Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
გაკვეთილი № 14საშინაო დავალების შემოწმება:1.     CH3CH2CH2CH2CH2OH            პენტანოლ-1     CH3CH2CH2CHCH3      ...
-2-  სპირტების ქიმიური თვისებები:  სპირტების ქიმიური თვისებები განვიხილოთ ეთილის სპირტის მაგალითზე.  ეთილის სპირტის თვისებ...
-3-         გამხსნელია ორგანული ნივთიერებების უდიდესი ნაწილისათვის. გამოიყენება         მედიცინაში ნარკოზისათვის.         ...
-4-                                     1,12                            n(H2)=          = 0,05 მოლი                       ...
-5-                            მრავალატომიანი სპირტები  ერთი        ჰიდროქსილის       შემცველ     სპირტებს     ერთატომიანი...
-6-    გლიკოლი შეიძლება ეთილენის დაჟანაგვით მივიღოთ:               CH2 [H O+O]          CH2OH                     2      ...
-7-  ნიტროგლიცერინი        მძლავრი    ასაფეთქებელი         ნივთიებებაა.      სუფთანიტროგლიცერინი ნემსის ჩხვლეტისგანაც კი ფ...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

გაკვეთილი № 14

1,057 views

Published on

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

გაკვეთილი № 14

  1. 1. გაკვეთილი № 14საშინაო დავალების შემოწმება:1. CH3CH2CH2CH2CH2OH პენტანოლ-1 CH3CH2CH2CHCH3 პენტანოლ-2  OH CH3CH2CHCH2CH3 პენტანოლ-3  OH CH3CH2CHCH2CH3 2-მეთილბუტანოლ-1  CH3 CH3CHCH2CH2CH3 3-მეთილბუტანოლ-1  CH3 OH  CH3CCH2CH2 2-მეთილბუტანოლ-2  CH3 OH  CH3CHCHCH3 3-მეთილბუტანოლ-2  CH3 CH3  CH3CCH2OH 2,2-დიმეთილპროპანოლ-1  CH32. 10,80გ XIII ტესტის პასუხები 1. 3 2. 2 3. 3 4. 1 5. 2 6. 4 7. 1 8. 4 9. 2 10. 1
  2. 2. -2- სპირტების ქიმიური თვისებები: სპირტების ქიმიური თვისებები განვიხილოთ ეთილის სპირტის მაგალითზე. ეთილის სპირტის თვისებების უმრავლესობას განაპირობებს მოლეკულაში OH ჯგუფის არსებობა. ჰიდროქსილის ჯგუფში ელექტრონული ღრუბლის სიმკვრივის გადანაწილებასიწვევს წყალბადისა და ჟანგბადის ატომების ელექტროუარყოფითობებს შორის დიდისხვაობა (2,5 და 3,5), რაც განაპირობებს ჰიდროქსილის ჯგუფის წყალბადატომისმეტალებით ჩანაცვლების უნარს. –δ +δ OH ←H 1. აქტიური მეტალები სპირტებთან (ალკოჰოლებთან) წარმოქმნიან ალკოჰოლატებს. 2CH3CH2OH + 2Na  2CH3CH2ONa + H2 ნატრიუმის ეთილატი (ალკოჰოლატი) ალკოჰოლატები ადვილად ჰიდროლიზდებიან: 2CH3CH2ONa + H2O  CH3CH2OH + NaOH 2. სპირტები რეაგირებენ ჰალოგენწყალბადებთან: CH3CH2OH + H Br  CH3CH2Br + H2O როგორც ვხედავთ სპირტის მოლეკულაში შესაძლებელია როგორც ROH ისე ROH გახლეჩა. 3. სპირტები განიცდიან დეჰიდრატაციას (დეჰიდრატაცია – წყლის მოხლეჩა). შედარებით დაბალ ტემპერატურაზე მიდის მოლეკულათშორისი დეჰიდრატაცია H2SO4 CH3CH2OH + O HCH2CH3 CH3CH2OCH2CH3 + H2O 120oC დიეთილესთერი H5C2-O-C2H5 დიეთილის ეთერი მიეკუთვნება მარტივი ეთერების კლასს. მარტივი ეთერებია R-O-R ტიპის ნაერთები. დიეთილის ეთერი კარგი
