SlideShare a Scribd company logo

Ndikimi i kultures osmane ne Shqiperi

Ndiki i kultures osmane ne Shqiperi ne tradita zakone gjuhe gatim arkitekture

1 of 5
Download to read offline
PROJEKT
Lenda: Histori
Tema: Ndikimi I kultures osmane ne Shqiperi
gjate periudhes te sundimit osman.
Punoi: Flavio Habilaj
“Gjatë gjysmëmileniumit të sundimit osmannë trojet e tyre,
shqiptarët,në masë dhe në kushte shumë të vështira,mundën ta ruajnë
identitetin e tyre etnik, gjuhësor dhe kulturor si popull, në një kohë që
ata ende nuk ishin formuar si një komb i veçantë Konkretisht,kultura
Osmane ka gjurmët e veta në Shqipëri dhe kjo lidhet doemos me
historinë tonë. Duam apo nuk duam, ndikimet osmane kanë tashmë
pjesë në trashëgiminë tonë:në vlera, zakone, tradita, besime,në
kulturën materiale,në folklor,art, muzikë, veshje,arkitekturë dhe
mënyrajetese. Ndikimi osmannë Shqipëri është më i madh se çfarëdo
lloj ndikimi tjetër,për vetë faktin se Shqipëriaka qenë për 500 vjet,
pjesë e një mozaiku kulturor osman.Të mohoshkëtë ndikim do të thotë
të mohoshtrashëgiminë shqiptare,do të thotë të kultivoshnjë ideologji
ahistorike,gjë që është krejtësisht e gabuar.
Islami
Islamizmi la gjurmë në jetën zakonore të shqiptarëve, përmes ndërhyrjes së disa
nomeve të sherijatit. Por sherijati nuk u bë asnjëherë kod sundues zakonor i
shqiptarëve. Pranimi i islamit nga shqiptaret shpjegohet edhe me rolin qe do te
luante kjo fe per diferencimin e shqiptareve prej sllaveve (zona Kosoves) dhe
grekeve (zona Camerise) te cilet sidomos pas shekullit XVIII kishin filluar nje
politike asimiluese ndaj shqiptareve. Feja Islame ne Shqiperi eshte karakterizuar
kryesisht nga prezenca e shumices se muslimaneve sunite dhe pakices te urdherit
bektashij.
Arkitektura
Ne shekullin XVI-XII Në shek. XV-XVIII, në
territorin e Shqipërisë u zhvilluan gjini të
ndryshme të arkitekturës, duke filluar që nga
ndërtimet me karakter mbrojtës, ndërtimet
shoqërore dhe ato të kultit islam, arkitektura
kishtare postbizantine dhe së fundi banesat
popullore. Në shek. XVI kishte përfunduar
ndërtimi i sistemit të fortifikimit nga ana e
turqve dhe ishin ngritur një sërë qendrash të
reja administrative. Ndërtimi i fortesave
vazhdoi në ato zona ku kishte trazira,
kryesisht në afërsi të bregdetit. Në dhjetëvjeçarët e parë të shek. XVI u ndërtua një
sisem fortifikimi pranë detit Jon, ndërsa në vitin 1574 kështjella e Ishmit në veri të
Durrësit. Kështjellat osmane të kësaj periudhe në përgjithësi nuk u përgjigjeshin
kërkesave të kohës; në kushtet e përdorimit në stil të gjerë të armës së artilerisë, ato
ishin ndërtuar për të përmbushur detyra lokale përballë një armiku të paarmatosur.
Por duke filluar që nga vitet e fundit të shek. XV kristalizohet një arkitekturë e
mirëfilltë në ndërtimin e xhamive. Nga ana tipologjike ato mund të ndahen në dy
grupe të mëdha. Ato të tipit me çati druri (Berat, Elbasan, Gjirokastër) dhe të tipit
sallë me kupolë, shembulli i parë i të cilave është xhamia e Mirahorit në Korçë e
ndërtuar në vitin 1494. Pothuajse të gjitha xhamitë kanë qenë pajisur me portikë.
Fillimisht portikët ndërtoheshin me mure guri të mbuluara me qemere e kupola, si
në xhaminë e Mirahorit (Korçë), sipas modeleve të xhamive të Stambollit. Por gjatë
shek. XVII e sidomos në shek. XVIIIXIX përdoren gjithnjë e më shumë hajatet me
strukturë druri që zinin sipërfaqe të mëdha (Kavajë, Berat, Tiranë). Hapësira e
brendshme e xhamive ishte me shumë dritë, muret dhe kupolat ishin shpesh të
mbuluara me piktura murale.
Gjuha
Për pesë shekuj me radhë turqishtja ka lënë gjurmë të thella në të gjitha gjuhët e Ballkanit,
veçmas në shqipen. Ajo në shqipen ka prekur në shumë fusha të jetës sidomos në fjalësin
