι πιά. Γἰ αὐτό, προφήτεψε καί 4. Β. Βέλλα, Θεός καί ἱστορία ἐν τῇ πές τους ὅτι ἐγώ, ὁ Κύριος ὁ Θεός λέω: Ἰσραηλιτικῇ θρησκείᾳ, Ἀθῆναι 1966, «θ̓ ἀνοίξω τούς τάφους σας καί θά σᾶς σ.8 βγάλω μές ἀπ̓ ἀυτούς, λαέ μου, καί θά σᾶς φέρω στή χώρα τοῦ Ἰσραήλ. 5. Νά σημειωθεῖ ὅτι βασικό δόγμα τῆς Κι ὅταν τό κάνω αὐτό θά μάθετε ὅτι αἱρέσεως τῶν Σαδδουκαίων ἦταν ἡ ἐγώ εἶμαι ὁ Κύριος. Θά σᾶς δώσω τό ἄρνηση τῆς ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν Πνεῦμα μου καί θά ξαναβρεῖτε τή ὅπως ἀναφέρεται στό Μτ. 22,23. ζωή. Θά σᾶς φέρω στή χώρα σας καί θά μάθετε ὅτι ἐγώ εἶμαι ὁ Κύριος. Τό 6. Μπρατσιώτου Π., «Ἀνάστασις», εἶπα καί θά τό κάνω ἐγώ, ὁ Κύριος». ΘΗΕ, Τόμος 2ος, Ἀθῆναι 1963, σ. 595. Ἐν κατακλείδι, θά σημειώσουμε ὅτι ἡ πίστη στήν ἀνάσταση τῶν νεκρῶν 7. Α´ Βασ. 2,6 ὑπάρχει καί στά ἀπόκρυφα κείμενα 8. Ψλ. 15,10 καί 21, 23 καί ἑξ. τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης καί συγκεκρι- μένα στό βιβλίο τοῦ Ἐνώχ (22, 3 κ. ἑξ., 9. Ἠσ. 52,13 καί 53, 10. 51,1 κ. ἑξ) ὅπως καί στόν Δ´ Ἔσδρα, 10. Ἰώβ. 19,26. στίς Διαθήκες τῶν 12 Πατριαρχῶν, στήν Ἀνάληψη τοῦ Μωϋσέως καί στή 11. Β´ Μακ. 7,9 καί ἑξ. Δ´ Σιβύλλειο Βίβλο. 12. Σολ. 1,13, 3,7, 4,20-5,14 καί 16,13. 13. Φούντα Ἱ. (νῦν μητροπ. Γόρτυ- νος καί Μεγαλοπόλεως), Ἡ Παλαιά ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ Διαθήκη ( περιεχόμενο καί θεολογία της), Ἀθῆναι 2005, σ. 218. 1. Φούντα Ἱ. (νῦν μητροπολίτου Γόρ- τυνος καί Μεγαλοπόλεως), Ἡ Περί 14. Δν. 12,2
  • 19. 19 1 ΣΤΗΝ ΕΛ Λ ΑΔΑ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΝΕΞΙΘΡΗΣΚΙΑ! Ἰωάννου - Ἀλέξανδρου Χριστόπουλου δικηγόρου, νομικοῦ συμβούλου Π οθητὴ ἐπιθυμία καὶ ἄσβε- ἀντίληψη τῶν πραγμάτων, πλὴν ὅμως στο ὄνειρο ἀποτελεῖ γιὰ ἡ ταχύτητα μὲ τὴν ὁποία κινεῖται ἡ τὸν γράφοντα ἡ μεταλα- σύγχρονη παγκοσμιοποιημένη κοι- μπάδευση βασικῶν νομι- νωνία σὲ ὅλες τὶς ἐκφάνσεις τῆς κῶν γνώσεων στὸ (ἀναγνωστικό) κοι- κοινωνικῆς, οἰκονομικῆς, πολιτιστι- νό, ὥστε