YLIKO

1. ΙΙ. ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ
1.Ελληνική προϊστορία
1.2 Ο ΜΥΚΗΝΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
 Ορισμός - Η χώρα
 Διαμορφώθηκε (ορισμός):
Πού;  στην ηπειρωτική Ελλάδα
Πότε; Ύστερη εποχή του χαλκού, 1600-1100 π.Χ.
Προέλευση ονομασίας; Ο Μυκηναϊκός πολιτισμός είχε ως σπουδαιότερο κέντρο ,
όπως αναφέρουν τα ομηρικά έπη, την «πολύχρυσο Μυκήνη», απ’ όπου πήρε συμβατικά
και το όνομά του.
 Πώς προέκυψε; Εγκατάσταση των ελληνικών φύλων (Αχαιοί, Δαναοί, Ίωνες, Αργείοι
κ.ά.) στην ηπειρωτική χώρα, εξάπλωση στον αιγαιακό χώρο, στην Κρήτη, στη Μ. Ασία, και
άλλοτε στην Κύπρο και τις ανατολικές ακτές Μεσογείου.
 Σπουδαία μυκηναϊκά κέντρα;  Μυκήνες, Άργος, Τίρυνθα (στην Αργολίδα),Πύλος(στη
Μεσσηνία), Αμύκλες (στη Λακωνία), Ορχομενός, Θήβα, Γλας (στη Βοιωτία), Αθήνα,
Ελευσίνα, Μαραθώνας (στην Αττική), Ιωλκός (στη Θεσσαλία).
 Οι πηγές
 Α) Ομηρικά Έπη: οι πρώτες πληροφορίες για το μυκηναϊκό κόσμο (μέχρι τον 19ο αι, οι
μελετητές πίστευαν ότι ο Όμηρος γράφει βάσει της φαντασίας του!)
 Β) Οι πρώτες ανασκαφές στις Μυκήνες (1876) από τον Ερρίκο Σλήμαν έδωσαν ιστορική
υπόσταση σε όσα ανέφερε ο Όμηρος – πολλές αρχαιολογικές έρευνες έκτοτε.
 Γ) Αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Β΄ από τους Μ. Ventris και J. Chadwick (1952)
 Η Γραμμική Β΄ :
 Χρησιμοποιήθηκε από ειδικευμένους γραφείς στα μυκηναϊκά ανάκτορα
 Είναι συλλαβική γραφή (τα σύμβολά της αποδίδουν λέξεις στα ελληνικά)
 Πινακίδες
 έχουν λογιστικό περιεχόμενο
 είναι κατάλογοι αντικειμένων και περιουσιακών στοιχείων ηγεμόνων ή εμπόρων της
εποχής
 αναγράφονται ονόματα θεών και ανθρώπων γνωστών από τα έπη
 δεν αναγράφουν συνεχές κείμενο
Συμπέρασμα: Η ιστορική επιστήμη εντάσσει τον μυκηναϊκό πολιτισμό στην ελληνική προϊστορία,
ακριβέστερα όμως στην ελληνική πρωτο-ιστορία.
 Οικονομική, κοινωνική και πολιτική οργάνωση του μυκηναϊκού κόσμου
Η οικονομία
 Εμπορική ανάπτυξη: μετά το 1500 π.Χ. έξοδος Μυκηναίων στο Αιγαίο
 Μέγαρα οικοδομημένα σε οχυρωμένες ακροπόλεις

2. Η κοινωνική οργάνωση
 Μέγαρο: το επίκεντρο των οικονομικών δραστηριοτήτων
 Ηγεμόνας :διαχειριζόταν τον πλούτο της περιοχής που εξουσίαζε
είχε πολιτική, στρατιωτική, δικαστική και θρησκευτική εξουσία
 Ιερείς και στρατός (επαγγελματίες στρατιώτες)
 Έμποροι και ναυτικοί: πολυπληθής ομάδα
 Ειδικευμένοι τεχνίτες (κεραμουργοί, ξυλουργοί, ναυπηγοί κ. ά)
 Γεωργοί- κτηνοτρόφοι: Η πλειονότητα των υπηκόων, ασχολούνταν με τη γεωργία
και την κτηνοτροφία
 Δούλοι: εργάζονταν για τον ηγεμόνα, τους αξιωματούχους, τους ιερείς και τους
απλούς πολίτες
 Πολιτιστική συνοχή (κοινά χαρακτηριστικά του μυκηναϊκού κόσμου σε όλο το χώρο
εξάπλωσής του).
 Απουσία ενιαίου κράτους – η χώρα ήταν χωρισμένη σε ομοσπονδιακά κράτη.
 Τα επιμέρους μυκηναϊκά κράτη ήταν πιθανόν υποτελή στο μεγαλύτερο ανακτορικό κέντρο,
τις Μυκήνες.
Η πολιτική οργάνωση
 Πληροφορίες από τις πινακίδες στο ανάκτορο της Πύλου.
 Η πολιτική ιεραρχία ήταν η εξής:
 Άναξ (κύριος του ανακτόρου, ανώτατος άρχοντας από τον οποίο πήγαζαν όλες οι
εξουσίες)
 Λααγέτας (>λαός + ηγουμαι) (τοπικός άρχοντας, διοικητής περιφέρειας)
 Επέτες (>έπομαι) (ευγενείς, ακόλουθοι)
 Τελεστές (σημαντικά πρόσωπα στην περιφερειακή διοίκηση)
 Βασιλεύς (επικεφαλής ομάδας, αρχιτεχνίτης – στους επόμενους αιώνες η λέξη αυτή
δήλωνε τον ανώτατο άρχοντα)
 Η εξάπλωση
 Τέλη 15ου αι.π.Χ. οι Μυκηναίοι:
 κυριαρχούν στην Κρήτη και καταλαμβάνουν την Κνωσό
 κυριαρχούν στο Αιγαίο εκτοπίζοντας τους Κρήτες
 14ος – 13ος αι: εξάπλωση και πέρα από το Αιγαίο
 13ος αι. π.χ.: ίδρυση αποικιών (Κύπρος, Ουγκαρίτ, Αίγυπτος – Παλαιστίνη)
Μαρτυρίες:
 Πινακίδες χεττιτικές αναφέρουν τον βασιλιά των Χετταίων να αποκαλεί αδελφό τον
βασιλιά των «Αχιγιάβα» (πιθανόν αναφέρεται στους Αχαιούς!) – Άλλοτε ο βασιλιάς των
Χετταίων κάνει παράπονα για τις επιδρομές των Αχιγιάβα στη χώρα του.
 Αιγυπτιακές επιγραφές αναφέρονται στους «Αχαϊβάσα» (πιθανόν Μυκηναίοι!) που
εισβάλλουν με τους λαούς της θάλασσας στην Αίγυπτο στις αρχές του 12ου αι.
 Επέκταση – εμπόριο: Δυτική Μεσόγειος (Σικελία, Σαρδηνία, ανατολικές ακτές Ισπανίας)
 Εύξεινος Πόντος: (πρώτες ύλες και μέταλλα), τρωϊκή εκστρατεία με πανελλήνιο χαρακτήρα
για τον έλεγχο των στενών του Ελλησπόντου κατά τα τέλη του 13ου αι. π.Χ. - αν και η

