1. TEMA 10
O SÉCULO DO BARROCO

2. CRISE E TRANSFORMACIÓNS NO
SÉCULO XVII
LECCIÓN 1

3. A CRISE DO SÉCULO XVII
ELEMENTOS
COMÚNS
EUROPA
MEDITERRÁNEA
EUROPA ATLÁNTICA
POBOACIÓN Creceu lentamente
debido:
- Ás grandes fames.
- Epidemias (pestes)
Estancamento
demográfico.
Crecemento un pouco
superior.
ECONOMÍA Crise, especialmente
en España e Italia.
Expansión económica
grazas ao
desenvolvemento
comercial e industrial,
sobre todo Francia,
Provincias Unidas e
Inglaterra.
SOCIEDADE Estamental e moi
desigual.
Católica. Os
estamentos
privilexiados
mantiveron a súa
influencia.
Grande ascenso da
burguesía comercial e
mercantil.

4. AS TRANSFORMACIÓNS DO
SÉCULO XVII
• ¿Onde se produciron? Teñen lugar, sobre todo, nas rexións
do noroeste, Francia, Paises Baixos, Alemaña e Inglaterra.
• Características:
1. Se incrementa o rendemento da agricultura, debido á
aplicación de novas técnicas (selección de sementes ou
fertilizantes).
2. Amplíase o comercio colonial. Créanse compañías
comerciais privileciadas, como a Compañía das Indias
Orientais (1602), que son corporacións privadas que teñen
a protección do Estado.
3. Consolídase o sistema capitalista:
• Maior circulación monetaria.
• Creación de sociedades comerciais.
• Auxe das actividades bancarias.
4. Aparecen novas doutrinas económicas, como o
mercantilismo (esta doctrina concede importancia á
acumulación de ouro e prata mediante o aumento das
exportacións e a defensa da producción interna).
5. Cambios Sociais. Ao expandirse o comercio e a industria,
consolidouse unha burguesía que, pouco a pouco, foron
insertando a idea da importancia da riqueza para adquirir
determinada posición social.

5. OS NOVOS ESTADOS BARROCOS
LECCIÓN 2

6. A FRANCIA DE LUIS XIV
• Co Rei Sol (Luis XIV), Francia alcanzou o seu
apoxeo político e económico:
– No interior: o Rei Sol implantaría un novo tipo de
monarquía, a monarquía absoluta:
• O monarca concentra todos os poderes na súa persoa.
• O seu lema era “O Estado son Eu”.
• Para poder desenvolver o seu poder absoluto necesitaba
moita axuda, a través dunha poderosa burocracia
(diplomáticos, exército permanente, etc.).
• O seu modelo foi imitado por outros monarcas europeos.
– No exterior:
• Luis XIV quería ampliar as posesións francesas e lograr a
hexemonía dentro de Europa. O Tratado de Westfalia
significou para él a adquisición de novos territorios.

8. ANÉCDOTAS DO MONARCA LUIS XIV…:
http://pasatiemposdehistoria.blogspot.co
m.es/2007/09/ancdotas-de-luis-xiv.html

9. O MODELO PARLAMENTARIO
INGLÉS
• Cando Carlos I de Inglaterra quixo recortar os poderes do
Parlamento, que daquela estaba dominado polos
calvinistas, Oliver Cromwell, dirixiunos nunha guerra civil,
na que o monarca sería executado, instaurándose unha
república no seu lugar.
• Tempo despóis, en 1660 a monaquía foi restaurada, pero
en 1688 produciuse un novo levantamento, a Revolución
Gloriosa. Novamente o rei foi deposto e sustituído no seu
trono por Guillermo de Orange, que aceptaría a
Declaración de Dereitos (Bill of Rights).
• ¿Qué era a Declaración de Dereitos? Era un documento
que:
– Recortaba o poder da monarquía.
– Garantía eleccións libres.
– Outorgaba amplos poderes ao Parlamento.

10. CARLOS I de
Inglaterra
PARLAMENTO
INGLÉS OLIVER
CROMWELL
REPÚBLICA INGLESA
CARLOS II de
InglaterraREVOLUCIÓN GLORIOSA
GUILLERMO III de
Inglaterra
BILL OF RIGHTS

12. EUROPA TRAS A PAZ DE WESTFALIA
(Consecuencias da Guerra dos Trinta
Anos)
• Sacro Imperio: o emperador de Alemaña quedara
debilitado tras a Guerra dos Trinta Anos. Os numerosos
Estados que compoñían o Sacro Imperio fixéronse cada
vez máis independentes e a figura do Emperador
quedou relegado a prácticamente un cargo homorífico.
• Provincias Unidas: unha vez independizadas de
España, organizáronse nunha república dirixida por un
estatúder ou gobernador. Debido a súa importancia
comercial e marítima, Holanda converteuse nunha das
principais potencias europeas.
• Países Bálticos: Dinamarca e Suecia comezaron a
emerxer.

