1. Sergio Martínez Gómez, 4º ESO

2.  O CRECEMENTO DEMOGRÁFICO
• Crecemento da poboación española.
• Diminución da mortalidade e mantemento da natalidade.
• Crises de subsistencia, que manteñen a mortalidade española
máis alta que noutros países industrializados.
• Maior incremento en Madrid, Cataluña, Murcia, Canarias e
País Vasco.

4.  MIGRACIÓNS E CRECEMENTO URBANO
• Emigración.
• Causas:
o Abolición do réxime señorial.
o Concentración da propiedade.
o Transpormacións nas técnicas de agricultura.
o Mellora dos transportes.
o Expectativas dunha vida mellor noutro lugar.
• Emigración interior: a zonas industrializadas da Península, como
Madrid, Barcelona e Biscaia.
• Emigración exterior: a América Latina (Cuba, Arxentina…).
• Causas engadidas:
o Aumento da poboación.
o Excasas oportunidades de emprego.
• Éxodo rural e aumento da urbanización.
• A maioría da poboación era rural a comezos do s.XX .

6.  A REFORMA AGRARIA LIBERAL
• Definición.
• Abolición do réxime señorial.
• Desvinculación da propiedade.
• Desamortización das terras da Igrexa e os Concellos.
• Consolidación da propiedade privada.
• Compra da terra por parte de burgueses.
• Outras terras foron conservadas por antigos donos,
cunha mentalidade baseada en vivir de rendas.
• Empobrecemento.
• Causas:
o Abusos dos antigos donos das terras.
o Privatización das terras comunais.

8.  UN ESCASO DESENVOLVEMENTO AGRARIO
• Baixos rendementos.
• Causas:
o Permanencia no campo de man de obra barata.
• Consecuencias:
o Non hai mecanización nin aumento da produtividade.
o Pobreza da meirande parte da poboación agraria.
• Estructura da propiedade:
o Latifundios: Estremadura, Castela e Andalucía.
o Minifundios: Submeseta Norte, Galicia.
• Meseta de Andalucía: cereal.
• Norte: pataca.
• Galicia: tamén millo.
• Mediterráneo: arroz e cítricos.
• Exportación.

10.  A INDUSTRIALIZACIÓN ESPAÑOLA
• Con atraso e incompleta.
• Factores:
o A escasa capacidade de compra da poboación.
o Falta de investimentos.
o Problemas de transporte.
o Escaseza de fontes de enerxía.
o Posición afastada de España respecto aos núcleos
industrializados de Europa.
• Impostos ou aranceis.
• Proteccionismo.

11.  A INDUSTRIA TÉXTIL
• Cataluña.
• 1830, mecanización.
• 1833, 1ª máquina de vapor.
• Importación de carbón por mar de Asturias ou Gales.
• Localización das industrias en zonas mariñas e ríos.
• Colonias industriais.
 A SIDERURXIA
• Primeiros altos fornos españois en Andalucía:
o Escaseza de carbón na zona e necesidade de importación.
o Desaparición.
• Asturias:
o Non moi alta calidade do carbón.
• País Vasco, 1876:
o Creación dun eixe comercial e exportación de ferro bilbaíno a Inglaterra, e
importción de carbón inglés a cambio.
• Novas empresas de construcción metalúrxica e naval.
• Sector bancario.

13.  A EXPLOTACIÓN MINEIRA
• Subsolo español rico en depósitos mineiros.
• Explotación masiva a partir de 1868.
• Titularidade de excavacións a empresas francesas e inglesas.
• Extracción de carbón e ferro.
• Depósitos de hulla máis importantes en Asturias.
• Minas de ferro en Biscaia.
• Depósitos de chumbo (Linares, La Carolina), cobre (Riotinto),
mercurio (Almadén) e cinc (Reocín).
• Exportación a Europa.

