SlideShare a Scribd company logo
1 of 6
Download to read offline
Plansze powstały w ramach
XXII Małopolskich Dni
Dziedzictwa Kulturowego.
Brzmi Dobrze
Opracowanie tekstu i koncepcja wystawy: Dominika Mietelska-Jarecka
Opracowanie graficzne: Maciej Grochot | Korekta: Agnieszka Stęplewska
dnidziedzictwa.plOrganizator:
Pracownia Lutnicza Mardułów
w Zakopanem
Gospodarz:
Mówi się, że skrzypce mają trzy dusze. Pierwsza
to drewniany kołeczek wewnątrz instrumentu.
Duszę drugą i trzecią skrzypce otrzymują od ludzi
– od lutnika, który je tworzy, oraz od muzyka, któ-
ry na nich gra. Na Podhalu od wieków zamiłowa-
nie do muzyki łączyło się z wyjątkowymi zdolno-
ściami mieszkańców w zakresie obróbki drewna
– budowanie instrumentów było zatem czymś
naturalnym.
Redyk w Brzegach, fot. Zbigniew Kamykowski,
Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem
Instrument
z duszą
Umiejętność budowy prostych instrumentów strunowych na Podhalu
sięga początków osadnictwa na tym terenie (koniec XV wieku); przynio-
sły ją wędrowne ludy pasterskie ciągnące tu z południa Europy. Te proste
instrumenty zwane były powszechnie złóbcokami. Skrzypce klasyczne
pod Tatrami pojawiły się dużo później i było to związane z rozwojem
cywilizacyjnym Podhala.
u góry
Turyści w Tatrach, Bartuś Obrochta, fot. Walery Eljasz Radzikowski, Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem
poniżej
Zakopane, wnętrze szkoły drzewnej, oddział stolarski, wydawnictwo Podhale, 1911, Polona
Licznie odwiedzający te tereny letnicy przywozili z sobą klasyczne in-
strumenty i ofiarowywali je znajomym góralskim grajkom. Konserwacji
istniejących instrumentów oraz budowy nowych podejmowali się co
zdolniejsi stolarze, najczęściej absolwenci zakopiańskiej Szkoły Przemy-
słu Drzewnego. Swoje doskonałe przygotowanie techniczno-technolo-
giczne w zakresie stolarstwa i meblarstwa wykorzystywali w pierwszych
samodzielnych próbach budowy skrzypiec na wzór tych klasycznych.
Inicjatorem założenia szkoły lutniczej w Zakopa-
nem był Andrzej Bednarz – absolwent i ­nauczyciel
stolarstwa w tamtejszej Szkole Przemysłu Drzew-
nego. Wykorzystując swoje doświadczenie z pra-
cy w manufakturze lutniczej w Stanach Zjednoczo-
nych, zorganizował w latach dwudziestych kursy
tego rzemiosła dla najzdolniejszych uczniów. Jako
element szkolnego programu nauczania lutnictwo
pojawiło się dopiero w 1948 roku po reorganizacji
Szkoły Przemysłu Drzewnego. Początkowo wraz
z meblarstwem i ciesielstwem przypisane zostało do
szkoły zawodowej, później – do liceum plastycznego
U góry po prawej
Andrzej Bednarz (z dłońmi wspartymi o skrzypce) z uczestnikami
kursów lutniczych. U góry wiszą na przemian skrzypce klasyczne
i złóbcoki, przełom lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku,
­Archiwum Rodziny Mardułów ©
POWYŻEJ
Franciszek Marduła swoją działalność pedagogiczną łączył
z twórczością artystyczną, osiągając międzynarodowe sukcesy.
Był także trenerem narciarstwa i gimnastyki, członkiem nar-
ciarskiej kadry narodowej. Po wojnie reaktywował działalność
zakopiańskiego gniazda Towarzystwa ­Gimnastycznego ­„Sokół”.
Do końca długiego, 98-letniego życia był czynny zawodowo.
­Spoczął na cmentarzu zasłużonych na Pęksowym Brzyzku
w ­Zakopanem, lata sześćdziesiąte XX wieku,
fot. Wojciech Jarzębowski, ­Archiwum Rodziny Mardułów ©
(dzisiejszy Zespół Szkół Plastycznych im. Antoniego
Kenara). Nowe podstawy programowe oraz autorski
program nauczania opracował Franciszek Marduła,
doświadczony lutnik prowadzący swoją pracownię
niedaleko liceum. Przejął on również większość za-
jęć dydaktycznych.
Dziś specjalizacja lutnicza szkoły Kenara jest jedy-
nym tego typu kierunkiem w liceach plastycznych
w Polsce. Poza Zakopanem w kierunku lutnictwa
kształci tylko Poznańska Ogólnokształcąca Szkoła
Muzyczna II st. imienia Mieczysława Karłowicza.
Z kawałków drewna rodzi się muzyka
Skrzypce mistrzowskie tworzone są od początku do końca przez jednego
człowieka. Praca nad budową instrumentu rozpoczyna się od rozrysowania
modelu na papierze, a potem przeniesienia projektu na drewnianą formę.
Projekty opierają się przede wszystkim na najlepszych modelach znanych
mistrzów – Stradivariego czy Guarnerich – jednak ­szczegóły wykończenia to
sprawa indywidualnej stylistyki lutnika.
Do budowy skrzypiec potrzeba dobrego, górskiego drewna, odpornego na trud-
ne ­warunki. Drzewa ścina się zimą, kiedy mają jak najmniej soków. Aby drewno
nie popękało, trzeba je suszyć wiele lat – na początku na wolnym powietrzu,
dzięki czemu traci wewnętrzne ­naprężenia. Do skonstruowania spodu, boczków
i szyjki wykorzystuje się drewno twarde, liściaste. Płyta wierzchnia skrzypiec
wykonywana jest z lżejszego świerku. W środku, pod strunami basowymi (grub-
szymi) znajduje się belka basowa, która rozprowadza drgania po wierzchniej
płycie. Ponadto wykonuje się w niej otwory rezonansowe, przez które dźwięk
wydostaje się z instrumentu i dociera do naszych uszu. Kształt tych otworów
przypomina literę f, dlatego mówi się na nie „efy”.
W środku korpusu rezonansowego, pod strunami wiolinowymi (cienkimi)
znajduje się mały kołek, bez którego skrzypce straciłyby brzmienie. To tak zwa-
na pierwsza dusza , która chroni wierzchnią płytę przed złamaniem oraz prze-
kazuje drgania dźwiękowe z płyty górnej na dolną, co decyduje o charakterze
brzmienia instrumentu – barwie, głośności i natężeniu dźwięku. Wstawienie du-
szy jest niezwykle trudne – odbywa się na przez otwór rezonansowy, bez użycia
kleju. Na początku ustawia się ją na wyczucie, sprawdza instrument, „ogrywa”
i dopiero wtedy, przesuwając duszę, można znaleźć dla niej najlepsze miejsce.
korpus
główka
prożek górny
narożnik
narożnik
dusza
pieniek dolny
talia
ślimak
kołek
szyjka
pieniek górny
belka basowa
strunociąg
guzik
otwór
rezonansowy
Podpis autora
Każde mistrzowskie skrzypce posiadają stylistyczne niuanse charakterystycz-
ne dla ich twórców. Indywidualność stylu i upodobania danego lutnika najle-
piej można uchwycić, przyglądając się detalom instrumentu, na przykład spo-
sobowi wyrzeźbienia ślimaka. To rodzaj sygnatury lutnika na instrumencie.
Lutnicy mają też swoje tajemnice, jeśli chodzi o opracowywanie lakieru, którym
pokrywają skrzypce. Zwykle używa się lakierów spirytusowych lub olejnych
skomponowanych najczęściej na żywicach naturalnych z egzotycznych drzew.
Każdy twórca dodaje jednak różnych substancji zgodnie z indywidualny-
mi upodobaniami – olejków eterycznych, kamfory, balsamów. Nakłada-
nie lakieru wymaga cierpliwości i precyzji. Jego warstwy są cieniusień-
kie i trzeba ich położyć około 20. Na samym końcu należy go jeszcze
wyszlifować drobnoziarnistym papierem ściernym i wypolerować
szmatkami. W środku korpusu rezonansowego lutnicy pozostawiają
informacje o swoim instrumencie – rok powstania, imię i nazwisko
twórcy, znak graficzny jego pracowni. Czasem ­wewnątrz można także
znaleźć osobiste dedykacje.
Smyczkarstwo jest osobną lutniczą specjalizacją. Drewno musi być
twarde i sprężyste, żeby smyczek mógł być lekki, a jednocześnie utrzymać
olbrzymią siłę naciągu włosia. Włosie pochodzi z końskiego ogona. Niewielu
lutników tworzących skrzypce zajmuje się również budową smyczków. Choć
doświadczony lutnik potrafi przewidzieć rezultat końcowy swojej pracy, to
w dużej mierze budowanie skrzypiec wiąże się z ryzykiem. Efekty pracy można
sprawdzić dopiero na końcu, gdy pociągniemy smyczkiem po strunach.
kolejno od góry
Informacja wewnątrz instrumentu, 2005, fot. Stanisław Marduła, Archiwum Rodziny Mardułów ©
Znak graficzny Pracowni Mardułów, Archiwum Rodziny Mardułów ©
Ślimak skrzypcowy, 2005, fot. Stanisław Marduła, Archiwum Rodziny Mardułów ©
Rodzina Mardułów: w środku Franciszek Marduła, za nim syn Stanisław, obok synowa Alicja,
na pierwszym planie wnuczka Ludwina, w czarnej sukni stoi wnuczka Agnieszka, 2003,
fot. Bartłomiej Solik, Archiwum Rodziny Mardułów ©
Pracownia lutnicza przy ulicy
Kościeliskiej 44 w Zakopanem
Pracownia lutnicza Mardułów jest najstarszą nieprzerwanie
działającą w Małopolsce i drugą w Polsce. Zajmuje się budową
nowych instrumentów, ale także konserwacją tych historycz-
nych. Założył ją Franciszek Marduła, który fach stolarski zdoby-
wał u swojego ojca – jednego z pierwszych absolwentów zako-
piańskiej Szkoły Przemysłu Drzewnego. Po wojnie zamieszkał
w domu po swoim tragicznie zmarłym w obozie Auschwitz-Bir-
kenau bracie Andrzeju. Do domu przy ulicy Kościeliskiej prze-
niósł także Franciszek swoją działalność stolarsko-lutniczą.
Dom i pracownia Franciszka Marduły zawsze tętniły życiem. Tu
kształcili się uczniowie pod okiem swojego mistrza. Tu spotykały
się największe sławy wiolinistyki – zarówno lutnicy, jak i muzy-
cy. Tu toczyły się rozmowy o wspólnych pasjach, ideach, muzyce.
Stałymi gośćmi Franciszka i jego rodziny byli najwybitniejsi pol-
scy oraz zagraniczni muzycy i instrumentaliści.
Obecnie pracownię prowadzi syn Franciszka Marduły – Stani-
sław, który pracował z ojcem już od lat siedemdziesiątych. Sta-
nisław Marduła jest również (podobnie jak jego ojciec) nauczy-
cielem lutnictwa w Zespole Szkół Plastycznych im. Antoniego
Kenara. Alicja Hołoga-Marduła (żona Stanisława), specjalistka
w dziedzinie technologii drewna, zajmuje się lutnictwem i me-
blarstwem. Ponadto jest wicedyrektorką wspomnianej szkoły.

