Download as PDF, PPTX
ลูกประคบสมุนไพร
- 1.
- 2.
- 3. ลูกประคบสมุนไพร • ลูกประคบสมุนไพร คือการใช้สมุนไพรหลายอย่างมาห่อรวมกัน ส่วนใหญ่เป็นสมุนไพรทีมนามันหอมระเหย โดยนามานึ่งให้ร้อนประคบ ่ ี ้ บริเวณทีปวดหรือเคล็ดขัดยอกซึ่งน้ามันหอมระเหยเมือถูกความร้อน จะ ่ ่ ระเหยออกมา ความร้อนจากลูกประคบจะช่วยกระตุ้นการไหลเวียนโลหิต ดีขึ้น และ ยังมีสารสาคัญจากสมุนไพรบางชนิดทีซมเข้าทางผิวหนัง ช่วย ่ึ รักษาอาการเคล็ด ขัด ยอก และลดปวดได้
- 4. ชนิดของการประคบสมุนไพร ลูกประคบมี 2 ชนิดคือ ลูกประคบสมุนไพรสดและลูกประคบสมุนไพรแห้ง 1.ลูกประคบสมุนไพรสด ่ ข้ อดี คือ การใช้สมุนไพรสดในการปรุ งลูกประคบนั้นสมุนไพรจะมีน้ าอยูแล้วจึงไม่ จาเป็ นต้องพรมน้ าก่อนนาไปใช้ ไม่ตองตากแห้ง ไม่ตองอบฆ่าเชื้อไม่ตองกลัวขึ้นรา ้ ้ ้ ข้ อจากัด คือ เมื่อปรุ งลูกประคบเสร็ จแล้ว ต้องรี บนาไปใช้ ไม่สามารถเก็บไว้ได้นานใน อุณหภูมิปกติ ต้องเก็บในตูเ้ ย็นหรื อภาชนะบรรจุพิเศษ 2.ลูกประคบสมุนไพรแห้ ง ข้ อดี คือ เก็บไว้ได้นาน สะดวกในการนาไปใช้ สามารถเตรี ยมสมุนไพรที่ใช้ ในการ ปรุ งลูกประคบได้ครบถ้วนมากขึ้น เนื่องจากสมุนไพรบางชนิดไม่สามารถ หาได้ใน ท้องถิ่น ต้องหามาจากแหล่งอื่น
- 5. สมุนไพรที่ใช้ในการทาลูกประคบ ไพล ชื่ออืน : ปูลอยปูเลย (ภาคเหนือ) ว่านไฟ (ภาคกลาง) มิ้นสะล่าง(ฉาน-แม่ฮ่องสอน) ่ ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ : ไม้ลมลุกสูง 0.7-1.5 เมตร มีเหง้าใต้ดิน เปลือกสี น้ าตาล ้ แกมเหลือง เนื้อในสี เหลืองถึงเหลืองแกมเขียว แทงหน่อหรื อลาต้นเทียมขึ้นเป็ นกอ ซึ่ ง ประกอบด้วยกาบหรื อโคนใบหุ มซ้อนกัน ใบเดี่ยว เรี ยงสลับ รู ปขอบขนานแกมใบหอก ้ กว้าง 3.5-5.5 เซนติเมตร ยาว 18-35 เซนติเมตร ดอกช่อ แทงจากเหง้าใต้ดิน กลีบดอกสี นวล ใบประดับสี ม่วง ผลเป็ นผลแห้งรู ปกลม
- 6. สรรพคุณ • เหง้ า -เป็ นยาแก้ทองขึ้น ท้องอืดเฟ้ อ ขับลม ้ - แก้บิด ท้องเดิน ขับประจาเดือนสตรี ทาแก้ฟกบวม แก้ผนคัน ื่ - เป็ นยารักษาหืด - เป็ นยากันเล็บถอด - ใช้ตมน้ าอาบหลังคลอด ้ • นาคั้นจากเหง้ า - รักษาอาการเคล็ดขัดยอก ฟกบวม แพลงช้ าเมื่อย ้ • หัว - ช่วยขับระดู ประจาเดือนสตรี เลือดร้าย แก้มุตกิตระดูขาว แก้อาเจียน แก้ ปวดฟัน • ดอก - ขับโลหิ ตกระจายเลือดเสี ย • ต้ น - แก้ธาตุพการ แก้อุจาระพิการ ิ • ใบ - แก้ไข้ ปวดเมื่อย แก้ครั่นเนื้อครั่นตัว แก้เมื่อย
