გაკვეთილი № 16 საშინაო დავალების შემოწმება: 1.            OH                    OH       2         + 2K  2               ...
-2-   4.   ა)   OH                              ONa                     CH2OH                             CH2ONa          ...
-3-  ხოლო     თუ        კარბონილის        ჯგუფთან      ერთი     წყალბადატომი   მაინც   არისდაკავშირებული მიიღება ნაერთები,...
-4-  მიღება:  ალდეჰიდების მიღება შეიძლება პირველადი სპირტების დაჟანგვით.  მჟანგავი შეიძლება იყოს სპილენძის (II) ოქსიდი:   ...
-5-ქიმიური თვისებები:1. ალდეჰიდები ადვილად იჟანგებიან:                              O                    O                ...
-6-  ალდეჰიდებიდან    ყველაზე      მნიშვნელოვანია     ფორმალდეჰიდი   (მეთანალი,ჭიანჭველას ალდეჰიდი) და აცეტალდეჰიდი (ეთანა...
-7-  მიღებული ნაერთები კვლავ რეგირებს ფენოლთან:       OH                    OH                 OH                        O...
-8-                              O                                  CO2                      HC      + 2Ag2O  4Ag + H2CO...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

გაკვეთილი № 16

1,771 views

Published on

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

გაკვეთილი № 16

  1. 1. გაკვეთილი № 16 საშინაო დავალების შემოწმება: 1. OH OH 2 + 2K  2 + H2 OH ONa + NaOH  + H2O OH OH Cl Cl + 3Cl2  + 3HCl Cl 2. C2H6O2 H2CCH2   OH OH 3. OH OH OH CH3 CH3 2-მეთილფენოლი 3-მეთილფენოლი CH3 4-მეთილფენოლი ან1-ოქსი-2-მეთილბენზოლი 1-ოქსი-3-მეთილბენზოლი 1-ოქსი-4-მეთილბენზოლი
  2. 2. -2- 4. ა) OH ONa CH2OH CH2ONa + 2Na  + H2 ბ) OH OH CH2OH CH2OH + KOH  + H2O ალდეჰიდები ალდეჰიდები ეწოდება ნაერთებს, რომელთა ფორმულაა O R C H ამ შემთხვევაში R არის H ან რომელიმე ორგანული ჯგუფი C O ჯგუფს კარბონილის ჯგუფი ეწოდება. კარბონილის ჯგუფის ნახშირბადატომის გარე ელექტრონული შრის ელექტრონებიsp2-ჰიბრიდიზაციას განიცდიან. ნახშირბადისა და ჟანგბადის ატომებს შორის ერთი და ერთი  ბმაა განხორციელებული და  ბმის საზიარო ელექტრონული წყვილიმკვეთრადაა გადახრილი ჟანგბადისკენ, რაც ელექტრონული სიმკვრივისგადანაცვლებას იწვევს: +δ –δ C O თუ კარბონილის ჯგუფთან ორი ორგანული რადიკალი გვაქვს დაკავშირებულიმიიღება კეტონები. მაგ: O O   H3CCCH3 H3CCCH2CH3 პროპანონი, ბუტანონი, დიმეთილ კეტონი, მეთილ-ეთილ კეტონი, აცეტონი
