1. Ζ κνπζηθή παξάδνζε ηεο Ζπείξνπ απνηειεί έλαλ από ηνπο κεγαιύηεξνπο
πολιτιστικούς θησασρούς ηεο Διιάδαο.
Γηαθξίλεηαη από ην κεισδηθό θαη αξκνληθό ρξώκα πνπ ηελ πεξηβάιιεη. Οη
κεισδηθέο γξακκέο είλαη ζύληνκεο, ν ήρνο είλαη ιππεηεξόο, αθόκα θαη ηα
ηξαγνύδηα κε εύζπκν ζθνπό ή κε ζαηηξηθό πεξηερόκελν ερνύλ “βαξηά”. Ζ
άγξηα ιηηόηεηα ηνπ νξεηλνύ ηνπίνπ δελ κπνξνύζε παξά λ' αληαλαθιάηαη κέζα
ζηε κνπζηθή, αθόκα θη όηαλ ν θαιιηηέρλεο δεκηνπξγνύζε ηα ραξαθηεξηζηηθά
ζηνιίδηα θαη ηζαθίζκαηα.
ΟΡΓΑΝΑ
ΦΛΟΓΕΡΑ
Έλα από ηα θύξηα επεηξώηηθα όξγαλα, πνπ είλαη παλειιελίσο δηαδεδνκέλν,
είλαη ε θινγέξα.
Τν ζπλεζέζηεξν πιηθό είλαη ην θαιάκη, ζην νπνίν αλνίγνληαη 5 – 7 ηξύπεο.
Δπεηδή θαηαζθεπάδεηαη από ηνλ ίδην ηνλ νξγαλνπαίρηε νη απνζηάζεηο ησλ νπώλ
γίλεηαη ζύκθσλα κε ηα δάρηπια ηνπ. Άξα, ην όξγαλν δελ αληαπνθξίλεηαη
πιήξσο ζην ζύζηεκα πνπ νξίδεη ηόλνπο θαη εκηηόληα.
ΚΛΑΡΙΝΟ
Ο δηάδνρνο ηεο θινγέξαο είλαη ην θιαξίλν ην νπνίν είλαη πην απιό απ' απηό
πνπ ρξεζηκνπνηείηαη ζηελ ζπκθσληθή νξρήζηξα γηαηί έρεη ιηγόηεξα θιεηδηά θαη
αξθεηέο ηξύπεο ηειείσο αθάιππηεο.
ΒΙΟΛΙ
Ο ξόινο ηνπ βηνιηνύ ζηελ θνκπαλία είλαη λα ζπκπιεξώζεη ην θιαξίλν θαη λα
“γεκίδεη” ηα θελά. Σηελ Ήπεηξν παίδνληαη επαλαιακβαλόκελα ξπζκηθά κνηίβα,
δεκηνπξγώληαο έηζη έλα αξκνληθό θάζκα ζην νπνίν θηλείηαη ην θιαξίλν.
ΛΑΟΥΤΟ
Τν ιανύην είλαη ην πνιπθσληθό όξγαλν ηεο θνκπαλίαο. Ο ξόινο ηνπ είλαη
ζπλνδεπηηθόο. Σπρλά όκσο μερσξίδεη θαη ζηηο νξγαληθέο εηζαγσγέο, θη αθόκα
ζπρλόηεξα ζηνλ απηνζρεδηαζκό. Τν επεηξώηηθν ιανύην απνηειείηαη από
ηέζζεξηο δηπιέο ρνξδέο θνπξδηζκέλεο αλά δύν θαη παίδεηαη κε πέλα ή θηεξό.
ΝΤΕΦΙ
Τν ληέθη, έρεη ξπζκηθό ξόιν ζε πιαίζηα πάληα ιηηά θαη ζπληεξεηηθά. Γελ
απηνζρεδηάδεη πνηέ, πεξηνξίδεηαη δειαδή ώζηε λα ππνγξακκίδεη ηα ρνξεπηηθά
βήκαηα ελαιιάζζνληαο έλα βαξύ (ζέζε) θη έλα νμύ (άξζε) ήρν. Με απηό ηνλ
ηξόπν ραξαθηεξίδεη ηππηθά, ην γλσζηό αξγόζπξην επεηξώηηθν ύθνο.
