Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Monika Czartoryjska - Statystyka w muzeach w polsce

536 views

Published on

Komentarz do projektu Małopolskiego Instytutu Kultury:
Poprawa jakości gromadzenia danych – o publicznych i niepublicznych instytucjach kultury w Polsce

Published in: Education
  • Don't forget another good way of simplifying your writing is using external resources (such as ⇒ www.HelpWriting.net ⇐ ). This will definitely make your life more easier
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • Be the first to like this

Monika Czartoryjska - Statystyka w muzeach w polsce

  1. 1. Dofinansowano przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Monika Czartoryjska Komentarz do projektu Małopolskiego Instytutu Kultury: Poprawa jakości gromadzenia danych – o publicznych i niepublicznych instytucjach kultury w Polsce Monika Czartoryjska, Narodowy Instytut Muzeów i Ochrony Zbiorów I. Statystyka – siła przyzwyczajenia czy klucz do sprawnego zarządzania? Wedle obiegowej, nieformalnej definicji statystyka dowodzi, że jak pan z psem wychodzą na spacer, to każdy z nich ma statystycznie trzy nogi. Skoro tak, to dlaczego całe zastępy pracowników instytucji kultury poświęcają znakomitą część swojego czasu pracy na wypełnianie licznych sprawozdań i formularzy statystycznych. Czy organizatorzy i grantodawcy oczekujący przedkładania im cyklicznych informacji o działalności podmiotów funkcjonujących w obszarze kultury wiedzą, po co to robią? W jakich sposób urzędnicy szczebla samorządowego i centralnego wykorzystują dane przekazywane im w formie sprawozdań? Czy instytucje kultury wiedzą, na podstawie jakich przesłanek organizator decyduje o wysokości przyznanej im dotacji podmiotowej? Z obserwacji sposobu przetwarzania i wykorzystywania informacji zawartych w ankietach sprawozdawczych wyłania się konstatacja, że nikt nie widzi w gromadzeniu tych danych głębszego sensu. Tymczasem dokumenty te mogą stanowić cenne źródło wiedzy o rzeczywistej kondycji podmiotów działających w sferze kultury, a ta z kolei powinna być podstawowym punktem wyjścia do prac systemowych w obszarach legislacji i finansowania. Bez właściwego rozpoznania stanu faktycznego decyzje podmiotów zarządzających są owocem intuicji bądź, co chyba jeszcze gorsze, wieloletnich przyzwyczajeń. Podobnie jak lekarz, który przed przepisaniem recepty przeprowadza konieczne badania i gruntownie zapoznaje się z ich wynikami, również organizator winien przed podjęciem kluczowych decyzji dla funkcjonowania instytucji kultury właściwie zdiagnozować jej realne potrzeby. Wydaje się zatem, że problemem nie jest sama konieczność wypełniania sprawozdań, lecz raczej to, jak skonstruowane są formularze ankietowe, a przede wszystkim jak przetwarzane są informacje, których dostarczają. Tym samym największym wyzwaniem dla podmiotów
  2. 2. Dofinansowano przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Monika Czartoryjska nakładających na instytucje i organizacje prowadzące działalność kulturalną obowiązki sprawozdawcze powinno być wdrożenie takiego systemu, który będzie dostarczał wszystkich informacji niezbędnych do podejmowania decyzji zarządczych, nie obciążając jednocześnie tych podmiotów koniecznością wypełniania formularzy, których jedynym zadaniem jest wypełnianie półek w urzędach. II. Projekt Statystyka muzeów realizowany przez NIMOZ Statutowym zadaniem Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów (NIMOZ) – państwowej instytucji kultury powołanej w 2011 roku przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN) – jest gromadzenie, przechowywanie, opracowywanie i upowszechnianie wiedzy o muzeach oraz podejmowanie wszelkich działań na rzecz rozwoju i efektywnego wykorzystania ich potencjału, jak również kształtowania świadomości społecznej w zakresie wartości i zachowania dziedzictwa kulturowego. NIMOZ odgrywa rolę instytucji eksperckiej, której podstawowym celem jest wspomaganie działalności muzeów, a także urzędów centralnych i jednostek samorządu