SUMIENIE
???
Krótkie i tajemnicze słowo "sumienie"
pojawiało się nieustannie w historii
ludzkości.
W Biblii używane jest, znane od
zawsze, słowo "serce", które bardziej
przemawia do naszej wyobraźni. Tak
jest i teraz: kiedy mówimy "moje
sumienie", odruchowo kładziemy rękę
na sercu.
Widocznie pragniemy wyrazić coś, co
jest w nas, co jest niezbywalne i
bardzo cenne, czego nie wyrzekniemy
się dla innego dobra
2.3. Sumienie i jego
rodzaje (str. 41-43)
Cele katechetyczne:
– wyjaśnienie pojęcia sumienia;
– zapoznanie z zasadami działania sumienia;
– zachęcenie do troski o kształtowanie własnego sumienia.
Uczniowie pracują w czterech grupach –
każda grupa dostaje kartkę A3, na której
zapisywane są odpowiedzi na pytania:
 Grupa I i II – CO TO JEST SUMIENIE?
 Grupa III i IV – JAKIE ZNASZ HASŁA,
POWIEDZENIA ZWIĄZANE ZE SŁOWEM
SUMIENIE ?
Czas na wykonanie zadania ok. 5
Przykładowe odpowiedzi:
wewnętrzny głos; głos Boga w
człowieku; rozróżnienie dobra
i zła; coś, co nam podpowiada,
jak czynić; głos moralności, mieć
czyste sumienie; przemówić do
sumienia; postępować zgodnie /
niezgodnie z sumieniem; mieć
wyrzuty sumienia; sumienie
gryzie; nie masz sumienia.
Sumienny
człowiek
Mieć coś na
sumieniu
Mieć czyste
sumienie
Człowiek bez
sumienia
Mieć wyrzuty
sumienia
Sumienie
moralne
oczy człowieka
Oko nie tworzy
rzeczywistości, ale ją tylko
rejestruje, odczytuje.
Oko odbiera obraz w
konkretnych barwach, ale
tego obrazu nie „maluje”.
Podobnie rzecz ma się z
sumieniem: ono też nie kreuje
rzeczywistości moralnej, nie
określa, co jest dobre, a co złe,
ale odczytuje obiektywne
prawo moralne, odbiera co jest
dobre, a co złe.
Tym prawem są
przykazania,
nauczanie Jezusa
Chrystusa, oraz
normy określane
przez Urząd
Nauczycielski
Kościoła. Jest to tzw.
pozytywne czyli
kodyfikowane prawo
moralne.
Istnieje oprócz tego tzw. prawo
naturalne, czyli podstawowe
normy postępowania,
wpisane w ludzki rozum.
Do nich należy chociażby
poszanowanie życia swojego
i swoich najbliższych
czy podstawowa zasada:
czyń dobro, a unikaj zła.
Sumienie
jest najtajniejszym
ośrodkiem
i sanktuarium
człowieka,
gdzie przebywa on
sam z Bogiem,
którego głos w jego
wnętrzu rozbrzmiewa.
KDK 16 (z)
„Sumienie to wewnętrzny
głos w człowieku, który
wzywa go do tego, by
bezwzględnie czynił dobrze
i bezwzględnie unikał zła.
Jest zarazem zdolnością
odróżnienia jednego od
drugiego. W sumieniu mówi
do człowieka Bóg”.
(z) Youcat nr 295
Ze względu na czas działania sumienia
Pochwala
lub
upomina,
gani
Ocenia czyn.
Oskarża lub
daje radość z
czynu
Doradza co
zrobić, jak
zrobić …
PRZED
DOKONANIEM
CZYNU
PODCZAS
DOKONYWANIA
CZYNU
PO
DOKONANYM
CZYNIE
Pomaga
odróżnić dobro
od zła
Skłania do
czynienia dobra
Powstrzymuje
od czynienia zła
Osądza
nasze czyny
Sumienie (z)
Co ma wpływ
na kształtowanie naszego
sumienia?
np.: rodzice; nauczyciele;
opiekunowie; autorytety;
to, co czytamy;
filmy, jakie oglądamy; Kościół;
towarzystwo,
z którym przebywamy; ja sam
dokonuję wyborów.
Wniosek
Na nasze sumienie ma wpływ
mnóstwo różnorodnych
czynników.
