SlideShare a Scribd company logo

Dialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyre

Projekt letersi Klasa: XI

1 of 15
Download to read offline
Dialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyre
PERMBAJTJA:
• GJUHA SHQIPE
• CFARE ESHTE DIALEKTI?
• DIALEKTET E GJUHES SHQIPE
• DIALEKTI TOSKE
• DIALEKTI GEGE
• VECORI TE GEGERISHTES
• ROTACIZMI
• PERDORIMI LETRAR
• SHQIPJA STANDARDE DHE GEGERISHTJA
• RENDESIA E DIALEKTEVE
GJUHA SHQIPE
• Gjuha shqipe është emri i përbashkët për gjuhën
standarde të shqiptarëve dhe për dialektet e nëndialektet me të cilët flasin
apo kanë folur shqiptarët. Është gjuha amtare e 2,765,610 njerëzve
në Shqipëri, 1,644,865 në Kosovë , 507,989 në Maqedoni , 176,293
në Zvicër, rreth 66,000 në Turqi, 63,835 në Serbi , 32,671 në Mal të Zi ,
23,820 në Kanada ,17,069 në Kroaci, rreth 10,000 në Rumani ,7,177 në
Slloveni ,4,925 në Bosnjë dhe Hercegovinë,1,740 në Ukrainë e në vende të
tjera si dhe ka rreth 100,000 folës të arbërishtes në Itali dhe rreth 50,000
në Greqi.
Shqipja është gjuha zyrtare e Shqipërisë,si dhe një nga dy gjuhët
zyrtare të Kosovës.Në Republikën e Maqedonisë shqipja është
gjuhë zyrtare në komunat ku shqiptarët përbëjnë më shumë se 20%
të popullsisë. Gjuha shqipe është në përdorim zyrtar në tre komuna
në Mal të Zi (Ulqin, Plavë e Tuz), dhe tre
në Serbi (Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë).
• Shqipja, si gjuhë moderne, përfaqëson një degë më vete në familjen e gjuhëve
indo-evropiane. Shkruhet me shkronja latine. Gjuha shqipe përfshin gjuhën
standarde ose gjuhën e njësuar letrare shqipe, e cila u miratua në Kongresin e
Drejtshkrimit të Shqipes në vitin 1972 në Tiranë, dhe të gjitha dialektet,
nëndialektet e të folurat që fliten nga shqiptarët.Fjalori i shqipes ka disa huazime
nga greqishtja e lashtë, si dhe nga latinishtja; huazimet pastaj vazhdojnë
nga gjuhët sllavo-jugore, greqishtja dhe turqishtja, si dhe
nga italishtja e frëngjishtja dhe gjuhët tjera. Aktualisht gjithnjë vijnë duke u shtuar
huazimet nga anglishtja.
CFARE ESHTE DIALEKTI?
• Dialekti eshte nje variant i nje gjuhe,i cili
perdoret nga nje pjese e popullsise se nje
vendi,por qe kuptohet edhe nga folesit e tjere
te kesaj gjuhe.Dialektet e nje gjuhe dallojne
nga njeri-tjetri nga disa vecori
leksikore,sintaksore ose zanore.
• Ne pergjithesi dallojme dy lloje dialektesh:
• -dialektet krahinore,qe studiohen nga dialektologjia
• -dialektet shoqerore,qe studiohen nga socio-gjuhesia

Recommended

Pastrimi i gjuhes shqipe
Pastrimi i gjuhes shqipePastrimi i gjuhes shqipe
Pastrimi i gjuhes shqipeolinuhi
 
iliada analize , Analize e Iliades
iliada analize , Analize e Iliadesiliada analize , Analize e Iliades
iliada analize , Analize e Iliadesssuseree34b8
 
Te drejtat e femijeve
Te drejtat e femijeveTe drejtat e femijeve
Te drejtat e femijeve22062002
 
Kontibuti i Shqipetareve ne mbrojtjen e hebrenjeve gjate luftes se 2 boterore
Kontibuti i Shqipetareve ne mbrojtjen e hebrenjeve  gjate luftes se 2 boteroreKontibuti i Shqipetareve ne mbrojtjen e hebrenjeve  gjate luftes se 2 boterore
Kontibuti i Shqipetareve ne mbrojtjen e hebrenjeve gjate luftes se 2 boteroreXheni Marku
 
Hebrenjtë në Shqipëri
Hebrenjtë në ShqipëriHebrenjtë në Shqipëri
Hebrenjtë në ShqipëriDonikaLici
 
Historia e zhvillimit te matematikes
Historia e zhvillimit te matematikesHistoria e zhvillimit te matematikes
Historia e zhvillimit te matematikesXhuliana Haxhiu
 
Kimia ne mbrojtje te mjedisit
Kimia ne mbrojtje te mjedisitKimia ne mbrojtje te mjedisit
Kimia ne mbrojtje te mjedisitKlarisa Klara
 

More Related Content

What's hot

Ndërtimi i bazës së të dhënave në programin Access
Ndërtimi i bazës së të dhënave në programin AccessNdërtimi i bazës së të dhënave në programin Access
Ndërtimi i bazës së të dhënave në programin AccessRexhino Kovaci
 
Llojet e teksteve
Llojet e teksteveLlojet e teksteve
Llojet e tekstevesindi21
 
Projekt gjeografie klasa 9
Projekt gjeografie klasa 9Projekt gjeografie klasa 9
Projekt gjeografie klasa 9S Gashi
 
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriutroli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriutmikaela basha
 
Energjia, llojet dhe perdorimi
Energjia, llojet dhe perdorimiEnergjia, llojet dhe perdorimi
Energjia, llojet dhe perdorimiBlerinaMuobega
 
Elementet kimik ne trupin tone projekt kimi
Elementet kimik ne trupin tone  projekt kimiElementet kimik ne trupin tone  projekt kimi
Elementet kimik ne trupin tone projekt kimiFacebook
 
Figurat e rilindjes sonë kombëtare
Figurat e rilindjes sonë kombëtareFigurat e rilindjes sonë kombëtare
Figurat e rilindjes sonë kombëtareolinuhi
 
Projekt Fizik - Elektriciteti
Projekt Fizik - ElektricitetiProjekt Fizik - Elektriciteti
Projekt Fizik - ElektricitetiMarinela Abedini
 
Albanian Language - verbs
Albanian Language - verbs Albanian Language - verbs
Albanian Language - verbs Faruk Istogu
 
Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.
Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.
Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.ronela hasanaj
 
Shkolla e parë shqipe - MËSONJËTORJA
Shkolla e parë shqipe - MËSONJËTORJAShkolla e parë shqipe - MËSONJËTORJA
Shkolla e parë shqipe - MËSONJËTORJABesjona Jusufi
 
Konventa mbi te Drejtat e Femijeve
Konventa mbi te Drejtat e Femijeve Konventa mbi te Drejtat e Femijeve
Konventa mbi te Drejtat e Femijeve Megi Braka
 
Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat Shqipetare
Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat ShqipetareTrashegimia natyrore e kulturore ne trevat Shqipetare
Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat ShqipetareKe Keiss
 
Pasurite natyrore ne shqiperi
Pasurite natyrore ne shqiperiPasurite natyrore ne shqiperi
Pasurite natyrore ne shqiperiMerkur Sinani
 
Teknologjia, ndikimi i saj ne jeten tone
Teknologjia, ndikimi i saj ne jeten toneTeknologjia, ndikimi i saj ne jeten tone
Teknologjia, ndikimi i saj ne jeten toneJugerta Poçi
 
Kundrinori i drejtë
Kundrinori i drejtëKundrinori i drejtë
Kundrinori i drejtëAlush Kryeziu
 

What's hot (20)

Ndërtimi i bazës së të dhënave në programin Access
Ndërtimi i bazës së të dhënave në programin AccessNdërtimi i bazës së të dhënave në programin Access
Ndërtimi i bazës së të dhënave në programin Access
 