(leksikun) e saj. Vetëm te – Fjalori i gjuhës shqipe, Tiranë,2006 gjenden me qinda huazime nga
turqishtja. Për shtrirjen e turqizmave në shqipet prof. Çabej ka pasë shtuar: “ Me një fjalë,
ndikimi i turqishtes ka rrokur gjithë jetën qytetare. Avash edhe e përsëritur – avash-avash. Kjo
nga turqishtja -yavas- .Me formën javash e përdorin pothuajse të gjitha të folmet popullore po
kështu edhe turqishtja e Prizrenit. Forma – avash – depërtoi në Kosovë nga Shqipëria. Shqipja e
ka të vetën ngadalë. Edhe fjala – kapak – e turqishtes ka lëshuar rrënjë si në të shkruar ashtu
edhe në të folur. E ka Fjalori i shqipes, ky i sotmi, ndërsa fjalën e burimit shqip – mëshelës- të
Fjalorit të 1954, e hoqi dikush, sigurisht pse ishte e shqipes.Në Drume të Hotit kapakut i thuhet –
pshils – kjo nga folja – mëshel, gjithandej pshel. Edhe çerdhja e fjalëve të burimit turk – bojë –(
kjo nga turq- boy), bojatis dhe bojaxhi ( kjo nga turq- boyaci), të cilat i ka Fjalori i shqipes kanë
përdorim të gjerë në të folmet popullore besa edhe në shkrimet tona, veçmas në Shqipëri.
Simotrat e këtyre i ka pasur shqipja qëmoti, si: ngjyrë, ngjyj e ngjyros, të ngjyrosun-ngjyrosje, i,e
ngjyrosur etj.. Keto jane vetem disa nga qindra fjalet turke qe gjenden ne fjalorin tone te
perditshem.
Kuzhina
Nje tjeter aspekt i ndikimit turk ne kulturen shqiptare eshte edhe menyra e te
gatuarit. Ja disa ushqime karakteristike turke qe bejne pjese edhe ne kuzhinen tone:
Hallva - eshte nje embelsire tipike turke e cila mund te realizohet fare thjesht ne
shtepi. Egzistojne tre lloje te ndryshme hallvash ne Turqi: hallve me tahini (gjalp
susami) e cila zakonisht blihet e gatshme, hallve me miell gruri dhe hallve me irmik
(lloj miell gruri me i trashe dhe me i forte se mielli i zakonshem) te cilat pregatiten
vecanerisht ne ditet fetare. Ashurja – nje embwlsire turke me grure, mjaft e
preferuar ne kuzhinen shqiptare. Ekziston nje histori, qe kur barka e Noes u ndal per
te pushtuar malin Arafat ne verilindje te Turqisw, familja e tij festoi me nje pjate te
vecante. Duke qene se rezervat ushqimore ishin drejt fundit, ato qe kishin mbetur
(grure,fruta te thata) u bashkuan per te formuar ate qe sot ne e quajme ashure.
Tradicionalisht, ne vendin tone, kjo recete pergatitet per Diten e Ashures ose per
festwn e Bektashinjve. Kadaif me arra – nje embelsire turke shume e preferuar te
shqiptarwt vecanerisht ne dite festash. Sheqerpare – embelsira me origjinw turke
shume te vleresuara ne vendin tone. Bakllavaja – nje embelsireme origjinw turke
jashte mase e perdorur ne Shqiperi, ku gatuhet pothuajse ne te gjitha rastet e
vecanta dhe festat. Keto ishin vetem disa nga recetat turke te integruara ne kuzhinen
shqiptare, por ka edhe shume te tjera, sic eshte Imam bajalldi, e cila njihet kryesisht
vetem ne pjesen veriore te Shqiperise.
Veshje
Një vështrim më i afërt i modeleve
tradicionale shqiptare portretizon
shpirtin otoman, që është një
pjesë integrale e kulturës së
Shqipërisë. Stilimet janë rezultat i
një procesi të gjatë dhe të
lodhshëm dhe çdo stil ka një
kuptim më vete. Shqiptarët njihen
për besnikërinë e tyre ndaj
traditave. Ndaj, fustanet
tradicionale janë ende në
përdorim, veçanërisht në
ceremoni dasmash.
Fustanet tradicionale
konsiderohet të jenë një pjesë e rëndësishme e trashëgimisë kulturore, por në vend
nuk ka një kulturë homogjene të veshjeve. Shqipëria e veriut, e jugut dhe e mesme
kanë mënyra të ndryshme të të veshurit. Fustanet tradicionale shqiptare janë të
zbukuruar me simbole kombëtare dhe fetare. Veçanërisht, në Shqipërinë qendrore
dhe veriore, stilet otomane mbizotërojnë stilet tradicionale në qytete si Shkodra,
Berati, Tirana, Elbasani dhe Kruja.