Dlatego też jesteśmy
zobowiązani formować je tak,
aby było dla nas drogowskazem
do czynienia dobra,
a więc i zbawienia.
Bardzo wiele zależy od tego, co
świadomie wybieramy i czemu
pozwalamy mieć na nas wpływ.
Pomoc w formacji sumienia: (z)
Słowo Boże
Stawianie sobie wymagań
Częsty rachunek sumienia
Systematyczna spowiedź
Modlitwa
Przykład uczciwych ludzi
Upomnienie zatroskanych ludzi
Lektura wartościowej książki, czasopisma
Rekolekcje itp.
Co mówi
o sumieniu
Katechizm
Kościoła
Katolickiego?
1776 - 1802
Tekst I:
„W formowaniu sumienia słowo Boże jest
światłem na naszej drodze; powinniśmy
przyjmować je przez wiarę i modlitwę oraz
stosować w praktyce. Powinniśmy także
badać nasze sumienie, wpatrując się w
krzyż Pana. Jesteśmy wspierani darami
Ducha Świętego, wspomagani świadectwem
lub radami innych ludzi i prowadzeni
pewnym nauczaniem Kościoła”. (KKK 1785)
• Jak formować sumienie?
• Co nam w tym pomaga?
Tekst II:
„Człowiek powinien być zawsze posłuszny
pewnemu sądowi swojego sumienia. Gdyby
dobrowolnie działał przeciw takiemu sumieniu,
potępiałby sam siebie. Zdarza się jednak, że
sumienie znajduje się w ignorancji i wydaje błędne
sądy o czynach, które mają być dokonane lub już
zostały dokonane.
Ignorancja często może być przypisana
odpowiedzialności osobistej. Dzieje się tak, «gdy
człowiek niewiele dba o poszukiwanie prawdy
i dobra, a sumienie z nawyku do grzechu powoli
ulega niemal zaślepieniu». W tych przypadkach
osoba jest odpowiedzialna za zło, które popełnia”.
(KKK 1790–1791)
• Dlaczego nie wolno działać wbrew sumieniu?
• Kiedy sumienie jest błędne?
Tekst III:
„Nieznajomość Chrystusa i Jego Ewangelii, złe
przykłady dawane przez innych ludzi, zniewolenie
przez uczucia, domaganie się źle pojętej
autonomii sumienia, odrzucenie autorytetu
Kościoła i Jego nauczania, brak nawrócenia
i miłości mogą stać się początkiem wypaczeń
w postawie moralnej.
Jeśli – przeciwnie – ignorancja jest niepokonalna
lub sąd błędny bez odpowiedzialności podmiotu
moralnego, to zło popełnione przez osobę nie
może być jej przypisane. Mimo to pozostaje ono
złem, brakiem, nieporządkiem. Konieczna jest
więc praca nad poprawianiem błędów sumienia”.
(KKK 1792–1793)
• Co powoduje błędne sumienie?
• Co należy zrobić, by poprawić błędy sumienia?
(z) choroby sumienia
powikłane szerokie
skrupulanckie
faryzejskie
Przeszkody w formowaniu sumienia.
Metody niszczenia sumienia: (z)
Własny grzech
Złe środowisko
Osłabianie woli, chęci, siły
Uleganie słabościom – nałogi
Zła reklama, moda, świat idoli
Lekceważenie nakazów sumienia
Świadoma niewiedza itp.
Cechy dobrego sumienia:
(z)
- prawdziwe
- pewne
- prawe
Sumienie to delikatny głos
Boga, który pragnie
prowadzić człowieka
drogą dobra
Modlitwa na zakończenie
„Jeśli, synu, nauki me przyjmiesz
i zachowasz u siebie wskazania, ku mądrości
nachylisz swe ucho, ku roztropności
nakłonisz swe serce, tak, jeśli wezwiesz
rozsądek, przywołasz donośnie rozwagę, jeśli
szukać jej poczniesz jak srebra
i pożądać jej będziesz jak skarbów – to
bojaźń Pańską zrozumiesz, osiągniesz
znajomość Boga. Bo Pan udziela mądrości,
z ust Jego – wiedza, roztropność: dla
prawych On chowa swą pomoc, On – tarczą
żyjącym uczciwie. On strzeże ścieżek
prawości, ochrania drogi pobożnych”.
