SlideShare a Scribd company logo

Dialektet e shqipes

Dialektet e shqipes

1 of 3
Download to read offline
𝑃𝑢𝑛𝑜𝑖 ∶ 𝐾𝑙𝑎𝑟𝑖𝑠𝑎 𝐾𝑎𝑟𝑎𝑏𝑜𝑗𝑎 𝐾𝑙𝑎𝑠𝑎 ∶ 𝑉𝐼𝐼 𝐴
Gjuha shqipe është gjuhë indoevropiane që
flitet në Shqipëri, Kosovë, Republikën e
Maqedonisë,Serbine jugore dhe nga
shqiptarët etnikë në pjesë të tjera të
Ballkanit jugor.Gjuha shqipe flitet gjithashtu
edhe përgjatë bregdetit lindor të Italisë dhe
në Sicili, në jug të Greqisë si dhe në
Gjermani, Suedi, Shtetet e Bashkuara,
Kanada, Ukrainë dhe Belgjikë. Shqipja është
një ndër gjuhët moderne që përfaqëson një
degë më vete në familjen e gjuhëve
indoevropiane.
Dialektet : Dy dialektet kryesore të gjuhës shqipe janë Gegë në veri dhe Toskë në jug, të
ndara afërsisht nga Lumi Shkumbin. Gegërishtja dhe Toskërishtja janë degëzuar për së
paku një mijëvjeçar , dhe format e tyre më pak ekstreme janë ndërsjellash të
kuptueshme. Gegërishtja ka nën-variantet më të dallueshme, prerjet të cilat janë lloje
më veriore dhe lindore, që përfshinë ato të qyteteve të Shkodrës, rajonin e Ish
Republikës Jugosllave të Maqedonisë verilindore, Kosovën, Malin e Zi, Serbinë, dhe
fshatin e izoluar Arbanasi të bregut të Kroacisë, Dalmacisë. “Arbanasi” i themeluar në
fillimin e shekullin XVIII nga refugjatët nga rajoni rreth qytetit bregdetar të Malit të Zi,
Tivarit, ka rreth 2.000 folës të gjuhës shqipe.
Të gjitha dialektet e folura shqipe në enklavat italiane dhe greke janë variantet e
toskërishtes dhe duket se janë të lidhura më së afërmi me dialektin e Çamërisë dhe te
Bregdetit në jugun e Shqipërisë. Disa dialekte të largëta dhe të izoluara të origjinës
jugore të Toskërishtes fliten në Bulgari dhe Trakinë Turke por nuk ka te dhëna të sakta.
Gjuha ende përdoret në Madritsa, Bulgari, në kufirin afër Edirnesë, dhe në përfundim të
këtij fshati që po mbijeton në Mandres, afër Kilkis në Greqi, që daton nga Lufta
Ballkanike. Një enklavë Toskërisht afër Melitopolit në Ukrainë shfaqet vendosja e
fundme nga Bullgaria.
Veçanti të gegërishtes :
Paskajorja : Paskajorja – me + pjesorja e foljes (p.sh. me punue, me kallëzue). Kjo
veçanti e gegërishtes përdoren në shumicën e gjuhës dhe zë vendin e mënyrës lidhore të
gjuhës standarde në shumicën e rasteve. Mënyra lidhore që përdoret në standard lidhet
me vetën dhe kohën e tashme dhe e pakryer , ndërsa paskajorja e gegërishtes është
gjithëpërfshirëse.Shumë gjuhëtarë sot janë ithtarë të futjes së këtij lloji të paskajores në
gjuhën standarde meqë një pjesë e madhe e shqiptarëve e përdorin në të folurën e
përditshme. Këta gjuhëtare mendojnë se shqipja standarde do të ishte më e lehtë dhe
me më shumë mundësi shprehëese e stilistike.
Fjalori i pasur : Gegërishtja ka shumë fjalë që nuk përfshihen në fjalorin e gjuhës
standarde. Disa shembuj: me nirthtë, me (i) mejt (p.sh. Më ka mejt krahu), kacurret
(plot, me spicë), ani (e ngjashme me pra por jo saktësisht), etj.
𝑃𝑢𝑛𝑜𝑖 ∶ 𝐾𝑙𝑎𝑟𝑖𝑠𝑎 𝐾𝑎𝑟𝑎𝑏𝑜𝑗𝑎 𝐾𝑙𝑎𝑠𝑎 ∶ 𝑉𝐼𝐼 𝐴
Zanoret hundore : Zanoret hundore (â, ê, î, ô, ŷ, û) e bëjnë gegërishten më të vështirë
për t'u mësuar si dialekt (për shqiptarët) ose gjuhë e dytë (për të huajt që mësojnë
shqipen gegë). Njëherësh, theksimi i tyre është dallimi kryesor në theks prej
