1. Монголулсыноймоднынөөц, Хуульбусмодбэлтгэл
Манайулсынойнсанньуурамьсгалынэрстэснөхцөлдургадагбайгалийн
жамаарнөхөнсэргээгдэхчадавхиармуубайгалийнонцүзэгдэл, түймэр,
хөнөөлтшавьжболонхүнийбуруутайүйлажиллагаанысөрөгнөлөөмөнхуульбу
саармодбэлтгэхзэрэгтхялбарөртөмтгийшилмүүстой,навчитойговийнбүсээрт
арханургахзаганойгоосбүрддэг.
Ойннөөцийнхомсдол,
экологийндоройтолньманайорнытулгамдсанасуудалболжбайна.Ойнбаялгий
гхуульбусаарашиглажмөннөхөнсэргээхажиллагааголигтойавчхэрэгжүүлээгү
йгээсболжэкологийнтэнцвэртбайдалалдагдажбайна.
Иймээсманайулсадмоднынөөцийнхувьдсайнгүйүрдүнгардаг.Мөнулсы
нонцлогоосхамаараадманайиргэдийнажамьдралдмодныхэрэглээбусадорны
гбодволтүлхүүбайдаг.Нүүдэлчинсоѐлтойманайоронмодыгэртнээсахуйамьд
ралдаанэлээдхэрэглэжирсэнньнүүжсуухадзориулагдсангэроромж,
зөөжачихадзориулагдсанхөсөгтэрэг, хашаахороо,
түлээтүлшгэхмэтулирлынонцлогоосшалтгаалсанолонхэрэглээтэйбайдаг.Ха
ринөнөөүедхотжилтэрчимтэйявагдсанаасболжнийслэлдхүнамынхэттөвлөрө
лтбийболжУлаанбаатархотгэрхорооллоорхүрээгээтэлсээрбайна.Үүнийцаан
амөн л хашаахатгах, байшинбарих, гэрсууц,
түлээтүлшгээдмодныхэрэглээжилээсжилднэмэгдсээрбайна.
Манайорныойннөөц
,баялагхүнийзүйбусүйлажиллагааболонхортоншавьж,
ойхээрийнтүймрээсболжихээхэнхорогдождоройтсоноорэкологийнтэнцвэрал
дагдсанмөннийтнутгийн 80
хувьдньцөлжилтнүүрлээдбуйньманайулсаасойнсангхамгаалах,
зүйзохистойашиглах, нөхөнсэргээх, ойнхуультогтоомжийнхэрэгжилт,
түүнийгхянахтөрийнбодлоготөдийлөнхангалттайбусбайгаагхаруулжбайна.
Манайулсынойнсанбүхийгазар 2011-01-01ний байдлаар /18565.6мян.га/
буюунийтнутагдэвсгэрийн 11.87%-г
эзэлжбайна.Манайулсынойнсангийнойгооорбүрхэгдсэнталбайнийтнутагдэв

2. сгэр /156.4 сая.га/ газрын /12.9 сая.га/-г эзэлжбайгааньойрхогчанар
8.28%байна.1
Эндхэрэглэсэндараахьнэртомъѐогдордурдсанутгааройлгоно;
Монголулсынхууль.Ойнтухайхууль.Нэгдүгээрбүлэг. 3 дугаарзүйл;
3.1.1. “ой”
гэжМонголорныойнсангбүрдүүлэгчамьтан,ургамлынолонянзбайдал,биологи
йнбусадбичилбиетэн,байгалийннөөцбаялагшүтэлцэноршихэкологийнонцлог
нөхцөлорчингүүсгэнзохицожургасанбайгалийнболонтарималбайдлаарбайга
амод,бут,сөөгнийхамбүрдлийг;
3.1.2.”ойн сан”
гэжМонголУлсыннутагдэвсгэрдээжургадагбүхтөрлийнмод,заг,бут,сөөг,тари
малойннөөцийгхэлнэ.2
Монголорныхувьдтүлшнийхэрэгцээгхангах,
модмодонбүтээгдэхүүнийүйлдвэрлэл, барилгынматериалболгохгэсэн3
хэрэгцээшаардлагынулмаасоймодыгогтолжбайна.
Жилтутам100-200
мянгангагазаройнбүрхүүлээсээсалсаныголшалтгаанньхүнийхуульбусүйлаж
иллагааныүрдүн.
Манайулсжилддунджаар 850-950
мянгаорчимшоометрмодбэлтгэхзөвшөөрөлөгдөг ч бодитхэрэгцээньжилд 2.0
саяорчимшоометрбайдаг,
угхэрэглээгхангахынтулдзөвшөөрснөөсгадуурхуульбусаар 160.000-950.000
шоометр 1жилд
бэлтгэжбайна.3Энэньмодныхэрэглээнийталхувийгхуульбусаарбэлтгэжбайна
гэсэнүгюм.
Өнөөгийнбайдлааройнтүймэртнэрвэгдэждахинсэргэнургахболомжгүйбо
лсоной 1190.4 мян.га, ойнхөнөөлтшавьжиндидэгдэжхатажхуурайшсаной
95.6 мян.га, модбэлтгэсэнталбайнхэмжээ 249.1 мян.га,
байгалийнгамшиггэнэтийнсалхишуурганднэрвэгдсэнойнталбай 0.9 мян.га-
1Ойнгазар
2Монголулсынхууль
3БОАЖЯ, ойнгазраас 2010-2011 ондболовсруулсан
“Хуульбусмодбэлтгэлтэйтэмцэхмастертөлөвлөгөө” судалгаанытайлангаас