Recommended

Ndikimi i kultures osmane ne kulturen shqiptare
Ndikimi i kultures osmane ne kulturen shqiptareNdikimi i kultures osmane ne kulturen shqiptare
Ndikimi i kultures osmane ne kulturen shqiptareExhitah Vasija
 
Shqiperia- pasurite kulturore dhe turistike dhe ndikimi i tyre ne zhvillimin ...
Shqiperia- pasurite kulturore dhe turistike dhe ndikimi i tyre ne zhvillimin ...Shqiperia- pasurite kulturore dhe turistike dhe ndikimi i tyre ne zhvillimin ...
Shqiperia- pasurite kulturore dhe turistike dhe ndikimi i tyre ne zhvillimin ...Liil Otr
 
Prodhimi i energjise
Prodhimi i energjiseProdhimi i energjise
Prodhimi i energjiseroberto1723
 
Zbatimet e elektricitetit ne jeten e perditshme dhe Aparatet matese te elektr...
Zbatimet e elektricitetit ne jeten e perditshme dhe Aparatet matese te elektr...Zbatimet e elektricitetit ne jeten e perditshme dhe Aparatet matese te elektr...
Zbatimet e elektricitetit ne jeten e perditshme dhe Aparatet matese te elektr...Edward Newgate
 
Traditat dhe Zakonet shqiptare te paqyruara ne krijimtarine popullore
Traditat dhe Zakonet  shqiptare te paqyruara ne krijimtarine popullore Traditat dhe Zakonet  shqiptare te paqyruara ne krijimtarine popullore
Traditat dhe Zakonet shqiptare te paqyruara ne krijimtarine popullore Mirsad
 
matematika projekt
matematika projektmatematika projekt
matematika projektFacebook
 
Projekt biologjie:Ushqimi dhe shendeti.
Projekt biologjie:Ushqimi dhe shendeti.Projekt biologjie:Ushqimi dhe shendeti.
Projekt biologjie:Ushqimi dhe shendeti.enerisaloti
 
pse eshte e domosdoshme kursimi i energjise elektrike
pse eshte e domosdoshme kursimi i energjise elektrikepse eshte e domosdoshme kursimi i energjise elektrike
pse eshte e domosdoshme kursimi i energjise elektrikekoralda
 