- 7. มะกรู ด • ชื่ออืน: มะขุน มะขูด (ภาคเหนือ) มะขู (กะเหรี่ ยง-แม่ฮ่องสอน) ส้มกรู ด ส้มมัวผี ่ ่ (ภาคใต้) • ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ : ไม้ตนขนาดเล็ก สูง 2-8 เมตร เปลือกต้นเรี ยบ สี น้ าตาล มี ้ หนามแหลมตามกิ่งก้าน ใบ เป็ นใบประกอบที่มีใบย่อยใบเดี่ยว ออกเรี ยงสลับ ปลาย ่ ใบและโคนใบมน ขอบใบเรี ยบ แผ่นใบเรี ยบเป็ นมันสี เขียวเข้ม มีต่อมน้ ามันอยูตาม ผิวใบ มีกลิ่นหอมเฉพาะ ก้านใบมีปีกดูคล้ายใบ ดอก ออกเป็ นช่อตามซอกใบที่ปลาย กิ่ง ดอกสี ขาว กลีบเลี้ยงมี 5 กลีบ กลีบดอกมี 5 แฉก โคนกลีบดอกติดกัน ผล เป็ น รู ปทรงกลมหรื อรู ปไข่ โคนผลเรี ยวเป็ นจุก ผิวขรุ ขระ มีต่อมน้ ามัน ผลอ่อนสี เขียวแก่ สุ กเป็ นสี เหลือง มีรสเปรี้ ยว เมล็ดกลมรี สี ขาว มีหลายเมล็ด
- 8. สรรพคุณ • ราก -กระทุงพิษ แก้ฝีภายในและแก้เสมหะเป็ นพิษ ้ • ใบ - มีน้ ามันหอมระเหย • ผล, นาคั้นจากผล - ใช้แต่งกลิ่น สระผมรักษาชันนะตุ รังแค ้ ทาให้ผมสะอาด • ผิวจากผล - ปรุ งเป็ นยาขับลมในลาไส้ แก้แน่น - เป็ นยาบารุ งหัวใจ
- 9. มะขาม • ชื่ออืน :ขาม (ภาคใต้) ตะลูบ(ชาวบน่ นครราชสี มา) ม่องโคล้ง (กะเหรี่ ยงกาญจนบุรี) อาเปี ยล (เขมร-สุ รินทร์) หมาก แกง (เงี้ยว-แม่ฮ่องสอน) ส่ ามอเกล (กะเหรี่ ยงแม่ฮ่องสอน) • ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ : ไม้ตนขนาดกลาง ้ จนถึงขนาดใหญ่แตกกิ่งก้านสาขามาก เปลือก ต้นขรุ ขระและหนา สี น้ าตาลอ่อน ใบ เป็ นใบ ประกอบ ใบเล็กออกตามกิ่งก้านใบเป็ นคู่ ใบ ย่อยเป็ นรู ปขอบขนาน ปลายใบและโคนใบมน ดอก ออกเป็ นช่อเล็กๆ ตามปลายกิ่ง หนึ่งช่อมี 10-15 ดอก ดอกย่อยขนาดเล็ก กลีบดอกสี ่ เหลืองและมีจุดประสี แดงอยูกลางดอก ผล เป็ นฝักยาว รู ปร่ างยาวหรื อโค้ง ยาว 3-20 ซม. ฝักอ่อนมีเปลือกสี เขียวอมเทา สี น้ าตาลเกรี ยม เนื้อในติดกับเปลือก เมื่อแก่ฝักเปลี่ยนเป็ น เปลือกแข็งกรอบหักง่าย สี น้ าตาล เนื้อใน กลายเป็ นสี น้ าตาลหุมเมล็ด เนื้อมีรสเปรี้ ยว ้ และหวาน
