Хүн төрөлхтөн эрт дээр үеэс өөрийн биеийг байга лийн болон гаднын элдэв нөлөөллөөс хамгаалахын тулд ан амьтны арьсыг ашиглан гар хийцийн гутал, хувцасны төрлийг хийж хэрэглэж ирсэн түүхтэй.

1. Материал судлалын шинжлэх
ухаан түүний судлах зүйлс

2. • Хүн төрөлхтөн эрт дээр үеэс өөрийн биеийг байга-лийн болон
гаднын элдэв нөлөөллөөс хамгаалахын тулд ан амьтны арьсыг
ашиглан гар хийцийн гутал, хувцасны төрлийг хийж хэрэглэж
ирсэн түүхтэй.
• Гутлын анхны материал нь ан амьтны түүхий ширийг шууд хөлөө
ороож хэвшрүүлэн, дэрс,хулс мэтийн зүйлээр боож,үдэх аргаар
хийж байжээ.
• Энэ нь хүн нийгмийн амьдралын олон мянган жи-лийн хөгжлийн
явцад аажмаар улам боловсронгуй болон хөгжиж иржээ

3. • Материал судлал нь материалын бүтэц,бай- гууламж,чанар
түүгээр бүтээгдэхүүн хийх бо- лон хийсэн бүтээгдэхүүнийг эдэлж
хэрэглэх үеийн нөлөөлөлд хэрхэн өөрчлөгдөх шинж чанарыг
судалдаг шинжлэх ухаан юм.
• Хими,физик,математик гэсэн суурь шинжлэх ухааны хөгжилтийн
амжилтаар,өндөр нарийн хэмжилттэй хэмжигч багаж,техникээр
тоног-логдож улам баяжигдан тогтвортой хөгжсөөр байгаа билээ.

4. • Орчин үеийн материал судлалын цар хэмжээ асар их
бөгөөд,түүнд бүх үйлдвэрлэл техни-кийн салбарууд хамрагдана.
• Ямар ч технологи материал судлалынхаа олон асуудлуудыг
шийдвэрлэснийхээ эцэст хийгдэ-нэ.
• Материал сонгох шалгуурыг тавихдаа тухайн эдлэлийнхээ нэр
төрлийг харгалзан, үйлдвэр-лэлийн бодит нөхцөл,хөгжлийн
болохуйц хэм-жээг тодорхойлж материалыг боловсруулна.

5. • Материалын бүтэц,шинж чанарыг гүн гүнз-гий олон талын
мэдлэгт суурилан орчин үе-ийн технологиор,сайн чанарын
эдлэлийг бэлтгэж гаргах учиртай.
• Үүний үр дүнд тухайн үйлдвэрлэлийн эдийн засагт нөлөөлөх гол
үзүүлэлт болсон мате-риалын орц хэмжээг багасах болно.

6. • Энэ хичээлийн жилд жинхэнэ арьс,үслэг а-рьс,резин,хиймэл
шир,хальсан материалуу-дын үйлдвэрлэл,бүтэц,шинж чанар,нэр
тө-рөл ангилал зэргийг судалж үзэх юм.

7. Гутлын дээд хэсэгт тавигдах шаардлага
• Гутлын өнгө,дотрын материалууд өнгө будгийн тогтоц сайтай,сайн
чанарын байхаас гадна бу- даг нь хуурай ба нойтон үрэлтэнд
тэсвэртэй гутлын доторт будаагүй арьс илүү тохиромж-той.
• Доторгүй гутлын дээд биед хэрэглэх арьсны хөрсөн талыг сайн
зүлгэн цэвэрлэнэ.
• Үслэг дотортой гутлын дотрыг нягт үстэй жигд үсэлсэн жинхэнэ ба
дуураймал үслэгээр хийнэ.

8. • Дуураймал ширэн ултай зуны задгай гутлын дэвсгэр улавч ба
дотрыг дуураймал арьсаар хийж болно.
• Өвлийн гутлын дэвсгэр улавчийг дотрын ма-териалаар нь 1,0мм-
ээс зузаангүй картон дээр нааж шургуулна.

9. Гутлын дээд хэсгийн материалын зузааны
хэмжээ(мм)
Төрөл бүрийн хром 0,9-2,2мм
Бухаар,булигар 0,9-2,8мм
Шевро,лакан шевро 0,6-1,2мм
Илэг 0,6-1,8мм
Шеврет 0,6-1,2мм
Бусад материал 0,9-2,2мм
Жич: Доторгүй гуталд 1,2-2,2мм-ийн зузаантай
материал хэрэглэнэ.