Ngrohja globale
Ngrohja globaleNgrohja globale
Ngrohja globale
 
Llojet e teksteve
Llojet e teksteveLlojet e teksteve
Llojet e teksteve
 
Projekt gjeografie klasa 9
Projekt gjeografie klasa 9Projekt gjeografie klasa 9
Projekt gjeografie klasa 9
 
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriutroli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
 
Lakimi emrit
Lakimi emrit Lakimi emrit
Lakimi emrit
 
Energjia, llojet dhe perdorimi
Energjia, llojet dhe perdorimiEnergjia, llojet dhe perdorimi
Energjia, llojet dhe perdorimi
 
Elementet kimik ne trupin tone projekt kimi
Elementet kimik ne trupin tone  projekt kimiElementet kimik ne trupin tone  projekt kimi
Elementet kimik ne trupin tone projekt kimi
 
Figurat e rilindjes sonë kombëtare
Figurat e rilindjes sonë kombëtareFigurat e rilindjes sonë kombëtare
Figurat e rilindjes sonë kombëtare
 
Projekt Fizik - Elektriciteti
Projekt Fizik - ElektricitetiProjekt Fizik - Elektriciteti
Projekt Fizik - Elektriciteti
 
Albanian Language - verbs
Albanian Language - verbs Albanian Language - verbs
Albanian Language - verbs
 
Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.
Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.
Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.
 
Shkolla e parë shqipe - MËSONJËTORJA
Shkolla e parë shqipe - MËSONJËTORJAShkolla e parë shqipe - MËSONJËTORJA
Shkolla e parë shqipe - MËSONJËTORJA
 
Konventa mbi te Drejtat e Femijeve
Konventa mbi te Drejtat e Femijeve Konventa mbi te Drejtat e Femijeve
Konventa mbi te Drejtat e Femijeve
 
Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat Shqipetare
Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat ShqipetareTrashegimia natyrore e kulturore ne trevat Shqipetare
Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat Shqipetare
 
Gazeta e shkolles
Gazeta e shkollesGazeta e shkolles
Gazeta e shkolles
 
Pasurite natyrore ne shqiperi
Pasurite natyrore ne shqiperiPasurite natyrore ne shqiperi
Pasurite natyrore ne shqiperi
 
Teknologjia, ndikimi i saj ne jeten tone
Teknologjia, ndikimi i saj ne jeten toneTeknologjia, ndikimi i saj ne jeten tone
Teknologjia, ndikimi i saj ne jeten tone
 
Kundrinori i drejtë
Kundrinori i drejtëKundrinori i drejtë
Kundrinori i drejtë
 
PROJEKT : SKENDERBEU
PROJEKT : SKENDERBEU PROJEKT : SKENDERBEU
PROJEKT : SKENDERBEU
 

Similar to Dialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyre

Presentation 4.pptx
Presentation 4.pptxPresentation 4.pptx
Presentation 4.pptxYoungGamer2
 
Fjala shqipe ne vend te fjales se huaj
Fjala shqipe ne vend te fjales se huajFjala shqipe ne vend te fjales se huaj
Fjala shqipe ne vend te fjales se huajMarjan DODAJ
 
Huazimet ne gjuhen shqipe
Huazimet ne gjuhen shqipeHuazimet ne gjuhen shqipe
Huazimet ne gjuhen shqipebusinessforlife
 
Si do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJ
Si do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJSi do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJ
Si do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJSadiona Abazaj
 
Ndikimi i kultures osmane ne Shqiperi
Ndikimi i kultures osmane ne ShqiperiNdikimi i kultures osmane ne Shqiperi
Ndikimi i kultures osmane ne ShqiperiFlavioHabilaj
 
Gjuha Shqipe 10
Gjuha Shqipe 10 Gjuha Shqipe 10
Gjuha Shqipe 10 enis vladi
 
Gjuha Shqipe 10
Gjuha Shqipe 10 Gjuha Shqipe 10
Gjuha Shqipe 10 enis vladi
 
GJUHA JON.docx
GJUHA JON.docxGJUHA JON.docx
GJUHA JON.docxNisatNisat
 
folklori dhe gjuha popullore albania.docx
folklori dhe gjuha popullore albania.docxfolklori dhe gjuha popullore albania.docx
folklori dhe gjuha popullore albania.docxglodjolaluli
 