- 10. สรรพคุณ • ราก -แก้ทองร่ วง สมานแผล รักษาเริ ม และงูสวัด ้ • เปลือกต้ น - แก้ไข้ ตัวร้อน • แก่ น - กล่อมเสมหะ และโลหิ ต ขับโลหิ ต ขับเสมหะ รักษาฝี ในมดลูก รักษาโรคบุรุษ เป็ นยาชัก มดลูกให้เข้าอู่ • ใบสด (มีกรดเล็กน้อย) - เป็ นยาถ่าย ยาระบาย ขับลมในลาไส้ แก้ไอ แก้บิด รักษาหวัด ขับเสมหะ หยอดตารักษาเยือตาอักเสบ แก้ตามัว ฟอกโลหิ ต ขับเหงื่อ ต้มผสมกับสมุนไพรอื่นๆ อาบหลัง ่ คลอดช่วยให้สะอาดขึ้น • เนือหุ้มเมล็ด - แก้อาการท้องผูก เป็ นยาระบาย ยาถ่าย ขับเสมหะ แก้ไอ กระหายน้ า เป็ นยาสวน ้ ล้างท้อง • ฝักดิบ - ฟอกเลือด และลดความอ้วน เป็ นยาระบายและลดอุณหภูมิในร่ างกาย บรรเทาอาการไข้ • เมล็ดในสี ขาว - เป็ นยาถ่ายพยาธิไส้เดือนตัวกลมในลาไส้ พยาธิเส้นด้าย • เปลือกเมล็ด - แก้ทองร่ วง แก้บิดลมป่ วง สมานแผลที่ปาก ที่คอ ที่ลิ้น และตามร่ างกาย รักษาแผล ้ สด ถอนพิษและรักษาแผลที่ถูกไฟลวก รักษาแผลเบาหวาน • เนือในฝักแก่ (มะขามเปี ยก) - รับประทานจิ้มเกลือ แก้ไอ ขับเสมหะ ้ • ดอกสด - เป็ นยาลดความดันโลหิตสูง
- 11. ขมิน ้ • ขมิ้น เป็นพืชล้มลุกที่จดอยูในตระกูลขิง ั ่ ่ มีเหง้าอยูใต้ดิน เนื้อในของเหง้าจะเป็ นสี เหลือง มีกลิ่นหอมเฉพาะตัวมีต้ งแต่สี ั เหลืองเข้มจนถึงสี แสดจัด โดยที่ถิ่นกาเนิด ในแถบเอเชียตะวันออกเฉี ยงใต้ และมีชื่อ อื่นๆอีก เช่น ขมิ้นชันขมิ้นแกง ขมิ้นหยอก ่ ั ขมิ้นหัว ขี้มิ้น หมิ้น ทั้งนี้ข้ ึนอยูกบแต่ภาค และจังหวัดนันๆ นิยมนาไปใช้ในการ ่ ประกอบอาหาร แต่งสี แต่งกลิ่นอาหาร เช่น แกงไตปลา แกงกะหรี่ เป็ นต้น
- 12. สรรพคุณ • • • • • • • • • • • • • • • • • สรรพคุณของขมิ้นข้อแรกคือมีสารต่อต้านอนุมูลอิสระซึ่งช่วยในการชะลอวัยและชะลอการเกิดริ้ วรอย ั ช่วยเสริ มสร้างภูมิตานทานให้กบร่างกาย ้ ช่วยเสริ มสร้างภูมิคุมกันให้ผิวหนังมีสุขภาพดีแข็งแรง ้ ขมิ้นชันอาจมีบทบาทช่วยป้ องกันการเกิดโรคมะเร็ ง เช่น โรคมะเล็งลาไส้ มะเร็ งปากมดลูก ขมิ้นสามารถช่วยลดระดับคอเลสเตอรอลในร่ างกายได้ ช่วยกาจัดสารพิษออกจากร่ างกาย ช่วยบรรเทาอาการของโรคเบาหวาน มีส่วนช่วยรักษาโรคความดันโลหิ ตสู ง ช่วยลดอาการของโรคเกาต์ ช่วยขับน้ านมของมารดาหลังคลอดบุตร ช่วยรักษาระบบทางเดินหายใจที่มีอาการผิดปกติ ช่วยบารุ งสมองป้ องกันโรคความจาเสื่ อม อาจมะส่ วนช่วยในการรักษาโรครู มาตอยด์ (ยังไม่ได้รับการยืนยัน) ช่วยลดการอักเสบ ช่วยแก้อาการวิงเวียนศีรษะ ช่วยรักษาอาการแพ้และไข้หวัด ช่วยบรรเทาอาการไอ