  3. 3. -3- გამხსნელია ორგანული ნივთიერებების უდიდესი ნაწილისათვის. გამოიყენება მედიცინაში ნარკოზისათვის. უფრო მაღალ ტემპერატურაზე კი დეჰიდრატაციის შედეგად მიიღება ეთილენი. H2SO4 H2CCH2 H2C=CH2 + H2O   H OH გარკვეულ პირობებში შეიძლება ერთდროული დეჰიდრირებისა და დეჰიდრატაციის შედეგად ეთილის სპირტისგან მივიღოთ ბუტადიენი: H2CCH + HCHCH2  H2C=CHCH=CH2 + 2H2O + H2     H OH H OH 4. ეთილის სპირტი, როგორც ყველა ორგანული ნივთიერება იწვის C2H6O + 3O2  2CO2 + 3H2O (სპირტებისათვის დამახასიათებელ სხვა რეაქციებს შემდგომში გავეცნობით) სპირტები შეიძლება იყოს უჯერი აღნაგობისაც. უმარტივესი უჯერი სპირტია, მაგ: H2C=CHCH2OH ალილის სპირტი ანუ პროპენ-2-ოლ-1 აქვე უნდა ავღნიშნოთ, რომ ორმაგ ბმასთან უშუალოდ ჰიდროქსილის ჯგუფისდაკავშირება შეუძლებელია. თუ წარმოიქმნება რეაქციის დროს ის მაშინვეგარდაიქმნება, ე.ი. არ არსებობს. H2C=CHOH ვინილის სპირტი ამოცანა: 7,4გ რომელიღაც ნაჯერი სპირტის ჭარბ ნატრიუმთან მოქმედებისასგამოიყო 1,12ლ (ნ.პ.) წყალბადი. დაადგინეთ სპირტის ფორმულა თუ მას ნორმალურიაღნაგობა აქვს და პირველადია. ამოხსნა: მოც: m (სპ) = 7,4გ V0 (H2) = 1,12ლ –––––––––––––––––––––––––– უ.გ. ფორმულა რადგან ნებისმიერი აირის მოლური მოცულობაა (ნ.პ.) 22,4ლ შეგვიძლიადავადგინოთ, წყალბადის მოლების რიცხვი:
  4. 4. -4- 1,12 n(H2)= = 0,05 მოლი 22,4 2ROH + 2Na  2RONa + H2 რეაქციის ტოლობის თანახმად 2 მოლ სპირტს შეესაბამება 1 მოლი H2 x “–––––––––––––––––––––––“ 0,05 “–––“ 0,05∙2 x= =0,1 მოლი 1 m ფორმულიდან n= შეგვიძლია დავადგინოთ სპირტის მოლიური მასა M m 7,4 M= M= =74 გ/მოლი n 0,1 ნაჯერი სპირტის ზოგადი ფორმულაა CnH2n+1OH. საძიებელი სპირტის ფორმულისდასადგენად შევადგინოთ განტოლება: 12n + 2n +1 + 16 + 1 = 74 14n = 56 n=4 ე.ი. სპირტის ფორმულაა C4H9OH. ამოცანის პირობის თანახმად ეს სპირტინორმალური ნახშირბადოვანი ჯაჭვის მქონეა და პირველადია აქედან გამომდინარესპირტის ფორმულაა: H3CCH2CH2CH2OH ბუტანოლ-1 პასუხი: ბუტანოლ-1. ზოგიერთი ნაჯერი სპირტის ფიზიკური თვისებები ლღობის დუღილის სიმკვრივე წყალში ფორმულა სახელწოდება ტემპ. oC ტემპ. oC გ/სმ3 ხსნადობა გ/100გ-ში CH3OH მეთანოლი, -97,1 64,7 0,791 ერევა ხის სპირტი C2H5OH ეთანოლი, -114,1 78,4 0,780 ერევა ღვინის სპირტი C3H7OH პროპანოლ-1 -127 97,2 0,804 ერევა პროპანოლ-2 -88,5 82,3 0,785 ერევა C4H9OH ბუტანოლ-1 -89,5 117,7 0,809 9,0 ბუტანოლ-2 -89 100 0,808 12,5 2-მეთილპროპანოლ-1 -108 108 0,801 1,0 2-მეთილპროპანოლ-2 +25 83 0,788 ერევა C5H11OH პენტანოლ-1 -78,5 137,8 0,814 2,3