10. Гутлын гадуур улны материалын зузаан
доод хэмжээ(мм)
Ширэн ул 2,5-4,0мм
Резин ул 3,0-3,5мм
Шахмал резин 2,5-3,0мм
Шахмал биш резин 3,5-4,0мм

11. Дотуур,хальсан улны материалын зузаан
доод хэмжээ(мм)
• Дотуур уланд: Хадаас,нэвт 2,5мм
Рант 3,0мм
Наалт 1,2-1,8мм
• Хальсан уланд:Хадаас,нэвт 1,6-2,5мм
Наалт 2,0-2,7мм

12. Хамар,зуузайн хатуулгын зузаан
Зуузайнд:Шир 1,3-1,8мм
Хиймэл шир 1,4-1,8мм
Хамарт:Нэвчүүлсэн даавуу 0,6-0,9мм

13. Гутлын дотрын материалын зузаан(мм)
Ямаан дотор 0,7-1,5мм
Хонин дотор 0,7-1,2мм
Хуулдсан дотор 0,7-1,2мм
Бусад дотор 0,7-1,5мм

14. Гутлын материалын шинж чанар
• Эрүүл ахуйн шинж чанар
• Гадаад үзэмж гоо зүйн шинж чанар
• Эдэлгээний бөх бат шинж чанар
Гадаад үзэмж,гоо зүй,эрүүл ахуй,эдэлгээний бөх батаараа
тодорхой хэрэгцээг хангаж буй эсэхийг илэрхийлсэн шинжүүдийн
гутлын материалын чанар гэнэ.

15. • Гутлын материалыг зориулалтаар нь хэрэглэ-хэд хүний эрүүл
мэнд,ахуй,сэтгэхүйд нөлөөлөх шинж байдлыг илэрхийлнэ.
• Хүний ажиллах эрүүл ахуйн нөхцөл,ариун цэ- вэр,биеийн галбир
хэмжээ зэрэгт тохирч буйг тодорхойлно.
• Мөн хүний хөлийн эрүүл ахуйн болон тавлаг байдлыг
хангах,уур,ус шингээлт,дулаан хадга-лалт,хөнгөн,зөөлөн,уян хатан
олон чанар хад-галсан байх ёстой.

16. Эрүүл ахуйн шинж чанар
• Гутлын материалыг зориулалтаар нь хэрэглэ-хэд хүний эрүүл
мэнд,ахуй,сэтгэхүйд нөлөөлөх шинж байдлыг илэрхийлнэ.
• Хүний ажиллах эрүүл ахуйн нөхцөл,ариун цэ- вэр,биеийн галбир
хэмжээ зэрэгт тохирч буйг тодорхойлно.
• Мөн хүний хөлийн эрүүл ахуйн болон тавлаг байдлыг
хангах,уур,ус шингээлт,дулаан хадга-лалт,хөнгөн,зөөлөн,уян хатан
олон чанар хад-галсан байх ёстой.

17. Материалын эрүүл ахуйн үзүүлэлтүүд
• Арьсны эрүүл ахуйг хангах чадвар
• Уян нугарамхайшил
• Ус нэвтрэлт тэсвэрлэх чадвар
• Уур нэвтрэлт даалт
• Уур ус шингээлт
• Дулаан хадгалалт
• Гадны нөлөөнөөс хамгаалах чадвар
• Жин

18. Гадаад үзэмж,гоо зүйн үзүүлэлт
• Өнгө зохицоо
• Хэлбэр
• Гадаад байдал
Өөрөөр хэлбэл гутлын өнгө,хэлбэр,загварын
зохион бүтээлт,хэрэглэх орчинд зохицсон
байдлыг илэрхийлнэ.

19. Эдэлгээний бөх бат
• Уллагааны бөх бат(цавуу)
• Оёоны бөх бат(оёдлын утас)
• Өсгийн материалын даралт, хугаралт,тас-ралт,даалт
• Цахилгаан тусгаарлах чадвар

20. Эдэлгээний бөх батын үзүүлэлтэд
• Гутлыг хэрэглэх нөхцөлд хэр зэрэг найдвар-тай удаан эдлэгдэж
чадах байдлыг илэр-хийлнэ.
• Гутлын уллагаа эд ангийн бэхэлгээний(оё-дол,наалт)бөх бат,үрэлт
нугаралт,даралт э- сэргүүцэх чадвар,хэлбэрээ хадгалах зэрэг бөх
батын найдвартай үзүүлэлтийг хангасан байх ёстой.

21. • Гутал,эдэлгээний үед хөдөлмөрийн ба ахуйн аюулгүй ажиллагааг
хангахад(гулсалт эсэр-гүүцэх,цахилгаан тусгаарлах)зориулагдах ёс-
той.