Punim seminarik-Standardizimi i gjuhës shqipe
Punim seminarik-Standardizimi i gjuhës shqipePunim seminarik-Standardizimi i gjuhës shqipe
Punim seminarik-Standardizimi i gjuhës shqipeZekirja Latifi
 
Gramatika e gjuhes shqipe
Gramatika e gjuhes shqipeGramatika e gjuhes shqipe
Gramatika e gjuhes shqipeMergim Lipa
 
Gramatika e gjuhes shqipe
Gramatika e gjuhes shqipeGramatika e gjuhes shqipe
Gramatika e gjuhes shqipeEsat_Imeraj
 
Greqia, 695 fshatra shqiptare
Greqia, 695 fshatra shqiptareGreqia, 695 fshatra shqiptare
Greqia, 695 fshatra shqiptareBajram Osmani
 
DIALEKTET DHE PËDORIMI I TYRE NË RAPORTIM PËR MEDIA.docx
DIALEKTET DHE PËDORIMI I  TYRE     NË RAPORTIM PËR MEDIA.docxDIALEKTET DHE PËDORIMI I  TYRE     NË RAPORTIM PËR MEDIA.docx
DIALEKTET DHE PËDORIMI I TYRE NË RAPORTIM PËR MEDIA.docxHerolind0Halimi
 
Gjuha shqipe dhe huazimet
Gjuha shqipe dhe huazimetGjuha shqipe dhe huazimet
Gjuha shqipe dhe huazimetKlea Vyshka
 

Similar to Dialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyre (16)

Dialektet e shqipes
Dialektet e shqipesDialektet e shqipes
Dialektet e shqipes
 
Presentation 4.pptx
Presentation 4.pptxPresentation 4.pptx
Presentation 4.pptx
 
Fjala shqipe ne vend te fjales se huaj
Fjala shqipe ne vend te fjales se huajFjala shqipe ne vend te fjales se huaj
Fjala shqipe ne vend te fjales se huaj
 
Huazimet ne gjuhen shqipe
Huazimet ne gjuhen shqipeHuazimet ne gjuhen shqipe
Huazimet ne gjuhen shqipe
 
Si do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJ
Si do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJSi do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJ
Si do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJ
 
Ndikimi i kultures osmane ne Shqiperi
Ndikimi i kultures osmane ne ShqiperiNdikimi i kultures osmane ne Shqiperi
Ndikimi i kultures osmane ne Shqiperi
 
Gjuha Shqipe 10
Gjuha Shqipe 10 Gjuha Shqipe 10
Gjuha Shqipe 10
 
Gjuha Shqipe 10
Gjuha Shqipe 10 Gjuha Shqipe 10
Gjuha Shqipe 10
 
GJUHA JON.docx
GJUHA JON.docxGJUHA JON.docx
GJUHA JON.docx
 
folklori dhe gjuha popullore albania.docx
folklori dhe gjuha popullore albania.docxfolklori dhe gjuha popullore albania.docx
folklori dhe gjuha popullore albania.docx
 
Punim seminarik-Standardizimi i gjuhës shqipe
Punim seminarik-Standardizimi i gjuhës shqipePunim seminarik-Standardizimi i gjuhës shqipe
Punim seminarik-Standardizimi i gjuhës shqipe
 
Gramatika e gjuhes shqipe
Gramatika e gjuhes shqipeGramatika e gjuhes shqipe
Gramatika e gjuhes shqipe
 
Gramatika e gjuhes shqipe
Gramatika e gjuhes shqipeGramatika e gjuhes shqipe
Gramatika e gjuhes shqipe
 
Greqia, 695 fshatra shqiptare
Greqia, 695 fshatra shqiptareGreqia, 695 fshatra shqiptare
Greqia, 695 fshatra shqiptare
 
DIALEKTET DHE PËDORIMI I TYRE NË RAPORTIM PËR MEDIA.docx
DIALEKTET DHE PËDORIMI I  TYRE     NË RAPORTIM PËR MEDIA.docxDIALEKTET DHE PËDORIMI I  TYRE     NË RAPORTIM PËR MEDIA.docx
DIALEKTET DHE PËDORIMI I TYRE NË RAPORTIM PËR MEDIA.docx
 