15.  FERROCARRIL
• Lei xeral de ferrocarrís (xuño de 1855).
• Necesidade da rápida construcción dun tendido ferroviario:
• Causas:
o Importación de materiais.
• Consecuencias:
o O sector siderúrxico español non se beneficiou.
• Estructura radial, con centro en Madrid, e maior ancho entre
carrís que a maioría das liñas europeas.
• Consecuencias:
o Dificultade de comercio con Europa.
• Mercado nacional máis integrado.

17.  A CRISE AGRARIA DE FINAIS DO SÉCULO XIX
• Grave crise da agricultura.
• Causa: chegada de produtos de países cunha agricultura máis competitiva
(cereais considerablemente máis baratos).
• Caída dos ingresos agrarios.
• Descenso do salario dos campesiños.
• Grandes propietarios impoñen aranceis.
• Crise da viticultura.
 NOVAS ENERXÍAS E NOVAS INDUSTRIAS
• Finais do s.XIX: empleo da electricidade e petróleo.
• Electrificación:
o 1880-1914: vivendas, fábricas, lugares públicos.
o 1914-1930: mecanización da industria.
• Difusión do petróleo como combustible.
• Invención do motor de explosión (Hispano-Suíza, 1904).
• Expansión da industria metalúrxica (País Vasco, Galicia, Barcelona e Sevilla).
• Industria química.

19.  EXPANSIÓN INDUSTRIAL E DESEQUILIBRIOS
• Espallamento da industria polo territorio a partir de
finais do s.XIX.
• Crecemento demográfico.
• Consolidación dun sector industrial (Cataluña, País
Vasco, Asturias, terras valencianas).
• Madrid, 3ª rexión industrializada.
• Sector agrario e pouco mecanizado (Canarias, Galicia,
Castela-A Mancha, Estremadura, Andalucía). Crise a
finais do século.
• Situación superase grazas a investimentos no agro.
• Agricultura tradicional (reivindicación campesiña do
desenvolvemento agrario do s.XIX).

21. • Revolución liberal e cambios económicos do s.XIX.
• Débil industrialización e peso do sector agrario tradicional
manteñen a influencia da nobreza e a Igrexa.
 AS NOVAS CLASES DIRIXENTES
• Nobreza terratenente.
• Alta burguesía, nova clase adiñeirada (industrias, grandes
compañías, bancos).
• Mediana burguesía, escasa (pequenos empresarios
industriais, comerciantes, profesionais liberais, funcionarios).

23.  OS CAMPESIÑOS
• 65% da poboación en 1860.
• Non eran propietarios de terras ou estas eran
moi pequenas.
• Traballaban terras de grades propietarios en
réxime de aluguer para subsistir.
• Xornaleiros e mozos: empregábanse por un
xornal.
• Condicións de vida duras.
• Privados polas desamortizacións das terras
comunais.

25.  AS CLASES POPULARES URBANAS
• Artesáns: talleres e obradoiros ou asalariados.
• Competencia das novas industrias e arruinamento do sector.
• Moitas persoas adicadas aos servizos.
• Servizo doméstico, máis da metade mulleres.
• 90% das mulleres traballa.
 O PROLETARIADO INDUSTRIAL
• Emigración de moitos campesiños ás cidades en busca de traballo.
• Proletariado industrial (artesáns sen traballo e campesiños
emigrantes).
• Concentración dos poucos obreiros industriais en Cataluña.
• Sector obreiro no País Vasco, Asturias e Madrid a causa do
crecemento da industria e a minería.
• Atraídos polas novas ideas revolucionarias que se extendían por
europa.

27.  LUDISMO E SINDICALISMO
• Primeiras formas de protesta de carácter ludista (Sucesos de
Alcoi e incendio da fábrica de Bonaplata).
• Sindicatos.
• Asociación de Teceláns de Barcelona, 1840 (Gran afiliación,
prohibición en 1813).
• 1ª folga xeral, 1855 en Barcelona (durante Bienio Progresista).
• Federación Española da Asociación Internacional de
Traballadores, 1870 (Sexenio Democrático).

