หัวใจสำคัญในเรื่องนี้ ผู้เขียนชี้ชัดไว้ว่า “การทำแผนสืบทอดตำแหน่ง (Succession Plan) สำหรับการสร้างทายาทหรือผู้สืบทอดตำแหน่ง (Successor)“ ในธุรกิจโดยเฉพาะธุรกิจครอบครัวเมื่อต้องการพัฒนาเป็นธุรกิจขนาดใหญ่ จะต้องมีการจัดทำการวางแผนสืบทอดตำแหน่ง

1. การสืบทอดธุรกิจครอบครัว ดร.ดนัย เทียนพุฒ : สงวนลิขสิทธิ์ 2558
การสืบทอดธุรกิจครอบครัว : พอถึงเวลารูตัวก็สายเสียแลว
ดร.ดนัย เทียนพุฒ
นักวิชาการผูทรงคุณวุฒิและที่ปรึกษาธุรกิจ
การมีโอกาสไดคลุกคลีทํางานดานการพัฒนาธุรกิจทั้งธุรกิจขนาดเล็กซึ่งเรียกวาธุรกิจ
SMEs กับธุรกิจครอบครัวขนาดใหญ และตลอดจนธุรกิจครอบครัวที่ตองการพัฒนาสูความเปนมืออาชีพ
ฯลฯ
ในเรื่องการสงตอธุรกิจ การสรางทายาท การเตรียมพนักงานขึ้นมาเปนผูบริการและการ
วางแผนอาชีพกับแผนสืบทอดตําแหนง เปนประเด็นที่กลาวถึงกันมาก และผูเขียนไดมีโอกาสศึกษา
ตลอดจนพัฒนาระบบเหลานี้มาอยางยาวนาน
ประการแรก องคกรธุรกิจกับการเตรียมผูบริหาร
การมีคนเขาคนออกในธุรกิจนาจะเปนเรื่องปกติ แตถาเปนการสูญเสียบุคคลระดับ
“Key Man” คงไมใชเรื่องปกติและโดยเฉพาะอยางยิ่งในยามที่องคกรเติบโตขยายกิจการและ
ตองการผูบริหารระดับสูงใหไปกุมบังเหียนกิจการนั้น และบังเอิญหาใครมาลงตําแหนงไมได เรื่องปกติก็
กลายเปนเรื่องยากขึ้นมาทันที
ผูเขียนไดมีสวนรวมและริเริ่มในทีมงานเพื่อจัดทํา “การวางแผนอาชีพและการสืบทอด
ตําแหนง (Career Planning & Succession Planning) ตั้งแตเปนหัวหนางานประเมิน
ศักยภาพ กองบริหารงานบุคคล ธกส.(ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณการเกษตร) ธนาคารเอเซีย
ตอเนื่องมาที่หางสรรพสินคาโรบินสัน ไดนําวิทยากรยุทธและประการณในการจัดทําเรื่องนี้ บรรยายใหกับ
ธุรกิจชั้นนําหลายแหง มีหลายหนวยงานนําไปใชทั้งหนวยงานรัฐวิสาหกิจและภาคเอกชน
บทเรียนอันทรงคุณคาดังกลาว มีหัวใจความสําเร็จอยูที่ “การมีโอกาสไดศึกษาวิธีการ
วางแผนเตรียมนายทหารใหกาวสูตําแหนงผูนําเหลาทัพ” และทีมงานที่ทํารวมกันในครั้งนั้นนํามาพัฒนา
ปรับใชกับ การบริหารองคกรของรัฐที่จะเกือบเปนธุรกิจอยูแลว คือ มีสถานะเปนรัฐวิสาหกิจ
ความเชี่ยวชาญในเรื่องนี้ไดกอตัวเปนองคความรู จนกระทั่งผูเขียนเห็นวา
ควรสรุปเปนหนังสือถายทอดประสบการณดานการวางแผนอาชีพและแผนสืบ
ทอดตําแหนง ซึ่งเปนสวนหนึ่งของการบริหารคนออกมาเปนหนังสือและนาจะเปน
เลมแรกๆ ในเมืองไทย ปจจุบันก็ยังปรับและบรรยายใชอยู โดยเฉพาะ การจัดทํา

2. การสืบทอดธุรกิจครอบครัว ดร.ดนัย เทียนพุฒ : สงวนลิขสิทธิ์ 2558
แผนพัฒนารายบุคคล (IDP: Individual Development Plan)