Gjuha shqipe dhe huazimet
Gjuha shqipe dhe huazimetGjuha shqipe dhe huazimet
Gjuha shqipe dhe huazimet
 

More from Klevi Hoxha

Roli i Omega 3 dhe Omega 6 ne sistemin e qarkullimit te gjakut
Roli i Omega 3 dhe Omega 6 ne sistemin e qarkullimit te gjakutRoli i Omega 3 dhe Omega 6 ne sistemin e qarkullimit te gjakut
Roli i Omega 3 dhe Omega 6 ne sistemin e qarkullimit te gjakutKlevi Hoxha
 
Figura te shquara historike gjate viteve 1918-1945
Figura te shquara historike gjate viteve 1918-1945Figura te shquara historike gjate viteve 1918-1945
Figura te shquara historike gjate viteve 1918-1945Klevi Hoxha
 
Rajoni i Evropes Perendimore
Rajoni i Evropes PerendimoreRajoni i Evropes Perendimore
Rajoni i Evropes PerendimoreKlevi Hoxha
 
Figura te njohura te sportit ne Shqiperi dhe ne bote
Figura te njohura te sportit ne Shqiperi dhe ne boteFigura te njohura te sportit ne Shqiperi dhe ne bote
Figura te njohura te sportit ne Shqiperi dhe ne boteKlevi Hoxha
 
Veprimtaria e lumit
Veprimtaria e lumitVeprimtaria e lumit
Veprimtaria e lumitKlevi Hoxha
 
Teatri ne Shqiperi
Teatri ne ShqiperiTeatri ne Shqiperi
Teatri ne ShqiperiKlevi Hoxha
 
Kanceri,forme e rebelimit qelizor
Kanceri,forme e rebelimit qelizorKanceri,forme e rebelimit qelizor
Kanceri,forme e rebelimit qelizorKlevi Hoxha
 

More from Klevi Hoxha (10)

Roli i Omega 3 dhe Omega 6 ne sistemin e qarkullimit te gjakut
Roli i Omega 3 dhe Omega 6 ne sistemin e qarkullimit te gjakutRoli i Omega 3 dhe Omega 6 ne sistemin e qarkullimit te gjakut
Roli i Omega 3 dhe Omega 6 ne sistemin e qarkullimit te gjakut
 
Siguria rrugore
Siguria rrugoreSiguria rrugore
Siguria rrugore
 
Figura te shquara historike gjate viteve 1918-1945
Figura te shquara historike gjate viteve 1918-1945Figura te shquara historike gjate viteve 1918-1945
Figura te shquara historike gjate viteve 1918-1945
 
Rajoni i Evropes Perendimore
Rajoni i Evropes PerendimoreRajoni i Evropes Perendimore
Rajoni i Evropes Perendimore
 
Figura te njohura te sportit ne Shqiperi dhe ne bote
Figura te njohura te sportit ne Shqiperi dhe ne boteFigura te njohura te sportit ne Shqiperi dhe ne bote
Figura te njohura te sportit ne Shqiperi dhe ne bote
 
England
 England England
England
 
Veprimtaria e lumit
Veprimtaria e lumitVeprimtaria e lumit
Veprimtaria e lumit
 
Alkooli
Alkooli Alkooli
Alkooli
 
Teatri ne Shqiperi
Teatri ne ShqiperiTeatri ne Shqiperi
Teatri ne Shqiperi
 
Kanceri,forme e rebelimit qelizor
Kanceri,forme e rebelimit qelizorKanceri,forme e rebelimit qelizor
Kanceri,forme e rebelimit qelizor
 

Dialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyre

  • 2. PERMBAJTJA: • GJUHA SHQIPE • CFARE ESHTE DIALEKTI? • DIALEKTET E GJUHES SHQIPE • DIALEKTI TOSKE • DIALEKTI GEGE • VECORI TE GEGERISHTES • ROTACIZMI • PERDORIMI LETRAR • SHQIPJA STANDARDE DHE GEGERISHTJA • RENDESIA E DIALEKTEVE
  • 3. GJUHA SHQIPE • Gjuha shqipe është emri i përbashkët për gjuhën standarde të shqiptarëve dhe për dialektet e nëndialektet me të cilët flasin apo kanë folur shqiptarët. Është gjuha amtare e 2,765,610 njerëzve në Shqipëri, 1,644,865 në Kosovë , 507,989 në Maqedoni , 176,293 në Zvicër, rreth 66,000 në Turqi, 63,835 në Serbi , 32,671 në Mal të Zi , 23,820 në Kanada ,17,069 në Kroaci, rreth 10,000 në Rumani ,7,177 në Slloveni ,4,925 në Bosnjë dhe Hercegovinë,1,740 në Ukrainë e në vende të tjera si dhe ka rreth 100,000 folës të arbërishtes në Itali dhe rreth 50,000 në Greqi.
  • 4. Shqipja është gjuha zyrtare e Shqipërisë,si dhe një nga dy gjuhët zyrtare të Kosovës.Në Republikën e Maqedonisë shqipja është gjuhë zyrtare në komunat ku shqiptarët përbëjnë më shumë se 20% të popullsisë. Gjuha shqipe është në përdorim zyrtar në tre komuna në Mal të Zi (Ulqin, Plavë e Tuz), dhe tre në Serbi (Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë).
  • 5. • Shqipja, si gjuhë moderne, përfaqëson një degë më vete në familjen e gjuhëve indo-evropiane. Shkruhet me shkronja latine. Gjuha shqipe përfshin gjuhën standarde ose gjuhën e njësuar letrare shqipe, e cila u miratua në Kongresin e Drejtshkrimit të Shqipes në vitin 1972 në Tiranë, dhe të gjitha dialektet, nëndialektet e të folurat që fliten nga shqiptarët.Fjalori i shqipes ka disa huazime nga greqishtja e lashtë, si dhe nga latinishtja; huazimet pastaj vazhdojnë nga gjuhët sllavo-jugore, greqishtja dhe turqishtja, si dhe nga italishtja e frëngjishtja dhe gjuhët tjera. Aktualisht gjithnjë vijnë duke u shtuar huazimet nga anglishtja.
  • 6. CFARE ESHTE DIALEKTI? • Dialekti eshte nje variant i nje gjuhe,i cili perdoret nga nje pjese e popullsise se nje vendi,por qe kuptohet edhe nga folesit e tjere te kesaj gjuhe.Dialektet e nje gjuhe dallojne nga njeri-tjetri nga disa vecori leksikore,sintaksore ose zanore. • Ne pergjithesi dallojme dy lloje dialektesh: • -dialektet krahinore,qe studiohen nga dialektologjia • -dialektet shoqerore,qe studiohen nga socio-gjuhesia
  • 7. DIALEKTET E GJUHES SHQIPE • Gjuha shqipe ka dy dialekte kryesore: gegërishten dhe toskerishten.
  • 8. DIALEKTI TOSKE • Toskë ose toskërisht është njëri nga dy dialektet e gjuhës shqipe, që flitet në jug të Shqipërisë, në një pjesë të vogël të Maqedonisë, në Greqi dhe në Italinë jugore nga arbëreshët. Kufiri në mes të gegërishtes dhe toskërishtes është Lumi Shkumbin që përshkon Shqipërinë e Mesme nga lindja në perëndim. Toskërishtja në vetvete ka 3 nëndialekte, si toskërishtja veriore, labërishtja dhe çamërishtja.