Ο ξπζκόο ηεο νξγαληθήο κνπζηθήο ζηελ Ήπεηξν είλαη πιο αργή απ' ό,ηη ζηελ
ππόινηπε Διιάδα, είηε πξόθεηηαη γηα κνηξνιόη, είηε γηα ηξαγνύδη ηεο ηάβιαο,
είηε πάιη γηα ρνξεπηηθνύο ζθνπνύο, πνπ απνδίδνληαη βαξηά θαη καθξόζπξηα.
Όια ηα παξαπάλσ αλαθέξνληαη ζηελ μονουωνική μοσσική.
Όηαλ ε κνπζηθή είλαη νξγαληθή, ε εθηέιεζή ηεο αθήλεηαη ζε έλα κόλν όξγαλν,
ελώ ηα ππόινηπα έρνπλ απιώο ζπλνδεπηηθό ξόιν. Όκσο ζηελ Ήπεηξν
ζπλαληάκε θαη έλα αθόκα είδνο κνπζηθήο, ηελ πολσυωνική. Τν είδνο απηό
απαληάηαη ζηα βόξεηα ηνπ λνκνύ ηεο Ζπείξνπ θαζώο θαη ζηελ Βόξεην Ήπεηξν.
Σπάληα ππάξρεη ε ζπλνδεία νξγάλσλ. Υπάξρνπλ ηξεηο κεισδηθέο γξακκέο νη
νπνίεο αληηζηνηρνύλ ζε ηξαγνπδηζηηθνύο ξόινπο:
1

2. 1. O παρτής: είλαη απηόο πνπ αξρίδεη ην ηξαγνύδη, εθηειεί ηελ πξώηε θαη
θύξηα κεισδηθή γξακκή. Δίλαη ν κόλνο πνπ ηξαγνπδά θαζαξά ηνπο ζηίρνπο, ζε
ζρέζε κε ηνπο ππόινηπνπο πνπ ρξεζηκνπνηνύλ κεξηθέο κόλν ζπιιαβέο ηνπ
θεηκέλνπ.
2. Ο γσριστής, πνπ γπξίδεη ή ηζαθίδεη ηελ κεισδηθή ηνπ γξακκή.
3. Ο κλώστης, πνπ θιώζεη ηελ κεισδηθή ηνπ γξακκή.
4. Ο ισοκράτης, πνπ απνδίδεηαη από δύν σο ηέζζεξα άηνκα (θάπνηεο θνξέο
θαη πεξηζζόηεξα), πνπ θξαηνύλ ην ξπζκό ηνπ παξηή.
Σηνλ εηθνζηό αηώλα εκθαλίδεηαη θαη κηα ηέηαξηε θσλή, ηξαγνπδηζκέλε από
έλαλ ηζνθξάηε πνπ απνθαιείηαη ρίττης. Απηόο δίλεη ζηνλ παξηή ην ρξόλνο λα
μεθνπξαζηεί θαη λα πξνεηνηκαζηεί γηα ηε ζπλέρεηα ηνπ ηξαγνπδηνύ.
Φαξαθηεξηζηηθό πάλησο όισλ ησλ θσλώλ είλαη ε απόηνκε θαη ηνληζκέλε
δηαθνπή ηεο κεισδηθήο ηνπο γξακκήο.
Ζ πεξίνδνο ηεο Τνπξθνθξαηίαο όπσο ήηαλ θπζηθό επεξέαζε ην
ραξαθηήξα θαη ηελ δσή ησλ Ζπεηξσηώλ. Απηό θαίλεηαη ζε θάζε ηνπο
θνηλσληθή εθδήισζε· ηνπο έθαλε αλζξώπνπο κε πείζκα θαη απνθαζηζηηθόηεηα,
κε όξεμε γηα δσή θαη θίλεζε. Ωο απνηέιεζκα, ην ηξαγνύδη θαη ν ρνξόο,
απνηέιεζαλ αλαπόζπαζηα ζηνηρεία όιεο ζρεδόλ ηεο θαζεκεξηλόηεηάο ηνπο. Γηα
παξάδεηγκα, ε ζπκκεηνρή όισλ ησλ θαηνίθσλ ηνπ ρσξηνύ ζηνλ αλνηρηό θύθιν
ηνπ ρνξνύ, ή ζην «δηπινθάγθειν», πηαζκέλσλ ρέξη – ρέξη, ζπκβόιηδε αιιά θαη
ελίζρπε ηελ ελόηεηά ηνπο σο κειώλ ηεο ίδηαο θνηλόηεηαο.