More Related Content

What's hot

Barbara Widła
Barbara WidłaBarbara Widła
Barbara Widłamarzen
 
ZESPÓŁ SZKÓŁ PLASTYCZNYCH IM. ANTONIEGO KENARA W ZAKOPANEM - "Szkoła pełna pa...
ZESPÓŁ SZKÓŁ PLASTYCZNYCH IM. ANTONIEGO KENARA W ZAKOPANEM - "Szkoła pełna pa...ZESPÓŁ SZKÓŁ PLASTYCZNYCH IM. ANTONIEGO KENARA W ZAKOPANEM - "Szkoła pełna pa...
ZESPÓŁ SZKÓŁ PLASTYCZNYCH IM. ANTONIEGO KENARA W ZAKOPANEM - "Szkoła pełna pa...Małopolski Instytut Kultury
 
Stypendium z wyboru
Stypendium z wyboruStypendium z wyboru
Stypendium z wyborutikla3
 
Współcześni. Zrozumieć niezrozumiałe. Edukacja artystyczna w społeczeństwie.
Współcześni. Zrozumieć niezrozumiałe. Edukacja artystyczna w społeczeństwie.Współcześni. Zrozumieć niezrozumiałe. Edukacja artystyczna w społeczeństwie.
Współcześni. Zrozumieć niezrozumiałe. Edukacja artystyczna w społeczeństwie.MuzeumBydgoszcz
 