τὸ τελευταῖο, μὲ τρόπο εὐ- κῆς καὶ πολιτικῆς ζωῆς, δὲν ἐπιτρέπει σύνοπτο καὶ περιεκτικό, νὰ μπορεῖ νὰ οὔτε ἀκόμη καὶ σὲ αὐτὸν τὸν νομικὸ ἀντιλαμβάνεται σὲ μεγάλο βαθμό, τί κόσμο νὰ ἀφουγκραστεῖ, νὰ ἐπηρεά- πραγματικὰ εἶναι δίκαιο καὶ μή, ἄρα σει, νὰ κρίνει, ἀκόμη καὶ νὰ ἀμυνθεῖ τί εἶναι πρὸς τὸ συμφέρον του ἢ ὄχι. σθεναρὰ στὶς ὅποιες μεταβολὲς λαμ- Βέβαια, σὲ κάθε ἀνθρώπινη κοινω- βάνουν χώρα. Πολλὲς φορές, λόγου νία τὸ «λαϊκὸ περὶ δικαίου αἴσθημα», χάρη, ἀνακύπτει τὸ εὔλογο ἐρώτημα, ἤτοι ἡ ἐνδιάθετη τάση καὶ στάση τοῦ ἂν τὸ δίκαιο ἀκολουθεῖ τὴν ἠθικὴ ἢ τὸ μέσου κοινωνοῦ γιὰ τὸ τί εἶναι δίκαιο, ἀντίθετο ἢ τί εἶναι ἠθικὸ καὶ τί ὄχι. διαδραματίζει σπουδαῖο ρόλο στὴν Ἤδη ἀπὸ τὴ μικρὴ αὐτὴ εἰσαγωγή, Αἴθουσα τοῦ Ευρωπαϊκοῦ Δικαστηρίου
  • 20. 20 σὲ σχέση μὲ τὸν «ἐκκεντρικὸ» τίτλο μὲ τὴ συνταγματικὴ πραγματικότητα. τοῦ ἄρθρου ἀντιλαμβάνεται κανεὶς Εἰδικότερα: Ἀποτελεῖ νομικὴ πλάνη, τὴν ἐνδελέχεια τοῦ τελευταίου. Πρό- ὑψίστου, μάλιστα, βαθμοῦ, τὸ γεγονὸς κειται γιὰ μία ἐποπτικὴ ἐπισκόπηση ὅτι πολλοὶ πιστεύουν πὼς στὴν Ἑλ- τῶν δικαιϊκῶν συνιστωσῶν, γύρω λάδα τὸ καθεστὼς ποὺ ἐπικρατεῖ εἶναι ἀπὸ ἕνα ζήτημα, τὸ ὁποῖο εἶναι ἄκρως αὐτὸ τῆς ἀνεξιθρησκίας. Ἡ τελευταία ἐνδιαφέρον, διότι συνεφέλκεται μὲ αὐτὴ λέξη δὲν ἀπαντᾶται πουθενὰ τὴν ἐπικρατοῦσα συνταγματικὴ τάξη στὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖο, σημειωτέον, σὲ ἐπίπεδο ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων, ἀποτελεῖ τὸ βασικὸ ρυθμιστικὸ παρά- ἐπεκτείνεται δὲ στὶς σχέσεις μεταξὺ γοντα στὴ διαμόρφωση καὶ ἐξέλιξη τοῦ ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ διαφόρων ἀναλόγων ζητημάτων. θρησκειῶν. Ἔτσι, σύμφωνα μὲ τὸ ἰσχῦον Σύ- Τὰ τελευταῖα χρόνια ἔχει ἀνακύψει νταγμα, ἡ κρατικὴ ἐξουσία «ὄχι μό- μία προβληματική, σὲ σχέση μὲ τὸ νο δὲν μπορεῖ ἄμεσα νὰ ὑποχρεώσει ποιὸ εἶναι τὸ ἀληθὲς θρησκευτικὸ κανέναν νὰ ἀκολουθεῖ ἢ νὰ μὴν καθεστὼς ποὺ ἐπικρατεῖ στὴ χώρα ἀκολουθεῖ ὁρισμένο θρήσκευμα ἢ καὶ μας. Ἀποτελεῖ δυστυχῶς κανόνα, ἡ ἀθρησκευτικὲς ἢ ἀθεϊστικὲς πεποιθή- μὴ ὀρθὴ ἀπεικόνιση τῆς ζώσας πραγ- σεις, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται οὔτε καὶ νὰ ματικότητας γύρω ἀπὸ τὸ ζήτημα ἐπιδιώκει ἔμμεσα τὸ ἴδιο ἀποτέλεσμα... ποὺ τίθεται «ἐπὶ τάπητος». Φυσικά, Μὲ ἄλλες λέξεις τὸ κράτος ὀφείλει «στὴ γωνία» βρίσκεται σχεδὸν πά- καταρχὴν νὰ παραμένει θρησκευτικὰ ντα ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, τόσο ὡς οὐδέτερο. Μόνο τότε μπορεῖ νὰ γίνεται Στὴν Ἑλλάδα, κατοχυρώνεται τὸ μεῖζον ἀτομικὸ δικαίωμα (θρησκευτικὴ ἐλευθερία), τὸ πλέον φιλελεύθερο καὶ δημοκρατικὸ καθεστὼς (θρησκευτικὴ οὐδετερότητα), ἐν ἀντιθέσει μὲ τὸ ἔλασσον (ἀνεξιθρησκία). ὀργανισμὸς - νομικὸ πρόσωπο, ὅσο καὶ λόγος γιὰ πραγματικὴ θρησκευτικὴ ὡς ἕνα εὐρύτερο κοινωνικὸ σύνολο, ἐλευθερία, ἐνῷ διαφορετικὰ ἔχουμε γεγονὸς ποὺ ἐπαυξάνει κατὰ καιρούς, ἁπλῶς ἀνεξιθρησκία, δηλαδὴ ἀνοχὴ ὄχι ἄδικα, τὴν ἀνησυχία τόσο τοῦ τοῦ πλουραλισμοῦ θρησκευτικῶν ἢ κλήρου ὅσου καὶ τοῦ ποιμνίου. ἀθεϊστικῶν πεποιθήσεων ποὺ ὑφίστα- Τὸ δυσάρεστο εἶναι ὅτι πολλὲς φορὲς νται στὴν κοινωνία, μὲ παράλληλη ἐμεῖς οἱ ἴδιοι, ἀδικοῦμε τὸν ἑαυτό μας ὅμως προώθηση τῆς ἐπίσημης κρα- καὶ αὐτὸ ὀφείλεται μᾶλλον σὲ λόγους τικῆς θρησκευτικῆς (ἢ ἀθεϊστικῆς) ἄγνοιας τοῦ Νόμου. Δὲν εἶναι π.χ. λί- ἰδεολογίας».2 γες οἱ φορές, πού, στὴν προσπάθεια Στὴν περίπτωση τῆς ἀνεξιθρησκίας νὰ περισωθοῦν «τὰ κεκτημένα», γί- ἀναγνωρίζεται στοὺς πολίτες ἁπλᾶ νεται ἰδιαίτερη ἀναφορὰ -ἀκόμη καὶ «ἡ πραγματικὴ δυνατότητα λα- ἀπὸ ἐπίσημα χείλη- σὲ ἕνα νομικὸ τρείας τοῦ θείου, σύμφωνα μὲ τὶς καθεστὼς τὸ ὁποῖο οὐδεμία σχέση ἔχει ὑπαγορεύσεις τῆς συνείδησής τους,