- 13. ลักษณะของ ขมินอ้อย ้ ต้ น: ขมิ้นอ้อย เป็ นไม้ลมลุกสู ง 50-70 ซม. ้ ลักษณะคล้ายขมิ้นชัน แต่ตนสูงกว่า ขนาดเหง้า ้ และใบใหญ่กว่า โดยเหง้าใต้ดินจะโผล่ข้ ึนมาเหนือ ดินเล็กน้อย มีเนื้อในสี เหลืองอมส้ม กลีบดอกสี นวล มีกลิ่นหอม ใบ : ใบออกเป็ นรัศมีติดผิวดิน รู ปหอกแกม ขอบขนาน กว้าง 8-10 ซม. ยาว 30-40 ซม. ก้านใบ ยาว 8-15 ซม. ท้องใบจะมีขนนิ่ม ๆ ในหน้าแล้งใบ จะแห้งลงหัว บางครั้งเราก็เรี ยกว่าขมิ้นหัวขึ้น ดอก : ขมิ้นอ้อยจะออกดอกเป็ นช่อ ก้าน ่ ่ ดอกยาวพุงออกจากเหง้าที่อยูใต้ดิน ช่อดอกจะมีใบ ประดับ ดอกมีสีขาว ตรงปลายช่อดอกจะเป็ นสี ชมพู ส่ วนดอกสี เหลืองจะบานจากล่างขึ้นข้างบน และจะบานครั้งละ 2-3 ดอก ขมินอ้ อย ้
- 14. สรรพคุณ รักษาอาการท้ องร่ วงท้ องเดิน (ที่ไม่ ใช่ บิด หรืออหิวาตกโรค) โดยใช้หวขมิ้นอ้อยสด ๆ ประมาณ 2 แว่น มาบด ั ผสมกับน้ าปูนใส กินแก้ทองร่ วงได้ ้ รักษาแผล โดยนาขมิ้นอ้อยไปหุงในน้ ามันมะพร้าว แล้วนามาใส่ แผล จะช่วยให้แผลหายเร็ ว เนื่องจากหัวขมิ้น อ้อยเป็ นยาฝาดสมานด้วย รักษาฝี ถ้าเป็ นฝี หวเดือน ให้นาใบไผ่มาเผ่าไฟให้ไหม้ แล้วนาหัวขมิ้นอ้อยมาตาด้วยกัน แล้วใช้น้ าเป็ นกระสาย ั ยา และใช้ได้ท้ งกินและทา หรื อพอก ั แก้ ฝีในมดลูก โดยใช้ขมิ้นอ้อย 3 ท่อน บอระเพ็ด 3 ท่อน ลูกขี้กาแดง 1 ลูก (ผ่าเป็ น 4 ซี กแต่ใช้แค่ 3) นามาต้ม รวมกับสุ รา กินแก้ฝีในมดลูกได้ รักษาอาการเสี้ยนหนามตา โดยนาขมิ้นอ้อยมา 5 แว่น ข้าวเหนียวสุ ก ประมาณ 1 กามือ ดอกชบา 5 ดอก ใช้ตา พอก จะดูดเสี้ ยนและหนองออกจากแผล รักษาอาการปวดบวม ฟกช้า โดยนาขมิ้นสด ๆ มาตาให้ละเอียดแล้วนามาพอกบริ เวณปวดบวม ฟกช้ า แก้ หวัด โดยนาหัวขมิ้นอ้อย พริ กหาง อบเชยเทศ มาต้มและเติมน้ าผึ้งลงไปผสม นามารับประทานแก้หวัดได้ แก้ ริดสี ดวงทวาร นาขมิ้นอ้อย พริ กไทยล่อน เปลือกยางแดง มาผสมกันทายาผง แล้วนาไปละลายในน้ ายางใส ปั้ นทั้งหมดเป็ นลูกกลอนขนาดเท่าปลายนิ้วชี้ รับประทานเช้า-เย็น
- 15. ใบส้ มป่ อย •ชื่ออืน : ส้มขอน (ฉาน-แม่ฮ่องสอน) ่ • ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ : ไม้พมรอเลื้อย มีหนามตามลาต้น กิ่ง ก้านและใบ ใบ ุ่ ประกอบแบบขนนกสองชั้น เรี ยงสลับ ยาว 7-20 ซม. ใบย่อยรู ปขอบขนาน ขนาด เล็ก ดอกช่อ ออกที่ซอกใบ เป็ นช่อกลม กลีบดอกเป็ นหลอด สี นวล ผลเป็ นฝัก สี น้ าตาลดา ผิวย่นขรุ ขระ ขอบมักเป็ นคลื่น