Tomasz Fudala, "9 promieni światła na niebie", Przestrzenie światła. Światło ...
Tomasz Fudala, "9 promieni światła na niebie", Przestrzenie światła. Światło ...Tomasz Fudala, "9 promieni światła na niebie", Przestrzenie światła. Światło ...
Tomasz Fudala, "9 promieni światła na niebie", Przestrzenie światła. Światło ...Małopolski Instytut Kultury
 
PARK IM. DRA H. JORDANA W KRAKOWIE - „Ogród zabaw ruchowych” (wystawa)
PARK IM. DRA H. JORDANA W KRAKOWIE - „Ogród zabaw ruchowych” (wystawa)PARK IM. DRA H. JORDANA W KRAKOWIE - „Ogród zabaw ruchowych” (wystawa)
PARK IM. DRA H. JORDANA W KRAKOWIE - „Ogród zabaw ruchowych” (wystawa)Małopolski Instytut Kultury
 
Wien modern prezentacja
Wien modern prezentacjaWien modern prezentacja
Wien modern prezentacjaMEAKULTURA
 
MUZEUM PRZYRODNICZE ISEZ PAN W KRAKOWIE "Nosorożec i zwłoki w łaźni" (prezen...
MUZEUM PRZYRODNICZE ISEZ PAN W KRAKOWIE "Nosorożec i zwłoki w łaźni"  (prezen...MUZEUM PRZYRODNICZE ISEZ PAN W KRAKOWIE "Nosorożec i zwłoki w łaźni"  (prezen...
MUZEUM PRZYRODNICZE ISEZ PAN W KRAKOWIE "Nosorożec i zwłoki w łaźni" (prezen...Małopolski Instytut Kultury
 
Program urodziny starówki 20 21.07.13
Program urodziny starówki 20 21.07.13Program urodziny starówki 20 21.07.13
Program urodziny starówki 20 21.07.13TTG_Central_Europe
 
PCRS Ewa Bialek Sybiracy Swidwin
PCRS Ewa Bialek Sybiracy SwidwinPCRS Ewa Bialek Sybiracy Swidwin
PCRS Ewa Bialek Sybiracy SwidwinEwaB
 
Prezentacja z zajęć artystycznych
Prezentacja z zajęć artystycznych Prezentacja z zajęć artystycznych
Prezentacja z zajęć artystycznych orthieri
 
Prezentacja nr 2
Prezentacja nr 2Prezentacja nr 2
Prezentacja nr 2orthieri
 
Tygodniówka Senioralna nr 37
Tygodniówka Senioralna nr 37Tygodniówka Senioralna nr 37
Tygodniówka Senioralna nr 37B G
 
Prezentacja andrzeja struga
Prezentacja andrzeja strugaPrezentacja andrzeja struga
Prezentacja andrzeja strugamanteska
 
Anna Siejka
Anna SiejkaAnna Siejka
Anna Siejkagim3
 
Biblioteka-Slupsk-Ewa-Bialek
Biblioteka-Slupsk-Ewa-BialekBiblioteka-Slupsk-Ewa-Bialek
Biblioteka-Slupsk-Ewa-BialekEwaB
 
The Czech Republic
The Czech RepublicThe Czech Republic
The Czech Republichankakmj
 

What's hot (20)

Barbara Widła
Barbara WidłaBarbara Widła
Barbara Widła
 
ZESPÓŁ SZKÓŁ PLASTYCZNYCH IM. ANTONIEGO KENARA W ZAKOPANEM - "Szkoła pełna pa...
ZESPÓŁ SZKÓŁ PLASTYCZNYCH IM. ANTONIEGO KENARA W ZAKOPANEM - "Szkoła pełna pa...ZESPÓŁ SZKÓŁ PLASTYCZNYCH IM. ANTONIEGO KENARA W ZAKOPANEM - "Szkoła pełna pa...
ZESPÓŁ SZKÓŁ PLASTYCZNYCH IM. ANTONIEGO KENARA W ZAKOPANEM - "Szkoła pełna pa...
 
Stypendium z wyboru
Stypendium z wyboruStypendium z wyboru
Stypendium z wyboru
 
Współcześni. Zrozumieć niezrozumiałe. Edukacja artystyczna w społeczeństwie.
Współcześni. Zrozumieć niezrozumiałe. Edukacja artystyczna w społeczeństwie.Współcześni. Zrozumieć niezrozumiałe. Edukacja artystyczna w społeczeństwie.
Współcześni. Zrozumieć niezrozumiałe. Edukacja artystyczna w społeczeństwie.
 
Tomasz Fudala, "9 promieni światła na niebie", Przestrzenie światła. Światło ...
Tomasz Fudala, "9 promieni światła na niebie", Przestrzenie światła. Światło ...Tomasz Fudala, "9 promieni światła na niebie", Przestrzenie światła. Światło ...
Tomasz Fudala, "9 promieni światła na niebie", Przestrzenie światła. Światło ...
 
Magdalena Abakanowicz
Magdalena AbakanowiczMagdalena Abakanowicz
Magdalena Abakanowicz
 
PARK IM. DRA H. JORDANA W KRAKOWIE - „Ogród zabaw ruchowych” (wystawa)
PARK IM. DRA H. JORDANA W KRAKOWIE - „Ogród zabaw ruchowych” (wystawa)PARK IM. DRA H. JORDANA W KRAKOWIE - „Ogród zabaw ruchowych” (wystawa)
PARK IM. DRA H. JORDANA W KRAKOWIE - „Ogród zabaw ruchowych” (wystawa)
 
Wien modern prezentacja
Wien modern prezentacjaWien modern prezentacja
Wien modern prezentacja
 
MUZEUM PRZYRODNICZE ISEZ PAN W KRAKOWIE "Nosorożec i zwłoki w łaźni" (prezen...
MUZEUM PRZYRODNICZE ISEZ PAN W KRAKOWIE "Nosorożec i zwłoki w łaźni"  (prezen...MUZEUM PRZYRODNICZE ISEZ PAN W KRAKOWIE "Nosorożec i zwłoki w łaźni"  (prezen...
MUZEUM PRZYRODNICZE ISEZ PAN W KRAKOWIE "Nosorożec i zwłoki w łaźni" (prezen...
 