toskërishtes, duke e bërë atë më të butë për veshin. Zanoret hundore zëvendësojnë
thuajse plotësisht tingullin e theksuar "ë" që në gegërishte figuron si shkronjë për
zgjatjen e zanores paraprijëse dhe shpesh quhet "e pa zâ" (e pa zë). Kur "ë"-ja shkon e
patheksuar në toskërisht, në gegërisht ajo zgjat zanoret paraprake.
Rotacizmi : Kjo është një teori shumë e mbështetur nga studimet. Shihet, për shembull
se rotacizmi “n” në “r” ka ndodhur e jo “r” në “n”, çka dëshmon se gegërishtja ka ruajtur
më shumë elemente të shqipes së vjetër. Këtë e zbulojmë prej fjalëve latine si psh.
“virgin-” që në gegërishte sot është “virgjin” dhe në toskërisht/standard “i/e virgjër”,
“inimicus” e gjetur në gegërishte si “anmik” dhe e transformuar në toskërisht/standard
si “armik”.
Përdorimi letrar : Dokumentet më të vjetra të shqipes janë shkruar në gegërishte. Këto
përfshijnë "Formulën e pagëzimit" të Pal Engjëllit, "Mesharin" e Gjon Buzukut, "Çetën e
profetëve" nga Pjetër Bogdani, veprat e Pjetër Budit, Frang Bardhit etj. Në gegërisht u
shkruan edhe kryevepra të letërsisë shqiptare si "Lahuta e Malcís" e Gjergj Fishtës, si
dhe u kodifikua Kanuni i Lekë Dukagjinit nga Shtjefën Gjeçovi.Përveç se flitet nga
shqiptarët gegë, gegërishtja ka qenë dialekt zyrtar në Shqipëri para Luftës së II Botërore
dhe në Kosovë deri më 1968 . Shumë mërgimtarë shqiptarë gjatë diktaturës komuniste
në Shqipëri kanë vazhduar ta përdorin gegërishten në letrat e tyre. Sot gegërishtja
përkrahet si dialekt dhe përdoret aty-këtu nga botime të ndryshme në Shqipëri e në
Kosovë. Përkrahësit e gegërishtes janë kryesisht letrarë nga Shkodra , Tirana dhe
Prishtina.
Shqipja standarde dhe gegërishtja : Shqipja standarde megjithëse mbështetet në
dialektin toskë të zonës juglindore të Shqipërisë, ka në përbërjen e saj fjalë apo formime
nga gegërishtja, pa të cilat nuk do të bëhej i mundur formimi i disa fjalëve. Disa nga
shembujt jane fjalët meqenëse, humnerë dhe folja synoj. Fjala meqenëse vjen nga
paskajorja me qenë e gegërishtes, dhe një formim i kësaj fjale duke u mbështetur vetëm
në toskërisht do të ishte përtëjemse, fjalë e cila nuk shkon në gjuhën shqipe. Fjala
humnerë vjen nga folja humb dhe fjala nder, dhe gjuha standarde e ka formuar këtë fjalë
nga format gegë hum (humb)+ nerë (nder). Edhe folja synoj vjen nga fjala syni: synoj=ia
ve synin (gegërisht) dhe jo syroj siç mund të ishte nëse do të formohej nga toskërishtja e
cila nuk e përmban këtë folje.
𝑃𝑢𝑛𝑜𝑖 ∶ 𝐾𝑙𝑎𝑟𝑖𝑠𝑎 𝐾𝑎𝑟𝑎𝑏𝑜𝑗𝑎 𝐾𝑙𝑎𝑠𝑎 ∶ 𝑉𝐼𝐼 𝐴
Tabelë krahasimi
( ˆ ) shënon zanoret hundore, të cilat janë tipar i gegërishtes
Standard Toskësisht Gegërisht Standard Toskësisht Gegërisht
Shqipëri Shqipëri Shqypní nëna nëna nana
një një nji / njâ gënjej gënjej rrej
nëntë nëntë nândë qumësht qumësht tamël
është është âsht / â fshat fshat katun
bëj bëj bâj gjalpë gjalpë tlyn
emër emër êmën truri truri truni
pjekuri pjekuri pjekuni mbush mbush mush
gjendje gjëndje gjêndje ndoshta ndoshta nashta
zog zok zog vend vend ven
mbret mbret mret baltë llum lloq
përtë punuar
përtë
punuar
me punue cimbidh mashë danë
rërë rërë rânë frikë frikë tutë
qenë qënë kjênë /kânë derr derr thî
dëllinjë enjë bërshê gjel këndez knues
syri syri syni mundem mundem muj