Σε πνιιέο πεξηπηώζεηο ν ρνξόο απνηεινύζε θξηηήξην γηα ηελ επηινγή ηνπ
γακπξνύ θαη ηεο λύθεο, ελώ ε ζπκκεηνρή κηαο θνπέιαο ζ’ απηόλ ήηαλ δείγκα
όηη έθηαζε ζε ειηθία γάκνπ θαη ήηαλ έηνηκε λα δερζεί πξνηάζεηο.
Σηνπο δεκόζηνπο απηνύο ρνξνύο, ν θαζέλαο είρε ηελ ζέζε ηνπ θαη ε ζεηξά
ηνπ ήηαλ πξνθαζνξηζκέλε, κε βάζε ηελ θνηλσληθή ζέζε, ηελ ειηθία θαη ην
θύιν ηνπ ρνξεπηή. Μόλν ζην Εαγόξη επηηξεπόηαλ ζε άλδξεο θαη γπλαίθεο λα
αλακηγλύνληαη ζην ρνξό θαη απηό ήηαλ αζθαιώο απνηέιεζκα ηνπ αλώηεξνπ
κνξθσηηθνύ-νηθνλνκηθνύ επηπέδνπ ηνπ νπνίνπ απνιάκβαλε ην ρσξηό.
Ο ηξόπνο όκσο εθηέιεζεο δηέθεξε αλάκεζα ζηνπο άλδξεο θαη ηηο
γπλαίθεο. Τα βήκαηα ησλ γπλαηθώλ ήηαλ πην κηθξά θαη ζηξσηά θη εθηεινύληαλ
ζ’ νιόθιεξν ην πέικα, ρσξίο έληαζε, άξζεηο, πεδήκαηα θαη θαζίζκαηα.
Λίθληζκα ηνπ ζώκαηνο δελ ζπγρσξνύληαλ, ελώ ην θεθάιη παξέκελε ζθπκκέλν
σο έλδεημε ζεκλόηεηαο. Δπίζεο δελ ππήξραλ γηα ηηο γπλαίθεο πεξηζώξηα
απηνζρεδηαζκνύ θαη ηα βήκαηα έπξεπε λα αθνινπζνύληαη απζηεξά. Αληίζεηα
νη άλδξεο ρνξεπηέο είραλ ηελ άλεζε λα θηλεζνύλ εληνλόηεξα, λα θάλνπλ
κεγαιύηεξα βήκαηα κε αλαπιάζεηο θαη άξζεηο. Δπίζεο ην ειεύζεξν δεμί ρέξη
ηνπ πξσηνρνξεπηή κπνξνύζε λα θηλείηαη κπξνο – πίζσ, ηελησκέλν ή ιπγηζκέλν
θαη λα αθνπκπάεη ζηνλ απρέλα ή ηε κέζε ηνπ. Μηα ηέηνηα θίλεζε –θπζηθάήηαλ αδηαλόεηε γηα ηηο γπλαίθεο.
Ζ νλνκαζία θάζε ρνξνύ πξνθύπηεη:
Από ηελ νλνκαζία ηεο πεξηνρήο πνπ ρνξεύεηαη
Από ηα ιόγηα ηνπ ηξαγνπδηνύ
Από ηελ ηνπνζέηεζε ησλ ρεξηώλ
Από θάπνηα αληηθείκελα πνπ ρξεζηκνπνηνύληαη (π.x.καληήιη).
2

3. Ζ κνξθνινγία ηνπ εδάθνπο ηνπ θάζε ηόπνπ, θαίλεηαη λα παίδεη
νπζηαζηηθό ξόιν ζηελ δηακόξθσζε ηνπ ύθνπο ησλ ρνξώλ πνπ ρνξεύνληαη ζηνλ
ηόπν απηό.