Program urodziny starówki 20 21.07.13
Program urodziny starówki 20 21.07.13Program urodziny starówki 20 21.07.13
Program urodziny starówki 20 21.07.13
 
PCRS Ewa Bialek Sybiracy Swidwin
PCRS Ewa Bialek Sybiracy SwidwinPCRS Ewa Bialek Sybiracy Swidwin
PCRS Ewa Bialek Sybiracy Swidwin
 
Prezentacja z zajęć artystycznych
Prezentacja z zajęć artystycznych Prezentacja z zajęć artystycznych
Prezentacja z zajęć artystycznych
 
Prezentacja nr 2
Prezentacja nr 2Prezentacja nr 2
Prezentacja nr 2
 
Tygodniówka Senioralna nr 37
Tygodniówka Senioralna nr 37Tygodniówka Senioralna nr 37
Tygodniówka Senioralna nr 37
 
Prezentacja andrzeja struga
Prezentacja andrzeja strugaPrezentacja andrzeja struga
Prezentacja andrzeja struga
 
Anna Siejka
Anna SiejkaAnna Siejka
Anna Siejka
 
Biblioteka-Slupsk-Ewa-Bialek
Biblioteka-Slupsk-Ewa-BialekBiblioteka-Slupsk-Ewa-Bialek
Biblioteka-Slupsk-Ewa-Bialek
 
The Czech Republic
The Czech RepublicThe Czech Republic
The Czech Republic
 
ArtNastup_Lwow_folder_PL
ArtNastup_Lwow_folder_PLArtNastup_Lwow_folder_PL
ArtNastup_Lwow_folder_PL
 
Tematyka taneczna w PBW
Tematyka taneczna w PBWTematyka taneczna w PBW
Tematyka taneczna w PBW
 

Similar to PRACOWNIA LUTNICZA MARDUŁÓW W ZAKOPANEM - "Instrument z duszą" (wystawa)

Antoni Bartosz, "W stronę własnego ucha", Przestrzenie dźwięku
Antoni Bartosz, "W stronę własnego ucha", Przestrzenie dźwiękuAntoni Bartosz, "W stronę własnego ucha", Przestrzenie dźwięku
Antoni Bartosz, "W stronę własnego ucha", Przestrzenie dźwiękuMałopolski Instytut Kultury
 
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku prezentacja
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku   prezentacjaPuzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku   prezentacja
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku prezentacjaMEAKULTURA
 
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku prezentacja
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku   prezentacjaPuzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku   prezentacja
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku prezentacjaMEAKULTURA
 
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku prezentacja
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku   prezentacjaPuzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku   prezentacja
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku prezentacjaMEAKULTURA
 
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wiekuPuzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wiekuMEAKULTURA
 
1. OGÓLNOPOLSKI FESTIWAL MUZYKI KAMERALNEJ „DIALOGI”
1. OGÓLNOPOLSKI FESTIWAL  MUZYKI KAMERALNEJ „DIALOGI” 1. OGÓLNOPOLSKI FESTIWAL  MUZYKI KAMERALNEJ „DIALOGI”
1. OGÓLNOPOLSKI FESTIWAL MUZYKI KAMERALNEJ „DIALOGI” Michal Kowalski
 
Tygodniówka nr 25
Tygodniówka nr 25Tygodniówka nr 25
Tygodniówka nr 25B G
 
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE"Tajemnice willi na Wesołej" (wystawa)
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE"Tajemnice willi na Wesołej" (wystawa)PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE"Tajemnice willi na Wesołej" (wystawa)
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE"Tajemnice willi na Wesołej" (wystawa)Małopolski Instytut Kultury
 
Pazdziernik 12
Pazdziernik 12Pazdziernik 12
Pazdziernik 12lamelli
 
Tygodniowka nr 29
Tygodniowka nr 29 Tygodniowka nr 29
Tygodniowka nr 29 B G
 
Koncepcja plansz Koprzywnica Odkrywa/My
Koncepcja plansz Koprzywnica Odkrywa/MyKoncepcja plansz Koprzywnica Odkrywa/My
Koncepcja plansz Koprzywnica Odkrywa/MyKoprzywnica_PatrzyMy
 
biuletyn-wroclaw-pl-Nr 43-156-2023.pdf
biuletyn-wroclaw-pl-Nr 43-156-2023.pdfbiuletyn-wroclaw-pl-Nr 43-156-2023.pdf
biuletyn-wroclaw-pl-Nr 43-156-2023.pdfWroclaw
 
Tematyka taneczna w zbiorach Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Bielsku ...
Tematyka taneczna w zbiorach Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Bielsku ...Tematyka taneczna w zbiorach Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Bielsku ...
Tematyka taneczna w zbiorach Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Bielsku ...Multimedia Lab - Pedagogical Library
 

Similar to PRACOWNIA LUTNICZA MARDUŁÓW W ZAKOPANEM - "Instrument z duszą" (wystawa) (20)

Antoni Bartosz, "W stronę własnego ucha", Przestrzenie dźwięku
Antoni Bartosz, "W stronę własnego ucha", Przestrzenie dźwiękuAntoni Bartosz, "W stronę własnego ucha", Przestrzenie dźwięku
Antoni Bartosz, "W stronę własnego ucha", Przestrzenie dźwięku
 
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku prezentacja
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku   prezentacjaPuzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku   prezentacja
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku prezentacja
 
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku prezentacja
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku   prezentacjaPuzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku   prezentacja
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku prezentacja
 
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku prezentacja
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku   prezentacjaPuzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku   prezentacja
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku prezentacja
 
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wiekuPuzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku
Puzon w twórczości polskich kompozytorów xx wieku
 
1. OGÓLNOPOLSKI FESTIWAL MUZYKI KAMERALNEJ „DIALOGI”
1. OGÓLNOPOLSKI FESTIWAL  MUZYKI KAMERALNEJ „DIALOGI” 1. OGÓLNOPOLSKI FESTIWAL  MUZYKI KAMERALNEJ „DIALOGI”
1. OGÓLNOPOLSKI FESTIWAL MUZYKI KAMERALNEJ „DIALOGI”
 
Tygodniówka nr 25
Tygodniówka nr 25Tygodniówka nr 25
Tygodniówka nr 25
 
Norbert Kroczek
Norbert KroczekNorbert Kroczek
Norbert Kroczek
 
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE"Tajemnice willi na Wesołej" (wystawa)
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE"Tajemnice willi na Wesołej" (wystawa)PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE"Tajemnice willi na Wesołej" (wystawa)
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE"Tajemnice willi na Wesołej" (wystawa)
 
