1. Á. ÁÀÒ-ÎÒÃÎÍ © 2004

2. Êîìïüþòåð ãýæ þó âý?
Çóðàãò øèã äýëãýöòýé, äºðâºëæèí
õàéðöàãòàé, òîãëîîì òîãëîäîã, ãîëäóó
öàãààí ñààðàë ºíãºòýé ç¿éë þì.
Word , E xce l çýðýã ïðîãðàììóóäààð
áè÷èã áîëîâñðóóëæ, òîîöîî õèéäýã
öàõèì òºõººðºìæ þì.
Êîìïüþòåð íü Ïðîãðàìì ãýæ íýðëýãääýã
çààâàð÷ëàãà èíñòðóêöè¿äèéí áàãöààð
óäèðäàãäàí òîîöîîëîëò áîëîí öàõèì
ìýäýýëëèéí õàðèëöàà õîëáîîíû
¿éëäë¿¿äèéã ã¿éöýòãýäýã öàõèì
òºõººðºìæ þì.
Ç ªÂ ÕÀÐ È ÓÀÒÛà ÑÎÍÃÎ ÁÓÖÀÕ

3. Ïðîãðàìì ãýæ þó âý?
Ïðîãðàìì ãýäýã íü êîìïüþòåðèéí äîòîð íü
îðøèæ, êîìïüþòåðèéí öàõèì ýä àíãèóäààð
ñýðãýýãäýí áîëîâñðóóëàãääàã òîîí
ìýäýýëýë þì. Ïðîãðàìì õàíãàìæèéã Ç ªªÀªÍ
ÒÎÍÎÃÀÎÀ áóþó S OFTWA RE ãýæ
íýðëýäýã.
ÁÓÖÀÕ

4. Ïðîãðàììûí ¿ð ä¿í íü ãàðàëòûí
òºõººðºìæ¿¿ä áîëîõ äýëãýö áîëîí õýâëýõ
òºõººðºì溺ð äàìæèí õýðýãëýã÷ õ¿íä
õ¿ðäýã.
ÁÓÖÀÕ

5. C om p u te r ãýäýã íü òîîöîîëóóð
ãýñýí àíãëè ¿ã þì.
Êàëêóëÿòîð
Ñàìïèí
Àëü íü êîìïüþòåð âý?
Ê Ó ü þ òåð ã ý æ áÓ æ áàéã àà ç¿ éëèéíõýý íýðý í äýýð äàð .
ìï äÓ
ÁÓÖÀÕ

6. ßÀÃÀÀÄ?
• Ñàìïèí òîîöîîëóóð ìºí ÷ ò¿¿íä ïðîãðàìì
õàíãàìæ áàéõã¿é.
• Êàëêóëÿòîðò ïðîãðàìì õàíãàìæ áèé,
äýëãýö áèé, çàðèìä íü õýâëýã÷ õ¿ðòýë
áàéäàã.
ÁÓÖÀÕ

7. Êîìïüþòåð õààíà õýðýãëýãääýã âý?
Õ¿íèé àìüäðàëä ìàø îëîí òºðëèéí
êîìïüþòåð õýðýãëýãäýæ áàéíà.
Áèçíåññ ñàíõ¿¿ãèéíõ¿íèéã õºã溺í
Òºðºë á¿ðèéí áóþó ¿éë àæèëëàãààã
Õàðèëöàà e nt àâòîìàò òºõººðºìæ¿¿äèéã
Ýðäýì øèíæèëãýý ñóäàëãààíû àæëóóäûã
E nte rtainm õîëáîîã ºðãºæ¿¿ëýõ,
àâòîìàòæóóëàõàä ãýõýä ëÒÂ, õºãæèì,
ìýäýýëëèéã ( Ãýðò äàìæóóëàõ
áàÿñãàõ òºõººðºìæ¿¿äýä ( óãààëãûí ìàøèí,
óäèðäàõàä øóóðõàé
àâòîìàòæóóëàõ, çàãâàð÷èëàõàä,
áóäàà àãøààã÷ ã.ì êîìïüþòåðæñýí òºõººðºìæ
õàäãàëàõàä ã.ì äóðäààä áàéâàë áàðøã¿é
òîãëîîì ã.ì)
îëîí
þì. )
ÁÓÖÀÕ

8. ÊÎÌÏÜÞÒÅÐ ÁÈÄÍÈÉ ÝÐ ÃÝÍ ÒÎÉÐ ÎÍÄ ÕÀÀ ÑÀÉï É ÁÈÉ
02
Ãàð óòàñ ãýäýã áîë ñàíàõ îéòîé,
Òåëåâèçîðèéí àëñûí óäèðäëàãà, ìºí äýëãýöòýé, òîâ÷ëóóðòàé,
ñóâàã õàéõ, äóó ä¿ðñèéã ñ¿ëæýýòýé, òîãëîîìòîé åð íü õàìãèéí
òîõèðóóëàõ ¿éë àæèëëàãààã áè÷èë ìºðò뺺 îëîí ¿éëäýëòýé
óäèðääàã áè÷èë êîìïüþòåð êîìïüþòåð þì.
òåëåâèçîð äîòîð áèé
ÁÓÖÀÕ