More Related Content

What's hot

Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat Shqipetare
Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat ShqipetareTrashegimia natyrore e kulturore ne trevat Shqipetare
Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat ShqipetareKe Keiss
 
Shqiperia e mesme
Shqiperia e mesmeShqiperia e mesme
Shqiperia e mesmeArlinda
 
Rajonet e Europes
Rajonet e EuropesRajonet e Europes
Rajonet e EuropesKejti Cela
 
Lexim Jashtë klase: "Prici i vogel"
Lexim Jashtë klase:   "Prici i vogel"Lexim Jashtë klase:   "Prici i vogel"
Lexim Jashtë klase: "Prici i vogel"#MesueseAurela Elezaj
 
Rajoni Jugor i Republikes se Shqiperis (Analiz)
Rajoni Jugor i Republikes se Shqiperis (Analiz)Rajoni Jugor i Republikes se Shqiperis (Analiz)
Rajoni Jugor i Republikes se Shqiperis (Analiz)Denisa Caushi
 
Te ushqyerit shendetshem
Te ushqyerit shendetshemTe ushqyerit shendetshem
Te ushqyerit shendetshemDarla Evangjeli
 
Filozofia gjate shekullit XVII
Filozofia gjate shekullit XVIIFilozofia gjate shekullit XVII
Filozofia gjate shekullit XVIIDenisa Caushi
 
traditat dhe zakonet shkodrane
traditat dhe zakonet shkodranetraditat dhe zakonet shkodrane
traditat dhe zakonet shkodraneEva Kajushi
 
Projekt Kimi - Burime te hidrokarbureve ne Shqiperi
Projekt Kimi - Burime te hidrokarbureve ne ShqiperiProjekt Kimi - Burime te hidrokarbureve ne Shqiperi
Projekt Kimi - Burime te hidrokarbureve ne ShqiperiMarinela Abedini
 
Historia e skënderbeut
Historia e skënderbeutHistoria e skënderbeut
Historia e skënderbeutenis vladi
 
Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.
Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.
Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.ronela hasanaj
 
Hekuri ,elementi kimik me vlere...
Hekuri ,elementi kimik me vlere...Hekuri ,elementi kimik me vlere...
Hekuri ,elementi kimik me vlere...Xhesiana Muka
 
Projekt Gjeografi - Turizmi ne Jug te Shqiperis
Projekt Gjeografi - Turizmi ne Jug te ShqiperisProjekt Gjeografi - Turizmi ne Jug te Shqiperis
Projekt Gjeografi - Turizmi ne Jug te ShqiperisMarinela Abedini
 
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriutroli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriutmikaela basha
 

What's hot (20)

Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat Shqipetare
Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat ShqipetareTrashegimia natyrore e kulturore ne trevat Shqipetare
Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat Shqipetare
 
Gazeta e shkolles
Gazeta e shkollesGazeta e shkolles
Gazeta e shkolles
 
Shqiperia e mesme
Shqiperia e mesmeShqiperia e mesme
Shqiperia e mesme
 
Rajonet e Europes
Rajonet e EuropesRajonet e Europes
Rajonet e Europes
 
PROJEKT : SKENDERBEU
PROJEKT : SKENDERBEU PROJEKT : SKENDERBEU
PROJEKT : SKENDERBEU
 
Lexim Jashtë klase: "Prici i vogel"
Lexim Jashtë klase:   "Prici i vogel"Lexim Jashtë klase:   "Prici i vogel"
Lexim Jashtë klase: "Prici i vogel"
 
Monarket e ndricuar
Monarket e ndricuarMonarket e ndricuar
Monarket e ndricuar
 
Panelet diellore
Panelet diellorePanelet diellore
Panelet diellore
 
Rajoni Jugor i Republikes se Shqiperis (Analiz)
Rajoni Jugor i Republikes se Shqiperis (Analiz)Rajoni Jugor i Republikes se Shqiperis (Analiz)
Rajoni Jugor i Republikes se Shqiperis (Analiz)
 