Cultural topics: Polish dance
Cultural topics: Polish danceCultural topics: Polish dance
Cultural topics: Polish dance
 
Pazdziernik 12
Pazdziernik 12Pazdziernik 12
Pazdziernik 12
 
Tygodniowka nr 29
Tygodniowka nr 29 Tygodniowka nr 29
Tygodniowka nr 29
 
PrelekcjaTrolle22.pdf
PrelekcjaTrolle22.pdfPrelekcjaTrolle22.pdf
PrelekcjaTrolle22.pdf
 
Koncepcja plansz Koprzywnica Odkrywa/My
Koncepcja plansz Koprzywnica Odkrywa/MyKoncepcja plansz Koprzywnica Odkrywa/My
Koncepcja plansz Koprzywnica Odkrywa/My
 
Albertiana 2015
Albertiana 2015Albertiana 2015
Albertiana 2015
 
biuletyn-wroclaw-pl-Nr 43-156-2023.pdf
biuletyn-wroclaw-pl-Nr 43-156-2023.pdfbiuletyn-wroclaw-pl-Nr 43-156-2023.pdf
biuletyn-wroclaw-pl-Nr 43-156-2023.pdf
 
02.11 08.11 02.11 kalendarium historyczne
02.11 08.11 02.11 kalendarium historyczne 02.11 08.11 02.11 kalendarium historyczne
02.11 08.11 02.11 kalendarium historyczne
 
Katalog „Groj, muzycko, groj! Miłość ceko na nos!”
Katalog „Groj, muzycko, groj! Miłość ceko na nos!”Katalog „Groj, muzycko, groj! Miłość ceko na nos!”
Katalog „Groj, muzycko, groj! Miłość ceko na nos!”
 
Tematyka taneczna w zbiorach Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Bielsku ...
Tematyka taneczna w zbiorach Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Bielsku ...Tematyka taneczna w zbiorach Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Bielsku ...
Tematyka taneczna w zbiorach Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Bielsku ...
 
Poznaj norberta kroczka
Poznaj norberta kroczkaPoznaj norberta kroczka
Poznaj norberta kroczka
 

More from Małopolski Instytut Kultury

KASA OSZCZĘDNOŚCI MIASTA KRAKOWA - „Oszczędność i dobrobyt” (wystawa)
KASA OSZCZĘDNOŚCI MIASTA KRAKOWA - „Oszczędność i dobrobyt” (wystawa)KASA OSZCZĘDNOŚCI MIASTA KRAKOWA - „Oszczędność i dobrobyt” (wystawa)
KASA OSZCZĘDNOŚCI MIASTA KRAKOWA - „Oszczędność i dobrobyt” (wystawa)Małopolski Instytut Kultury
 
FABRYKA LOKOMOTYW „FABLOK” W CHRZANOWIE - „Szlakiem Fabloku” (przewodnik)
FABRYKA LOKOMOTYW „FABLOK” W CHRZANOWIE - „Szlakiem Fabloku” (przewodnik)FABRYKA LOKOMOTYW „FABLOK” W CHRZANOWIE - „Szlakiem Fabloku” (przewodnik)
FABRYKA LOKOMOTYW „FABLOK” W CHRZANOWIE - „Szlakiem Fabloku” (przewodnik)Małopolski Instytut Kultury
 
KOŚCIÓŁ I KLASZTOR PIJARÓW W KRAKOWIE (pocztówka)
KOŚCIÓŁ I KLASZTOR PIJARÓW W KRAKOWIE (pocztówka)KOŚCIÓŁ I KLASZTOR PIJARÓW W KRAKOWIE (pocztówka)
KOŚCIÓŁ I KLASZTOR PIJARÓW W KRAKOWIE (pocztówka)Małopolski Instytut Kultury
 
„Miejsce i architektura” – Stary Teatr – Konserwatorium Muzyczne w Krakowie (...
„Miejsce i architektura” – Stary Teatr – Konserwatorium Muzyczne w Krakowie (...„Miejsce i architektura” – Stary Teatr – Konserwatorium Muzyczne w Krakowie (...
„Miejsce i architektura” – Stary Teatr – Konserwatorium Muzyczne w Krakowie (...Małopolski Instytut Kultury
 
ZAŁOŻENIE OO. PAULINÓW NA SKAŁCE W KRAKOWIE - "Bracia w bieli" (wystawa)
ZAŁOŻENIE OO. PAULINÓW NA SKAŁCE W KRAKOWIE - "Bracia w bieli" (wystawa)ZAŁOŻENIE OO. PAULINÓW NA SKAŁCE W KRAKOWIE - "Bracia w bieli" (wystawa)
ZAŁOŻENIE OO. PAULINÓW NA SKAŁCE W KRAKOWIE - "Bracia w bieli" (wystawa)Małopolski Instytut Kultury
 
DWÓR I.J. PADEREWSKIEGO W KĄŚNEJ DOLNEJ "Paderewski - geniusz i charyzma" (wy...
DWÓR I.J. PADEREWSKIEGO W KĄŚNEJ DOLNEJ "Paderewski - geniusz i charyzma" (wy...DWÓR I.J. PADEREWSKIEGO W KĄŚNEJ DOLNEJ "Paderewski - geniusz i charyzma" (wy...
DWÓR I.J. PADEREWSKIEGO W KĄŚNEJ DOLNEJ "Paderewski - geniusz i charyzma" (wy...Małopolski Instytut Kultury
 
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE "Tajemnice pałacu na Wesołej" (prezentacja)
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE "Tajemnice pałacu na Wesołej" (prezentacja)PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE "Tajemnice pałacu na Wesołej" (prezentacja)
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE "Tajemnice pałacu na Wesołej" (prezentacja)Małopolski Instytut Kultury
 
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE cz. 1 "Z dreszczykiem", cz. 2 "Ptaszarnia karła Wą...
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE cz. 1 "Z dreszczykiem", cz. 2 "Ptaszarnia karła Wą...PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE cz. 1 "Z dreszczykiem", cz. 2 "Ptaszarnia karła Wą...
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE cz. 1 "Z dreszczykiem", cz. 2 "Ptaszarnia karła Wą...Małopolski Instytut Kultury
 