(Prz 2,1-8)

2.3. sumienie i jego rodzaje

  • 1.
  • 2.
    Krótkie i tajemniczesłowo "sumienie" pojawiało się nieustannie w historii ludzkości. W Biblii używane jest, znane od zawsze, słowo "serce", które bardziej przemawia do naszej wyobraźni. Tak jest i teraz: kiedy mówimy "moje sumienie", odruchowo kładziemy rękę na sercu. Widocznie pragniemy wyrazić coś, co jest w nas, co jest niezbywalne i bardzo cenne, czego nie wyrzekniemy się dla innego dobra
  • 3.
    2.3. Sumienie ijego rodzaje (str. 41-43) Cele katechetyczne: – wyjaśnienie pojęcia sumienia; – zapoznanie z zasadami działania sumienia; – zachęcenie do troski o kształtowanie własnego sumienia.
  • 4.
    Uczniowie pracują wczterech grupach – każda grupa dostaje kartkę A3, na której zapisywane są odpowiedzi na pytania:  Grupa I i II – CO TO JEST SUMIENIE?  Grupa III i IV – JAKIE ZNASZ HASŁA, POWIEDZENIA ZWIĄZANE ZE SŁOWEM SUMIENIE ? Czas na wykonanie zadania ok. 5
  • 5.
    Przykładowe odpowiedzi: wewnętrzny głos;głos Boga w człowieku; rozróżnienie dobra i zła; coś, co nam podpowiada, jak czynić; głos moralności, mieć czyste sumienie; przemówić do sumienia; postępować zgodnie / niezgodnie z sumieniem; mieć wyrzuty sumienia; sumienie gryzie; nie masz sumienia.
  • 6.
    Sumienny człowiek Mieć coś na sumieniu Miećczyste sumienie Człowiek bez sumienia Mieć wyrzuty sumienia
  • 7.
  • 8.
    Oko nie tworzy rzeczywistości,ale ją tylko rejestruje, odczytuje. Oko odbiera obraz w konkretnych barwach, ale tego obrazu nie „maluje”.
  • 9.
    Podobnie rzecz masię z sumieniem: ono też nie kreuje rzeczywistości moralnej, nie określa, co jest dobre, a co złe, ale odczytuje obiektywne prawo moralne, odbiera co jest dobre, a co złe.
  • 10.
    Tym prawem są przykazania, nauczanieJezusa Chrystusa, oraz normy określane przez Urząd Nauczycielski Kościoła. Jest to tzw. pozytywne czyli kodyfikowane prawo moralne.
  • 11.
    Istnieje oprócz tegotzw. prawo naturalne, czyli podstawowe normy postępowania, wpisane w ludzki rozum. Do nich należy chociażby poszanowanie życia swojego i swoich najbliższych czy podstawowa zasada: czyń dobro, a unikaj zła.
  • 12.
    Sumienie jest najtajniejszym ośrodkiem i sanktuarium człowieka, gdzieprzebywa on sam z Bogiem, którego głos w jego wnętrzu rozbrzmiewa. KDK 16 (z)
  • 13.
    „Sumienie to wewnętrzny głosw człowieku, który wzywa go do tego, by bezwzględnie czynił dobrze i bezwzględnie unikał zła. Jest zarazem zdolnością odróżnienia jednego od drugiego. W sumieniu mówi do człowieka Bóg”. (z) Youcat nr 295
  • 14.
    Ze względu naczas działania sumienia Pochwala lub upomina, gani Ocenia czyn. Oskarża lub daje radość z czynu Doradza co zrobić, jak zrobić … PRZED DOKONANIEM CZYNU PODCZAS DOKONYWANIA CZYNU PO DOKONANYM CZYNIE
  • 15.
    Pomaga odróżnić dobro od zła Skłaniado czynienia dobra Powstrzymuje od czynienia zła Osądza nasze czyny Sumienie (z)
  • 16.
    Co ma wpływ nakształtowanie naszego sumienia? np.: rodzice; nauczyciele; opiekunowie; autorytety; to, co czytamy; filmy, jakie oglądamy; Kościół; towarzystwo, z którym przebywamy; ja sam dokonuję wyborów. Wniosek
  • 17.