9. ÀÂÒÎÌÀØÈ Í ÁÀ Ê ÎÌìÜÞÒÅÐ
ÀâòÓìàøèíû àñààëòûí ñèñòåì, ñàëÓ õàëóóí õ¿ éòíèé òÓ ð óóëàã ÷,
íû õè
õóëã àéí äÓ ëÓ ã ý õ ìý ò ìàø Ó í êÓ ü þ òåð Ó ÷èí ¿ åèéí àâòÓ
õèÓ ë ëÓ ìï ð ìàøèíû ¿ éë
ð ëöäÓ .
àæèëëàã ààíä Ó Ó ã
ÁÓÖÀÕ

10. Ê ÎÌìÜÞÒÅÐ È É Í Á ¯ ÒÝ Ö
DA TA BUS
Ý íý õ¿ ¿ êÓ ü þ òåð èéí
ìï
A DDRE S S
òåõíèê õàíã àìæèéí
C ONTROL õ ý ñã èéã ÕÀÒÓÓ
IN P U T ÒÎÍÎÃÀÎÀ áó þ ó
C PU HA RDWA RE ã ý æ
íýð ëý äý ã .
ME MO RY O U TP U T
Ýäãýýð O D Ee S áóþó îé Ãàðàëòûí
C E N áóþó BUE Ñàíàõ Óäèðäëàãûí òºõººðºìæ¿¿ä
D U M OBUS CáóþóEÌýäýýëèéí øóãàì øóãàì
O P U TR TESáóþóSáóþó ÕàÿãèéíU nit -SÒºâ áóþó
INO D R E SYLVICntralS áóþó s ing íüòºõººðºìæ¿¿ä øóãàìóóä ãýæ íýðëýõ
MATA UDøóãàìóóäûã roce sðîëòûíøóãàì E S Ïðîöåññîðèéí Áàéãóóëàìæ
ADPTP R
UT VIC P åðºíõèéä BU
O
áºãººä êîìïüþòåðèéí òºõººðºìæ¿¿ä õàðèëöàí àäèëã¿é òîîíû öàõèëãààí
Êîìïüþòåðèéí òîîöîîëîõ íü ìýäýýëýëçºâõºí àæèëëàãààíû ¿ð õàðüöàõûã
Îðîëò îéãîîñ Ïðîãðàìì ð¿¿ ¿éë , îðîëòÒÏ-àæèëëàãààíä øààðäëàãàòàé
Ãàðàëòûí òºõººðºìæ¿¿ä íü òîîöîîëîõ ãàðàëòûíÒºâìýäýýëëèéã äàìæóóëàõ
Îðîëòûíîé íü êîìïüþòåðèéí òîîöîîëîõãîëÑàíàõçºâõºí ÒÏïðîöåññîðòäýñ
ÑàíàõÃàðàëòûí òºõººðºìæ¿¿äàæèëëàãààã çîõèöóóëäàã Ïðîãðàìì áîëñîí
îéä òºõººðºìæ õàíãàìæèéí ìýäýýëëèéã òºõººðºìæ¿¿ä
òºõººðºìæ¿¿ä ìýäýýëëèéã¿éë îîñ ÒÏ ðóó ãàðíà.
áàéõ ìýäýýëýë¿¿ä áîëîí ¿éëíü îéòîé äàìæóóëíà.
¿éëäëèéí öºì áºãººä õýðõýí ä¿íä áèé
øóãàìóóäààð õîëáîãäîíî. Õýäõýí öººí óòàñíààñ ýõëýýä õýäýí çóóí óòàñ,
áîëîí áîëîâñðóóëàõ ¿éëäë¿¿äèéã ÒÏ Ñàíàõòºõººðºìæ¿¿ä ¿éë
äàðààëëààðàà õýðýãëýã÷ýýñ áîëîí òîîöîîëîõ ¿éë àæèëëàãààíä
çààæ ºãäºã õàäãàëæ áàéõààñáîëîíîîñÝíý õàÿãèéí ìýäýýëëýýð àëü
äàìæóóëäàã, òîîöîîëëûí ¿ð ä¿íã ãàäíàñàíàõòºõººðºìæ¿¿äýýñ îðóóëæ Òºâ
ìýäýýëë¿¿äèéã õàÿãëàãäñàí áàéäàã.áóñàä îéí òóõàéí õàÿãààñ ìýäýýëýë
õàíãàìæèéã øóãàì þì. Æèøýýëáýë ã¿éöýòãýí îéä äàìæóóëäàã 2èëãýýæ
õýðýãëýã÷ ð¿¿ ÒÏ- áóñàä êîìïüþòåðèéí ð¿¿
øóãàìààð õîëáîãääîã. Õýäèé èõ îëîí øóãàìààð õîëáîãäîíî òºäèé èõ
àæèëëàãààã óäèðäàí îéí áàéãóóëäàã
òºõººðºìæ, ìýäýýëýë áàéãóóëàìæ þì. þì
àâàõ, ýñâýë¿¿ðýãòýé çîõèîíáîëîí îðîëòûí
÷èãëýëòýé ìýäýýëýë äàìæóóëàõ òîîöîîëëûíÒÏäýëãýö áèé áîëñîí òºõººðºìæ
äàìæóóëàõäàìæóóëàõºãºõ,àëü ìýäýýëýëä. òºõººðºì溺ñ òîâ÷ëóóð,
ïðîöåññîðò ýñâýë ñàíàõ¿¿ðýãòýéøóãàì ¯¿íä¿ð þì. ¯¿íä ìýäýýëýë àâàõ, ,
øààðäëàãàòàé ìýäýýëë¿¿ä ýñâýë áàéãóóëàìæä¿íä , ãýæ áàéãààã çààæ
õàíäàõ õýâëýã÷
ìýäýýëýëèéã íýã óäààä äàìæóóëíà ãýñýí ¿ã þì.
ºãäºã ÿðèã÷ ã
ãàðàëòûí òºõººðºìæèä ìýäýýëýë ºãºõ
÷àíãà øóãàì þì. ì õàäãàëæ áàéõ ¿¿ðýãòýé
õóëãàíà, ñêàéíåð ã.ì òºõººðºìæ¿¿ä ãýõ áàéãóóëàìæ þì.
ìýäýýëë¿¿äèéã òºõººðºìæ¿¿ä îðíî. îðíî. ìýò.
ÁÓÖÀÕ