29.  O SOCIALISMO
• Lento desenvolvemento en España.
• 1872, Federación Madrileña (grupo internacionalista de carácter marxista).
• 1879, Partido Socialista Obrero Español (PSOE), Pablo Iglesias.
• 1888, Unión Xeral de Traballadores, impulsado polos socialistas.
• Influencia sobre o proletariado e clases medias de Madrid, País Vasco e
Asturias
• Características do PSOE:
o Influencia sobre o proletariado e clases medias.
o Defensa da acción política.
o Carácter obreirista e oposición á colaboración con outras forzas políticas.
• Obxetivos:
o Revolución social e cambio do sistema capitalista por unha sociedade
igualitaria mediante o uso da folga (instrumento que lle permite aos
traballadores loitar por defender os seus dereitos fronte ao capital).
• Sufraxio universal (1890).
• 1º deputado en 1910, Pablo Iglesias.

31.  O ANARQUISMO
• Arraigado no último terzo do s.XIX entre obreiros de
Cataluña e campesiñado andaluz.
• Defensa da acción directa contra a sociedade burguesa e
capitalista.
• Represión sobre o movemento obreiro por parte do
goberno.
• Atentados:
o A personaxes políticos: Cánovas, Martínez Campos.
o A símbolos da burguesía: Bomba no Liceo de Barcelona.
o Á igrexa: atentado da procesión de Corpus, Barcelona:
• Man Negra, definición e imputacións.
• Impulso aos grupos de anarquistas pacíficos para a
creación de sindicatos.
• Confederación Nacional do Traballo, 1910.

33.  OS CONFLICTOS AGRARIOS
• Crises de subsistencia e fame.
• Crispación social e altercados.
• Venda dos bens comunais e empeoramento da situación.
• Alzamentos de campesiños (sobre todo en Andalucía)
duramente reprimidos polo Exército e a Garda Civil.

34.  OS PROBLEMAS DA AGRICULTURA
• Reforma agraria e proceso de desamortización sen
consecuencias.
• Mantense o sistema de foros.
• Desamortización eclesiástica.
• Intentos de redimir os foros para que os campesiños posuíran
a terra.
• Mantemento dos mesmos cultivos agrarios.
• As técnicas de cultivo apenas se modernizan.
• Minifundismo.

35.  O FRACASO DA INDUSTRIALIZACIÓN
• Sector secundario caracterizado pola ausencia de industrias.
• Declive do sector do liño.
• Cese temporal da fábrica de louza e cerámica de Sargadelos
por falta de capital.
• Producción de ferro relegada as ferrarías (montañas de Lugo).
• Auxe do sector pesqueiro e conserveiro.
• Escasas iniciativas industriais:
o Fabricación de curtidos.
o Fábrica de Tabacos da Coruña.
o Arsenal de Ferrol.

37.  POBOACIÓN E SOCIEDADE GALEGA
• Crecemento moderado da poboación galega no s.XIX.
• Concentración en zonas do litoral e interior rural con crises
demográficas.
• Emigración a Ultramar (Cuba e Arxentina).
• Sociedade dividida en:
o Rendistas: beneficios da propiedade dos foros.
o Rendeiros: pagan as rendas.
o Fidalgos: propiedades simbolizadas a través de pazos.
o Campesiñado: pequenos propietarios, arrendatarios e
campesiños pobres.
o Pescadores.
o Clases urbanas.

39.  CONFLICTOS SOCIAIS EN GALICIA
• Movementos de resistencia ao pagamento dos impostos.
• Ideas da I Internacional chegan a Galicia a través da fábrica de
tabacos e os estaleiros.
• Difusión de propostas do republicanismo federal.
• 1ª Agrupación Socialista de Galicia, Ferrol, 1891.
• Ideas anarquistas entre os traballadores das conserveiras e os
pescadores das Rías Baixas.