Οη παξαδνζηαθνί ρνξνί ηεο Ζπείξνπ είλαη επξέσο δηαδεδνκέλνη θαη
ρνξεύνληαη ζε όιε ηελ Διιάδα. Μπνξεί βεκαηηθά λα είλαη ζε θάπνηεο
πεξηπηώζεηο εύθνινη όκσο ην ύθνο ηνπ ρνξνύ πξνζδίδεη αξρνληηά. Βαξύ θαη
ζηαζεξό βήκα ζε ζπλδπαζκό κε θαζίζκαηα θαη απόιπηα αληξηθά ρηππήκαηα,
είλαη ηα θύξηα ραξαθηεξηζηηθά ησλ αληξηθώλ ρνξώλ. Καη νη γπλαηθείνη όκσο
ρνξνί είλαη εληππσζηαθνί πξνβάιινληαο ηνλ δπλακηζκό ησλ γπλαηθώλ. Αλ θαη
νη ρνξνί ζηηο θηλήζεηο ηνπο είλαη απινί, ην Ζπεηξώηηθν ύθνο είλαη δύζθνιν λα
απνδνζεί, ηδηαίηεξα από κε Ζπεηξώηεο.
Ζ κνπζηθνρνξεπηηθή παξάδνζε ηεο Ζπείξνπ πξνζδηνξίδεηαη κε ηξεηο
κεγάιεο ελόηεηεο.
H πξώηε κε θέληξν ηα Γηάλλελα επεθηείλεηαη ζηηο επαξρίεο Κνπξέλησλ,
Εαγνξίνπ, Πσγσλίνπ θαη Ν. Θεζπξσηίαο,
H δεύηεξε ζην νξεηλό όγθν ηεο νξνζεηξάο ηεο Πίλδνπ ησλ Βιαρόθσλσλ
θαη
H ηξίηε ζηνπο Ννκνύο Άξηαο θαη Πξέβεδαο.
Οη ρνξνί ηεο Ζπείξνπ ραξαθηεξίδνληαη από θίλεζε αξγή, δπλακηθή θαη
κεγαινπξεπήο θαηά ηελ νπνία ηνλίδνληαη ε επζπηελήο θνξκνζηαζηά θαη
ππνγξακκίδεηαη ην βαξύ πεξπάηεκα. Τν ύθνο ηνπο, δειαδή ζε γεληθέο γξακκέο
είλαη βαξύ θαη επηβιεηηθό. Οη βαζηθόηεξνη ρνξνί είλαη νη ρνξνί ζηα Τξία, ζηα
Γύν, νη Εαγνξίζηνη, νη Σπγθαζηζηνί, ην Μπεξάηη, νη Τζάκηθνη, Δλλεάζεκνη
ρνξνί (Φπζνύλη, Διελάθη θιπ), θ.α.
Οη ρνξνί πνπ ζπλαληώληαη ζηελ Ήπεηξν είλαη σο επί ην πιείζηνλ,
θπθιηθνί.
Αθόκα θαη νη απινί ρνξνί ζηα ηξία ή ζηα δύν ρνξεύνληαη κε δηαθνξεηηθό
ύθνο από πεξηνρή ζε πεξηνρή. Ζ ρνξεπηηθή δηάηαμε είλαη απηή κε ηνπο άληξεο
ζηνλ πίζσ θύθιν θαη ηηο γπλαίθεο κπξνζηά ηνπο ζηνλ εζσηεξηθό θύθιν. Δπίζεο
απηή ζε κηα γξακκή, κε ηνπο άληξεο κπξνζηά θαη ηηο γπλαίθεο λα αθνινπζνύλ
θαη απηή ζε δηπιό θύθιν, κε ηηο γπλαίθεο ζηελ εμσηεξηθή κεξηά θαη ηνπο άληξεο
ζηελ εζσηεξηθή. Ζ κηθηή δηάηαμε δει. νη γπλαίθεο αλάκεζα από ηνπο άληξεο
είλαη κεηαγελέζηεξε, ησλ ηειεπηαίσλ δεθαεηηώλ. Σπλεζηζκέλε ιαβή ησλ
ρεξηώλ είλαη από ηηο παιάκεο, κε ιπγηζκέλνπο ηνπο αγθώλεο ή ηελησκέλα θάησ.