3. г4эзэлжбайгааньойнсангийндоройтлынголлохшалтгаандээрхнөхцлүүдболжб
айгаагбаталжбайна.
Сүүлийнүедоймодыгхуульбусаарбэлтгэххэрэгихэсчгэмтэтгээдүүдмод
ыгбаянзүрх, 22-н
товчоонуудаармэдэгдэлгүйтусгайзохионбайгуулалттайгаароруулжирдэгбол
сонгалбаныхүмүүсхэлдэг.Нийслэлмоднызахзээлийнголтөвболсонучироронн
утгаасхулгайгаармодоруулжирэх,
нийслэлийнногоонбүсээсмодныхулгайнмашихзөрчилилэрчбайна.
Энэмоднысалбартгарчбуйхуульбусүйлдлийгданганцэдийнзасийнашгий
нхөөцөлдөөнгэжойлгожболохгүй.Ядуурал, ажилгүйдэл,
орлуулахтүлшгүйгээсиргэдхуульзөрчижбуйньэлбэгбайна.Эдгээрньамьдрал
даамөнгөолохэхүүсвэргүй, ажилгүй, тэтгэвэртгарсан, мөнхувьдаа зил-130,
портергэхмэтачаанымашинтайхүмүүсбайдагбайна.Хэрэглэгчидньмоднызах
ыннаймаачид, бизнесэрхлэгчид, түлшавахгэсэнжирийниргэдюм.
Зүйбусхудалдаанаймааойнсалбартхуульбусмодбэлтгэл,
бусадгэмтүйлажиллагааөргөжихбаснэгхүчинзүйлболдог.Иймүйлдлийгөргөж
ихөөссэргийлжзахзээлдэхборлуулалт, модбэлтгэл,
захзээлдэкологийнболоннийгмийнхариуцлагабийболгохшаардлагатайбайна
.
Хуульбусаармодбэлтгэгчидулсаднэг ч
татвартөлдөггүй.Засгийнгазраасжилдзахзээлдзарагдажбуймодноосзохихтө
лбөрийгавччадвалулсынтөсөвт 5.4
саяам.долларболомжтойгэсэнсудалгаагхолбогдохалбаныхангаргасанбайна
.Хэрэвэнэхэмжээниймөнгийгтөсөвттөвлөрүүлжойгэргээднөхөнсэргээхэдзар
цуулбалихүрдүндхүрнэгэжбодожбайна,
гэвчманайдтиймбодлогосанаачилгаүгүйлэгдэжбайна.Хуульбусаармодбэлтг
эхийнтулдзохионбайгуулалттайгэмтхэргийнсүлжээальхэдийнбийболжээ.
Хуульхяналтыханөнгөрсөнонд300 зөрчилилрүүлжээ.
Үүнээсболжойнсанднэгтэрбумтөгрөгийнэкологиэдийнзасгийнхохиролучруул
санаж.Хуульхяналтыханзаримхуульзөрчсөнэтгээдүүдийнзөрчлийгилрүүлсэ
нчихэвчлэнторгох, захиргааныаргахэмжээавах,
4ойнгазар

4. тэнсэнхаргалзахялноогдуулжөөрөөрхэлбэлхуульзөрчигчдөддорвитойаргахэ
мжээавдаггүйболохоорэнэявдалүргэлжилсээрбайна.
Тэгэхлээрбидмодныхулгайчтайтэмцэхдээнийгэмталдаашийдэжхотжилт
ынбүтэцзохионбайгуулалтаасэхэлсэнньзүйтэйболовуу.Хүнмөнгөолохынтөл
өөнойрхоолоохасанбайжөөрийнамьдардаггазраасөөртхэрэглэхмодоотайрч
унаганнийслэлрүүгээөвөлзунгүйнутгийнболоодхотынцагдаамэргэжлийнхяна
лтзэргээсзугтанбайжявахтэрхүндхэрзэрэгхэрэгтэйвэЭнийгхүнбүрхүсдэггүй л
баймаар
Төриргэддээхүрчажиллахгүйболиргэдньөөрийнулсорнооөөрсдөдөөтөди
йгүйбусдадхоолнымөнгөнөөсөгөөддуусахцагирээдбайнаХуультогтоожбишх
үнардаадээдэлжажиллавалнийгмийнэмзэгасуудлуудшийдэгдэжмэдэхюм.
Тиймээсмодныхэрэглээбуурахгүйучраасорлуулахтүлшбийболгох,иргэдэдой
ннөөцбололцоогзохистойашиглахухамсарыгтөлөвшүүлэх,
ойдучруулсанхохиролыгзаавалтөлүүлэх
,ойнтухайхуультогтоомжыгуламболовсронгуйилүүтодорхойболгох,
мөнмодныхулгайнталаармэдээлэлөгсөнхүмүүстурамшуулалолгохгэхмэтоло
нтөрлийнаргахэмжээнүүдийгзасгийнгазархэрэгжүүлэхшаардлагатайбайна.
Амьдбайгальгэдэгтаныгэроронэрүүламьдрахүндэстаныбайхадүүнийгээашиг
лахгүйюмболядажбитгийустгаач.

5. Номзүй
1.Адъяа.Я, Тэрбиш.Х. “Байгальхамгаалал,
байгальорчныэрхзүйнасуудал.” УБ., 2009
2.Монгол улсынойнтухайхууль 2007он
3.БОАЖЯ, ойнгазраас 2010-2011
ондболовсруулсан“хуульбусмодбэлтгэлтэйтэмцэхмаст
ертөлөвлөгөө” судалгаанытайлан
4.Эрдэнэбаяр.М Ногоонном 2009 он
5.Монгол улсынмодныхангамж;
Хуульбахуульбусэдийнзасаг 2006 он
Ашигласанвебсайтууд
1.www.forestry.gov.mn
2.www.mongolnews.mn
3.www.assa.mn
4.www.police.gov.mn
5.www.mne.mn
6.www.mongoianforest.mn
7.www.