  5. 5. -5- მრავალატომიანი სპირტები ერთი ჰიდროქსილის შემცველ სპირტებს ერთატომიანი სპირტები ქვიათ.შესაძლებელია მოლეკულა ორ, სამ და კიდევ უფრო მეტ ჰიდროქსილის ჯგუფსშეიცავდეს. ამ ნივთიერებებს ორატომიანი, სამატომიანი და ზოგადადმრავალატომიანი სპირტები ქვიათ. ორატომიან სპირტებს დიოლები ეწოდებათ (“დი”– ორს, “ოლი” კი ჰიდროქსილის ჯგუფს აღნიშნავს). დიოლებს სხვაგვარადგლიკოლებსაც უწოდებენ. უმარტივესი გლიკოლია ეთანდიოლ-1,2: HOCH2CH2OH ეთანდიოლ-1,2 ანუ ეთილენგლიკოლი ზოგადად გლიკოლების სახელწოდება იწარმოება შესაბამის ნახშირწყალბადისსახელზე დაბოლოება დიოლ-ის დამატებით აქვე ვუთითებთ ეს ორი ჰიდროქსილირომელ ნახშირბადატომთანაა დაკავშირებული, მაგ: CH3  CH3CHCHCHCH2CH3 4-მეთილჰექსადიოლ-2,3   OH OH აქვე ავღნიშნოთ, რომ შეუძლებელია ორივე ჰიდროქსილი ერთიდაიგივენახშირბადატომთან იდგეს (ერთ ნახშირბადატომთან მხოლოდ ერთი ჰიდროქსილი). OH ასე რომ არ არსებობს H2C OH უმარტივესი სამატომიანი სპირტია: CH2OH  CH  OH გლიცერინი ანუ პროპანტრიოლ-1,2,3(ტრისამი ტრიოლი ე.ი. სამატომიანი სპირტი)  CH2OH გლიკოლი და გლიცერინი შეიძლება მივიღოთ შემდეგი გზებით: CH2Cl + H OH CH2OH   + 2HCl CH2Cl + H OH CH2OH CH2Cl + H OH CH2OH   CH2Cl + H OH CH2OH + 3HCl   CH2Cl + H OH CH2OH
  6. 6. -6- გლიკოლი შეიძლება ეთილენის დაჟანაგვით მივიღოთ: CH2 [H O+O] CH2OH 2  CH2 KMnO4 CH2OH გლიცერინი კი ცხიმების ჰიდროლიზის შედეგად მიიღება (ამ რეაქციას შემდგომშიგავეცნობით). გლიცერინის და გლიკოლისათვის –OH ჯგუფის ყველა რეაქციაადამახასიათებელი. მათ შორის აქტიურ მეტალებთან ურთიერთექმედება: CH2OH CH2ONa  + 2Na   + H2 CH2OH CH2ONa აგრეთვე ქლორწყალბადთან ურთიერთქმედება CH2OH CH2Cl   CH  OH + 3HCl  CH  Cl + H2O   CH2OH CH2Cl მრავალატომიანი სპირტები ახლადდალექილ Cu(OH)2-თან ცისფერი ფერის ხსნარსიძლევიან. ეს რეაქცია მათი აღმომჩენი რეაქციაა: H CH2O H HOONa HOCH2 CH2O OCH2 + Cu +   Cu  + 2H2OCH2OH OH H OCH2 CH2O OCH2  H ცისფერი ხსნარი ისრით დონორულ-აქცეპტორული ბმებია აღნიშნულიCH2O H HO HOCH2 CH2O OCH2 Cu   Cu CH  OH + OH + H OCH  CH O OCH + 2H2O   CH2OH HOCH2 H2COH HOCH2 კოვალენტური ბმებია განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია შემდეგი რეაქცია:CH2OH HONO2 CH2ONO2 CH  OH + HONO2  CH  ONO2 + 3H2O CH2OH HONO2 CH2ONO2 ნიტროგლიცერინი (უფრო სწორი იქნებოდა გლიცერინის ტრინიტრატი)
  7. 7. -7- ნიტროგლიცერინი მძლავრი ასაფეთქებელი ნივთიებებაა. სუფთანიტროგლიცერინი ნემსის ჩხვლეტისგანაც კი ფეთქდება. ნიტროგლიცერინზე (50%)სხვადასხვა ინერტული შემავსებლების დამატებისას მიიღება დინამიტი.ნიტროგლიცერინი გამოიყენება მედიცინაშიც. საშინაო დავალება: 1. დაწერეთ პროპანოლ-1-ისათვის ყველა იმ რეაქციის განტოლება, რომელსაც გავეცანით ეთანოლის მაგალითზე. 2. მესამადი სპირტის მოლეკულური მასაა 88გ/მოლი. დაწერეთ ფორმულა და დაარქვით სახელი. 3. რამდენი გრამი ბუტანოლ-1 და რამდენი გრამი ნატრიუმია საჭირო 10ლ (ნ.პ.) წყალბადის მისაღებად? 4. რამდები გრამი ბრომეთანის მიღებაა შესაძლებელი 10გ ეთანოლისგან? 5. დაწერეთ ალილის სპირტისათვის CH2=CH-CH2-OH ურთიერთქმედების რეაქციები ნატრიუმთან, წყალბადთან, ბრომთან.

×