terytorialnego, które pełnią funkcję organizatorów instytucji muzealnych. W oparciu o to założenie w pierwszych latach działalności instytutu kierowano do niego liczne zapytania dotyczące różnych sfer aktywności polskich muzeów. Ich autorami byli przede wszystkim organizatorzy szczebla centralnego i lokalnego oraz przedstawiciele środowisk naukowych. Rezultatem tychże zapytań były nader częste, doraźne działania ankietowe realizowane poprzez kierowanie do muzeów próśb o wypełnianie formularzy, na podstawie których możliwe było udzielenie kompleksowej i zgodnej ze stanem faktycznym odpowiedzi. Stąd też wśród pracowników NIMOZ dość szybko zrodziła się koncepcja bardziej systemowego podejścia do kwestii gromadzenia danych na temat działalności muzeów w Polsce. Niezależnie od powyższego NIMOZ jest orędownikiem założenia, że planowanie wydatków oraz skuteczna i trafnie kierowana pomoc publiczna zależą w znacznej mierze od diagnozy sytuacji. Trudno się właściwie wywiązywać ze swych zadań, jeśli jest się zdanym na dane niepełne i fragmentaryczne. Informacje gromadzone przez GUS z pewnością przydają się ekonomistom specjalizującym się w sferze planowania finansów publicznych czy badających dynamikę zmian społeczno-gospodarczych w wymiarze długookresowym. Bez
  3. 3. Dofinansowano przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Monika Czartoryjska wątpienia zawierają również dane istotne dla sektora kultury, jak choćby liczbę osób zwiedzających muzea i zatrudnionych w tych instytucjach, a wreszcie liczbę samych muzeów wraz z ich oddziałami. Z punktu widzenia instytucji i osób planujących szczegółowe strategie w zakresie muzealnictwa, przy całym jego zróżnicowaniu i skomplikowaniu, trudno jednak w oparciu o tak niepełne dane stworzyć solidną podstawę do podejmowania działań, których celem jest kompleksowe wykorzystanie potencjału muzeów w Polsce i planowanie optymalnej polityki w zakresie wspierania ich rozwoju. Takie działania muszą być poprzedzone rzetelną analizą zastanej sytuacji, rozpoznaniem, wiarygodnym i możliwie pełnym, oraz autentyczną diagnozą stanu obecnego – ujawnieniem kondycji polskich muzeów, zbadaniem ich potencjału i ograniczeń, które napotykają, a które mogą być dla nich istotną przeszkodą w działalności statutowej i kulturotwórczej. Oceniając dostępny stan wiedzy na temat muzealnictwa, należy uczciwie przyznać, że jest to wiedza bardzo wybiórcza, oparta głównie na danych makroekonomicznych gromadzonych przez GUS, na publikowanych raportach badających fragmenty działalności muzeów, a często również na różnych domniemaniach czy intuicjach. Tymczasem dysponowanie w pełni wiarygodnymi informacjami pozwoliłoby na kreowanie i rekomendowanie skutecznych narzędzi wspierających rozwój polskich muzeów. Gromadzenie takich danych służyłoby zarówno temu, aby polskie muzealnictwo było sektorem wyodrębnionym i opisanym, ale również możliwym do porównywania na tle muzealnictwa w Europie. Na podwalinach opisanych powyżej wniosków zrodziła się koncepcja stworzenia bazy, która będzie stanowić źródło kompleksowej wiedzy na temat stanu polskiego muzealnictwa. W toku prac zespołu NIMOZ oraz po przeprowadzeniu konsultacji społecznych, w które zaangażowały się: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Główny Urząd Statystyczny, Stowarzyszenie Muzealników Polskich, Polski Komitet Narodowy ICOM, Związek Miast Polskich, Związek Powiatów Polskich, Związek Województw RP oraz Rada Komisji Episkopatu ds. Kultury i Ochrony Dziedzictwa Kulturowego, powstał formularz ankiety sprawozdawczo-statystycznej. Obszerna ankieta, obejmująca wszystkie sfery działalności muzealnej, została zaprojektowana jako kompleksowe narzędzie gromadzenia danych, służących diagnozowaniu stanu polskiego muzealnictwa oraz planowaniu polityki
