გაკვეთილი № 36

2,101 views

Published on

http://qimia.blogspot.com
კურსის ავტორები: მერაბ ჯელია, გიორგი მახარაძე, ნუნუ ჯავახიშვილი.

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
2,101
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
6
Actions
Shares
0
Downloads
32
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

გაკვეთილი № 36

  1. 1. გაკვეთილი N 36 თემა N 6 ჟანგვა-აღდგენითი რეაქციები. დაჟანგულობის ხარისხი დაჟანგულობის ხარისხი პირობითი მუხტია, რომლებიც ექნებოდათ ატომებსნივთიერებებში თუ ჩავთვლიდით, რომ ატომებს შორის განხორციელებული ყოველიპოლარული ბმა იონურია. სხვაგვარად, დაჟანგულობის ხარისხი გვიჩვენებს, რამდენი ელექტრონი აქვსმიერთებული ან გაცემული ატომს ნაერთის წარმოქმნისას ზემოთ მოტანილიპირობითობის გათვალისწინებით. იონური ბმის შემცველ ნაერთებში ატომთა დაჟანგულობის ხარისხი იონის მუხტისტოლია. NaCl შედგება Na+ და Cl- იონებისგან. დაჟანგულობის ხარისხია: +1 -1 NaCl (დაჟანგულობის ხარისხის აღსანიშნავად ჯერ იწერება + ან -, შემდეგ რიცხვი.ამასთან ეს რიცხვი შესაბამისი სიმბოლოს თავზე იწერება). აქვე ავღნიშნოთ, რომ“დაჟანგულობის ხარისხის” ნაცვლად ზოგჯერ იყენებენ ტერმინს “ჟანგვითი რიცხვი”. MgF2 შესაბამისი იონებია Mg2+ და F-. დაჟანგულობის ხარისხია: +2 -1 MgF2 პოლარული კოვალენტური ბმის შემცველ ნაერთების შემთხვევაში უნდაჩავთვალოთ, რომ ატომებს შორის პოლარულ კოვალენტური ბმა კი არ გვაქვს, არამედიონური. ე.ი. უფრო ელექტროუარყოფითი ატომი უნდა წარმოვიდგინოთუარყოფითი იონის (ანიონის) სახით, ხოლო ნაკლებად ელექტროუარყოფითი კიდადებითი იონის (კათიონის) სახით. მაგ: განვიხილოთ მეთანის მაგალითი: H CH4 H C H H ნახშირბადის ელექტროუარყოფითობა (2,5) უფრო მაღალია, ვიდრე წყალბადის - +(2,1). ამიტომ C – H ბმაში ელექტრონული წყვილი ნახშირბადის ატომისკენააგადახრილი. თუ ჩავთვლით, რომ ბმა იონურია, მაშინ წყალბადის ოთხი ატომისგან
  2. 2. -4ნახშირბადის ატომი იღებს ოთხ ელექტრონს და იმუხტება C , ხოლო თითოეული +1წყალბადი კარგავს ერთ ელექტრონს და იმუხტება H . -4 +1 ე.ი. CH4 თუ განვიხილავთ CCl4, ანუ Cl Cl C Cl Cl ამ შემთხვევაში ნახშირბადის ელექტროუარყოფითობა უფრო დაბალია + -(ქლორის ელექტროუარყოფითობაა 3,0). ამიტომ C – Cl ბმაში საზიაროელექტრონული წყვილი ქლორის ატომისკენაა გადახრილი. თუ ჩავთვლით, რომქლორის ატომებსა და ნახშირბადის ატომს შორის იონური ბმებია, ცხადია, რომ +4 -1მიღებული იონები იქნება C და Cl . ხოლო მათი შესაბამისი დაჟანგულობის +4 -1ხარისხები გამოისახება C Cl4 . მარტივი ნივთიერებების მოლეკულებში არაპოლარული კოვალენტური ბმებია.ამიტომ მათი დაჟანგულობის ხარისხი ნულის ტოლია: 0 0 მაგ: H2 H–H ან H2 H ასევეა ყველა დანარჩენი მარტივი ნივთიერებებისთვის. 0 0 0 0 0 Fe P N2 O2 მაგ: Al და ა.