  • 9. DIALEKTI GEGE • Dialekti gegë ose gegërishtja është njëri nga dy dialektet e gjuhës shqipe, që flitet nga shqiptarët gegë në veri të Shqipërisë, në Kosovë, në Maqedoni,në Turqi si dhe në Serbi dhe Mal të Zi. • Gegërishtja në vetvete ka 2 nëndialekte. Dy nendialektet e gegerishtes gjeografikisht ndahen te lumi i shkumbin. Gegerishtja veriore shtrihet ne te djathte te Matit: ne Mirdite, ne Puke, ne Lume, ne Has, ne Malesine e Gjakoves, ne Kosove, ne Maqedonin Veriperendimore, ne Dukagjin, ne Malesi te Madhe (ne te dy anet e kufirit), ne Shkoder e ne rrethinat e saj, ne krahinen e Krajes dhe te Ulqinit; ndersa gegerishtja jugore shtrihet ne te majte te Matit: ne zonat e Elbasanit, te Durresit, te Tiranes, te Krujes, te Matit, te Lures, te Peshkopise e te Maqedonise Perendimore, prej Dibre deri ne Shkup e Kumanove. "Kufiri natyror" në mes të gegërishtes dhe toskërishtes është Lumi Shkumbin në Shqipëri, që përshkon Shqipërinë e mesme nga lindja në perëndim. • Gegë është po ashtu klasifikim nënetnik i shqiptarëve dhe përfshin banorët e viseve mbi Shkumbin, cekur më lart, ose folësit e gegërishtes. Trojet e banuara nga gegët janë njohur historikisht si Gegëri, sidomos gjatë shek. XIX dhe kohës së Lidhjes së Prizrenit. Gegnishtja nuk zotëron status zyrtar si gjuhë e shkruar e gjuhës shqipe.
  • 10. VECORITE E GEGERISHTES • Paskajorja • Paskajorja – me + pjesorja e foljes (p.sh. me punue, me kallëzue). Kjo veçanti e gegërishtes përdoren në shumicën e gjuhës dhe zë vendin e mënyrës lidhore të gjuhës standarde në shumicën e rasteve. Mënyra lidhore që përdoret në standard lidhet me vetën dhe kohën (e tashme: p.sh. të punoj d.m.th. unë të punoj, të punosh d.m.th. ti të punosh etj., dhe e pakryer: të punoja, të punoje, etj.) ndërsa paskajorja e gegërishtes është gjithëpërfshirëse. • Shumë gjuhëtarë sot janë ithtarë të futjes së këtij lloji të paskajores në gjuhën standarde meqë një pjesë e madhe e shqiptarëve e përdorin në të folurën e përditshme. Këta gjuhëtare mendojnë se shqipja standarde do të ishte më e lehtë dhe me më shumë mundësi shprehëese e stilistike. Ky lloj i paskajores do të ofronte përkthime më adekuate në këtë rast: "To Be or Not To Be" (Shekspir: Hamleti, III-I). Shekspiri nuk thotë Ti, të jesh apo të mos jesh, por thotë, pa iu drejtuar asnjë vete, as të dytës, as të tretës: “Me qenë a mos me qenë” (ose në variante më të skajshme: "me kânë a mos ke kânë"). Ndërkaq, një përkthim i tipit "për të qenë apo për të mos qenë" nuk tingëllon shqip.
  • 11. • Foljet kalimtare dhe jokalimtare • Megjithëse veprore, në gegërishte, shumë folje, si “me ardhë/vij”, në të kaluarën dhe kohë të tjera të së shkuarës paraprihen nga folja “me qenë/jam”. P.sh. “Jam ardhë dje, po nuk t’gjeta aty”. Sidoqoftë, këto folje mund të zgjedhohen edhe si në standard me “kam” përpara, por modeli i mësipërm është shumë i përhapur në Kosovë. • Fjalori i pasur • Gegërishtja ka shumë fjalë që nuk përfshihen në fjalorin e gjuhës standarde. Disa shembuj: me nirthtë, me (i) mejt (p.sh. Më ka mejt krahu), kacurret (plot, me spicë), ani (e ngjashme me pra por jo saktësisht), etj. • Zanoret hundore • Zanoret hundore (â, ê, î, ô, ŷ, û) e bëjnë gegërishten më të vështirë për t'u mësuar si dialekt (për shqiptarët) ose gjuhë e dytë (për të huajt që mësojnë shqipen gegë). Njëherësh, theksimi i tyre është dallimi kryesor në theks prej toskërishtes, duke e bërë atë më të butë për veshin. Zanoret hundore zëvendësojnë thuajse plotësisht tingullin e theksuar "ë" që në gegërishte figuron si shkronjë për zgjatjen e zanores paraprijëse dhe shpesh quhet "e pa zâ" (e pa zë). Kur "ë"-ja shkon e patheksuar në toskërisht, në gegërisht ajo zgjat zanoret paraprake.