  3. 3. -3- ხოლო თუ კარბონილის ჯგუფთან ერთი წყალბადატომი მაინც არისდაკავშირებული მიიღება ნაერთები, რომლებსაც ალდეჰიდები ჰქვიათ. ნაჯერიალდეჰიდების ზოგადი ფორმულაა: O CnH2n+1 C სადაც n=0,1,2…… H სხვაგვარად შეიძლება ზოგადი ფორმულა ასეც ჩავწეროთ: CnH2nO სადაც n=1,2…… ნაჯერი ალდეჰიდების ჰომოლოგიური რიგია: O HC მეთანალი, ჭიანჭველმჟავას ალდეჰიდი, ფორმალდეჰიდი H O H3CC ეთანალი, ძმარმჟავას ალდეჰიდი, აცეტალდეჰიდი H OH3CCH2C პროპანალი, პროპიონმჟავას ალდეჰიდი H შემდეგი ალდეჰიდი ორი იზომერის სახით გვხვდება O H3CCH2CH2C ბუტანალი, ერბოს მჟავას ალდეჰიდი O H C3H7C H O 2-მეთილპროპანალი, H3CCHC  იზოერბოს მჟავას ალდეჰიდი H CH3 როგორც ალბათ უკვე მიხვდით ალდეჰიდის სახელწდება სისტემატურინომენკლატურის მიხედვით იწარმოება შესაბამისი ნახშირწყალბადისსახელწოდებიდან დაბოლოება ალის დამატებით. ამასთან ალდეჰიდის ჯგუფის (-CHO) ნახშირბადი ჯაჭვის პირველი ნახშირბადია. მაგ: O H3CCHCH2CHC 2,4-დიმეთილპენტანალი   H CH3 CH3
  4. 4. -4- მიღება: ალდეჰიდების მიღება შეიძლება პირველადი სპირტების დაჟანგვით. მჟანგავი შეიძლება იყოს სპილენძის (II) ოქსიდი: O RCH2OH + CuO  R C + Cu + H2O H მჟანგავად შეიძლება გამოვიყენოთ KMnO4, K2Cr2O7 და ა.შ. მაგრამ ამ შემთხვევაშიმიღებული ალდეჰიდი უნდა მოცილდეს სარეაქციო არეს. ამით თავიდან ავიცილებთალდეჰიდის შემდგომ დაჟანგვას. ზოგადად: O [O] RCH2OH R C + H2O H [O] დაჟანგვის სიმბოლოა. მჟანგავი შეიძლება იყოს ჰაერის ჟანგბადი, სუფთაჟანგბადი და მრავალი სხვა რამ. ფორმალდეჰიდი ჩვეულებრივ პირობებში მკვეთრი სუნის მქონე აირია. მომდევნოალდეჰიდები უფერო, სპეციფიკური სუნის მქონე სითხეებია. ჰომოლოგიური რიგის პირველი ალდეჰიდები წყალში კარგად ხსნადებია. Rრადიკალის ზრდასთან ერთად იკლებს წყალში ხსნადობა. ზოგიერთი ალდეჰიდის ფიზიკური თვისებები ლღობის დუღილის სიმკვრივე ფორმულა სახელწოდება ტემპ. oC ტემპ. oC გ/სმ3HCHO მეთანალი, -92,0 -21,0 0,815 ჭიანჭველმჟავას -20oC-ზე ალდეჰიდიH3CCHO ეთანალი, -123,5 21,0 0,780 ძმრის ალდეჰიდიH5C2CHO პროპანალი, პროპიონის 102,0 48,8 0,807 ალდეჰიდიH7C3CHO ბუტანალი, -99,0 75,7 0,817 ერბოს ალდეჰიდიH2C=CHCHO პროპენალი, აკროლეინი -87,0 52,0 0,840C6H5CHO ბენზალდეჰიდი -26 179,2 1,044
  5. 5. -5-ქიმიური თვისებები:1. ალდეჰიდები ადვილად იჟანგებიან: O O [O] R C R C H OH ზოგჯერ ალდეჰიდების დაჟანგვისთვის სპეციფიკური მჟანგავი ნივთიერებები გამოიყენება. მაგ: ვერცხლის ოქსიდის ამიაკური ხსნარი: O O R C + Ag2O  R C + 2Ag H OH ამ რეაქციას ვერცხლის სარკის რეაქცია ქვია. გამოყოფილი ვერცხლი თხელი ფენის სახით ეფინება ჭურჭლის კედლებს. ყველას გვინახავს ნაძვის ხის “მოვერცხლილი” სათამაშოები, რომლებიც სწორედ ასეთი გზითაა მიღებული. ასევეა მიღებული ჩვეულებრივი სარკეებიც. “ვერცხლის სარკის” რეაქცია ალდეჰიდების აღმომჩენი რეაქციაა. ასევე აღმომჩენია შემდეგი რეაქციაც: O O R C + 2Cu(OH)2  R C + 2CuOH + H2O H OH ცისფერი ყვითელი ნალექი ნალექი to 2CuOH Cu2O + H2O ყვითელი წითელი ნალექი ნალექი2. ალდეჰიდების აღდგენისას მიიღება პირველადი სპირტები RCH=O +H2  RCH2OH ალდეჰიდი პირველადი სპირტი როგორც ვხედავთ პირველადი სპირტების დაჟანგვით მიიღება ალდეჰიდები, ხოლო ალდეჰიდების აღდგენით (წყალბადის მიერთებით) მიიღება პირველადი სპირტები.