Mjedisi dhe njeriu
Mjedisi dhe njeriuMjedisi dhe njeriu
Mjedisi dhe njeriu
 
Te ushqyerit shendetshem
Te ushqyerit shendetshemTe ushqyerit shendetshem
Te ushqyerit shendetshem
 
Filozofia gjate shekullit XVII
Filozofia gjate shekullit XVIIFilozofia gjate shekullit XVII
Filozofia gjate shekullit XVII
 
traditat dhe zakonet shkodrane
traditat dhe zakonet shkodranetraditat dhe zakonet shkodrane
traditat dhe zakonet shkodrane
 
Projekt Kimi - Burime te hidrokarbureve ne Shqiperi
Projekt Kimi - Burime te hidrokarbureve ne ShqiperiProjekt Kimi - Burime te hidrokarbureve ne Shqiperi
Projekt Kimi - Burime te hidrokarbureve ne Shqiperi
 
Uji eshte jete
Uji eshte jeteUji eshte jete
Uji eshte jete
 
Historia e skënderbeut
Historia e skënderbeutHistoria e skënderbeut
Historia e skënderbeut
 
Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.
Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.
Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.
 
Hekuri ,elementi kimik me vlere...
Hekuri ,elementi kimik me vlere...Hekuri ,elementi kimik me vlere...
Hekuri ,elementi kimik me vlere...
 
Projekt Gjeografi - Turizmi ne Jug te Shqiperis
Projekt Gjeografi - Turizmi ne Jug te ShqiperisProjekt Gjeografi - Turizmi ne Jug te Shqiperis
Projekt Gjeografi - Turizmi ne Jug te Shqiperis
 
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriutroli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
 

Similar to Ndikimi i kultures osmane ne Shqiperi

Fillesat e arsimit shqiptar
Fillesat e arsimit shqiptarFillesat e arsimit shqiptar
Fillesat e arsimit shqiptarENKELEDA SINJARI
 
Festivali yne popullor
Festivali yne popullorFestivali yne popullor
Festivali yne popullorKlarisa Klara
 
rrugetimi i shqiperise ne be
rrugetimi i shqiperise  ne berrugetimi i shqiperise  ne be
rrugetimi i shqiperise ne beklerina
 
Guide turistike kukes
Guide turistike kukesGuide turistike kukes
Guide turistike kukesGenti Germizi
 
Greqia, 695 fshatra shqiptare
Greqia, 695 fshatra shqiptareGreqia, 695 fshatra shqiptare
Greqia, 695 fshatra shqiptareBajram Osmani
 
Albanian Touristic Guide by SADIONA ABAZAJ
Albanian Touristic Guide by SADIONA ABAZAJAlbanian Touristic Guide by SADIONA ABAZAJ
Albanian Touristic Guide by SADIONA ABAZAJSadiona Abazaj
 
Presentation 4.pptx
Presentation 4.pptxPresentation 4.pptx
Presentation 4.pptxYoungGamer2
 
folklori dhe gjuha popullore albania.docx
folklori dhe gjuha popullore albania.docxfolklori dhe gjuha popullore albania.docx
folklori dhe gjuha popullore albania.docxglodjolaluli
 
Dialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyre
Dialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyreDialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyre
Dialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyreKlevi Hoxha
 
Prejardheja e shiptarve
Prejardheja e shiptarvePrejardheja e shiptarve
Prejardheja e shiptarveJURIST
 
pershkrimi i vendit te origjines (elbasani)
pershkrimi i vendit te origjines (elbasani)pershkrimi i vendit te origjines (elbasani)
pershkrimi i vendit te origjines (elbasani)Dajana Gjini
 
64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilika
64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilika64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilika
64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilikaEduart Mucaj
 