Recommended

Dialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyre
Dialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyreDialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyre
Dialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyreKlevi Hoxha
 
Kontibuti i Shqipetareve ne mbrojtjen e hebrenjeve gjate luftes se 2 boterore
Kontibuti i Shqipetareve ne mbrojtjen e hebrenjeve  gjate luftes se 2 boteroreKontibuti i Shqipetareve ne mbrojtjen e hebrenjeve  gjate luftes se 2 boterore
Kontibuti i Shqipetareve ne mbrojtjen e hebrenjeve gjate luftes se 2 boteroreXheni Marku
 
Menyrat dhe kohet e fojes si dhe zhgjedhimi i tyre ne veta
Menyrat dhe kohet e fojes si dhe zhgjedhimi i tyre ne vetaMenyrat dhe kohet e fojes si dhe zhgjedhimi i tyre ne veta
Menyrat dhe kohet e fojes si dhe zhgjedhimi i tyre ne vetaValmir Nuredini
 
turizmi ne shqiperi
 turizmi ne shqiperi  turizmi ne shqiperi
turizmi ne shqiperi manomano46
 
lasgush poradeci
lasgush poradecilasgush poradeci
lasgush poradeciornela rama
 
Projekt ne fizike
Projekt ne fizikeProjekt ne fizike
Projekt ne fizikeDaniela Ela
 

More Related Content

What's hot

traditat dhe zakonet shkodrane
traditat dhe zakonet shkodranetraditat dhe zakonet shkodrane
traditat dhe zakonet shkodraneEva Kajushi
 
Ndikimi i kultures osmane ne Shqiperi
Ndikimi i kultures osmane ne ShqiperiNdikimi i kultures osmane ne Shqiperi
Ndikimi i kultures osmane ne ShqiperiFlavioHabilaj
 
Humanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyre
Humanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyreHumanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyre
Humanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyreExhitah Vasija
 
Huazimet ne gjuhen shqipe
Huazimet ne gjuhen shqipeHuazimet ne gjuhen shqipe
Huazimet ne gjuhen shqipebusinessforlife
 
Gramatika e gjuhes shqipe
Gramatika e gjuhes shqipeGramatika e gjuhes shqipe
Gramatika e gjuhes shqipeMergim Lipa
 
Figurat e rilindjes sonë kombëtare
Figurat e rilindjes sonë kombëtareFigurat e rilindjes sonë kombëtare
Figurat e rilindjes sonë kombëtareolinuhi
 
Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut
Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut
Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut irena kotobelli
 
Projekt Matematike
Projekt MatematikeProjekt Matematike
Projekt MatematikeS Gashi
 
Kongresi i manastirit
Kongresi i manastiritKongresi i manastirit
Kongresi i manastiritylvienesi
 
Trupat gjeometrik
Trupat gjeometrikTrupat gjeometrik
Trupat gjeometrikEsmer Alda
 
Mënyra dëftore - kohët
Mënyra dëftore - kohët Mënyra dëftore - kohët
Mënyra dëftore - kohët Alush Kryeziu
 
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriutroli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriutmikaela basha
 

What's hot (20)

traditat dhe zakonet shkodrane
traditat dhe zakonet shkodranetraditat dhe zakonet shkodrane
traditat dhe zakonet shkodrane
 
Ndikimi i kultures osmane ne Shqiperi
Ndikimi i kultures osmane ne ShqiperiNdikimi i kultures osmane ne Shqiperi
Ndikimi i kultures osmane ne Shqiperi
 
Mjedisi
MjedisiMjedisi
Mjedisi
 
PROJEKT-Ndotja e Mjedisit
PROJEKT-Ndotja e MjedisitPROJEKT-Ndotja e Mjedisit
PROJEKT-Ndotja e Mjedisit
 
PROJEKT : SKENDERBEU
PROJEKT : SKENDERBEU PROJEKT : SKENDERBEU
PROJEKT : SKENDERBEU
 
Letersia dhe Folklori !!!!
Letersia dhe Folklori !!!!Letersia dhe Folklori !!!!
Letersia dhe Folklori !!!!
 
Humanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyre
Humanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyreHumanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyre
Humanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyre
 
Huazimet ne gjuhen shqipe
Huazimet ne gjuhen shqipeHuazimet ne gjuhen shqipe
Huazimet ne gjuhen shqipe
 
Qyteterimi ilir !!!!
Qyteterimi ilir !!!!Qyteterimi ilir !!!!
Qyteterimi ilir !!!!
 
Gramatika e gjuhes shqipe
Gramatika e gjuhes shqipeGramatika e gjuhes shqipe
Gramatika e gjuhes shqipe
 
Djemtë e rrugës Pal
Djemtë e rrugës PalDjemtë e rrugës Pal
Djemtë e rrugës Pal
 
Figurat e rilindjes sonë kombëtare
Figurat e rilindjes sonë kombëtareFigurat e rilindjes sonë kombëtare
Figurat e rilindjes sonë kombëtare
 
Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut
Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut
Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut
 
Projekt Matematike
Projekt MatematikeProjekt Matematike
Projekt Matematike
 
Kongresi i manastirit
Kongresi i manastiritKongresi i manastirit
Kongresi i manastirit
 
Trupat gjeometrik
Trupat gjeometrikTrupat gjeometrik
Trupat gjeometrik
 
Mënyra dëftore - kohët
Mënyra dëftore - kohët Mënyra dëftore - kohët
Mënyra dëftore - kohët
 
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriutroli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
 
Shkrimtarët e letërsisë bashkohore Shqiptare
Shkrimtarët e letërsisë bashkohore ShqiptareShkrimtarët e letërsisë bashkohore Shqiptare
Shkrimtarët e letërsisë bashkohore Shqiptare
 
Dramatika
DramatikaDramatika
Dramatika
 

Similar to Dialektet e shqipes

Presentation 4.pptx
Presentation 4.pptxPresentation 4.pptx
Presentation 4.pptxYoungGamer2
 
Fjala shqipe ne vend te fjales se huaj
Fjala shqipe ne vend te fjales se huajFjala shqipe ne vend te fjales se huaj
Fjala shqipe ne vend te fjales se huajMarjan DODAJ
 