13. A ARQUITECTURA BARROCA
LECCIÓN 4

14. ¿Qué é o Barroco?
• A Arte Barroca, coma as demás artes, é
preciso comprendela dentro do seu
contexto histórico. No século XVII e
boa parte do XVIII, Europa sufriu
confrontacións políticas e relixiosas
que dividiron Europa ente católicos e
protestantes.
• Debido a isto, a nova Arte Barroco
cumpriu unha función propagandística,
¿de qué xeito?
– No eido relixioso: Transmitindo a
grandeza do catolicismo contra a
austeridade protestante.
– No eido político: Ensalzando o poder e
a gloria dos monarcas absolutistas.
• Por outro lado, buscaba exaltar os
sentimentos a través da teatralidade da
arte.
San Carlo alle Quattro Fontane
Borromini

15. Arquitectura Barroca.
Italia• CARACTERÍSTICAS XERÁIS:
– Utilización de formas curvas para dar
sensación de dinamismo:
• Incorporación da escultura na
arquitectura (ex. Utilización de formas
cóncavas e convexas).
• Utilización de columnas salomónicas.
• Creación de efectos de luz e sombra.
– Emprego de materiais ricos e
recargados.
• ARTISTAS (en Roma):
– Bernini:
• Columnata da Praza de San Pedro do
Vaticano.
• Baldaquino de San Pedro do Vaticano.
• Diversos monumentos: Fonte dos Catro
Ríos da Piazza Navona.
– Borromini:
• A súa obra máis destacada é a igrexa de
San Carlos das Catro Fontes.
EFECTO LUZ-SOMBRA
COLUMNA
SALOMÓNICA
DECORACIÓN RECARGADA

16. PIAZZA NAVONA
COLUMNATA DA
PRAZA DE SAN PEDRO
DO VATICANO
BALDAQUINO
DE SAN PEDRO
DO VATICANO
Baldaquino: é
unha especie de
templete
formado por
catro columnas
que sosteñen
unha cúpula ou
dosel plano
destinado a
guarecer o altar
cada ten unha
posición illada.
BERNINI

17. FONTE DOS CATRO RÍOS
(NA PIAZZA NAVONA)

18. SAN CARLOS DAS CATRO FONTES.
BORROMINI

19. Difusión Arquitectura Barroca
• FRANCIA:
– A súa arquitectura non foi
tan recargada.
– Obras destacadas:
• A remodelación do Palacio
do Louvre. Mansart
• Igrexa dos Inválidos.
Mansart
• O Palacio de Versalles.
Saint-Louis-des-Invalides
Napoleón
Aquí
descanso
eu…

20. PALACIO DE VERSALLES

21. Planta do Palacio de Versalles
Dos grandes
alas perpendiculares
Zona central
Forma de U
Cada dependencia
una función
Ordenación en torno
a patios
Mansart, Le Vau (arquitectura), Le Brun (decoración), Le Notre (xardíns)

24. • CENTROEUROPA (sobre
todo Viena):
– Obras destacadas:
• Palacio de Belvedere.
• Igrexa de San Carlos
Borromeo.

26. • INGLATERRA:
– Obras destacadas:
• Catedral de San Pablo de Christopher Wren.

27. • ESPAÑA:
– Destaca un estilo típico do Barroco español, o
churrigueresco, caracterizado por unha
decoración moi recargada, sobre todo nas
fachadas dos edificios.
– Tamén son coñecidas as Prazas Maiores, como a
de Madrid ou Salamanca.

28. PODEDES TOMAR
UNHA ESTUPENDA
TAZA DE TÉ NAS
PRAZAS MAIORES
DE MADRID E
SALAMANCA

29. A ESCULTURA BARROCA
LECCIÓN 5

30. Características Xerais da
Escultura Barroca
1. Carácter efectista e
decorativo: busca
conmover e
sorprender ao
espectador.
2. Realismo: as figuras
xa non están
idealizadas, senón
que as personaxes
escúlpense tal como
eran.
CRISTO XACENTE. GREGORIO FERNÁNDEZ

31. 3. Dinamismo: a escultura busca
captar o movemento, polo
que, moitas veces, a figuras
escúlpense en actitudes
forzadas ou con equilibrio
inestable.
4. Emotividade: xa non se busca
a serenidade renacentista,
senón o sentimento e a
expresividade.
APOLO E DAFNE

32. Mito de Apolo e Dafne
• A serpe Pitón, na mitoloxía
grega, era un monstruo de
cen cabezas e cen bocas que
vomitaban fogo; era o terror
da campiña de Tesalia porque
arrasaba a homes e animais.
Conta Ovidio que Apolo,
orgulloso por haberlle dado
morte, osou desafiar a
Cupido, fillo de Venus e de
Marte. Este, para castigar tal
osadía, tomou dúas frechas
da súa aljaba.

33. • Unha tiña a punta de
ouro e infundía amor;
a outra era de chumbo
e inspiraba desdén.
Cupido dirixiu a
primeira cara Apolo, e
disparou a segunda a
Dafne, filla do río
Peneo e da Terra. Unha
violenta paixón pola
fermosa ninfa
apoderouse entón de
Apolo. Sen embargo
ela, ferida pola frecha
do desprezo, fuxiu
rápidamente tratando
de esconderse.

34. • Apolo correu en busca de Dafne, pero
ésta, ao verse perdida, solicitou a axuda
do seu pai. Tan pronto como cesaron os
seus gritos de socorro, unha corteza
suave lle encerrou o peito. Os seus
cabelos transformáronse en follas verdes,
os brazos en ramas, os pies fixáronse no
chan e a ninfa quedou transformada en
laurel. Apolo, non disposto aún a darse
por vencido, abrazou á árbore a o cubriu
de ardentes besos, pero incluso as rapas
retrocedían asustadas dos seus beizos.
“Se non podes ser a miña amante”, xurou
o deus, “me serán consagrada
eternamente”. As túas follas sempre
serán verdes e con elas coronareime”.
Dende entón, o laurel é o símbolo de
Apolo e con él galardónanse aos
vencedores, artistas e poetas.

36. 5. Luminosidade:
xógase coas luces e
sombras a través da
creación de ropaxes
pesados e
composicións
complexas.
6. Materiais: sobre todo
o bronce e o
mármore; nas
esculturas relixiosas
tamén é habitual a
madeira policromada.

37. A Escultura Italiana
• Bernini foi un dos seus máximos
representantes e Roma o foco principal da
escultura barroca italiana.
• Características:
– Aportan movemento e expresividade.
– Exemplos:
• Apolo e Dafne (moita expresividade e tensión
muscular).
• O éxtase de Santa Teresa (grande teatralidade).
• Mausoleos dos Papas Urbano VIII e Alexandre VII.

38. O RAPTO DE PROSERPINA. BERNINI

39. O ÉXTASIS DE SANTA TERESA.
BERNINI
MAUSOLEO PAPA URBANO VIII.
BERNINI

40. A PINTURA BARROCA
LECCIÓN 6

41. Características Xerais
1. Realismo. Ao
igual que a
escultura,
búscase
mostrar a
realidade, non
a idealización
das persoaxes.
BETSABÉ COA CARTA DE DAVID. REMBRANDT

42. 2. Busca do
movemento.
Lógrase mediante
composicións
asimétricas e
diagonais con
figuras
representadas en
actitudes
dinámicas.
RAPTO DAS FILLAS DE LEUCIPO. RUBENS

43. 3. Dominio da cor.
Utilízase para crear
formas, prescindindo
incluso da cor.
4. Interese pola luz. É un
dos requisitos
fundamentais do
Barroco, a utilización do
claroscuro para dar
dramatismo e
profundidade á escena.
AUTORRETRATO.
REMBRANDT
SANTA IRENE CUIDANDO
A SAN SEBASTIAN.
DE LA TOUR

44. Zona de iluminación clara
Zona de penumbra
Zona oscura
Zona proxectada
Zona de reflejo
A VOCACIÓN DE SAN MATEO. CARAVAGGIO

45. 5. Variedade temática:
1. Relixiosos.
2. Mitolóxicos.
3. Retratos.
4. Escenas da vida cotiá.
5. Paisaxes.
6. Bodegóns.

46. A Pintura Barroca en Italia
• Caravaggio:
– Representa o culmen da pintura italiana e influiu en numerosos
artistas.
– Destaca o seu tenebrismo, que consiste no contraste entre luces
e sombras, producindo o efecto de claroscuro (contraste moi
forte entre zonas escuras e outras iluminadas).
– As súas persoaxes mostran grande realismo, posto que moitas
veces buscaba modelos en persoaxes reais, incluso de
ambientes marxinais.
– Exemplos:
• O Santo Enterro.
• A boaventura.
• A vocación de San Mateo.

47. A CRUCIFIXIÓN DE SAN PEDRO
A VOCACIÓN DE SAN MATEO

48. OS DISCÍPULOS DE EMAÚS
O ENTERRO DE CRISTO
A BUENAVENTURA

49. • Aníbal Carracci: a súa influencia miguelanxelesca
déixase ver na decoración da galería Farnesio
de Roma.

50. A Pintura Barroca en Flandes
• Características Xerais:
– Naturalismo.
– Minuciosidade.
• Rubens:
– Colorido e movemento.
– Temática variada:
• Históricos, como pro exemplo a
Vida de María de Medici.
• Relixiosos, como o
Descendemento da Cruz.
• Mitolóxicos, como as Tres
Gracias.
• Retratos.
• Escenas populares, etc.