  • 21. 21 χωρὶς ὅμως ἀντίστοιχο δικαίωμα ἐνέργειες ποὺ εἶναι ἀντίθετες μὲ τὶς ἔναντι τοῦ κράτους»3, ἐνῷ στὴν περί- θρησκευτικές του πεποιθήσεις7. πτωση τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας, Ἀξίζει νὰ ἀναφερθεῖ πὼς «ἡ ρητὴ «δημιουργεῖται δικαίωμα τῶν πολιτῶν κατοχύρωση τῆς ἐλευθερίας τῆς θρη- ἀπέναντι στὴν Πολιτεία μὲ διπλὴ σκευτικῆς εἰδικὰ συνείδησης προσ- ἀξίωση: ἀφενὸς μὲν τὴν ἀποχὴ ἀπὸ δίδει ἁπλῶς ἔμφαση σὲ μία πτυχὴ τῆς κάθε ἐνέργεια ποὺ θὰ παρεμπόδιζε γενικότερης ἀρχῆς τῆς ἐλευθερίας τῆς τὴν ὑλοποίησή του (δικαιώματος) καὶ συνείδησης, ἡ ὁποία ἀπορρέει κυρί- ἀφετέρου τὴ λήψη κάθε πρόσφορου ως ἀπὸ τὰ ἄρθρα 2 παρ. 1 και 14 παρ. (νομοθετικοῦ, διοικητικοῦ) μέτρου 1 Συντ.»8. Γιὰ τὴν ταυτότητα τοῦ γιὰ τὴν ἐξασφάλιση τῆς ἀσκήσεώς νομικοῦ λόγου, ἀξίζει νὰ ἐπισημανθεῖ του»4. Ἡ ἀξίωση αὐτὴ μπορεῖ νὰ εἶναι ὅτι τὸ ἐν λόγῳ ἀτομικὸ δικαίωμα, ἀγώγιμη5, δηλαδὴ μπορεῖ νὰ ἱκα- θὰ μποροῦσε νὰ συσχετιστεῖ καὶ μὲ νοποιηθεῖ διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ, τὸ ἄρθρο 5 παρ. 1 Συντ., τὸ ὁποῖο ποὺ ἀποτελεῖ τὸ ὑπέρτατο ἐχέγγυο ἀναφέρεται στὴν ἐλεύθερη ἀνάπτυξη δημοκρατικῆς ἀντιμετώπισης τῶν τῆς προσωπικότητας τοῦ ἀνθρώπου. πραγμάτων, σὲ ἕνα Κράτος Δικαίου. Προκύπτει λοιπὸν ἀβίαστα πὼς ὁ Ἡ θρησκευτικὴ ἐλευθερία6, ὡς κα- συνταγματικὸς νομοθέτης, θὰ μπο- τοχυρωμένο συνταγματικὰ ἀτομικὸ ροῦσε νὰ μὴν προβεῖ σὲ εἰδικότερη δικαίωμα συνεπάγεται τὴ δυνατότη- ἀναφορὰ γύρω ἀπὸ τὴν θρησκευτικὴ τα ἑνὸς ἑκάστου ἐξ ἡμῶν νὰ πιστεύ- ἐλευθερία, πλὴν ὅμως ἐπέδειξε, ὀρθῶς, ει ἢ νὰ μὴν πιστεύει στὸ «θεῖο», νὰ μπορεῖ νὰ μεταβάλλει τὶς θρησκευ- τικές του πεποιθήσεις ὁποτεδήποτε, νὰ διαδίδει μὲ κάθε νόμιμο τρόπο τὸ ἐνδιάθετο θρησκευτικό του φρόνημα ἤ, ἀντίθετα, νὰ τὸ ἀποσιωπᾶ, χωρὶς αὐτὰ νὰ ἀποτελοῦν ἐπιβαρυντικὴ πε- ρίσταση στὶς διαμορφούμενες σχέσεις του μὲ τὸ Κράτος ἢ τοὺς ἰδιῶτες. Ἡ Ὁ δίκαιος Κριτής θρησκευτικὴ ἐλευθερία ἐκδηλώνεται μὲ δυὸ τρόπους, εἴτε ὡς ἐλευθερία τῆς συνείδησης εἴτε ὡς ἐλευθερία τῆς λα- ἰδιαίτερη σπουδὴ γύρω ἀπὸ αὐτὸ τὸ τρείας. Ἐπιπλέον, συνεπάγεται τὸ δι- εὐαίσθητο ζήτημα, γιὰ νὰ μὴν ὑφέρπει καίωμα τοῦ συνεταιρίζεσθαι γιὰ θρη- καμμία ἀμφιβολία περὶ τούτου. σκευτικοὺς σκοπούς, τὸ δικαίωμα