Pastrimi i gjuhes shqipe
Pastrimi i gjuhes shqipePastrimi i gjuhes shqipe
Pastrimi i gjuhes shqipeolinuhi
 
Gjuha Shqipe 10
Gjuha Shqipe 10 Gjuha Shqipe 10
Gjuha Shqipe 10 enis vladi
 
Gjuha Shqipe 10
Gjuha Shqipe 10 Gjuha Shqipe 10
Gjuha Shqipe 10 enis vladi
 
Si do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJ
Si do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJSi do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJ
Si do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJSadiona Abazaj
 
Albanian Language - verbs
Albanian Language - verbs Albanian Language - verbs
Albanian Language - verbs Faruk Istogu
 

Similar to Dialektet e shqipes (7)

Presentation 4.pptx
Presentation 4.pptxPresentation 4.pptx
Presentation 4.pptx
 
Fjala shqipe ne vend te fjales se huaj
Fjala shqipe ne vend te fjales se huajFjala shqipe ne vend te fjales se huaj
Fjala shqipe ne vend te fjales se huaj
 
Pastrimi i gjuhes shqipe
Pastrimi i gjuhes shqipePastrimi i gjuhes shqipe
Pastrimi i gjuhes shqipe
 
Gjuha Shqipe 10
Gjuha Shqipe 10 Gjuha Shqipe 10
Gjuha Shqipe 10
 
Gjuha Shqipe 10
Gjuha Shqipe 10 Gjuha Shqipe 10
Gjuha Shqipe 10
 
Si do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJ
Si do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJSi do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJ
Si do të ndryshoje gjuha shqipe… by SADIONA ABAZAJ
 
Albanian Language - verbs
Albanian Language - verbs Albanian Language - verbs
Albanian Language - verbs
 

More from Klarisa Klara

Kimia ne mbrojtje te mjedisit
Kimia ne mbrojtje te mjedisitKimia ne mbrojtje te mjedisit
Kimia ne mbrojtje te mjedisitKlarisa Klara
 
Festivali yne popullor
Festivali yne popullorFestivali yne popullor
Festivali yne popullorKlarisa Klara
 
Simetria ne jeten e perditshme
Simetria ne jeten e perditshme Simetria ne jeten e perditshme
Simetria ne jeten e perditshme Klarisa Klara
 
Si ta ruajme shqisen e te degjuarit nga zhurmat ?
Si ta ruajme shqisen e te degjuarit nga zhurmat ?Si ta ruajme shqisen e te degjuarit nga zhurmat ?
Si ta ruajme shqisen e te degjuarit nga zhurmat ?Klarisa Klara
 
Nje ushqyerje e mire per nje trup dhe mendje te shendoshe
Nje ushqyerje e mire per nje trup dhe mendje te shendosheNje ushqyerje e mire per nje trup dhe mendje te shendoshe
Nje ushqyerje e mire per nje trup dhe mendje te shendosheKlarisa Klara
 
Toka dhe brendesia e saj
Toka dhe brendesia e sajToka dhe brendesia e saj
Toka dhe brendesia e sajKlarisa Klara
 
Revolucioni i II industrial
Revolucioni i II industrial Revolucioni i II industrial
Revolucioni i II industrial Klarisa Klara
 
Zbulimet gjeografike
Zbulimet gjeografikeZbulimet gjeografike
Zbulimet gjeografikeKlarisa Klara
 
Kafshet ne rrezik zhdukje
Kafshet ne rrezik zhdukjeKafshet ne rrezik zhdukje
Kafshet ne rrezik zhdukjeKlarisa Klara
 
Duhani,alkooli dhe droga !!!
Duhani,alkooli dhe droga !!!Duhani,alkooli dhe droga !!!
Duhani,alkooli dhe droga !!!Klarisa Klara
 
Era dhe veprimtaria e eres
Era dhe veprimtaria e eresEra dhe veprimtaria e eres
Era dhe veprimtaria e eresKlarisa Klara
 

More from Klarisa Klara (19)