- 16. สรรพคุณ ต้ น -แก้ตาพิการ ใบ - แก้โรคตา ชาระเมือกมันในลาไส้ ยาถ่ายเสมหะ แก้บิด ฟอกล้างโลหิ ตระดู ดอก - แก้เส้นพิการให้บริ บูรณ์ ผล - แก้น้ าลายเหนียว ราก - แก้ไข้ ฝัก - ปิ้ งให้เหลือง ชงน้ าจิบแก้ไอ ขับเสมหะ เป็ นยาถ่ายทาให้อาเจียน ฟอกผมแก้ รังแค แก้ไข้จบสั่น ปิ ดแผลโรคผิวหนัง ั • เมล็ด - คัวให้เกรี ยมบดให้ละเอียด นัตถุทาให้คนจมูกและจามดี ์ ั ่ • ใบ - ตาห่อผ้าประคบเส้นให้เส้นอ่อน • • • • • •
- 17. • เกลือแกง หรือโซเดียมคลอไรด์ (Sodium Chloride) เป็ นสารเคมีธรรมชาติตวหนึ่งที่ถูกนามาใช้ ั อย่างแพร่ หลายมานานนับพันปี บางท่านอาจจะไม่คุนกับชื่อเกลือแกง แต่ถาบอกว่ามันก็คือเกลือ ้ ้ ั ที่เราใช้ประกอบอาหารกันทุกวัน ก็คงร้องอ๋ อกันทุกคน เกลือแกงถูกนามาใช้กนในหลายด้าน ทั้ง ด้านประกอบอาหาร ถนอมอาหาร รวมถึงใช้เป็ นสารตั้งต้นในอุตสาหกรรมหลายประเภท • เกลือแกงนั้นมีประโยชน์ต่อเรามากมาย ทั้งในการประกอบอาหาร การเก็บรักษาอาหารประเภท หมักดอง ใช้ในทางการแพทย์และการรักษาโรค เช่น ใช้ทาน้ าเกลือ รักษาอาการไอ เจ็บคอ อัน เนื่องมาจากหวัด รักษาอาการคันตามผิวหนัง เป็ นต้น นอกจากนี้ยงมีการใช้เกลือในอุตสาหกรรม ั ต่างๆ มากมาย เช่น อุตสาหกรรมอาหาร เครื่ องปรุ งรสต่างๆ อุตสาหกรรมฟอกย้อมเสื้ อผ้า อุตสาหกรรมกระดาษ อุตสาหกรรมผลิต สบู่และผงซักฟอก รวมถึงอุตสาหกรรมยาฆ่าแมลง เป็ น ต้น
- 18. การบูร • สรรพคุณ :ใช้ผสมในยาน้ า มีสรรพคุณบารุ งธาตุ ขับเสมหะ ขับลม แก้ จุกเสี ยดแน่นเฟ้ อ แก้ปวดท้อง ท้องร่ วง ขับเหงื่อ ใช้ผสมในยาหม่อง ยา ั ขี้ผ้ ง ยาครี มทาแก้เคล็ดบวม ขัดยอก แพลง แก้พิษแมลงสัตว์กดต่อย และ ึ โรคผิวหนังเรื้ อรัง
- 19. พิมเสน • พิมเสนเป็ นเกล็ดเล็กๆสี ขาวขุ่น เนื้อแน่นกว่าการบูร ระเหิ ดได้ชากว่าการบูร ติดไฟให้แสงจ้าและ ้ มีควันมาก ไม่มีข้ ีเถ้า พิมเสนบริ สุทธิ์จะเป็ นผลึกรู ปแผ่นหกเหลี่ยม มีจุดหลอมเหลว 208 องศา เซลเซียส ละลายได้ยากในน้ า ละลายได้ดีในตัวทาละลายชนิดขั้วต่า พิมเสนมีกลิ่นหอมเย็น ฉุ น รสหอม เย็นปากคอ สมัยก่อนใส่ ในหมากพลูเคี้ยว
