бие даалт

1. БОХТ-С2 М.Мөнхжавхлан
Э.Оюунбат
Э.Энхжаргал
Цэрэннадмид
ренчиннханд

2. Хот
Хотжилт
Хотын төлөвлөлт
Хан-уул дүүрэг
Агаарын бохирдол
Хог хаягдал
Дүгнэлт
Ашигласан материал

3.  Хот нь хүн олноор хуран цугларч, барилга
байшин цогц бүрэлдэн суурьшсан томоохон
хэмжээний суурин газар юм. Хүн ам ихтэй,
суурин газрыг ерөнхийд нь гацаа, тосгоноос
ялган хот хэмээх боловч захирах, хууль зүйн
тусгай эрх, түүхэн тохиолдлуудаас хамааран
хот хэмээх болсон.
 Хот нь дэд бүтэц, ус дамжуулах тогтолцоо,
газар ашиглалт, барилга байгууламж, тээвэр
хөгжсөн байхыг шаарддаг.

4.  Дэлхий дахинд аж үйлдвэржилттэй уялдан сүүлийн
хэдэн зуун жилд хаа сайгүй хотжиж, хүмүүс орлого
өсөхийнхөө хэрээр илүү том хот, байшинд суухыг
зорих болсон. 19-р зуунд аж үйлдвэрийн хотууд
товойн ялгардаг байсан бол 20-р зууныг хотжилтын
зуун гэхэд буруудахгүй. 1900 онд дэлхийн хүн амын
13% нь хотод амьдардаг байсан бол зууны төгсгөлд
47%, зарим орнуудад 90%-аас давсан гэх тооцоо
гарчээ.

5. Хот гэсэн нэр томъёог улс бүр өөр өөрийн
онцлогтойгоор ялгаатай тодорхойлогч хүн амын тоо
хэмжээ, нягтшил ихтэй , дэд бүтэц өндөр
хөгжсөн,үйлдвэрлэл ,арилжаа,худалдаа гэх мэт
байнгын тогтвортой эдийн засагийн үйл ажиллагаа
явуулдаг салбартай суурин газруудыг ангилалд
хамруулан үздэг. Хот нь 15000-с доошгүй оршин
суугчтай тэдгээрийн дийлэнх хувь нь голлон үйлдвэр
үйлчилгээний салбарт ажилладаг.Хот бүрдүүлэгч дэд
бүтэц хөгжсөн өөрийн удирлдага бүхий төвлөрсөн
суурин газар юм.

6. Хотжилт бол монголын хувьд харьцангуй шинэлэг
зүйл бөгөөд хх-р зууны дунд үеэс эхэлсэн
нөгөөтэйгүүр хотжилтын үйл явц өсөлтийг дан ганц
Улаанбаатар хотын хүн амын өсөлт хөгжлөөр
тайлбарлахад хүрээд байна.Улаанбаатат нийт хүн
амын бараг 40 орчим хувь суурьшиж,бүтээгдэхүүн
үйлдвэрлэлийн 50 орчим хувь, аж ахуйн нэгжийн 62
хувь, тээврийн хэрэгслийн 57.2 хувь , их дээд
сургуульд сурагчдын 87хувь, их эмч нарын 61 хувь,
эмнэлэгийн орны 41 хувь төвлөрч байна.

7. Дэлхий нийтийн өмнө төвигдаж байгаа олон чухал
асуудлын нэг бол байгаль экологийн асуудал
юм.экологийн сүйрэлийг ерөнхийд нь 3 ангилан үзнэ.
Үүнд:
1.Глобал-Дэлхийн хүн амын хурдтай өсөлт түүнийг дагаад
өссөн хоол хүнсний асуудалыг хамруулна.
2.Үндэсний-үүнд хотжилт, түүнтэй холбоотой газар, усны
бохирдол, чимээ шуугианы бохирдол гэх мэт орно.
3.Ахуйн -пестидицын ашиглалт , хортон шавьжинд
зориулсан хоронд эргээд хордох.