Holokausti
HolokaustiHolokausti
Holokausti
 
Kimia ne mbrojtje te mjedisit
Kimia ne mbrojtje te mjedisitKimia ne mbrojtje te mjedisit
Kimia ne mbrojtje te mjedisit
 
Portugalia
PortugaliaPortugalia
Portugalia
 
Festivali yne popullor
Festivali yne popullorFestivali yne popullor
Festivali yne popullor
 
Simetria ne jeten e perditshme
Simetria ne jeten e perditshme Simetria ne jeten e perditshme
Simetria ne jeten e perditshme
 
Si ta ruajme shqisen e te degjuarit nga zhurmat ?
Si ta ruajme shqisen e te degjuarit nga zhurmat ?Si ta ruajme shqisen e te degjuarit nga zhurmat ?
Si ta ruajme shqisen e te degjuarit nga zhurmat ?
 
Nje ushqyerje e mire per nje trup dhe mendje te shendoshe
Nje ushqyerje e mire per nje trup dhe mendje te shendosheNje ushqyerje e mire per nje trup dhe mendje te shendoshe
Nje ushqyerje e mire per nje trup dhe mendje te shendoshe
 
Toka dhe brendesia e saj
Toka dhe brendesia e sajToka dhe brendesia e saj
Toka dhe brendesia e saj
 
Revolucioni i II industrial
Revolucioni i II industrial Revolucioni i II industrial
Revolucioni i II industrial
 
Lojërat olimpike
Lojërat olimpikeLojërat olimpike
Lojërat olimpike
 
Zbulimet gjeografike
Zbulimet gjeografikeZbulimet gjeografike
Zbulimet gjeografike
 
Tv Cinema
Tv CinemaTv Cinema
Tv Cinema
 
Panelet diellore
Panelet diellorePanelet diellore
Panelet diellore
 
Kafshet ne rrezik zhdukje
Kafshet ne rrezik zhdukjeKafshet ne rrezik zhdukje
Kafshet ne rrezik zhdukje
 
Durrësi
DurrësiDurrësi
Durrësi
 
Rrymat oqeanike
Rrymat oqeanikeRrymat oqeanike
Rrymat oqeanike
 
Duhani,alkooli dhe droga !!!
Duhani,alkooli dhe droga !!!Duhani,alkooli dhe droga !!!
Duhani,alkooli dhe droga !!!
 
Era dhe veprimtaria e eres
Era dhe veprimtaria e eresEra dhe veprimtaria e eres
Era dhe veprimtaria e eres
 