หัวใจสําคัญในเรื่องนี้ ผูเขียนชี้ชัดไววา “การทําแผนสืบทอดตําแหนง (Succession
Plan) สําหรับการสรางทายาทหรือผูสืบทอดตําแหนง (Successor)“ ในธุรกิจโดยเฉพาะธุรกิจ
ครอบครัวเมื่อตองการพัฒนาเปนธุรกิจขนาดใหญ จะตองมีการจัดทําการวางแผนสืบทอดตําแหนงใน 2
ระดับดวยกันดังนี้
1. วางแผนสืบทอดตําแหนงสําหรับผูบริหาร (Executive Succession Plan)
เปนการจัดทําการวางแผนอาชีพเพื่อการเตรียมใหผูบริหารตั้งแตระดับตน (First Line Manager)
กาวขึ้นเปนผูบริหารระดับสูง (Top Management)
และในบางกรณี “ผูบริหาร” คนนั้นอาจประสบความสําเร็จสูงมากจนไดรับความไววางใจ
ใหกาวสูตําแหนง ประธานเจาหนาที่บริหาร (CEO: Chief Executive Officer) ก็มีปรากฏให
เห็นอยูในหลายธุรกิจ
2.การวางแผนสืบทอดธุรกิจสําหรับทายาทของเจาของกิจการหรือธุรกิจครอบครัว
(Family Success Plan) โดยปกติตําแหนงบริหารสําคัญ ๆ ของธุรกิจจะถูกจับจองไวใหเฉพาะ
ทายาท และสมาชิกของครอบครัวเจาของกิจการเพียงเทานั้น

3. การสืบทอดธุรกิจครอบครัว ดร.ดนัย เทียนพุฒ : สงวนลิขสิทธิ์ 2558
ในบางครั้งกรณีที่ทายาทธุรกิจ (Successor) ยังไมพรอม เจาของกิจการอาจหา
ผูบริหารมืออาชีพ (Professional Manager) เขามาเปน CEO ซึ่งในทางเทคนิคฝรั่งเรียกวา
“Bridge Manager” เปนการขัดตาทัพรอจนกระทั่งทายาทมีความพรอมคอยกาวขึ้นมาเปน CEO
ตัวอยางชัดๆ เชนสมัยคุณสัมฤทธิ์ จิราธิวัฒน เปนประธานกลุมเครือเซ็นทรัลยังเชิญคุณ
วิโรจน ภูตระกูล ซึ่งเปนผูบริหารมืออาชีพที่มีประสบการณสูงมากในดานการจัดจําหนายสินคาคอนซูเมอร
หลังจากหมดวาระที่ยูนิลีเวอรไดรับเชิญใหเขามาเปนผูบริหารระดับสูงเพื่อใหสมาชิกครอบครัวไดเรียนรู
ประสบการณจากคุณวิโรจน
หรือในอีกลักษณะหนึ่งที่นิยมทํากัน อาจจะมีผูบริหารระดับสูงสมัยรุนผูกอตั้งหรือรุนพอ-
แมมาเปนพี่เลี้ยง (Executive Coach) ใหกับทายาทธุรกิจก็ทํากัน
ในระดับประเทศอยางเชน สิงคโปร เมื่อนายกรัฐมนตรี ลีกวนยู ลงจากตําแหนง ลูกชายลี
เซียน หลุง ยังไมพรอมไดนํา โจะ กก ตง เขามาเปนนายกรัฐมนตรีกอนเพื่อรอใหลูกชายพรอมขึ้นมาสืบทอด
ตําแหนงก็เปนลักษณะ “ผูจัดการแบบสะพานเชื่อมตอ (Bridge Manager) เชนกัน
ประการที่สอง เจาะลึกเขมขนกับธุรกิจครอบครัว
เมื่อตอนเพื่อนของผูเขียนอยูในระหวางศึกษาระดับดุษฎีบัณฑิตไดทําวิจัยเกี่ยวกับธุรกิจ
ครอบครัวโดยเนนเฉพาะการสืบทอดธุรกิจ ไดสอบถามและสนทนากันวา
“ในธุรกิจใหญๆ มีการทําหรือใชทฤษฎีอะไรเกี่ยวกับเรื่อง “การวางแผนสืบทอดตําแหนง
(Succession Planning) พอจะนํามาใชกับธุรกิจครอบครัวไหม?”