11. Õ ¯ Í ÁÀ Ê ÎÌìÜÞÒÅÐ
C PU & ME MORY
INPUT DE VIC E S
OUTPUT DE VIC E S
BUS E S
Ìýäðýëèéí ñóäñóóä áîë ìýäðýõ¿éí øóãàìóóä áîë òºõººðºìæ¿¿ä
Áóë÷èí ¿íýðëýõ ãýõ ìýò Òºâ ïðîöåññîð áîëîí Ñàíàõ Îðîëòûí
Õàðàõ øºðìºñ õýë ÿðèàíû ýðõòýí¿¿ä áîë ãàðàëòûíBU S E .
Óóðàã,òàðõè ,áîë õ¿íèéäàìæóóëàõ ýðõòýí¿¿äáóþóîé íü þìS
áºãººä
áîëíî. ò¿¿ãýýð äàìæèõ ñýðýë íü Ìýäýýëýë þì. Õàðèí õ¿íèé îþóí
òºõººðºìæ¿¿ä áîëíî.
óõààíûã êîìïüþòåðèéí Ïðîãðàìì õàíãàìæòàé ç¿éðëýæ áîëîõ þì.
ÁÓÖÀÕ

12. Áèäíèé õ ýðý ã ëý õ, á¿ ò ý ö çÓ í áàéã óóëàëòûã íü ¿ ç ý õ êÓ ü þ òåð áÓ ìàø
õèÓ ìï ë
Ó í êÓ ü þ òåð ¿ ¿ äèéí ç ºâõºí íý ã õý ëáýð áºã ººä ìÅÐ ÑÎÍÀÀÜ Ê ÎÌìÜÞÒÅÐ
ëÓ ìï
áó þ ó ÌÈ Ê Ð ÎÊ ÎÌìÜÞÒÅÐ þ ì.
ÁÓÖÀÕ

13. ÒÎÎÍ ÒÅÕÍÎËÎÃÈ ÃÝÆ ÞÓ ÂÝ?
1
0
Öàõèëãààí øóãàìààð äàìæóóëæ áàéãàà ìýäýýëýë áîë ò¿ëõ¿¿ð
çàëãàæ ñàëãàñàíòàé àäèë íýã á¿ë ã¿éäýëòýé ýñâýë ã¿éäýëã¿é
ãýñýí õî¸ð òºëºâòýé áàéíà. ÿéäýëã¿é áîë ëîãèê 0, ã¿éäýëòýé áîë
ëîãèê 1 áàéíà ãýæ ¿çíý. Ýíýõ¿¿ 0, 1 ãýñýí òîîíóóäààð êîìïüþòåð
õýðõýí òîîöîîëîí áîääîã òàëààð äàðàà ¿çíý.

14. ÁÓÖÀÕ

15. ÁÓÖÀÕ