  4. 4. Dofinansowano przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Monika Czartoryjska kulturalnej w zakresie wsparcia instytucji muzealnych we wszystkich obszarach ich działalności statutowej. Zaproszenie do udziału w projekcie zostało przesłane w grudniu 2013 r. do ponad 700 muzeów na terenie całego kraju (w tym: państwowych, samorządowych, kościelnych, uczelnianych i prywatnych). W ten sposób zainicjowano kompleksowy sposób pozyskiwania danych o działalności muzeów, który nie ma charakteru jednorazowego projektu, lecz jest rozwiązaniem systemowym, pozwalającym na coroczne aktualizowanie informacji na temat aktywności instytucji działających na tym polu. Należy zaznaczyć, że nikt dotąd nie podjął się zbadania polskiego środowiska muzealnego w tak kompleksowy sposób, obejmujący wszystkie muzea, niezależnie od ich statusu prawnego. W pilotażowej edycji projektu Statystyka muzeów, skoncentrowanej na gromadzeniu danych na temat działalności muzeów w roku 2013, NIMOZ prosił o wypełnianie formularza dostępnego na jego stronie internetowej. Uzupełnione ankiety przesłało z powrotem 111 muzeów. Biorąc pod uwagę fakt, że konieczny do wypełnienia formularz był niezwykle obszerny (zawierał ok. 50 stron), a przystąpienie do projektu było nieobowiązkowe, należy uznać, że jakkolwiek pozyskane dane nie są w pełni reprezentatywne, stanowią bogate źródło wiedzy o polskich muzeach. W drugim i trzecim kwartale 2014 r. trwała analiza przesłanych ankiet. W ich efekcie powstała skorygowana wersja formularza uwzględniająca sugestie zgłaszane przez muzea w ramach ewaluacji edycji pilotażowej. Równocześnie we wrześniu 2014 roku zainicjowane zostały prace nad platformą internetową, za pomocą której – w wersji online – kontynuowane będzie gromadzenie danych za kolejne lata. Realizując nasz projekt, pamiętamy, że jego podstawowym celem nie jest wyłącznie gromadzenie danych, ale tworzenie – w formie pierwszej tego rodzaju bazy danych w Polsce – podstaw diagnostycznych dla projektów wspierających zmiany modernizacyjne w muzeach. Ambicją NIMOZ jest uczynienie ze stworzonej ankiety źródła danych statystycznych, które zastąpią dotychczasową sprawozdawczość szczebla centralnego. Dane gromadzone do tej pory przez GUS nie dostarczają informacji, które mogłyby stanowić impuls do podejmowania działań strategicznych, które umożliwią pełne wykorzystanie potencjału muzeów w Polsce. Kluczowym zadaniem tworzonego systemu będzie stałe monitorowanie
  5. 5. Dofinansowano przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Monika Czartoryjska zakresu i form działalności w celu diagnozowania realnych potrzeb instytucji muzealnych. Jedynie takie działanie może stanowić właściwy punkt wyjścia do prac legislacyjnych oraz wprowadzania kompleksowych rozwiązań w zakresie finansowania muzeów. III. Komentarz do koncepcji gromadzenia danych opracowanej przez Małopolski Instytut Kultury w ramach projektu Poprawa jakości gromadzenia danych o publicznych i niepublicznych instytucjach kultury w Polsce Przyglądając się założeniom projektu Poprawa jakości gromadzenia danych o publicznych i niepublicznych instytucjach kultury w Polsce, nie można się nie zgodzić z konstatacją, że system – o ile o jakimkolwiek systemie można tu mówić – gromadzenia danych na temat sektora kultury w Polsce działa, mówiąc oględnie, nie najlepiej. Niemniej jednak główna teza przedmiotowego projektu, zgodnie z którą powinno się gromadzić wyłącznie dane dotyczące wydarzeń organizowanych przez podmioty działające w sferze kultury, jest trudna do zaakceptowania przez przedstawiciela środowiska muzealnego. Dlaczego z punktu widzenia organizatora czy grantodawcy interesujące jest tylko, jakie imprezy zostały zorganizowane przez daną instytucję? Wśród celów funkcjonowania muzeów, które zostały opisane w artykule 2 Ustawy o muzeach1 opisano wiele działań, które nie mają bezpośredniego związku z organizacją imprez. Wśród nich znajdują się tak kluczowe zadania, jak gromadzenie i opracowywanie muzealiów oraz ich właściwe przechowywanie i konserwacja. Mają one wyjątkowo „niewdzięczny” charakter – są wyjątkowo czaso-, koszto- oraz pracochłonne i wymagają olbrzymiej wiedzy i szerokich kompetencji, a przy tym są mało medialne. Jest to jedna z podstawowych różnic pomiędzy