Si do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJ
Si do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJSi do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJ
Si do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJSadiona Abazaj
 

Similar to Ndikimi i kultures osmane ne Shqiperi (20)

Projekt histori
Projekt historiProjekt histori
Projekt histori
 
Fillesat e arsimit shqiptar
Fillesat e arsimit shqiptarFillesat e arsimit shqiptar
Fillesat e arsimit shqiptar
 
Projekt
ProjektProjekt
Projekt
 
Letersi
LetersiLetersi
Letersi
 
Muzika
MuzikaMuzika
Muzika
 
Arte pawer-point
Arte pawer-pointArte pawer-point
Arte pawer-point
 
Festivali yne popullor
Festivali yne popullorFestivali yne popullor
Festivali yne popullor
 
rrugetimi i shqiperise ne be
rrugetimi i shqiperise  ne berrugetimi i shqiperise  ne be
rrugetimi i shqiperise ne be
 
Guide turistike kukes
Guide turistike kukesGuide turistike kukes
Guide turistike kukes
 
Greqia, 695 fshatra shqiptare
Greqia, 695 fshatra shqiptareGreqia, 695 fshatra shqiptare
Greqia, 695 fshatra shqiptare
 
Albanian Touristic Guide by SADIONA ABAZAJ
Albanian Touristic Guide by SADIONA ABAZAJAlbanian Touristic Guide by SADIONA ABAZAJ
Albanian Touristic Guide by SADIONA ABAZAJ
 
Presentation 4.pptx
Presentation 4.pptxPresentation 4.pptx
Presentation 4.pptx
 
folklori dhe gjuha popullore albania.docx
folklori dhe gjuha popullore albania.docxfolklori dhe gjuha popullore albania.docx
folklori dhe gjuha popullore albania.docx
 
Dialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyre
Dialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyreDialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyre
Dialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyre
 
Prejardheja e shiptarve
Prejardheja e shiptarvePrejardheja e shiptarve
Prejardheja e shiptarve
 
pershkrimi i vendit te origjines (elbasani)
pershkrimi i vendit te origjines (elbasani)pershkrimi i vendit te origjines (elbasani)
pershkrimi i vendit te origjines (elbasani)
 
Flamuri,shqiptar
Flamuri,shqiptarFlamuri,shqiptar
Flamuri,shqiptar
 
Elsie
ElsieElsie
Elsie
 
64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilika
64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilika64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilika
64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilika
 
Si do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJ
Si do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJSi do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJ
Si do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJ
 