8.  Улаанбаатар хотын агаарын бохирдолыг гол эх үүсвэр нь
гэр хорооллын 154 мянга гаруй өрхийн хэрэглэж буй зуух
(90%),
 3-н дулааны цахилгаан станц (6,0%),
 92.7 мянган авто тээврийн хэрэгсэл (93.0%)
 1,4 мянган бага болон дунд оврын нам даралтын халаалтын
зуух (1.0%)
 Дулааны цахилгаан станцууд, нам даралтын зуухнууд, айл
өрх, аж ахуй байгууллагууд жилд 5,9 орчим сая тонн түүхий
нүүрс, 237195,8 м3 мод шатааж, агаарт 260.0 мянган тонн
хорт бодисыг цацаж байгаа нь хотын нэг оршин суугчид
317,8 кг хорт хорт бодис ноогдож байдаг.Үүнээс гадна хотын
хөрсны элэгдэлд орсон газар, ил задгай хаясан хог, ногоон
байгууламжийн хомсдол зэрэг нь агаарын тоосжилтод их
хэмжээгээр нөлөөлж байна.

10. Агаарын түгээмэл бохирдуулагчдын эрүүл мэндэд
үзүүлэх нөлөөллийг авч үзвэл, хүхэрлэг хий (so2) нь
амьсаглын замын хамгаалах тогтолцоог алдагдуулж,
ханиалгах ,хорсгох шинж тэмдэг илэрч, багтраа болон
уушгины өвчин үүсгэдэг.нүүрстөрөгчийн дутуу исэл
(co) бол зүрхний шигдээс болон зүрхний бусад өвчлөл,
багтраа өвчин үүсгэх, хүчилтөрөгчийн солилцоог
алдагдуулан эд эрхтэнд гэмтэл учруулах , дутуу төрөлт
нэмэгдэх , хүмүүсийн ажлын чадвар буурах нөхцөл
болдог. Азотын давхар исэл (NO2) нь нүд ,уушги, арьс,
салст бүрхэвч, амьсаглын замын эд эрхтнүүдийг
гэмтээх , гуурсан хоолойн багтраа, уушгины хатгалгаа,
томуу, томуу төст өвчин, зүрх судасны өвчлөл үүсэхэд
шууд нөлөөлөхийн зэрэгцээ амьсаглын замын архаг
өвчилөлийг нэмэгдүүлнэ.Автомашины утаанаа өдөрт
агаарт дунджаар 14-15тонн хар тугалга ялгаруулж
байдаг байна.

12. Хүний биед хоногт дунджаар 0.5 мг хар тугалга
ордог.
 0.22 мг хүнсний бүтээгдэхүүнээр
 0.2мг ундны усаар
 0.08 мг амьсаглаж буй агаараар дамжин ордог
байна. Насанд хүрсэн хүний биед
10-15 хувь, хүүхдийн биед 50 хувь нь
хуримтлагдан үлддэг байна.
 Хар тугалга нь цус, зөөлөн эдэд 40 хоног, ясанд
25 болон түүнээс дээш жил хуримтлагддаг
байна.

14. Байгаль цаг уурын өөрчлөлт болон хүний үйл
ажиллагааны олон хүчин зүйлийн хам нөлөөгөөр
голын урсацад эзлэх хайлсан цас, гүний ус, хур
борооны усны тэжээгдлийн хэмжээ өөрчлөгдөх
болсон нь Туул голын горим алдагдахад хүрсэн нь
үнд сэн шалтгааны нэг болоод байгаа бөгөөд Туул
голын усны горим өөрчилөгдөж зарим гачиг үедээ
олон хоногоор тасалдах болсон нь орчны екологийн
тэнцвэрт байдал, Улаанбаатар хотын усан
хангамжинд ноцтой бэрхшээл учруулж байгаа. Туул
голын усны нөөц төдийлөн хомсдоогүй мэт
харагдавч голын ай сав газарын модыг ихээр
сүйтгэсэн, уул уурхайн үйлдвэрлэл, технологи
байгууламж зэргээс сав газрын ус нэвчиж буурч
гадаргын шууд урсац нэмэгдэж ул хөрсний усны
нөөц багассан байна.

16. Баталгаатай ундны ус нь хүн амын эрүүл
мэндэд нөлөөлдөг нэгэн хүчил бөгөөд эмгэг
төрөгч нян, вирус, эгэл биетэн, шимэгч
агуулсан ус нь халдвар дамжуулагч гол зам
болдог. Усаар дамжин халдварлах өвчинд,
хөнгөн, хүнд явцтай ходоод гэдэсний үрэвсэл,
гепатит, арьсны үрэвслүүд, идээт хавдар, үе
мөч, амьсаглын замын өвчин орно.

17. Хатуу болон аюултай хог хаягдал хөрсөн
бүрхэвчийг бохирдуулдаг. Хог хаягдал
нэмэгдэж , хөрсний бохирдол үүсгэх гол эх
үүсвэр нь хот суурин газрууд дахь хүн амын
өсөлттэй холбоотой бөгөөд улмаар хотын хог
хаягдалтай ч холбоотой юм.