    Na nasze sumieniema wpływ mnóstwo różnorodnych czynników. Dlatego też jesteśmy zobowiązani formować je tak, aby było dla nas drogowskazem do czynienia dobra, a więc i zbawienia. Bardzo wiele zależy od tego, co świadomie wybieramy i czemu pozwalamy mieć na nas wpływ.
  • 18.
    Pomoc w formacjisumienia: (z) Słowo Boże Stawianie sobie wymagań Częsty rachunek sumienia Systematyczna spowiedź Modlitwa Przykład uczciwych ludzi Upomnienie zatroskanych ludzi Lektura wartościowej książki, czasopisma Rekolekcje itp.
  • 19.
  • 20.
    Tekst I: „W formowaniusumienia słowo Boże jest światłem na naszej drodze; powinniśmy przyjmować je przez wiarę i modlitwę oraz stosować w praktyce. Powinniśmy także badać nasze sumienie, wpatrując się w krzyż Pana. Jesteśmy wspierani darami Ducha Świętego, wspomagani świadectwem lub radami innych ludzi i prowadzeni pewnym nauczaniem Kościoła”. (KKK 1785) • Jak formować sumienie? • Co nam w tym pomaga?
  • 21.
    Tekst II: „Człowiek powinienbyć zawsze posłuszny pewnemu sądowi swojego sumienia. Gdyby dobrowolnie działał przeciw takiemu sumieniu, potępiałby sam siebie. Zdarza się jednak, że sumienie znajduje się w ignorancji i wydaje błędne sądy o czynach, które mają być dokonane lub już zostały dokonane. Ignorancja często może być przypisana odpowiedzialności osobistej. Dzieje się tak, «gdy człowiek niewiele dba o poszukiwanie prawdy i dobra, a sumienie z nawyku do grzechu powoli ulega niemal zaślepieniu». W tych przypadkach osoba jest odpowiedzialna za zło, które popełnia”. (KKK 1790–1791) • Dlaczego nie wolno działać wbrew sumieniu? • Kiedy sumienie jest błędne?
  • 22.
    Tekst III: „Nieznajomość Chrystusai Jego Ewangelii, złe przykłady dawane przez innych ludzi, zniewolenie przez uczucia, domaganie się źle pojętej autonomii sumienia, odrzucenie autorytetu Kościoła i Jego nauczania, brak nawrócenia i miłości mogą stać się początkiem wypaczeń w postawie moralnej. Jeśli – przeciwnie – ignorancja jest niepokonalna lub sąd błędny bez odpowiedzialności podmiotu moralnego, to zło popełnione przez osobę nie może być jej przypisane. Mimo to pozostaje ono złem, brakiem, nieporządkiem. Konieczna jest więc praca nad poprawianiem błędów sumienia”. (KKK 1792–1793) • Co powoduje błędne sumienie? • Co należy zrobić, by poprawić błędy sumienia?
  • 23.
    (z) choroby sumienia powikłaneszerokie skrupulanckie faryzejskie
  • 24.
    Przeszkody w formowaniusumienia. Metody niszczenia sumienia: (z) Własny grzech Złe środowisko Osłabianie woli, chęci, siły Uleganie słabościom – nałogi Zła reklama, moda, świat idoli Lekceważenie nakazów sumienia Świadoma niewiedza itp.
  • 25.
    Cechy dobrego sumienia: (z) -prawdziwe - pewne - prawe
  • 26.
    Sumienie to delikatnygłos Boga, który pragnie prowadzić człowieka drogą dobra
  • 27.
    Modlitwa na zakończenie „Jeśli,synu, nauki me przyjmiesz i zachowasz u siebie wskazania, ku mądrości nachylisz swe ucho, ku roztropności nakłonisz swe serce, tak, jeśli wezwiesz rozsądek, przywołasz donośnie rozwagę, jeśli szukać jej poczniesz jak srebra i pożądać jej będziesz jak skarbów – to bojaźń Pańską zrozumiesz, osiągniesz znajomość Boga. Bo Pan udziela mądrości, z ust Jego – wiedza, roztropność: dla prawych On chowa swą pomoc, On – tarczą żyjącym uczciwie. On strzeże ścieżek prawości, ochrania drogi pobożnych”. (Prz 2,1-8)