Δπίζεο ε ζειπθσηή (παιάκε ηνπ πίζσ κε ηνλ αγθώλα ηνπ κπξνζηά). Ο
πξσηνρνξεπηήο έρεη ην δεμί ρέξη ηελησκέλν ζηα πιάγηα θαη ε γπλαίθα ζπλήζσο
ιπγηζκέλν ζηε κεζνιαβή. Σηνπο θπθιηθνύο ρνξνύο, ζε πνιιά κέξε ηεο
Ζπείξνπ, ε ηεξάξρεζε ησλ ρνξεπηώλ κέζα ζηνλ θύθιν είλαη λα είλαη κπξνζηά
ζηνλ θύθιν νη γεξνληόηεξνη, κεηά αθνινπζνύζαλ νη παληξεκέλνη, νη λεόηεξνη
θαη ηέινο ηα παηδηά. Σε πνιιά ρσξία ην ρνξό αλνίγνπλ νη ηεξείο θαη νη
πξνύρνληεο. Υπάξρνπλ θαη νη εμαηξέζεηο όπνπ νη ηεξείο δελ ρόξεπαλ (π.ρ.
Σπξξάθν).
Σην ρνξεπηηθό ζρήκα ηνπ αλνηθηνύ θύθινπ, πνπ απαληάηαη θαηά θόξνλ
ζηελ Ήπεηξν, δηαθξίλνπκε ζηελ θνξπθή, ζηελ αξρή ηνπ θύθινπ, ηνλ
πξσηνρνξεπηή ή κπξνζηάξε. Ο πξσηνρνξεπηήο είλαη απηόο πνπ ειέγρεη ηελ
θίλεζε ηνπ θύθινπ θαη είλαη ν κόλνο πνπ έρεη ην ειεύζεξν λα θάλεη ηηο
θηγνύξεο πνπ ζέιεη. Έηζη, κπνξεί λα θάλεη παξαιιαγέο ηνπ βαζηθνύ βήκαηνο,
λα ρηππήζεη ηα πόδηα ηνπ ή λα πεδήμεη, λα θάλεη κηα ζηξνθή επηηόπνπ ή λα
3

4. ιπγίζεη ηα γόλαηα ηνπ, λα θάλεη ςαιηδάθηα, ηνύκπεο θ.ά. Ζ πξσηνρνξεύηξηα
ζπλήζσο πνηθίιεη ηελ θίλεζή ηεο κε ζηξνθέο. Οη ππόινηπνη ρνξεπηέο πνπ
αθνινπζνύλ θάλνπλ ηα βαζηθά βήκαηα ηνπ ρνξνύ. Τα βήκαηα όισλ είλαη απιά
θαη δπγηζκέλα, έηζη ώζηε ηα ζώκαηα ησλ ρνξεπηώλ λα ρνξεύνπλ
ελαξκνληζκέλα, αιιά όρη νκνηόκνξθα. Ο πξσηνρνξεπηήο δειαδή, εθθξάδεη
κέζα ζην ρνξό ηελ αηνκηθόηεηα, ελώ νη ππόινηπνη ην ζπιινγηθό πλεύκα. Σηελ
παξαδνζηαθή θνηλσλία έραηξε ηδηαίηεξεο εθηίκεζεο από ην θνηλσληθό ζύκβνιν,
θάηη πνπ αληαλαθινύζε όρη κόλν ζην πξόζσπν ηνπ αιιά θαη ζησλ ζπγγελώλ
ηνπ. Ήηαλ απηό πνπ ιέκε «ν ιεβέληεο». Μηα εθπιεθηηθή ιέμε ηνπ ειιεληθνύ
ιεμηινγίνπ πνπ δύζθνια κπνξεί λα κεηαθξαζηεί ζε άιιε γιώζζα. Ζ ηθαλόηεηά
ηνπ ήηαλ ην λα κπνξεί κε ην ζώκα ηνπ «λα ζπλνκηιεί κε ηα όξγαλα». Να
κπνξεί κε ην ζώκα ηνπ λα εμηζηνξεί, λα δηεγείηαη. Να δείρλεη ρνξεύνληαο όηη
είλαη εξσηεπκέλνο, όηη λνζηαιγεί, όηη επηζπκεί, όηη πνιεκάεη. Αιιά θαη ηε
κεγάιε ιύπε, ν θαιόο ρνξεπηήο, κπνξεί λα ηε ρνξέςεη θαη λα εξεκήζεη, λα
ιπηξσζεί, έζησ γηα ιίγν. Τν όηη κπνξνύζε λα ρνξέςεη θαη κάιηζηα θαιά, ήηαλ
θαη έλα ζεκαληηθό θξηηήξην γηα ην όηη ν λένο ή ε λέα πνπ ήηαλ ζε ειηθία γάκνπ,
ήηαλ γεξόο.
ΠΖΓΖ: http://www.ipirotikos.gr/music.htm
4

5. 5