  6. 6. -6- ალდეჰიდებიდან ყველაზე მნიშვნელოვანია ფორმალდეჰიდი (მეთანალი,ჭიანჭველას ალდეჰიდი) და აცეტალდეჰიდი (ეთანალი, ძმრის ალდეჰიდი): O HC მეთანალი H მეთანალი შეიძლება მივიღოთ შემდეგი რეაქციების საფუძველზე: O CO + H2  HC H O [O] CH3OH HC H ფორმალდეჰიდი მძაფრი სუნის აირია. ადვილად პოლიმერიზდება მყარინივთიერების პარაფორმის წარმოქმნით, რომელიც გაცხელებისას ისევ იშლება. nCH2O (CH2O)n ფორმალდეჰიდი პარაფორმი ფორმალდეჰიდის წყალხსნარს (ფორმალინი) იყენებენ ინსექტიციდად, აგრეთვეანტისეპტიკად (ლპობის საწინაარმდეგოდ, მაგ: ბალზამირებისთვის). ფორმალდე-ჰიდი შედის პოლიკონდენსაციის რეაქციაში ფენოლთან, მაგ: OH CH2OH OH + CH2O OH CH2OH OH H + H2C=O
  7. 7. -7- მიღებული ნაერთები კვლავ რეგირებს ფენოლთან: OH OH OH OH CH2 OH + H CH2  + H2O შემდეგ საფეხურზე ისევ ხდება ალდეჰიდის მიერთება: OH OH OH OH CH2 H CH2 CH2OH + CH2O  და ა.შ. ზოგადად OH OH CH2 + n CH2=O  + n H2O n n ფენოლი ფორმალდეჰიდი ფენოლ-ფორმალდეჰიდური ფისი ამ რეაქციას პოლიკონდენსაციის რეაქცია ქვია. პოლიმერიზაციისგან განსხვავებითამ რეაქციის შედეგად პოლიმერთან ერთად გამოიყოფა დაბალმოლეკულურინივთიერება წყალი. ფენოლ-ფორმალდეჰიდურ ფისს თუ შევავსებთ ხის ფქვილით, ბოჭკოებით, მინისბოჭკოთი, მივიღებთ სხვადასხვა პლასტმასებს, რომლების ელექტროიზოლატო-რებად, აგრეთვე სხვა სამშენებლო მასალად გამოიყენება. მათგან ყველაზე ფართოდცნობილია ლინოლიუმი. ფენოლ-ფორმალდეჰიდური ფისები გამოიყენება აგრეთვე წებოების დასამ-ზადებლად. ფორმალდეჰიდი ერთადერთია ალდეჰიდებს შორის, რომელიც ორ მოლეკულავერცხლის ოქსიდთან შედის რეაქციაში:
  8. 8. -8- O CO2 HC + 2Ag2O  4Ag + H2CO3 H H2O აცეტალდეჰიდი მიიღება ეთილენის დაჟანგვით: O +O 2 CH2=CH2 H3CC H და აცეტილენის ჰიდრატაციით (კუჩეროვის რეაქცია): O HgSO 4 HC≡CH + H2O H3CC H ძმრის ალდეჰიდის დაჟანგვით მიიღება ძმარმჟავა, ხოლო აღდგენით ეთილისსპირტი ალდეჰიდები შეიძლება იყოს უჯერიც და არომატულიც. მაგ: O უჯერი ალდეჰიდი CH2=CHC H აკროლეინი, პროპენალი O C H არომატული ალდეჰიდი ბენზალდეჰიდი საშინაო დავალება: 1. დაწერეთ პროპანალის დაჟანგვის რეაქციის ტოლობები. 2. 0,58გ რომელიღაც ალდეჰიდის ვერცხლის ოქსიდთან ურთიერთქმედებისას გამოიყო 2,16გ ვერცხლი. დაადგინეთ ალდეჰიდის ფორმულა. 3. რამდენი გრამი Cu2O გამოიყოფა 30გ აცეტალდეჰიდის გარდაქმნით? 4. დაწერეთ აკროლეინის ურთიერთქმედების რეაქციები Br2-თან და Ag2O-თან.

×