KOŚCIÓŁ PW. ŚW. BARTŁOMIEJA W NIEDZICY "Kościół u stóp zamku" (wystawa)
KOŚCIÓŁ PW. ŚW. BARTŁOMIEJA W NIEDZICY "Kościół u stóp zamku" (wystawa)KOŚCIÓŁ PW. ŚW. BARTŁOMIEJA W NIEDZICY "Kościół u stóp zamku" (wystawa)
KOŚCIÓŁ PW. ŚW. BARTŁOMIEJA W NIEDZICY "Kościół u stóp zamku" (wystawa)Małopolski Instytut Kultury
 
KOŚCIÓŁ PW. NARODZENIA NMP W CZCHOWIE (pieczątka)
KOŚCIÓŁ PW. NARODZENIA NMP W CZCHOWIE (pieczątka)KOŚCIÓŁ PW. NARODZENIA NMP W CZCHOWIE (pieczątka)
KOŚCIÓŁ PW. NARODZENIA NMP W CZCHOWIE (pieczątka)Małopolski Instytut Kultury
 
ORGANY WŁADYSŁAWA HASIORA NA PRZEŁĘCZY SNOZKA (pieczątka)
ORGANY WŁADYSŁAWA HASIORA NA PRZEŁĘCZY SNOZKA (pieczątka)ORGANY WŁADYSŁAWA HASIORA NA PRZEŁĘCZY SNOZKA (pieczątka)
ORGANY WŁADYSŁAWA HASIORA NA PRZEŁĘCZY SNOZKA (pieczątka)Małopolski Instytut Kultury
 

More from Małopolski Instytut Kultury (20)

Oficyna Raczków- przewodnik.pdf
Oficyna Raczków- przewodnik.pdfOficyna Raczków- przewodnik.pdf
Oficyna Raczków- przewodnik.pdf
 
KASA OSZCZĘDNOŚCI MIASTA KRAKOWA - „Oszczędność i dobrobyt” (wystawa)
KASA OSZCZĘDNOŚCI MIASTA KRAKOWA - „Oszczędność i dobrobyt” (wystawa)KASA OSZCZĘDNOŚCI MIASTA KRAKOWA - „Oszczędność i dobrobyt” (wystawa)
KASA OSZCZĘDNOŚCI MIASTA KRAKOWA - „Oszczędność i dobrobyt” (wystawa)
 
FABRYKA LOKOMOTYW „FABLOK” W CHRZANOWIE - „Szlakiem Fabloku” (przewodnik)
FABRYKA LOKOMOTYW „FABLOK” W CHRZANOWIE - „Szlakiem Fabloku” (przewodnik)FABRYKA LOKOMOTYW „FABLOK” W CHRZANOWIE - „Szlakiem Fabloku” (przewodnik)
FABRYKA LOKOMOTYW „FABLOK” W CHRZANOWIE - „Szlakiem Fabloku” (przewodnik)
 
KOŚCIÓŁ I KLASZTOR PIJARÓW W KRAKOWIE (pocztówka)
KOŚCIÓŁ I KLASZTOR PIJARÓW W KRAKOWIE (pocztówka)KOŚCIÓŁ I KLASZTOR PIJARÓW W KRAKOWIE (pocztówka)
KOŚCIÓŁ I KLASZTOR PIJARÓW W KRAKOWIE (pocztówka)
 
„Miejsce i architektura” – Stary Teatr – Konserwatorium Muzyczne w Krakowie (...
„Miejsce i architektura” – Stary Teatr – Konserwatorium Muzyczne w Krakowie (...„Miejsce i architektura” – Stary Teatr – Konserwatorium Muzyczne w Krakowie (...
„Miejsce i architektura” – Stary Teatr – Konserwatorium Muzyczne w Krakowie (...
 
ZAŁOŻENIE OO. PAULINÓW NA SKAŁCE W KRAKOWIE - "Bracia w bieli" (wystawa)
ZAŁOŻENIE OO. PAULINÓW NA SKAŁCE W KRAKOWIE - "Bracia w bieli" (wystawa)ZAŁOŻENIE OO. PAULINÓW NA SKAŁCE W KRAKOWIE - "Bracia w bieli" (wystawa)
ZAŁOŻENIE OO. PAULINÓW NA SKAŁCE W KRAKOWIE - "Bracia w bieli" (wystawa)
 
DWÓR I.J. PADEREWSKIEGO W KĄŚNEJ DOLNEJ "Paderewski - geniusz i charyzma" (wy...
DWÓR I.J. PADEREWSKIEGO W KĄŚNEJ DOLNEJ "Paderewski - geniusz i charyzma" (wy...DWÓR I.J. PADEREWSKIEGO W KĄŚNEJ DOLNEJ "Paderewski - geniusz i charyzma" (wy...
DWÓR I.J. PADEREWSKIEGO W KĄŚNEJ DOLNEJ "Paderewski - geniusz i charyzma" (wy...
 
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE "Tajemnice pałacu na Wesołej" (prezentacja)
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE "Tajemnice pałacu na Wesołej" (prezentacja)PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE "Tajemnice pałacu na Wesołej" (prezentacja)
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE "Tajemnice pałacu na Wesołej" (prezentacja)
 
BELUARD W ROŻNOWIE (przewodnik)
BELUARD W ROŻNOWIE (przewodnik)BELUARD W ROŻNOWIE (przewodnik)
BELUARD W ROŻNOWIE (przewodnik)
 
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE cz. 1 "Z dreszczykiem", cz. 2 "Ptaszarnia karła Wą...
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE cz. 1 "Z dreszczykiem", cz. 2 "Ptaszarnia karła Wą...PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE cz. 1 "Z dreszczykiem", cz. 2 "Ptaszarnia karła Wą...
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE cz. 1 "Z dreszczykiem", cz. 2 "Ptaszarnia karła Wą...
 