3. παράδοση την τοποθετεί στα 1184 π.Χ. - χωρίς μόνιμη εγκατάσταση στην περιοχή καθώς
για λόγους ανασφάλειας δεν υπήρχε μυκηναϊκή εγκατάσταση στην περιοχή της Τρωάδας.
 Ο ιστορικός Θουκυδίδης χαρακτήρισε πάντως την τρωική εκστρατεία ως την
πρώτη πανελλήνια επιχείρηση των Ελλήνων, κάτι που συνηγορεί υπέρ της
ελληνικότητας του μυκηναϊκού πολιτισμού!
 Η παρακμή
 Αρχές 12ου αι. π.Χ.
 Αίτια:
 Πολεμικές επιδρομές των λαών της θάλασσας στις χώρες της Εγγύς Ανατολής
(Χετταίοι – Αίγυπτος – Κύπρος)  απώλεια οικονομικών αγορών της Ανατολής 
κλονισμός της οικονομίας των ανακτόρων, εξασθένηση της δύναμής τους
 Εσωτερικές διενέξεις , δυναστικές έριδες και συγκρούσεις ολοκλήρωσαν την
καταστροφή
 Ο πολιτισμός
Πολιτιστική συνοχή του μυκηναϊκού κόσμου βάσει χαρακτηριστικών:
Η κοινή γλώσσα (πρώιμη μορφή της Ελληνικής)
• Οι κοινές θρησκευτικές δοξασίες (λατρείες και ονόματα ελληνικών θεοτήτων)
• Η ομοιομορφία σε όλες τις πτυχές του υλικού βίου (έργα τέχνης, πολεμικός
εξοπλισμός, ενδυμασία, καλλωπισμός κ.λπ.)
 Η τέχνη
 Χαρακτηριστικά:
 Αυστηρή συγκρότηση
 Εξάρτηση των τεχνιτών από τα ανάκτορα
 Κάλυψη αισθητικών και ιδεολογικών αναγκών των ανακτόρων.
 Μυκηναϊκή αρχιτεκτονική
 Οχυρωμένες ακροπόλεις με ανάκτορα και ταφικές κατασκευές
 Τα ανάκτορα:
 Οικοδομούνταν σε επιλεγμένες θέσεις
 Περιβάλλονταν από ισχυρά τείχη
 Πυρήνας ήταν το μέγαρο, ορθογώνιο οικοδόμημα που αποτελείται από τρία μέρη:
 ένα μεγάλο χώρο – επικοινωνία με μεγάλη αυλή
 τον πρόδομο – προθάλαμο
 το κυρίως μέγαρο: εστία με τέσσερις κίονες που στήριζαν την οροφή
 στη δεξιά πλευρά της αίθουσας ο θρόνος
 γύρω από την αυλή του μεγάρου υπήρχαν πολλά διαμερίσματα
 Ταφικές κατασκευές: θολωτοί τάφοι
 θάλαμος κτιστός σε σχήμα κυψέλης
 μεγάλη είσοδος με τριγωνική απόληξη
 μακρύς διάδρομος που οδηγεί στην είσοδο
 τάφος και διάδρομος καλύπτονται από χώμα ώστε να μοιάζει με λοφίσκο

4.  Τοιχογραφίες και αγγειογραφικές παραστάσεις: πολεμικές σκηνές ή σκηνές κυνηγιού.
 Μυκηναϊκή ζωγραφική: τοιχογραφίες και αγγειογραφίες υψηλής ποιότητας
 μινωική επιρροή με λιγότερη έμφαση στα μοτίβα από τη φύση
 τελετουργίες, πολεμικές σκηνές και σκηνές κυνηγιού
 σχηματοποίηση φυτικών και ζωικών θεμάτων και μετατροπή τους σε απλά
διακοσμητικά σχέδια (12ος αι.).
Συμπέρασμα: Ιδιαίτερο, μυκηναϊκό καλλιτεχνικό ύφος.