Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

MUZEUM PRZYRODNICZE ISEZ PAN W KRAKOWIE "Nosorożec i zwłoki w łaźni" (prezentacja)

1,971 views

Published on

Materiał przygotowany w ramach Akcji Eksploracji 2019.

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

MUZEUM PRZYRODNICZE ISEZ PAN W KRAKOWIE "Nosorożec i zwłoki w łaźni" (prezentacja)

  1. 1. NOSOROŻEC I ZWŁOKI W ŁAŹNIhistoria i współczesność Muzeum Przyrodniczego ISEZ PAN Wycieczka szkolna w Polskiej Akademii Umiejętności. Uczniowie w sali muzealnej oglądają nosorożca włochatego ze Staruni, lata 30. XX wieku. Narodowe Archiwum Cyfrowe
  2. 2. Pierwsza połowa XIX wieku, przebiegająca w całej Europie pod wpływem idei romantycznych i w atmosferze zwrotu ku przeszłości, wyzwoliła duże zainteresowanie archeologią, geologią, paleontologią i pokrewnymi gałęziami nauk. Także dla Polaków odkrywanie przedpiśmiennej historii narodu, gromadzenie i poznawanie materialnych śladów przeszłości stało się źródłem budowania kulturowej tożsamości, poczucia dumy z minionych dziejów. Z biegiem czasu emocje zaczęły ustępować bardziej naukowym metodom działania. Już nie tylko odkrywano historię naturalną i gromadzono eksponaty w muzeach, ale także zajmowano się systematycznym opracowywaniem wydobytych na światło dzienne skarbów. 
  3. 3. W 1865 roku, z inicjatywy Maksymiliana Siły-Nowickiego, jednego z prekursorów ruchu ochrony przyrody (w tym ochrony takich zwierząt, jak świstak czy kozica) – przy Towarzystwie Naukowym Krakowskim powstaje Komisja Fizjograficzna z Sekcją Zoologiczną. Zbiory Komisji początkowo gromadzono w Gabinecie Zoologicznym UJ przy ulicy św. Anny w Krakowie. Portret pochodzi z Encyklopedii powszechnej PWN (Warszawa 1975). 
  4. 4. Strony z książki Maksymiliana Siły-Nowickiego O świstaku (Kraków 1865).
  5. 5. W 1870 roku Komisja Fizjograficzna otrzymuje z przeznaczeniem na muzeum najwyższą kondygnację budynku przy ulicy Sławkowskiej. Dwa lata później Towarzystwo Naukowe Krakowskie zostaje przekształcone w Akademię Umiejętności, która przejmuje Komisję wraz z muzeum. Pierwszym kustoszem Muzeum Komisji Fizjograficznej zostaje Stanisław Zaręczny, geolog i entomolog. W latach 1910–1914 gmach Akademii zostaje rozbudowany, Muzeum Komisji Fizjograficznej zyskuje nowe przestrzenie wystawiennicze. Polska Akademia Umiejętności w Krakowie przy ulicy Sławkowskiej. Widoczne ozdoby oraz fragmenty odnalezionych mieczy prezentowane przez profesora archeologii Włodzimierza Demetrykiewicza, luty 1928 roku. Narodowe Archiwum Cyfrowe
  6. 6. Gmach Polskiej Akademii Umiejętności przy ulicy Sławkowskiej, 1928. Narodowe Archiwum Cyfrowe
  7. 7. Polska Akademia Umiejętności w Krakowie przy ulicy Sławkowskiej, sala z okazami mineralogicznymi. Widoczne witryny i gabloty ze zbiorami, luty 1928 roku. Narodowe Archiwum Cyfrowe
  8. 8. Polska Akademia Umiejętności w Krakowie przy ulicy Sławkowskiej. Gabloty ze zbiorami archeologicznymi, luty 1928 roku. Narodowe Archiwum Cyfrowe
  9. 9. Polska Akademia Umiejętności w Krakowie przy ulicy Sławkowskiej, gabloty z wypchanymi ptakami, luty 1928 roku. Narodowe Archiwum Cyfrowe
  10. 10. Polska Akademia Umiejętności w Krakowie przy ulicy Sławkowskiej, sala ze zbiorami ssaków kopalnych. Widoczny zrekonstruowany szkielet zwierzęcia oraz poroża zawieszone na ścianie, luty 1928 roku. Narodowe Archiwum Cyfrowe
  11. 11. Polska Akademia Umiejętności w Krakowie przy ulicy Sławkowskiej, sala ze zbiorami ryb krajowych i gąbek słodkowodnych, luty 1928 roku. Narodowe Archiwum Cyfrowe
  12. 12. Polska Akademia Umiejętności w Krakowie przy ulicy Sławkowskiej, gabloty ze zbiorami motyli prezentowanymi przez entomologa Witolda Niesiołowskiego w lutym 1928 roku. Narodowe Archiwum Cyfrowe