Mjedisi dhe njeriu
Mjedisi dhe njeriuMjedisi dhe njeriu
Mjedisi dhe njeriu
 

Dialektet e shqipes

  • 1. 𝑃𝑢𝑛𝑜𝑖 ∶ 𝐾𝑙𝑎𝑟𝑖𝑠𝑎 𝐾𝑎𝑟𝑎𝑏𝑜𝑗𝑎 𝐾𝑙𝑎𝑠𝑎 ∶ 𝑉𝐼𝐼 𝐴 Gjuha shqipe është gjuhë indoevropiane që flitet në Shqipëri, Kosovë, Republikën e Maqedonisë,Serbine jugore dhe nga shqiptarët etnikë në pjesë të tjera të Ballkanit jugor.Gjuha shqipe flitet gjithashtu edhe përgjatë bregdetit lindor të Italisë dhe në Sicili, në jug të Greqisë si dhe në Gjermani, Suedi, Shtetet e Bashkuara, Kanada, Ukrainë dhe Belgjikë. Shqipja është një ndër gjuhët moderne që përfaqëson një degë më vete në familjen e gjuhëve indoevropiane. Dialektet : Dy dialektet kryesore të gjuhës shqipe janë Gegë në veri dhe Toskë në jug, të ndara afërsisht nga Lumi Shkumbin. Gegërishtja dhe Toskërishtja janë degëzuar për së paku një mijëvjeçar , dhe format e tyre më pak ekstreme janë ndërsjellash të kuptueshme. Gegërishtja ka nën-variantet më të dallueshme, prerjet të cilat janë lloje më veriore dhe lindore, që përfshinë ato të qyteteve të Shkodrës, rajonin e Ish Republikës Jugosllave të Maqedonisë verilindore, Kosovën, Malin e Zi, Serbinë, dhe fshatin e izoluar Arbanasi të bregut të Kroacisë, Dalmacisë. “Arbanasi” i themeluar në fillimin e shekullin XVIII nga refugjatët nga rajoni rreth qytetit bregdetar të Malit të Zi, Tivarit, ka rreth 2.000 folës të gjuhës shqipe. Të gjitha dialektet e folura shqipe në enklavat italiane dhe greke janë variantet e toskërishtes dhe duket se janë të lidhura më së afërmi me dialektin e Çamërisë dhe te Bregdetit në jugun e Shqipërisë. Disa dialekte të largëta dhe të izoluara të origjinës jugore të Toskërishtes fliten në Bulgari dhe Trakinë Turke por nuk ka te dhëna të sakta. Gjuha ende përdoret në Madritsa, Bulgari, në kufirin afër Edirnesë, dhe në përfundim të këtij fshati që po mbijeton në Mandres, afër Kilkis në Greqi, që daton nga Lufta Ballkanike. Një enklavë Toskërisht afër Melitopolit në Ukrainë shfaqet vendosja e fundme nga Bullgaria. Veçanti të gegërishtes : Paskajorja : Paskajorja – me + pjesorja e foljes (p.sh. me punue, me kallëzue). Kjo veçanti e gegërishtes përdoren në shumicën e gjuhës dhe zë vendin e mënyrës lidhore të gjuhës standarde në shumicën e rasteve. Mënyra lidhore që përdoret në standard lidhet me vetën dhe kohën e tashme dhe e pakryer , ndërsa paskajorja e gegërishtes është gjithëpërfshirëse.Shumë gjuhëtarë sot janë ithtarë të futjes së këtij lloji të paskajores në gjuhën standarde meqë një pjesë e madhe e shqiptarëve e përdorin në të folurën e përditshme. Këta gjuhëtare mendojnë se shqipja standarde do të ishte më e lehtë dhe me më shumë mundësi shprehëese e stilistike. Fjalori i pasur : Gegërishtja ka shumë fjalë që nuk përfshihen në fjalorin e gjuhës standarde. Disa shembuj: me nirthtë, me (i) mejt (p.sh. Më ka mejt krahu), kacurret (plot, me spicë), ani (e ngjashme me pra por jo saktësisht), etj.