51. • Van Dyck:
– Destacou, sobre todo, polos seus
retratos, é significativo o de Carlos I
de Inglaterra.
• Jordaens:
– Son moi coñecidas as súas pinturas
de banquetes e festas.

52. A Pintura Barroca en Holanda
• Características Xeráis:
– Tendo en conta que en Holanda predominaba a
relixión Calvinista, a pintura adquiriu unhas
características moi específicas e distintas das demáis.
– Chama a atención o tratamento que fan os artistas da
luz para crear unha escena realista e de constrastes.
– Os pintores preocupábanse de satisfacer as demandas
da burguesía, a súa mellor clientela.
– Temas principáis:
• Paisaxes.
• Retratos.
• Escenas cotiás.

53. – Rembrandt:
• Foi o artista máis sobresaínte do Barroco Holandés.
• Destacou o seu realismo e traballo co claroscuro.
• Dos das súas obras máis coñecidas foron a Ronda de
Noite a a Lección de Anatomía.
NON TE PERDAS ISTO!!
http://www.antena3.com/n
oticias/cultura/flashmob-
organizado-museo-
nacional-amsterdam-
recrean-escenas-
rembrandt_2013040400129
.html

55. – Vermeer:
• Destacou polas súas representacións
dos interiores de casas burguesas.
• Obras coñecidas: A xove da perla ou A
arte da Pintura.

56. – Frans Hals:
• Os seus retratos individuais e colectivos son coñecidos
pola súa profundidade psicolóxica.
• Exemplo: Rexedoras do asilo de anciáns.

57. O SÉCULO DE OURO EN ESPAÑA
LECCIÓN 7

58. • Trátase do período de esplendor que viviu
España no campo da literatura e a arte,
durante a segunda metade do século XVI e
gran parte do XVII.
• Figuras como Cervantes, Calderón de la Barca,
Quevedo ou Lope de Vega sobresaíron na
Literatura da época barroca, mentres que
Murillo, Zurbarán o Velázquez serían os nosos
xenios da pintura española.
¿Qué é o Século de Ouro?

59. A pintura barroca española
• Francisco de Zurbarán:
– Escola de Sevilla.
– Pintor de escenas monásticas
cargadas de sentimentos e
bodegóns moi minuciosos.

60. • Bartolomé Esteban Murillo:
– Escola de Sevilla.
– Escenas relixiosas cheas de
simbolismo, como as súas
Inmaculadas.

62. • José de Ribera:
– Chamado o
Spagnoletto.
– Traballou en Nápoles e
tivo moita influencia
do Tenebrismo de
Caravaggio, aínda que
con toques máis
coloristas.

63. O Xenio de Velázquez
• Foi un dos xenios do Barroco
de todos os tempos.
• Etapas:
– En Sevilla:
• Na súa cidade natal comezou
desenvolvendo un estilo
realista con algún toque
tenebrista.
• Exemplos: O augador de
Sevilla ou a Vella fritindo ovos.

65. – En Madrid:
• Xa como pintor coñecido,
o monarca Filipe IV
nomeouno pintor oficial
de palacio, por iso nesta
etapa destacan
numerosos retratos da
Familia Real e de persoas
coñecidas da Corte,
dende o Conde-Duque
de Olivare, a disversos
bufóns da Corte.
• Nesta etapa destacou
polo seu estudo da
personalidade humana.

66. – Influencia Italiana:
• Velázquez realizou dúas
viaxes a Italia, onde
estudiou aos grandes
mestres.
• Tras as viaxes, o seu estilo
acadou gran perfección,
tanto no estudo da luz
como da perspectiva.
– Etapa de madurez:
• Temática mitolóxica:
– As Fiandeiras.
– A Fragua de Vulcano.
• Temática histórica:
– A rendición de Breda.
– As Meninas.

69. Infanta Margarita
Teresa de Austria
María Agustina Sarmiento
de Sotomayor, menina real
José Nieto
Filipe IV e Mariana de Austria

70. Reinterpretando a arte…

72. Para completar…
• MENINAS:
– http://www.youtube.com/watch?v=hj4bdndTF9I
– http://www.youtube.com/watch?v=BGzdmBmDzaU
• REMBRANDT (BBC):
http://www.youtube.com/watch?v=cHm2u9l5syg
• A RENDICIÓN DE BREDA:
http://www.youtube.com/watch?v=dQmLn3PKIco
• VELÁZQUEZ:
http://www.youtube.com/watch?v=aeWgZ5G4-Ps
• AS TRES GRACIAS:
http://www.youtube.com/watch?v=saC5VurG2rQ