  13. 13. Polska Akademia Umiejętności w Krakowie przy ulicy Sławkowskiej, gabloty ze zbiorami motyli sfotografowane w marcu 1932 roku. Narodowe Archiwum Cyfrowe
  14. 14. Polska Akademia Umiejętności w Krakowie przy ulicy Sławkowskiej, sala ze zbiorami zoologicznymi. Na zdjęciu widoczne wypchane ssaki (między innymi jeleń, kozica, dzik, ryś), luty 1928 roku. Narodowe Archiwum Cyfrowe
  15. 15. Polska Akademia Umiejętności w Krakowie przy ulicy Sławkowskiej, sala ze zbiorami zoologicznymi. Na zdjęciu widoczne wypchane ssaki (między innymi ryś i wilk), luty 1928 roku. Narodowe Archiwum Cyfrowe
  16. 16. W latach 1929–1930 przy okazji wykopalisk w kopalni wosku ziemnego w Staruni wydobyto tak zwanego „drugiego nosorożca staruńskiego”, który stał się prawdziwą ozdobą kolekcji i do dziś przechowywany jest w zbiorach muzealnych spadkobiercy ówczesnego Muzeum Komisji Fizjograficznej Polskiej Akademii Umiejętności – w Muzeum Przyrodniczym ISEZ PAN. Skrzynia z nosorożcem włochatym na dziedzińcu Polskiej Akademii Umiejętności, grudzień 1929 roku. Narodowe Archiwum Cyfrowe
  17. 17. Prace podczas rekonstrukcji i przygotowania do ekspozycji nosorożca włochatego w jednej z sal Polskiej Akademii Umiejętności. Widoczni: ówczesny dyrektor Muzeum Komisji Fizjograficznej Polskiej Akademii Umiejętności Jan Stach (z lewej), obok preparator Franciszek Kalkus, maj 1930 roku. Narodowe Archiwum Cyfrowe
  18. 18. To z tej kopalni wosku ziemnego Campe-Müeller w Staruni (dziś Ukraina) wydobyto prehistorycznego nosorożca, 1908. Narodowe Archiwum Cyfrowe
  19. 19. Komisja Fizjograficzna PAU została zlikwidowana w 1945 roku, w 1952 roku rozwiązano Polską Akademię Umiejętności, a zbiory muzeum dwa lata później zostały włączone do Instytutu Zoologii PAN w Warszawie, z którego uformował się następnie osobny instytut badawczy w Krakowie. W 1989 roku placówka otrzymała nazwę Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN. Polska Akademia Umiejętności w Krakowie przy ulicy Sławkowskiej, westybul. Widoczny posąg Mikołaja Kopernika, sierpień 1929. Narodowe Archiwum Cyfrowe
  20. 20. Polska Akademia Umiejętności w Krakowie przy ulicy Sławkowskiej, sala botaniczna, luty 1928 roku. Narodowe Archiwum Cyfrowe
  21. 21. W 1992 roku Instytut zdecydował się na zakup budynku przy ul. św. Sebastiana 9 – na cele wystawiennicze Muzeum Przyrodniczego i badawcze samego Instytutu. Decyzja o budowie łazienek przy ul. św. Sebastiana zapadła już w roku 1885 z inicjatywy ówczesnego właściciela parceli, Antoniego Suskiego, znanego w Krakowie kupca oraz jego syna, Wiktora, właściciela sklepu kolonialnego, restauracji i palarni kawy w kamienicy na rogu ul. Grodzkiej i pl. Dominikańskiego. Wykonawcą „łazienek wannowych” był budowniczy Władysław Rausz. Kąpielisko z pewnością funkcjonowało już w 1890 roku. Łazienki były dwukrotnie rozbudowywane – w 1898 roku według projektu Jacka Matusińskiego i w 1912 roku według projektu Józefa Pakiesa i Władysława Krzyżanowskiego. Otwarto je na nowo po przebudowie 3 września 1914 roku.
  22. 22. 1. Reklama łaźni rzymskiej umieszczona w programie Teatru Miejskiego im. Juliusza Słowackiego w Krakowie 2. Notka prasowa w „Czasie” z 4 września 1914 roku 3. Reklama łaźni rzymskiej w „Przeglądzie Kupieckim” z 5 maja 1934 roku 2 31
  23. 23. Tak wyglądała ulica św. Sebastiana i kamienica położona niedaleko łaźni rzymskiej w sierpniu 1931 roku podczas powodzi w Krakowie. Narodowe Archiwum Cyfrowe