muzeami a typowymi instytucjami artystycznymi, takimi jak teatry, opery czy filharmonie. Mając na uwadze powyższe, należy sobie postawić pytanie, czy rzeczywiście chcemy, aby organizatorzy muzeów interesowali się tylko wydarzeniami przygotowywanymi przez te podmioty. Informując instytucje muzealne o tym, że organizatorzy przywiązują wagę wyłącznie do urządzanych przez nie imprez, wysyłamy jednoznaczny sygnał, że w swojej 1 Ustawa z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach, Dz.U. z 1997 r. Nr 5 poz. 24 z późn. zm., [online:] http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970050024 [dostęp: 20.12.2015].
  6. 6. Dofinansowano przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Monika Czartoryjska działalności powinny się one skupiać przede wszystkim na przygotowywaniu wystaw i innych wydarzeń, ponieważ tylko to jest dobrze postrzegane. Wszystko inne jest mało istotne. W dzisiejszych eventowych czasach, kiedy liczy się głównie show, szczególnie istotne jest, aby władze państwowe i samorządowe podkreślały, że dostrzegają i doceniają nie tylko splendor związany z organizowanymi imprezami, ale również szarość codziennej, żmudnej pracy naukowej. Nie ma podstaw, aby sądzić, że praca kuratora, który przygotowuje wystawę muzealną, jest ważnie od pracy adiunkta, którego zadaniem jest naukowe opracowanie zbiorów. Na bazie powyższych uwarunkowań w sposób dość jednoznaczny gruntuje się pogląd, że wprowadzenie systemu sprawozdawczego rekomendowanego w ramach omawianego projektu byłoby skrajnie niekorzystne z punktu widzenia instytucji muzealnych. W znaczący sposób wypaczałoby rzeczywistą rolę muzeów, sprowadzając ją wyłącznie do organizowania licznych, łatwych z punktu widzenia odbiorców wydarzeń mających stricte popularyzatorski charakter. IV. Podsumowanie Trudno odnaleźć pasję w wypełnianiu sprawozdań i ankiet, niemniej jednak możliwe jest przekonanie instytucji prowadzących działalność kulturalną, że informowanie organizatorów o ich pracy w tej postaci jest zasadne i celowe. Utrzymywanie stanu, w którym osoby wypełniające sprawozdania traktują tę czynność jako przykry, niczemu niesłużący obowiązek, nie ma żadnego uzasadnienia. Organizatorzy powinni sobie ponadto zdawać sprawę z tego, że dobrze przygotowana i prowadzona sprawozdawczość może być dla nich źródłem olbrzymiej wiedzy nie tylko na temat konkretnych instytucji, ale też kondycji całej branży. Informacje zawarte w ankietach sprawozdawczych powinny stanowić punkt wyjścia do działań systemowych mających na celu podniesienie poziomu funkcjonowania instytucji kultury z punktu widzenia tejże instytucji, jej odbiorców i samych organizatorów. Jakkolwiek ważne jest dążenie do ograniczenia i ujednolicenia formularzy sprawozdawczych, nie powinniśmy czynić tego kosztem umniejszania realnej wiedzy organizatorów na temat instytucji, o których codziennym funkcjonowaniu decydują. Dążenie do unifikacji druków sprawozdawczych nie może powodować stawiania znaku równości
  7. 7. Dofinansowano przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Monika Czartoryjska pomiędzy różnymi typami instytucji kultury i zapominania o ich specyfice i odrębności. Fakt, że obecnie obowiązujące systemy sprawozdawcze nie funkcjonują tak, jak należy, nie oznacza, że od razu powinno się je likwidować i wymieniać na inne. Warto przeprowadzić gruntowny proces ewaluacji, w który zaangażowane będą również podmioty wypełniające formularze ankietowe, w którego efekcie wprowadzone zostaną konieczne korekty i uzupełnienia. Wydaje się, że scenariusz, w którym rezygnujemy z konieczności wypełniania formularzy statystycznych, jest nierealny. Zatem najważniejszym zadaniem na najbliższy czas powinno być postawienie sobie przez wszystkich organizatorów i grantowadców podstawowego pytania – do czego służy im wiedza zawarta w sprawozdaniach i jak ją najefektywniej wykorzystywać? Taka refleksja będzie doskonałym punktem wyjścia do takiej rewizji obowiązującej sprawozdawczości, która uczyni z niej obowiązek niepozbawiony sensu.

×