Ndikimi i kultures osmane ne Shqiperi

  • 1. PROJEKT Lenda: Histori Tema: Ndikimi I kultures osmane ne Shqiperi gjate periudhes te sundimit osman. Punoi: Flavio Habilaj
  • 2. “Gjatë gjysmëmileniumit të sundimit osmannë trojet e tyre, shqiptarët,në masë dhe në kushte shumë të vështira,mundën ta ruajnë identitetin e tyre etnik, gjuhësor dhe kulturor si popull, në një kohë që ata ende nuk ishin formuar si një komb i veçantë Konkretisht,kultura Osmane ka gjurmët e veta në Shqipëri dhe kjo lidhet doemos me historinë tonë. Duam apo nuk duam, ndikimet osmane kanë tashmë pjesë në trashëgiminë tonë:në vlera, zakone, tradita, besime,në kulturën materiale,në folklor,art, muzikë, veshje,arkitekturë dhe mënyrajetese. Ndikimi osmannë Shqipëri është më i madh se çfarëdo lloj ndikimi tjetër,për vetë faktin se Shqipëriaka qenë për 500 vjet, pjesë e një mozaiku kulturor osman.Të mohoshkëtë ndikim do të thotë të mohoshtrashëgiminë shqiptare,do të thotë të kultivoshnjë ideologji ahistorike,gjë që është krejtësisht e gabuar. Islami Islamizmi la gjurmë në jetën zakonore të shqiptarëve, përmes ndërhyrjes së disa nomeve të sherijatit. Por sherijati nuk u bë asnjëherë kod sundues zakonor i shqiptarëve. Pranimi i islamit nga shqiptaret shpjegohet edhe me rolin qe do te luante kjo fe per diferencimin e shqiptareve prej sllaveve (zona Kosoves) dhe grekeve (zona Camerise) te cilet sidomos pas shekullit XVIII kishin filluar nje politike asimiluese ndaj shqiptareve. Feja Islame ne Shqiperi eshte karakterizuar kryesisht nga prezenca e shumices se muslimaneve sunite dhe pakices te urdherit bektashij. Arkitektura Ne shekullin XVI-XII Në shek. XV-XVIII, në territorin e Shqipërisë u zhvilluan gjini të ndryshme të arkitekturës, duke filluar që nga ndërtimet me karakter mbrojtës, ndërtimet shoqërore dhe ato të kultit islam, arkitektura kishtare postbizantine dhe së fundi banesat popullore. Në shek. XVI kishte përfunduar ndërtimi i sistemit të fortifikimit nga ana e turqve dhe ishin ngritur një sërë qendrash të reja administrative. Ndërtimi i fortesave vazhdoi në ato zona ku kishte trazira,
  • 3. kryesisht në afërsi të bregdetit. Në dhjetëvjeçarët e parë të shek. XVI u ndërtua një sisem fortifikimi pranë detit Jon, ndërsa në vitin 1574 kështjella e Ishmit në veri të Durrësit. Kështjellat osmane të kësaj periudhe në përgjithësi nuk u përgjigjeshin kërkesave të kohës; në kushtet e përdorimit në stil të gjerë të armës së artilerisë, ato ishin ndërtuar për të përmbushur detyra lokale përballë një armiku të paarmatosur. Por duke filluar që nga vitet e fundit të shek. XV kristalizohet një arkitekturë e mirëfilltë në ndërtimin e xhamive. Nga ana tipologjike ato mund të ndahen në dy grupe të mëdha. Ato të tipit me çati druri (Berat, Elbasan, Gjirokastër) dhe të tipit sallë me kupolë, shembulli i parë i të cilave është xhamia e Mirahorit në Korçë e ndërtuar në vitin 1494. Pothuajse të gjitha xhamitë kanë qenë pajisur me portikë. Fillimisht portikët ndërtoheshin me mure guri të mbuluara me qemere e kupola, si në xhaminë e Mirahorit (Korçë), sipas modeleve të xhamive të Stambollit. Por gjatë shek. XVII e sidomos në shek. XVIIIXIX përdoren gjithnjë e më shumë hajatet me strukturë druri që zinin sipërfaqe të mëdha (Kavajë, Berat, Tiranë). Hapësira e brendshme e xhamive ishte me shumë dritë, muret dhe kupolat ishin shpesh të mbuluara me piktura murale. Gjuha Për pesë shekuj me radhë turqishtja ka lënë gjurmë të thella në të gjitha gjuhët e Ballkanit, veçmas në shqipen. Ajo në shqipen ka prekur në shumë fusha të jetës sidomos në fjalësin (leksikun) e saj. Vetëm te – Fjalori i gjuhës shqipe, Tiranë,2006 