  • 2. 𝑃𝑢𝑛𝑜𝑖 ∶ 𝐾𝑙𝑎𝑟𝑖𝑠𝑎 𝐾𝑎𝑟𝑎𝑏𝑜𝑗𝑎 𝐾𝑙𝑎𝑠𝑎 ∶ 𝑉𝐼𝐼 𝐴 Zanoret hundore : Zanoret hundore (â, ê, î, ô, ŷ, û) e bëjnë gegërishten më të vështirë për t'u mësuar si dialekt (për shqiptarët) ose gjuhë e dytë (për të huajt që mësojnë shqipen gegë). Njëherësh, theksimi i tyre është dallimi kryesor në theks prej toskërishtes, duke e bërë atë më të butë për veshin. Zanoret hundore zëvendësojnë thuajse plotësisht tingullin e theksuar "ë" që në gegërishte figuron si shkronjë për zgjatjen e zanores paraprijëse dhe shpesh quhet "e pa zâ" (e pa zë). Kur "ë"-ja shkon e patheksuar në toskërisht, në gegërisht ajo zgjat zanoret paraprake. Rotacizmi : Kjo është një teori shumë e mbështetur nga studimet. Shihet, për shembull se rotacizmi “n” në “r” ka ndodhur e jo “r” në “n”, çka dëshmon se gegërishtja ka ruajtur më shumë elemente të shqipes së vjetër. Këtë e zbulojmë prej fjalëve latine si psh. “virgin-” që në gegërishte sot është “virgjin” dhe në toskërisht/standard “i/e virgjër”, “inimicus” e gjetur në gegërishte si “anmik” dhe e transformuar në toskërisht/standard si “armik”. Përdorimi letrar : Dokumentet më të vjetra të shqipes janë shkruar në gegërishte. Këto përfshijnë "Formulën e pagëzimit" të Pal Engjëllit, "Mesharin" e Gjon Buzukut, "Çetën e profetëve" nga Pjetër Bogdani, veprat e Pjetër Budit, Frang Bardhit etj. Në gegërisht u shkruan edhe kryevepra të letërsisë shqiptare si "Lahuta e Malcís" e Gjergj Fishtës, si dhe u kodifikua Kanuni i Lekë Dukagjinit nga Shtjefën Gjeçovi.Përveç se flitet nga shqiptarët gegë, gegërishtja ka qenë dialekt zyrtar në Shqipëri para Luftës së II Botërore dhe në Kosovë deri më 1968 . Shumë mërgimtarë shqiptarë gjatë diktaturës komuniste në Shqipëri kanë vazhduar ta përdorin gegërishten në letrat e tyre. Sot gegërishtja përkrahet si dialekt dhe përdoret aty-këtu nga botime të ndryshme në Shqipëri e në Kosovë. Përkrahësit e gegërishtes janë kryesisht letrarë nga Shkodra , Tirana dhe Prishtina. Shqipja standarde dhe gegërishtja : Shqipja standarde megjithëse mbështetet në dialektin toskë të zonës juglindore të Shqipërisë, ka në përbërjen e saj fjalë apo formime nga gegërishtja, pa të cilat nuk do të bëhej i mundur formimi i disa fjalëve. Disa nga shembujt jane fjalët meqenëse, humnerë dhe folja synoj. Fjala meqenëse vjen nga paskajorja me qenë e gegërishtes, dhe një formim i kësaj fjale duke u mbështetur vetëm në toskërisht do të ishte përtëjemse, fjalë e cila nuk shkon në gjuhën shqipe. Fjala humnerë vjen nga folja humb dhe fjala nder, dhe gjuha standarde e ka formuar këtë fjalë nga format gegë hum (humb)+ nerë (nder). Edhe folja synoj vjen nga fjala syni: synoj=ia ve synin (gegërisht) dhe jo syroj siç mund të ishte nëse do të formohej nga toskërishtja e cila nuk e përmban këtë folje.
  • 3. 𝑃𝑢𝑛𝑜𝑖 ∶ 𝐾𝑙𝑎𝑟𝑖𝑠𝑎 𝐾𝑎𝑟𝑎𝑏𝑜𝑗𝑎 𝐾𝑙𝑎𝑠𝑎 ∶ 𝑉𝐼𝐼 𝐴 Tabelë krahasimi ( ˆ ) shënon zanoret hundore, të cilat janë tipar i gegërishtes Standard Toskësisht Gegërisht Standard Toskësisht Gegërisht Shqipëri Shqipëri Shqypní nëna nëna nana një një nji / njâ gënjej gënjej rrej nëntë nëntë nândë qumësht qumësht tamël është është âsht / â fshat fshat katun bëj bëj bâj gjalpë gjalpë tlyn emër emër êmën truri truri truni pjekuri pjekuri pjekuni mbush mbush mush gjendje gjëndje gjêndje ndoshta ndoshta nashta zog zok zog vend vend ven mbret mbret mret baltë llum lloq përtë punuar përtë punuar me punue cimbidh mashë danë rërë rërë rânë frikë frikë tutë qenë qënë kjênë /kânë derr derr thî dëllinjë enjë bërshê gjel këndez knues syri syri syni mundem mundem muj