  • 12. ROTACIZMI • Kjo është një teori shumë e mbështetur nga studimet. Shihet, për shembull se rotacizmi “n” në “r” ka ndodhur e jo “r” në “n”, çka dëshmon se gegërishtja ka ruajtur më shumë elemente të shqipes së vjetër. Këtë e zbulojmë prej fjalëve latine si psh. “virgin-” që në gegërishte sot është “virgjin” dhe në toskërisht/standard “i/e virgjër”, “inimicus” e gjetur në gegërishte si “anmik” dhe e transformuar në toskërisht/standard si “armik”.
  • 13. PERDORIMI LETRAR • Dokumentet më të vjetra të shqipes janë shkruar në gegërishte. Këto përfshijnë "Formulën e pagëzimit" të Pal Engjëllit, "Mesharin" e Gjon Buzukut, "Çetën e profetëve" nga Pjetër Bogdani, veprat e Pjetër Budit, Frang Bardhit etj. Në gegërisht u shkruan edhe kryevepra të letërsisë shqiptare si "Lahuta e Malcís" e Gjergj Fishtës, si dhe u kodifikua Kanuni i Lekë Dukagjinit nga Shtjefën Gjeçovi. • Përveç se flitet nga shqiptarët gegë, gegërishtja ka qenë dialekt zyrtar në Shqipëri para Luftës së Dytë Botërore dhe në Kosovë deri më 1968. Shumë mërgimtarë shqiptarë gjatë diktaturës komuniste në Shqipëri kanë vazhduar ta përdorin gegërishten në letrat e tyre. Sot gegërishtja përkrahet si dialekt dhe përdoret aty-këtu nga botime të ndryshme në Shqipëri e në Kosovë. Përkrahësit e gegërishtes janë kryesisht letrarë nga Shkodra, Tirana dhe Prishtina.
  • 14. SHQIPJA STANDARDE DHE GEGERISHTJA • Shqipja standarde megjithëse mbështetet në dialektin toskë të zonës juglindore të Shqipërisë, ka në përbërjen e saj fjalë apo formime nga gegërishtja, pa të cilat nuk do të bëhej i mundur formimi i disa fjalëve. Disa nga shembujt janë fjalët meqenëse, humnerë dhe folja synoj. Fjala meqenëse vjen nga paskajorja me qenë e gegërishtes, dhe një formim i kësaj fjale duke u mbështetur vetëm në toskërisht do të ishte përtëjemse, fjalë e cila nuk shkon në gjuhën shqipe. Fjala humnerë vjen nga folja humb dhe fjala në erë, dhe gjuha standarde e ka formuar këtë fjalë nga format gegë hum (humb)+ nerë (nder). Edhe folja synoj vjen nga fjala syni: synoj=ia ve synin (gegërisht) dhe jo syroj siç mund të ishte nëse do të formohej nga toskërishtja e cila nuk e përmban këtë folje. Gjithashtu duhet përmendur tema "krye" me të cilën shqipja formon qindra fjalë, teksa me formën toske "kokë" formohen shumë fjalë. Kemi kryeshkamb, por nuk mund të themi kokëshkëmb; teksa forma kokëfortë e toskërishtes, jepet lehtë edhe në gegërisht, me kryefortë, etj.
  • 15. RENDESIA E DIALEKTEVE • Dialektet jane cilesuar si thesare te nje kombi.Ato e dallojne nje komb drejtpersedrejti.Nje individ,i cili eshte foles i dialektit gege,menjehere kuptohet qe jeton ne veri te Shqiperise.Perdorimi i tyre jo vetem i dallon individet e nje kombi nga nje komb tjeter,por luan edhe nje rol mjaft te rendesishem ne zgjerimin e gjuhes.