შ. ზოგადად ატომთა დაჟანგულობის ხარისხის გამოსათვლელად უნდადავეყრდნოთ შემდეგ ორ წესს: 1. არსებობენ ელემენტები, რომლებიც რთულ ნივთიერებებში ყოველთვის ერთიდაიგივე დაჟანგულობის ხარისხს ავლენენ. ეს ელემენტებია: Li. Na, K - +1 (ყველა ნაერთში), H+ თითქმის ყოველთვის. Be, Mg, Ca, Sr, Ba, Zn +2 +3 Al , -1 -2 აგრეთვე F, O (თითქმის ყოველთვის). 2. მოლეკულის შემადგენლობაში მყოფი ყველა ატომის დაჟანგულობის ხარისხების ალგებრული ჯამი ნულის ტოლია, ხოლო რთულ იონებში – იონის მუხტის. ამ ორ წესზე დაყრდნობით შესაძლებელია გამოვთვალოთ ნებისმიერი ატომისდაჟანგულობის ხარისხი რთულ ნივთიერებებში. მაგ: გამოვთვალოთ ატომთა დაჟანგულობის ხარისხები კალიუმის ბიქრომატშიK2Cr2O7.
  3. 3. +1 -2 K და O მუდმივი დაჟანგულობის ხარისხის მქონეა - K და O . Eე.ი. +1 x -2 K2Cr2O7 2 (+1) + 2x + 7(-2) = 0 2 + 2x – 14 = 0 x = +6 +1 +6 -2 ე.ი. K2Cr2O7 განვიხილოთ NH4NO3 – ამონიუმის ნიტრატის შემთხვევა. ეს მარილი ორი ტიპისიონისგან შედგება – NH4+ - ამონიუმის იონი და NO3- - ნიტრატ ანიონი. (NxH4+1)+1 (NxO3-2)-1 x + 4  1 = +1 x – 6 = -1 x = -3 x = +5 ნიტრატ ანიონი მჟავას ნაშთს შეესაბამება. ზოგადად მჟავას ნაშთის ანიონისუარყოფითი მუხტის სიდიდე მისივე ვალენტობის სიდიდეს ემთხვევა. -3 +1 +5 -2 ე.ი. NH4NO3 ელემენტთა პერიოდულ სისტემაში VII ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის ყველაელემენტის (ფთორის გარდა, რომლის დაჟანგულობის ხარისხი ყოველთვის –1)დაჟანგულობის ხარისხი იცვლება –1-დან +7-მდე. VI ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის ყველა ელემენტის (ჟანგბადის გარდა, რომლისდაჟანგულობის ხარისხი თითქმის ყოველთვის –2-ის ტოლია. გამონაკლისია F2Oსადაც O+2, აგრეთვე პეროქსიდები_ მაგ: H-O-O-H სადაც OO-1) დაჟანგულობის ხარისხიიცვლება –2-დან +6-მდე. V ჯგუფის მთავარი ქვეჟგუფის ყველა ელემენტის დაჟანგულობის ხარისხიიცვლება –3-დან +5-მდე. IV ჯგუფის მთავარი ქვეჟგუფის ყველა ელემენტის დაჟანგულობის ხარისხიიცვლება –4-დან +4-მდე. +1 -1 +1 -1 წყალბადის შემთხვევაში კი –1-დან +1-მდე ( NaH HCl ). ყველა დანარჩენი ელემენტი მხოლოდ დადებით დაჟანგულობის ხარისხს ავლენს,რომლის მაქსიმალური სიდიდე რიცხობრივად თითქმის ყოველთვის ემთხვევაელემენტთა პერიოდულ სისტემაში იმ ჯგუფის ნომერს, რომელშიც ეს ელემენტიამოთავსებული. მაგ: ელემენტი აზოტი წარმოქმნის შემდეგ ოქსიდებსა და წყალბადნაერთებს: x +1 0 x -2 x -2 NH3 N2 N2O NO x+3=0 2x-2=0 x-2=0 x=-3 x=+1 x=+2
  4. 4. -3 +1 +1 -2 +2 -2 NH3 N2O NO x -2 x -2 x -2 N2O3 NO2 N2O5 2x-6=0 x-4=0 2x-10=0 x=+3 x=+4 x=+5+3 -2 +4 -2 +5 -2N2O3 NO2 N2O5 საშინაო დავალება: 1. რა არის დაჟანგულობის ხარისხი? 2. როგორია ატომთა დაჟანგულობის ხარისხი შემდეგ ნაერთებში? a) HCl, HClO, HClO2, HClO3, HClO4. b) H2S, Al2S3, SO2, H2SO3, SO3, H2SO4. გ) FeO, Fe2O3, FeCl2, FeCl. d) Mg(ClO4)2, Mg3(PO4)2, Na2WO4, H2CrO4. e) Na2O2 (Na – O – O – Na) FeS2 S Fe S

×