  24. 24. Łaźnia działała jeszcze długo po drugiej wojnie światowej, w latach siedemdziesiątych w części pomieszczeń kompleksu kamienic o numeracji 9–13 utworzono biura Wydziału Zaopatrzenia Miejskiej Rady Narodowej. Kiedy łaźnia trafiła do Instytutu, była już mocno zdewastowana. Dawna łaźnia rzymska posiadała reprezentacyjne wnętrza. Sień i korytarz wyłożono marmurową okładziną i ceramicznymi płytkami wykonanymi w zakładach Zygmunta Schönberga i Jana Godzickiego. Fot. Kira Pietrek, MIK
  25. 25. W przejściu do łaźni nad marmurowymi drzwiami został umieszczony witraż przedstawiający młodego mężczyznę zażywającego kąpieli. Niewykluczone, że zarówno ten, jak i pozostałe witraże zostały wykonane w pracowni Żeleńskich według projektu Jana Bukowskiego, z którym rodzina Suskich uprzednio już współpracowała. Zdjęcie przedstawia stan budynku przed remontem w 1993 roku. ISEZ PAN
  26. 26. To, co udało się zachować z dawnego wyposażenia budynku, starano się solidnie wyremontować. Funkcję niektórych fragmentów budowli trzeba było jednak dostosować do obecnych potrzeb – zdecydowano na przykład o przykryciu efektownego świetlika w dawnym holu łaźni, gdzie niegdyś mieściły się także przebieralnie dla korzystających z kąpieli. Dawny hol łaźni ze świetlikiem. Zdjęcia przedstawiają stan budynku przed remontem w 1993 roku. ISEZ PAN
  27. 27. Dawna sień łaźni z portiernią i szatnią oraz świetlik. Zdjęcia przedstawiają stan budynku przed remontem w 1993 roku. ISEZ PAN
  28. 28. Dawne baseny zostały częściowo zachowane. Zdjęcia przedstawiają stan budynku przed remontem w 1993 roku. ISEZ PAN
  29. 29. Dawny basen, umywalka i drewniana balustrada, w większości zachowane. Zdjęcia przedstawiają stan budynku przed remontem w 1993 roku. ISEZ PAN
  30. 30. Wystrój jednej z łazienek został całkowicie zachowany. Zdjęcia przedstawiają stan budynku przed remontem w 1993 roku (pierwsze z lewej, na dole, fot. ISEZ PAN) oraz stan współczesny (fot. Karolina Fidyk, MIK 2019).
  31. 31. Przeprowadzka muzeum ze Sławkowskiej na św. Sebastiana zajęła rekordowo krótki czas, bo zaledwie rok.  Fragmenty prasowe o przeprowadzce muzeum do budynku po byłej łaźni.
  32. 32. Fragmenty prasowe o przeprowadzce muzeum do budynku po byłej łaźni.
  33. 33. Fragmenty prasowe o przeprowadzce nosorożca z budynku Polskiej Akademii Umiejętności do budynku po byłej łaźni.
  34. 34. Fragmenty prasowe o przeprowadzce nosorożca z budynku Polskiej Akademii Umiejętności do budynku po byłej łaźni.
  35. 35. Z historią łaźni związana jest mroczna opowieść. 28 października 1905 roku w tutejszej łaźni rzymskiej doszło do tragicznego wypadku, o którym doniosły w kolejną sobotę, 4 listopada, krakowskie „Nowości Illustrowane”. Angelus, były właściciel dochodowego lombardu w Krakowie, skazany wyrokiem sądowym na cztery lata ciężkiego więzienia, pojawił się w łaźni wczesnym rankiem, około godziny siódmej, odziany wytwornie w czarny anglezowy garnitur i śnieżnobiały gors. Skorzystał z kąpieli, którą przygotował mu łaziebny Józef Mróz, poprosił o butelkę wody gieshüblerskiej oraz jabłko i około 9.30 popełnił samobójstwo strzałem w skroń. Ciało chwilę później łaziebny znalazł w basenie, pełnym już krwi. Spośród niewielu informacji, jakie zachowały się o dawnej łaźni – ta właśnie daje nam wyobrażenie o klimacie tego miejsca. I ZWŁOKI W ŁAŹNI...
  36. 36. „Nowości Illustrowane” z 4 listopada 1905 roku. Numer pojedynczy kosztuje 16 centów (32 halerzy). Prenumerata kosztuje: Kwartalnie 4 kor. — 4 Mrk. — 2 Rbs. Półrocznie 8 kor. 8 Mrk. — 4 Rbs. Rocznie 16 kor. — 16 Mrk. — 8 Rbs. Wychodzi każdej soboty. REDAKCYA I ADMINISTRACYA, KRAKÓW, ZACISZE 7. Nr. TEL. 479. Redaktor: STANISŁAW LIPIŃSKI. Rok II. Kraków, 4 listopada 1905 r. Nr. 45. Samobójstwo Angelusa. (Do artykułu na stronie 2). Numer ten zawiera 2 4 stronic druku.

×