gjenden me qinda huazime nga turqishtja. Për shtrirjen e turqizmave në shqipet prof. Çabej ka pasë shtuar: “ Me një fjalë, ndikimi i turqishtes ka rrokur gjithë jetën qytetare. Avash edhe e përsëritur – avash-avash. Kjo nga turqishtja -yavas- .Me formën javash e përdorin pothuajse të gjitha të folmet popullore po kështu edhe turqishtja e Prizrenit. Forma – avash – depërtoi në Kosovë nga Shqipëria. Shqipja e ka të vetën ngadalë. Edhe fjala – kapak – e turqishtes ka lëshuar rrënjë si në të shkruar ashtu edhe në të folur. E ka Fjalori i shqipes, ky i sotmi, ndërsa fjalën e burimit shqip – mëshelës- të Fjalorit të 1954, e hoqi dikush, sigurisht pse ishte e shqipes.Në Drume të Hotit kapakut i thuhet – pshils – kjo nga folja – mëshel, gjithandej pshel. Edhe çerdhja e fjalëve të burimit turk – bojë –( kjo nga turq- boy), bojatis dhe bojaxhi ( kjo nga turq- boyaci), të cilat i ka Fjalori i shqipes kanë përdorim të gjerë në të folmet popullore besa edhe në shkrimet tona, veçmas në Shqipëri. Simotrat e këtyre i ka pasur shqipja qëmoti, si: ngjyrë, ngjyj e ngjyros, të ngjyrosun-ngjyrosje, i,e ngjyrosur etj.. Keto jane vetem disa nga qindra fjalet turke qe gjenden ne fjalorin tone te perditshem.
  • 4. Kuzhina Nje tjeter aspekt i ndikimit turk ne kulturen shqiptare eshte edhe menyra e te gatuarit. Ja disa ushqime karakteristike turke qe bejne pjese edhe ne kuzhinen tone: Hallva - eshte nje embelsire tipike turke e cila mund te realizohet fare thjesht ne shtepi. Egzistojne tre lloje te ndryshme hallvash ne Turqi: hallve me tahini (gjalp susami) e cila zakonisht blihet e gatshme, hallve me miell gruri dhe hallve me irmik (lloj miell gruri me i trashe dhe me i forte se mielli i zakonshem) te cilat pregatiten vecanerisht ne ditet fetare. Ashurja – nje embwlsire turke me grure, mjaft e preferuar ne kuzhinen shqiptare. Ekziston nje histori, qe kur barka e Noes u ndal per te pushtuar malin Arafat ne verilindje te Turqisw, familja e tij festoi me nje pjate te vecante. Duke qene se rezervat ushqimore ishin drejt fundit, ato qe kishin mbetur (grure,fruta te thata) u bashkuan per te formuar ate qe sot ne e quajme ashure. Tradicionalisht, ne vendin tone, kjo recete pergatitet per Diten e Ashures ose per festwn e Bektashinjve. Kadaif me arra – nje embelsire turke shume e preferuar te shqiptarwt vecanerisht ne dite festash. Sheqerpare – embelsira me origjinw turke shume te vleresuara ne vendin tone. Bakllavaja – nje embelsireme origjinw turke jashte mase e perdorur ne Shqiperi, ku gatuhet pothuajse ne te gjitha rastet e vecanta dhe festat. Keto ishin vetem disa nga recetat turke te integruara ne kuzhinen shqiptare, por ka edhe shume te tjera, sic eshte Imam bajalldi, e cila njihet kryesisht vetem ne pjesen veriore te Shqiperise.
  • 5. Veshje Një vështrim më i afërt i modeleve tradicionale shqiptare portretizon shpirtin otoman, që është një pjesë integrale e kulturës së Shqipërisë. Stilimet janë rezultat i një procesi të gjatë dhe të lodhshëm dhe çdo stil ka një kuptim më vete. Shqiptarët njihen për besnikërinë e tyre ndaj traditave. Ndaj, fustanet tradicionale janë ende në përdorim, veçanërisht në ceremoni dasmash. Fustanet tradicionale konsiderohet të jenë një pjesë e rëndësishme e trashëgimisë kulturore, por në vend nuk ka një kulturë homogjene të veshjeve. Shqipëria e veriut, e jugut dhe e mesme kanë mënyra të ndryshme të të veshurit. Fustanet tradicionale shqiptare janë të zbukuruar me simbole kombëtare dhe fetare. Veçanërisht, në Shqipërinë qendrore dhe veriore, stilet otomane mbizotërojnë stilet tradicionale në qytete si Shkodra, Berati, Tirana, Elbasani dhe Kruja.