KOŚCIÓŁ PW. ŚW. BARTŁOMIEJA W NIEDZICY "Kościół u stóp zamku" (wystawa)
KOŚCIÓŁ PW. ŚW. BARTŁOMIEJA W NIEDZICY "Kościół u stóp zamku" (wystawa)KOŚCIÓŁ PW. ŚW. BARTŁOMIEJA W NIEDZICY "Kościół u stóp zamku" (wystawa)
KOŚCIÓŁ PW. ŚW. BARTŁOMIEJA W NIEDZICY "Kościół u stóp zamku" (wystawa)
 
ZAMEK W CZCHOWIE (baner)
ZAMEK W CZCHOWIE (baner)ZAMEK W CZCHOWIE (baner)
ZAMEK W CZCHOWIE (baner)
 
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)
 
ZAMEK W CZCHOWIE (pocztówka)
ZAMEK W CZCHOWIE (pocztówka)ZAMEK W CZCHOWIE (pocztówka)
ZAMEK W CZCHOWIE (pocztówka)
 
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)
 
KOŚCIÓŁ PW. NARODZENIA NMP W CZCHOWIE (pieczątka)
KOŚCIÓŁ PW. NARODZENIA NMP W CZCHOWIE (pieczątka)KOŚCIÓŁ PW. NARODZENIA NMP W CZCHOWIE (pieczątka)
KOŚCIÓŁ PW. NARODZENIA NMP W CZCHOWIE (pieczątka)
 
BELUARD W ROŻNOWIE (pieczątka)
BELUARD W ROŻNOWIE (pieczątka)BELUARD W ROŻNOWIE (pieczątka)
BELUARD W ROŻNOWIE (pieczątka)
 
ZAMEK W CZCHOWIE (pieczątka)
ZAMEK W CZCHOWIE (pieczątka)ZAMEK W CZCHOWIE (pieczątka)
ZAMEK W CZCHOWIE (pieczątka)
 
ORGANY WŁADYSŁAWA HASIORA NA PRZEŁĘCZY SNOZKA (pieczątka)
ORGANY WŁADYSŁAWA HASIORA NA PRZEŁĘCZY SNOZKA (pieczątka)ORGANY WŁADYSŁAWA HASIORA NA PRZEŁĘCZY SNOZKA (pieczątka)
ORGANY WŁADYSŁAWA HASIORA NA PRZEŁĘCZY SNOZKA (pieczątka)
 
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE(pieczątka)
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE(pieczątka)PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE(pieczątka)
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE(pieczątka)
 

PRACOWNIA LUTNICZA MARDUŁÓW W ZAKOPANEM - "Instrument z duszą" (wystawa)