Σύμφωνα δέ, μὲ τὸ ἄρθρο 13 παρ. 4 τῆς θρησκευτικῆς ἰσότητας, δηλαδὴ Συντ., «κανένας δὲν μπορεῖ, ἐξαιτίας τῆς μὴ ἄνισης μεταχείρισης ἀτόμων τῶν θρησκευτικῶν του πεποιθήσεων, ἢ ὁμάδων μὲ θρησκευτικὰ κριτή- νὰ ἀπαλλαγεῖ ἀπὸ τὴν ἐκπλήρωση τῶν ρια, τὸ δικαίωμα τῆς θρησκευτικῆς ὑποχρεώσεών του πρὸς τὸ Κράτος ἢ ἐκπαίδευσης καὶ τέλος τὸ δικαίω- νὰ ἀρνηθεῖ νὰ συμμορφωθεῖ πρὸς τοὺς μα νὰ μὴν ἐξαναγκάζεται κανεὶς σὲ νόμους». Ἀποκλείεται δηλαδὴ ἀπὸ τὸν
  • 22. 22 ὁποιονδήποτε πολίτη ἡ προσχηματικὴ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ἐκμετάλλευση τῶν θρησκευτικῶν του πεποιθήσεων, προκειμένου νὰ ἐξασφαλίζει κάποια προνομιακὴ με- 1. Τὸ ἄρθρο αὐτὸ ἀφιερώνεται «διὰ ταχείριση σὲ σχέση μὲ τὶς ἑκάστοτε πυρός» στὸν π. Μεθόδιο καὶ τὴ συ- κρατικὲς ἐπιταγές. Ἂς προστεθεῖ νοδεία αὐτοῦ, ὡς ἐπίσης καὶ στὸν π. πώς, τοῦ Συντάγματος μὴ διακρίνο- Θεόδωρο. ντος, ὑποκείμενα τοῦ δικαιώματος 2. Χρυσόγονου Κ., «Ἀτομικὰ καὶ τῆς ἐλευθερίας τῆς θρησκευτικῆς Κοινωνικὰ Δικαιώματα», 2002, σελ. συνείδησης μπορεῖ νὰ εἶναι τόσο οἱ 250. Ἕλληνες ὅσο καὶ οἱ ἀλλοδαποί, οἱ 3. Ἀνδρουτσόπουλου Γ., «Ἡ ὁποῖοι διαβιοῦν στὴ χώρα μας. θρησκευτικὴ ἐλευθερία κατὰ τὴ νο- Στὴν Ἑλλάδα, λοιπόν, κατοχυρώνε- μολογία τοῦ Ἀρείου Πάγου», 2010, ται τὸ μεῖζον ἀτομικὸ δικαίωμα (θρη- σέλ. 58, Τρωιανοῦ Σπ. «Παραδόσεις σκευτικὴ ἐλευθερία), τὸ πλέον φιλε- Ἐκκλησιαστικοῦ Δικαίου», 1984 , λεύθερο καὶ δημοκρατικὸ καθεστὼς σελ. 74. (θρησκευτικὴ οὐδετερότητα), ἐν ἀντι- 4. Τρωιανοῦ Σπ., ὅ.π., σελ. 75. θέσει μὲ τὸ ἔλασσον (ἀνεξιθρησκία). 5. Ἀνδρουτσόπουλου Γ., ὅ.π., σελ. 58 Βέβαια, πολὺ συχνὰ ἀνακύπτει τὸ 6. Στὸ ἄρθρο 13 παρ. 1 Σύντ. ζήτημα, γιατί τὸ Σύνταγμα (ἄρθρο ἀναφέρεται πὼς «ἡ ἐλευθερία τῆς 3) ἀναγνωρίζει καὶ καθιερώνει τὴν θρησκευτικῆς συνείδησης εἶναι Ἀνατολικὴ Ὀρθόδοξη τοῦ Χριστοῦ ἀπαραβίαστη. Ἡ ἀπόλαυση τῶν Ἐκκλησία ὡς «ἐπικρατοῦσα» στὴν ἀτομικῶν καὶ πολιτικῶν ἑλληνικὴ ἐπικράτεια. Ἰσχυρίζονται δικαιωμάτων δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὶς δηλαδὴ μετ̓ ἐπιτάσεως πολλοί ὅτι θρησκευτικὲς πεποιθήσεις κανε- τὸ καθεστὼς τῆς θρησκευτικῆς οὐ- δετερότητας σχετικοποιεῖται καὶ τὸ νός». Ἡ διάταξη αὐτὴ δὲν μπορεῖ νὰ δικαίωμα τῆς θρησκευτικῆς ἐλευ- ἀναθεωρηθεῖ. θερίας περιορίζεται στὴν πράξη μὲ 7. Τρωιανοῦ Σπ. - Πουλή Γ. τὴν ἀναγνώριση κάποιας ἔμμεσης «Ἐκκλησιαστικό Δίκαιο», 2002, σελ. ὑπεροχῆς στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, 81-97. ἡ ὁποία ἑδραιώνεται μὲ τὸν ὡς ἄνω 8. Χρυσόγονου Κ. «Ἀτομικὰ καὶ ἐπιθετικὸ προσδιορισμό. Κοινωνικὰ Δικαιώματα», 2002, Ἡ διαλεύκανση, εἰ δυνατόν, τῆς ὀρ- σελ. 248. Τὸ ἄρθρο 2 παρ. 1 Συντ. θότητας ἢ μὴ τῶν σχετικῶν θέσεων, ἀναφέρεται στὴν προστασία τῆς ἐπιθυμοῦμε νὰ γίνει σὲ ἑπόμενο ἄρθρο ἀνθρώπινης ἀξιοπρέπειας, ἐνῷ τὸ μας, στὸ ὁποῖο θὰ ἀσχοληθοῦμε μὲ τὸ ἄρθρο 14 πάρ. 1 στὴν ἐλευθερία τῆς φλέγον αὐτὸ ζήτημα. γνώμης εὐρύτερα.
  • 23. 23 ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ Κ ΑΙ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΜΕΤΑΜΕΛΕΙΑΣ - - ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ ΣΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΩΝ Κ ΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΩΝ, ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΔΙΚΗ ΤΗΣ Ε.Ο. 17 ΝΟΕΜΒΡΗ Νικολάου-Παύλου Ζαΐρη Ἀρεοπαγίτου τακτικοῦ μέλους στὴ δίκη τῆς Ε.Ο. 17Ν Σ τὶς 3 Μαρτίου 2003, στὴν αἴθουσα τῶν Γυναικείων Φυλακῶν Κορυδαλλοῦ ἄρχισε ἡ πολύκροτη Δίκη τῆς Ε.Ο. 17Ν. Στὴ δίκη αὐτὴ μὲ τοὺς 19 κατηγορούμενους, τοὺς περισσό- τερους ἀπὸ 70 συνηγόρους καὶ τοὺς 530 μάρτυρες, μοῦ δόθηκε ἡ εὐκαιρία καὶ ἡ δυνατότητα, μὲ τὴν ἰδιότητα τοῦ πρώτου τακτικοῦ μέλους τοῦ Τριμελοῦς Ἐφετείου Κακουργημά- Αἴθουσα τοῦ Ἀνώτατου Δικαστηρίου των, νὰ γνωρίσω ἐκτὸς ἄλλων τοὺς χαρακτῆρες καὶ τὸν ἐσωτερικὸ κόσμο Ε.