ผูเขียนนึกๆ อยูวาไดเคยทําและเขียนหนังสือเรื่องนี้ไวดังที่กลาวมาขางตน คงนาจะนํามา
ประยุกตใชไดบางสวนกับไดมีโอกาสอานหนังสือ Unconventional Wisdom ของ Ward ทํา
ใหคิดวานาจะตองปรับหรือบูรณาการบางอยาง
และพอคราวของผูเขียนบาง ไดทําวิจัย “เจาะ DNA ธุรกิจครอบครัวไทย” จึงเลือก
แนวคิดของ Ward (2005) มาเปนตัวแบบในการอธิบาย เรียกวา “เมทริกซระยะของงผูสืบทอดธุรกิจ
ครอบครัวไทย วามี 3 ระยะดวยกันคือ 1) ระยะการปฏิบัติ (DO) 2) ระยะการชี้นําสูการปฏิบัติ (Lead
to Do) และ 3) ระยะการอนุญาตใหปฏิบัติ (Let Do) โดยมุงความสนใจใน 4 องคประกอบหลักของ
โมเดลธุรกิจครอบครัวไทยคือ 1) ครอบครัว (Family) 2) ความเปนเจาของ (Ownership) 3) ธุรกิจ
(Business) และ 4) ผูประกอบการ (Entrepreneur) มีรายละเอียดดังรูป

4. การสืบทอดธุรกิจครอบครัว ดร.ดนัย เทียนพุฒ : สงวนลิขสิทธิ์ 2558
รูปที่ 1 เมทริกซระยะของผูสืบทอดธุรกิจครอบครัวไทย
มุงความสนใจ
ระยะ
ครอบครัว ความเปนเจาของ ธุรกิจ ผูประกอบการ
การปฏิบัติ
(DO)
ความสัมพันธ
ระหวาง
พอ-แม-ลูก
มีสวนเกี่ยวของกับ
การควบคุมธุรกิจ
เนนความเปน
มืออาชีพ
วัฒนธรรม
ของผูกอตั้ง
การชี้นําสูการ
ปฏิบัติ
(Lead to DO)
ความสัมพันธแบบ
ผูใหญ-ผูใหญ
ความพยายามดิ้นรน
เขาควบคุมธุรกิจ
เนนความเปน
ผูนํา
วัฒนธรรมธุรกิจ
ครอบครัว
การอนุญาตให
ปฏิบัติ
(Let DO)
ความสัมพันธ
ระหวาง พอ-แม-ลูก
วิสัยทัศนธุรกิจ
เปรียบเทียบกับการ
ควบคุมธุรกิจ
เนนการบริหาร
จัดการที่ดี
วัฒนธรรมของการ
สืบทอดภาวะผูนํา
*ดร.ดนัย เทียนพุฒ. (2552). เจาะ DNA ธุรกิจครอบครัวไทย. หนา 32
ปจจุบันผูเขียนกําลังวิเคราะหงานวิจัยในเรื่อง “การปรับธุรกิจครอบครัวไทยสูธุรกิจมือ
อาชีพ” พบวาในภาคปฏิบัติจริงๆ แลว มีความจําเปนตองใชรูปแบบทฤษฎีอธิบายมากขึ้นโดยเฉพาะการ
พิจารณาการสืบทอดตําแหนงจากรุนผูกอตั้ง (Founder) มายังรุนที่ 2 ซึ่งเปนรุนลูก และการสืบทอด