- 20. สรรพคุณ ตารายาแผนโบราณ: ใช้พิมเสนเป็ นยาขับเหงื่อขับเสมหะ กระตุน ้ การหายใจ กระตุนสมอง บารุ งหัวใจ ใช้เป็ นยาระงับความกระวนกระวาย ้ ทาให้ง่วงซึม แก้ลมวิงเวียน หน้ามืด หัวใจอ่อน บารุ งหัวใจ ทาให้ชุ่มชื่น ทาให้เรอ ขับผายลม แก้จุกเสี ยดแน่นเฟ้ อ แก้ปวดท้อง แก้บาดแผลสด แผลเรื้ อรัง แผลกามโรค แผลเนื้อร้าย ผสมในตารับยาหอม เช่น ยาหอมเทพจิตร ยาหอมนวโกฐ • มีสรรพคุณโดยรวมคือแก้ลมวิงเวียน หน้ามืดตาลาย การกลันใบและยอด ่ อ่อนของหนาดด้วยไอน้ า จะได้พิมเสนตกผลึกออกมา นามาทาเป็ นยากิน แก้ปวดท้อง ท้องร่ วง หรื อใช้ขบลม ใช้ภายนอกเป็ นผงใส่บาดแผล แก้ ั แผลอักเสบ แก้กลากเกลื้อน และแผลฟกช้ า
- 21. อุปกรณ์ ในการทาลูกประคบสมุนไพร • • • • • 1. ผ้าดิบสาหรับห่อลูกประคบขนาด กว้าง 35 x ยาว 35 เซนติเมตร 2 ผืน 2. เชือก หรื อ หนังยาง 3. ตัวยาที่ใช้ทาลูกประคบ 4. เตา พร้อมหม้อสาหรับนึ่งลูกประคบ 5. จานหรื อชามอลูมิเนียมเจาะรู (เพื่อให้ไอน้ าผ่านได้) รองลูกประคบ
- 22. วิธีการทาลูกประคบสมุนไพร 1. หันหัวไพล, ขมิ้นชัน.ต้นตะไคร้, ผิวมะกรู ด, ตาพอหยาบ ๆ ่ (เวลาประคบจะทาให้ระคายผิว) 2. นาใบมะขาม, ใบส้มป่ อย(เฉพาะใบ) ผสมกับสมุนไพร ข้อ1 เสร็ จแล้วให้ ใส่ เกลือ, การบูร คลุกเคล้าให้เป็ นเนื้อเดียวกันแต่อย่าให้แฉะเป็ นน้ า 3. แบ่งตัวยาที่เรี ยบร้อยแล้วใส่ ผาดิบห่อเป็ นลูกประคบประมาณลูกส้มโอ ้ รัดด้วยเชือกให้แน่น(ลูกประคบเวลาถูกความร้อนยาสมุนไพรจะฝ่ อลง ให้รัดใหม่ให้แน่นเหมือนเดิม) 4. นาลูกประคบที่ได้ไปนึ่งในหม้อนึ่ง ใช้เวลานึ่งประมาณ 15-20 นาที 5. นาลูกประคบที่รับความร้อนได้ที่แล้วมาประคบคนไข้ที่มีอาการต่าง ๆ โดยสับเปลี่ยนลูกประคบ
- 23. วิธีการประคบ 1. ใช้ผาจับลูกประคบขณะร้อน ยกขึ้นจากปากหม้อ ้ 2.ใช้ลกประคบแตะที่ทองแขนตนเองทดสอบความร้อน ู ้ 3. ช่วงแรก แตะลูกประคบ และยกขึ้นโดยเร็ ว จนกว่าลูกประคบจะคลายความร้อนลง 4. จากนั้น จึงวางลูกประคบให้นานพอประมาณ แล้วกดเน้นบริ เวณที่ตองการ ้ 5. เปลี่ยนลูกประคบเมื่อเย็นลง ลักษณะประคบ ดูสังเกตลูกประคบว่ ามีความร้ อนมากหรือเปล่ า ถ้ามีความร้อนต้องห่มผ้าขนหนูก่อน แล้วประคบ ตอนแรกห้ามประคบที่ใดที่หนึ่ง นานๆ เพราะจะทาให้ผวหนังผูป่วยพุพอง หรื อผูป่วยตกใจอาจช็อกได้เมื่อร้อนต้อง ิ ้ ้ ประคบเร็ วๆ คอยซักถามดูเรื่ อยๆ แล้วค่อยช้าลง ถ้าไม่ร้อนเอาผ้าขนหนูออก