Ο. 17Ν», ποὺ κυκλοφόρησε γιὰ πρώ- τῶν κατηγορουμένων, ποὺ πέραν ἀπὸ τη φορά, στὶς 27 Ἰανουαρίου 2010. τὶς ἀναμφισβήτητες εὐθύνες τους, γιὰ Ἡ δεκάμηνη σχεδὸν ἀποδεικτικὴ τὴ μεγάλη καὶ σοβαρὴ παραβατικότη- διαδικασία, ὅσο κράτησε ἡ δίκη τῆς 17Ν, τά τους, δὲν εἶχαν ἀποβληθεῖ ἐντελῶς εἶναι γεγονὸς ὅτι δημιούργησε ἀνάμεσα ἀπ̓ αὐτοὺς καὶ δὲν εἶχαν ξεριζωθεῖ, σὲ μᾶς τοὺς δικαστὲς καὶ στοὺς κατη- τουλάχιστον ἀπὸ τοὺς περισσότερους γορουμένους, μία ξεχωριστὴ σχέση τὰ ἀνθρώπινα αἰσθήματα. καὶ ποὺ ἀρκετὲς φορὲς διανθίστηκε μὲ Τὶς ὅποιες λοιπόν, πρωτόγνωρες ἀνάμεικτα αἰσθήματα. ἐμπειρίες μου ἀπὸ τὴ δίκη αὐτὴ κυ- Ἔτσι, βλέπουμε, ἀπὸ τὸ συγγενικὸ ρίως ὅμως, αὐτὲς ποὺ ἀφοροῦσαν τὶς περιβάλλον τῶν κατηγορουμένων, τὸν ἀνθρώπινες στιγμὲς τῶν κατηγορου- τραγικὸ πατέρα, τὸν ἱερωμένο παπα- μένων, ἀλλὰ καὶ τῶν λοιπῶν παραγό- Τριαντάφυλλο, νὰ βλέπει τὰ 3 ἀπὸ ντων τῆς δίκης, μὲ τὶς εὐλογίες τοῦ π. τὰ 10 παιδιά του, τὸν Σάββα, τὸν Χρι- Ἀρσενίου τοῦ Μπουραζερίτη, κατέ- στόδουλο καὶ τὸν Βασίλη, νὰ μοιρά- γραψα καὶ συμπεριέλαβα στὶς 600 σε- ζονται ὄχι μόνο τὸ εἰδώλιο, ἀλλὰ καὶ λίδες τοῦ πονήματός μου, μὲ τὸν τίτλο τὰ κελλιὰ τῶν φυλακῶν μὲ τὶς ἰσόβιες «Τὰ παραλειπόμενα ἀπὸ τὴ δίκη τῆς καὶ τὶς πολύχρονες καταδίκες τους.
  • 24. 24 Ποιός εἶναι ὁ λόγος αὐτός; Νὰ το- ἱερωμένο, τὸν Ἀργύρη Τσακαλία, ποὺ νίσω καὶ νὰ ἀναδείξω ἐκεῖνο, ποὺ παρέσυρε ἀκόμη καὶ τὸ πρώην κατη- μὲ πόνο ψυχῆς εἶπε ὁ σεμνὸς αὐτὸς χόπουλο, τὸν ἀνεψιό του, τὸν Βασίλη ἱερέας γιὰ τὰ παιδιά του: «ὅτι μία Ξηρό. ἦταν ἡ αἰτία τοῦ κακοῦ ποὺ τὰ παιδιά Στὸν καθένα εἶναι δυνατὸ νὰ ἀνα- μου ἔφτασαν ἐκεῖ ποὺ ἔφτασαν. Ὅτι κύψει ἡ ἀπορία καὶ τὸ εὔλογο ἐ- δηλαδὴ ξέφυγαν ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία ρώτημα, ἂν ἐκδηλώθηκαν ἢ ὄχι σὲ καὶ ἀπομακρύνθηκαν ἀπὸ τὸν Θεό. ὁποιοδήποτε ἀπὸ τοὺς κατηγορουμέ- Δὲν ἔχει μεγάλη σημασία, εἶπε ὁ πα- νους καὶ μὲ ποιὸ τρόπο φαινόμενα με- πα-Τριαντάφυλλος, ἂν ὁ ἄνθρωπος τάνοιας ἢ μεταμέλειας, γιὰ ὅσα ὁ κα- εἶναι ἔξω ἀπ̓ τὰ κάγκελα. Μεγάλη θένας ἀπ̓ αὐτοὺς διέπραξε. Στὸ σημεῖο σημασία ἔχει νὰ σωθεῖ... Ὁ γιός μου, ὁ αὐτὸ θεωρῶ ἀναγκαῖο νὰ ἀναφέρω τὰ Σάββας», συνεχίζει ὁ ἱερέας πατέρας, ἑξῆς γεγονόντα, δηλωτικά τῆς ὅποιας «ἔπαθε ἕνα τράνταγμα καὶ μὲ αὐτὸ μεταστροφῆς ἑνὸς ἀπὸ τοὺς βασικοὺς ἔκανε μία στροφὴ πρὸς τὸν Θεό, ἔχει δράστες, τοῦ Σάββα Ξηροῦ. Γράφει λοι- μετανιώσει καὶ ζητᾶ ἐξομολόγο». Καὶ πόν, ὁ Σάββας τὰ ἑξῆς: «Εἶναι σκληρὸ συμπληρώνει τὸν ἱερέα-πατέρα του, γιὰ ἕναν ποὺ ἀγαπάει τὸ δίκαιο, τὸν ὁ γιός του ὁ Σάββας, ποὺ εἶπε: «Καλὰ ἄνθρωπο, τὴ ζωή, νὰ φτάνει στὸ ποὺ ἔγινε αὐτὸ ποὺ ἔγινε, διότι ἀπὸ σημεῖο νὰ τὴν ἀφαιρεῖ καὶ ἀκόμη πιὸ ἄπιστος ἔγινα πιστὸς καὶ θέλω νὰ ζή- σκληρὸ γἰ αὐτὸν ποὺ τὴ χάνει. Τὸ ὅτι σω στὸ ἑξῆς ζωὴ χριστιανική». ἀνέλαβα τὴν εὐθύνη δὲν συνεπάγε- «Ἡ Ἀλεξάνδρα Ἀθανασιάδη ποὺ ἔχω τὴν τιμὴ νὰ ἐκπροσωπῶ καὶ ἐγώ, πιστέψτε μας, ὅτι στὴ ψυχή μας δὲν νιώθουμε οὔτε κακία οὔτε μίσος γιὰ τοὺς κατηγορουμένους. Καὶ αὐτὸ γιατί ἀνήκουμε στὸ ἴδιος εἶδος. Τὸ ἀνθρώπινο εἶδος». Μάλιστα, ὅπως μὲ διαβεβαίωσε πο- ται αὐτόματα καὶ τὸ ἀμετανόητο ποὺ λὺ πρόσφατα ἕνας δικηγόρος, ὁ Σάβ- μοῦ προσάπτουν. Μπορῶ τώρα ποὺ βας, χωρὶς αὐτὸ νὰ ἀποτελεῖ γιὰ μένα τελείωσε ἡ δίκη, νὰ πῶ ὅτι πονάω γιὰ μομφὴ σὲ βάρος του, κατὰ τὴν κοινὴ κάθε δάκρυ, γιὰ κάθε ἀναστεναγμὸ ἔκφραση, μέσα στὴ φυλακὴ ποὺ βρί- ποὺ ἔχω προκαλέσει. Ὅμως, οὐδεὶς σκεται, «τὸ ἔχει ρίξει στὰ θεῖα». Στὸ ἀναμάρτητος εἰ μὴ ὁ Χριστός, στοῦ σημεῖο αὐτὸ πρέπει νὰ προσθέσω ὁποίου τὸ ἔλεος ἐλπίζω... Ἡ δημόσια ὅτι τὰ παιδιὰ τοῦ παπα-Τριαντάφυλ- διαπόμπευση, ὁ διασυρμὸς ποὺ ἔγινε λου, παρασύρθηκαν ἐκτὸς ἄλλων, ἀπαιτεῖ καὶ δημόσια ὁμολογία με- δυστυχῶς, καὶ ἀπὸ ἕναν συγγενή τάνοιας, ὅπως ὁρίζεται ἀπὸ τὸ Ἱερὸ τους, ἕναν θεῖο τους, τὸν ἀδελφὸ τῆς Εὐαγγέλιο καὶ τὸ παράδειγμα τοῦ ἐ- μάνας τους, ἀπόφοιτο τῆς πάλαι ποτὲ σταυρωμένου ληστῆ. Ἁμάρτησα στὸν ἱστορικῆς Πατμιάδας σχολῆς, καὶ ἤδη οὐρανό, στὴ γῆ καὶ στὸν κόσμο καὶ ἡ ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἀποσχηματισθένα ἀπέραντη Ἀγάπη τοῦ Θεοῦ δὲν σταμά-