  • 1. Plansze powstały w ramach XXII Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego. Brzmi Dobrze Opracowanie tekstu i koncepcja wystawy: Dominika Mietelska-Jarecka Opracowanie graficzne: Maciej Grochot | Korekta: Agnieszka Stęplewska dnidziedzictwa.plOrganizator: Pracownia Lutnicza Mardułów w Zakopanem Gospodarz: Mówi się, że skrzypce mają trzy dusze. Pierwsza to drewniany kołeczek wewnątrz instrumentu. Duszę drugą i trzecią skrzypce otrzymują od ludzi – od lutnika, który je tworzy, oraz od muzyka, któ- ry na nich gra. Na Podhalu od wieków zamiłowa- nie do muzyki łączyło się z wyjątkowymi zdolno- ściami mieszkańców w zakresie obróbki drewna – budowanie instrumentów było zatem czymś naturalnym. Redyk w Brzegach, fot. Zbigniew Kamykowski, Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem Instrument z duszą
  • 2. Umiejętność budowy prostych instrumentów strunowych na Podhalu sięga początków osadnictwa na tym terenie (koniec XV wieku); przynio- sły ją wędrowne ludy pasterskie ciągnące tu z południa Europy. Te proste instrumenty zwane były powszechnie złóbcokami. Skrzypce klasyczne pod Tatrami pojawiły się dużo później i było to związane z rozwojem cywilizacyjnym Podhala. u góry Turyści w Tatrach, Bartuś Obrochta, fot. Walery Eljasz Radzikowski, Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem poniżej Zakopane, wnętrze szkoły drzewnej, oddział stolarski, wydawnictwo Podhale, 1911, Polona Licznie odwiedzający te tereny letnicy przywozili z sobą klasyczne in- strumenty i ofiarowywali je znajomym góralskim grajkom. Konserwacji istniejących instrumentów oraz budowy nowych podejmowali się co zdolniejsi stolarze, najczęściej absolwenci zakopiańskiej Szkoły Przemy- słu Drzewnego. Swoje doskonałe przygotowanie techniczno-technolo- giczne w zakresie stolarstwa i meblarstwa wykorzystywali w pierwszych samodzielnych próbach budowy skrzypiec na wzór tych klasycznych.
  • 3. Inicjatorem założenia szkoły lutniczej w Zakopa- nem był Andrzej Bednarz – absolwent i ­nauczyciel stolarstwa w tamtejszej Szkole Przemysłu Drzew- nego. Wykorzystując swoje doświadczenie z pra- cy w manufakturze lutniczej w Stanach Zjednoczo- nych, zorganizował w latach dwudziestych kursy tego rzemiosła dla najzdolniejszych uczniów. Jako element szkolnego programu nauczania lutnictwo pojawiło się dopiero w 1948 roku po reorganizacji Szkoły Przemysłu Drzewnego. Początkowo wraz z meblarstwem i ciesielstwem przypisane zostało do szkoły zawodowej, później – do liceum plastycznego U góry po prawej Andrzej Bednarz (z dłońmi wspartymi o skrzypce) z uczestnikami kursów lutniczych. U góry wiszą na przemian skrzypce klasyczne i złóbcoki, przełom lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku, ­Archiwum Rodziny Mardułów © POWYŻEJ Franciszek Marduła swoją działalność pedagogiczną łączył z twórczością artystyczną, osiągając międzynarodowe sukcesy. Był także trenerem narciarstwa i gimnastyki, członkiem nar- ciarskiej kadry narodowej. Po wojnie reaktywował działalność zakopiańskiego gniazda Towarzystwa ­Gimnastycznego ­„Sokół”. Do końca długiego, 98-letniego życia był czynny zawodowo. ­Spoczął na cmentarzu zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w ­Zakopanem, lata sześćdziesiąte XX wieku, fot. Wojciech Jarzębowski, ­Archiwum Rodziny Mardułów © (dzisiejszy Zespół Szkół Plastycznych im. Antoniego Kenara). Nowe podstawy programowe oraz autorski program nauczania opracował Franciszek Marduła, doświadczony lutnik prowadzący swoją pracownię niedaleko liceum. Przejął on również większość za- jęć dydaktycznych. Dziś specjalizacja lutnicza szkoły Kenara jest jedy- nym tego typu kierunkiem w liceach plastycznych w Polsce. Poza Zakopanem w kierunku lutnictwa kształci tylko Poznańska Ogólnokształcąca Szkoła Muzyczna II st. imienia Mieczysława Karłowicza.
  • 4. Z kawałków drewna rodzi się muzyka Skrzypce mistrzowskie tworzone są od początku do końca przez jednego człowieka. Praca nad budową instrumentu rozpoczyna się od rozrysowania modelu na papierze, a potem przeniesienia projektu na drewnianą formę. Projekty opierają się przede wszystkim na najlepszych modelach znanych mistrzów – Stradivariego czy Guarnerich – jednak ­szczegóły wykończenia to sprawa indywidualnej stylistyki lutnika. Do budowy skrzypiec potrzeba dobrego, górskiego drewna, odpornego na trud- ne ­warunki. Drzewa ścina się zimą, kiedy mają jak najmniej soków. Aby drewno nie popękało, trzeba je suszyć wiele lat – na początku na wolnym powietrzu, dzięki czemu traci wewnętrzne ­naprężenia. Do skonstruowania spodu, boczków i szyjki wykorzystuje się drewno twarde, liściaste. Płyta wierzchnia skrzypiec wykonywana jest z lżejszego świerku. W środku, pod strunami basowymi (grub- szymi) znajduje się belka basowa, która rozprowadza drgania po wierzchniej płycie. Ponadto wykonuje się w niej otwory rezonansowe, przez które dźwięk wydostaje się z instrumentu i dociera do naszych uszu. Kształt tych otworów przypomina literę f, dlatego mówi się na nie „efy”. W środku korpusu rezonansowego, pod strunami wiolinowymi (cienkimi) znajduje się mały kołek, bez którego skrzypce straciłyby brzmienie. To tak zwa- na pierwsza dusza , która chroni wierzchnią płytę przed złamaniem oraz prze- kazuje drgania dźwiękowe z płyty górnej na dolną, co decyduje o charakterze brzmienia instrumentu – barwie, głośności i natężeniu dźwięku. Wstawienie du- szy jest niezwykle trudne – odbywa się na przez otwór rezonansowy, bez użycia kleju. Na początku ustawia się ją na wyczucie, sprawdza instrument, „ogrywa” i dopiero wtedy, przesuwając duszę, można znaleźć dla niej najlepsze miejsce. korpus główka prożek górny narożnik narożnik dusza pieniek dolny talia ślimak kołek szyjka pieniek górny belka basowa strunociąg guzik otwór rezonansowy
  • 5. Podpis autora Każde mistrzowskie skrzypce posiadają stylistyczne niuanse charakterystycz- ne dla ich twórców. Indywidualność stylu i upodobania danego lutnika najle- piej można uchwycić, przyglądając się detalom instrumentu, na przykład spo- sobowi wyrzeźbienia ślimaka. To rodzaj sygnatury lutnika na instrumencie. Lutnicy mają też swoje tajemnice, jeśli chodzi o opracowywanie lakieru, którym pokrywają skrzypce. Zwykle używa się lakierów spirytusowych lub olejnych skomponowanych najczęściej na żywicach naturalnych z egzotycznych drzew. Każdy twórca dodaje jednak różnych substancji zgodnie z indywidualny- mi upodobaniami – olejków eterycznych, kamfory, balsamów. Nakłada- nie lakieru wymaga cierpliwości i precyzji. Jego warstwy są cieniusień- kie i trzeba ich położyć około 20. Na samym końcu należy go jeszcze wyszlifować drobnoziarnistym papierem ściernym i wypolerować szmatkami. W środku korpusu rezonansowego lutnicy pozostawiają informacje o swoim instrumencie – rok powstania, imię i nazwisko twórcy, znak graficzny jego pracowni. Czasem ­wewnątrz można także znaleźć osobiste dedykacje. Smyczkarstwo jest osobną lutniczą specjalizacją. Drewno musi być twarde i sprężyste, żeby smyczek mógł być lekki, a jednocześnie utrzymać olbrzymią siłę naciągu włosia. Włosie pochodzi z końskiego ogona. Niewielu lutników tworzących skrzypce zajmuje się również budową smyczków. Choć doświadczony lutnik potrafi przewidzieć rezultat końcowy swojej pracy, to w dużej mierze budowanie skrzypiec wiąże się z ryzykiem. Efekty pracy można sprawdzić dopiero na końcu, gdy pociągniemy smyczkiem po strunach. kolejno od góry Informacja wewnątrz instrumentu, 2005, fot. Stanisław Marduła, Archiwum Rodziny Mardułów © Znak graficzny Pracowni Mardułów, Archiwum Rodziny Mardułów © Ślimak skrzypcowy, 2005, fot. Stanisław Marduła, Archiwum Rodziny Mardułów ©
  • 6. Rodzina Mardułów: w środku Franciszek Marduła, za nim syn Stanisław, obok synowa Alicja, na pierwszym planie wnuczka Ludwina, w czarnej sukni stoi wnuczka Agnieszka, 2003, fot. Bartłomiej Solik, Archiwum Rodziny Mardułów © Pracownia lutnicza przy ulicy Kościeliskiej 44 w Zakopanem Pracownia lutnicza Mardułów jest najstarszą nieprzerwanie działającą w Małopolsce i drugą w Polsce. Zajmuje się budową nowych instrumentów, ale także konserwacją tych historycz- nych. Założył ją Franciszek Marduła, który fach stolarski zdoby- wał u swojego ojca – jednego z pierwszych absolwentów zako- piańskiej Szkoły Przemysłu Drzewnego. Po wojnie zamieszkał w domu po swoim tragicznie zmarłym w obozie Auschwitz-Bir- kenau bracie Andrzeju. Do domu przy ulicy Kościeliskiej prze- niósł także Franciszek swoją działalność stolarsko-lutniczą. Dom i pracownia Franciszka Marduły zawsze tętniły życiem. Tu kształcili się uczniowie pod okiem swojego mistrza. Tu spotykały się największe sławy wiolinistyki – zarówno lutnicy, jak i muzy- cy. Tu toczyły się rozmowy o wspólnych pasjach, ideach, muzyce. Stałymi gośćmi Franciszka i jego rodziny byli najwybitniejsi pol- scy oraz zagraniczni muzycy i instrumentaliści. Obecnie pracownię prowadzi syn Franciszka Marduły – Stani- sław, który pracował z ojcem już od lat siedemdziesiątych. Sta- nisław Marduła jest również (podobnie jak jego ojciec) nauczy- cielem lutnictwa w Zespole Szkół Plastycznych im. Antoniego Kenara. Alicja Hołoga-Marduła (żona Stanisława), specjalistka w dziedzinie technologii drewna, zajmuje się lutnictwem i me- blarstwem. Ponadto jest wicedyrektorką wspomnianej szkoły.