- 24. ขั้นตอนการประคบ 1. จัดท่าผูป่วยให้เหมาะสม เช่นนอน ้ หงาย นัง นอนตะแคง ่ ่ ั (ขึ้นอยูกบตาแหน่งที่จะทาการประคบ) 2. ทดสอบความร้อนของลูกประคบ คือ นาลูกประคบที่ร้อนได้ที่แล้วมาแตะที่ ท้องแขน หรื อหลังมือก็ได้ 3. ในการวางลูกประคบบนผิวคนไข้ใน ช่วงแรก ๆ ต้องทาด้วยความเร็ วไม่วาง แช่นาน ๆ อาจจะทาให้ผวหนังพองได้ ิ ง่าย
- 25. ระยะเวลาที่ใช้ ในการประคบ โดยทัวไปจะใช้ เวลา ่ ประมาณ15 – 20 นาที ต่ อการประคบ 1 ครั้ง ถ้ ามีอาการเคล็ดขัดยอก อาจประคบได้ วนละ 2 ครั้ง ั
- 26. ข้ อห้ ามหรือข้ อควรระวังในการใช้ ลูกประคบ • 1. ห้ามใช้ลูกประคบที่ร้อนเกินไป 2. ควรใช้ผาขนหนูรองบริ เวณผิวหนังอ่อนๆ หรื อบาดเจ็บ ้ 3. ควรระวังผูป่วยที่เป็ นเบาหวาน อัมพาต เด็ก ผูสูงอายุเพราะ ้ ้ การตอบสนองต่อความร้อนช้า 4. ไม่ประคบกับกรณี การอักเสบ หรื อ บวม ในช่วง 24 ชัวโมง ่ แรก เพราะอาจบวมมากขึ้น ควรประคบด้วยนาเย็นก่อน 5. หลังจากประคบ ไม่ควรอาบน้ าทันที่เพราะจะทาให้ตวยาถูก ั ล้างออกไป
- 27. การเก็บรักษาลูกประคบสมุนไพร • 1. ลูกประคบที่ทาครั้งหนึ่งสามารถเก็บไว้ได้นาน 3-5 วันถ้าใส่ ตูเ้ ย็น สามารถเก็บได้ 7 วัน • 2. ควรผึ่งให้แห้งก่อนเก็บ ไม่ให้อบชื้น ถ้าเก็บในตูเ้ ย็น จะเก็บได้นาน ั มากขึ้น • 3. ลูกประคบที่แห้ง ก่อนใช้ควรพรมด้วยน้ า หรื อเหล้าขาว • 4. ลูกประคบที่มีสีเหลืองอ่อน หรื อ จางลง แสดงว่าตัวยาในลูกประคบ หมดสภาพแล้วจะใช้ไม่ได้ผล • 5. เมื่อต้องการจะนาไปใช้ใหม่ ต้องเปลี่ยนผ้าห่อลูกประคบผืนใหม่ • 6. เวลาที่จะเก็บไว้ และเอามาใช้ใหม่ควรเติมเกลือ และพิมเสน การบูร อย่างละ 1ช้อนโต๊ะ
- 28. ประโยชน์ ของลูกประคบ • • • • • • 1. ร่างกายมีการเผาผลาญสารอาหารเพิ่มขึน ้ 2.มีการขยายตัวของเส้นเลือดฝอย 3. การไหลเวียนโลหิตดีขึน ้ 4. ขยายรูขมขนบริเวณผิวหนัง ุ 5. บรรเทาอาการปวดเมือย ่ 6. ผ่อนคลายกล้ามเนื้ อ
- 29. แหล่ งที่มาอ้ างอิง •https://sites.google.com/site/wisdom1305/phumipayya-thxngthin-luk-prakhb-smunphir-1 • http://www.tungsong.com/samunpai/herbs/herbs.htm • http://www.tistr.or.th/spa/herb/01.html
- 31. นายอภิสิทธิ์ เทพแปง เลขที่ 7ม.6/14 โรงเรียนยุพราชวิทยาลัย
- 32. นางสาวอุทยวรรณ ไชยยาวุฒิ ั เลขที่ 27ม.6/14 โรงเรียนยุพราชวิทยาลัย