จากรุนที่ 2 ไปสูรุนที่ 2 ซึ่งเปนพี่นองกัน หรืออาจจะสงตอไปรุนที่ 3 และมีความสลับซับซอนมากกวานั้น
เมื่อไดศึกษาการสืบทอดธุรกิจของกลุมตระกูลจิราธิวัฒนและตระกูลล่ําซํา
จึงเห็นวา แนวคิดของ Landsberg ในหนังสือ Succeeding Generations
กับ Gersick และคณะใน Generation to Generation นาสนใจนํามาใชในการเปนทฤษฎี
อธิบายการสืบทอดธุรกิจครอบครัว
ประการสุดทาย การสืบทอดธุรกิจครอบครัวเปนเรื่องสําคัญและกลาวถึงกันมาก
ผูเขียนลองสืบคนทางอินเตอรเน็ตพบเห็นเรื่องรางของการฝกอบรม การเสวนาในประเด็น
ของ “การสืบทอดธุรกิจครอบครัว” หรือ “การสงตอธุรกิจจากรุนสูรุน (Generation to
Generation)

5. การสืบทอดธุรกิจครอบครัว ดร.ดนัย เทียนพุฒ : สงวนลิขสิทธิ์ 2558
ในขณะที่องคความรูดานนี้ยังมีไมมากนัก หรือไมโดนตลาด และความตองการในการ
นําไปใช
จึงเกิดเปนความสนใจและตองการนําความรูในเรื่องนี้ สังเคราะหออกมาเปนความรูใหม
ในบริบทของธุรกิจครอบครัวไทย วา
1) เราจะมีหรือสรางแนวคิด ทฤษฎีหรือจําลองรูปแบบในการสงตอธุรกิจจากรุนสูรุน
ขึ้นมาของไทยเองหรืออยางดีที่สุดขอใหมีเปน “หลักการ (Doctrine)” เพื่อสามารถหยิบใชอธิบายกรณี
เหลานี้ในอนาคตไดอยางสอดคลองกับบริบทของสังคมไทยมากยิ่งขึ้น
2) การเรียนรูและศึกษากรณีศึกษาจากธุรกิจครอบครัวที่ประสบความสําเร็จ เปนสิ่งที่ดี
และนาสนใจ แตการจะสังเคราะหใหเปนองคความรู และความรูที่เปนสากลใชไดอยางทั่วไป
(Generalization) นาจะเปนสิ่งที่ธุรกิจครอบครัวไทยตองการ โดยเฉพาะธุรกิจเริ่มแรก หรือเพิ่งกอ
รางสรางตัวขึ้นมา
อีกทั้งชวงเวลาเมื่อผานไป อาจมีความสําคัญมากในวันหนึ่งขางหนาเมื่อผูกอตั้งธุรกิจ
ดําเนินธุรกิจไปจนถึงจุดอิ่มตัวดวยอายุและสังขาร หันหลังกลับมาเหลียวดูธุรกิจที่สรางมาอีกครั้ง ไดลืม
เรื่องสําคัญในการเตรียมทายาทหรือผูบริหารที่รวมทุกขรวมสุขกันมาใหเขามาชวยกันดูแลกิจการ อาจจะ
เปนดังคํากลาวที่วา “พอถึงเวลา รูตัวอีกทีก็สายเสียแลว”