18. Ахуйн хог хаягдал:
 32%-г гэр хороолол
 17%-г үйлдвэр
 17%-г үйлдвэр байшин
 14%-г байшин хороолол
 3%-г гудамж талбайгаас гаралтай хатуу хог хаягдал эзэлдэг.
Хог хаягдалын бүтцийг харахад нийт хог хаягдалын
дийлэнхийг дахин боловсруулах боломжтой хог хаягдал
эзэлж байна.
Улаанбаатар хотын 6 дүүргийн 19-н хорооны газар нутгийг
хамарсан 12 хогийн цэг байдаг.
Жилдээ 210-260 мянган тонн хог хаягдал гардаг ба хотын нэг
иргэн өдөрт 0.582-1.0 кг хог хаягдал гарч байдгийн 60 орчим
хувийг хогийн цэг дээр аваачиж үлдсэн хэсэг нь ил задгай
талбайд хаягддаг байна.

20. Баянгол
Баянзүрх
Сонгинохайрхан
Чингэлтэй
Хан-Уул
Сүхбаатар
Налайх
Багахангай
Багануур

22.  Хан-Уул дүүрэг 9, 10, 16, 4, 5, 6, 7, 8 хороо 141 га
газар 2133 нэгж талбар
 Сонгино хайрхан дүүрэг 5, 6, 7, 11, 28 хороо 147 га
газар 1929 нэгж талбар
 Баянгол дүүрэг 16, 23, 31-р хороо 74 га газар 1497
нэгж талбар
 Чингэлтэй дүүрэг 7,17, 18-р хороо 181 га газарт
2315 нэгж талбар
 Баянзүрх дүүрэг 2, 12, 17, 19, 23, 27-р хороо 387 га
газар 5015 нэгж талбар
 Сүхбаатар дүүрэг 15, 16, 17-р хороо 122 га газарт
1844 нэгж талбар
• Нийт 15 байршил 28 хороо 1052 га газар 14733 нэгж талбар

23.  Хан-Уул Дүүрэг нь Улаанбаатар
хотын 9 дүүргийн нэг юм. 16 хороонд
хуваагддаг. БНМАУ-ын Ардын их
хурлын Тэргүүлэгчдийн 1965 оны
 4-р сарын 14-ний өдрийн 79 дүгээр
зарлигаар Ажилчны Район нэртэй
байгуулагджээ.
 1992 онд Хан-Уул дүүрэг нэртэй
болжээ.
 Хүн ам нь 2008 оны байдлаар 94,670
бөгөөд 484.7 км² газар нутагтай.
 Монгол улсын хэмжээний томоохон
үйлдвэр, цахилгаан станцууд энэ
дүүрэгт оршидог.
 16 дүүрэгтэй.
 Газар нутгийн хэмжээ нь 484,7 км2
 Засаг дарга Ж. Ганхуяг
 ИТХ-ын дарга Д. Батбилэг

24. 0
200
400
600
800
1000
1200
1400
11.24
17:00
11.24
18:00
11:24
19:00
11.24
20:00
Том ширхэгт тоосонцор
мкг/м3
Нарийн ширхэгт
тоосонцор мкг/м3
Нүүрс хүчлийн дутуу исэл
мкг/м3
Хүхрийн дахвар исэл мкг/
м3
Азотын давхар
исэлмкг/м3
Азотын давхар
исэлмкг/м4

25.  Нэг. Нийтлэг үндэслэл
Энэхүү журмын зорилго нь иргэн, айл өрх,
байгууллага, аж ахуйн нэгжүүдүүдийн хог хаягдлын
ангилал, хог хаягдлаа анхан шатанд ангилан ялгах,
ангилан ялгасан хог хаягдлыг цуглуулах, тээвэрлэх
үйл ажиллагааг зохицуулахад оршино.
 Хоёр. Хог хаягдлын ангилал, нэр томъёоны тайлбар
 Гурав. Хүлээх үүрэг
 Дөрөв. Хориглох зүйлс
 Дөрөв. Хориглох зүйлс
 Зургаа.Урамшуулах

26. Уг бие даалтаар бид хот, хотын төлөвлөлт
хотжилт болон тэдгээрийн үр нөлөө, хор
уршиг.

27. legalinfo.mn
Ulaanbaatar.mn
Agaar.mn
Hanuul.mn
Хялбаршуулсан экологи