Uyku Fizyolojisi 
Prof. Murat AKSU 
8. Ulusal Dahili ve Cerrahi Bilimler Yoğun Bakım Kongresi
Photic and circadian regulation of melatonin 
PVH 
Melatonin suppression 
-○- Dim Light -○- Bright Light 
100 
80 
60 
40 
20 
0 
Melatonin (pg/ml) 
16 18 20 22 0 2 4 6 8 10 12 
Clock time (h)
14 
12 
10 
8 
6 
4 
2 
0 
Intrinsic Circadian Period () 
23.6 23.7 23.8 23.9 24.0 24.1 24.2 24.3 24.4 24.5 24.6 
Intrinsic Circa dian Period ( 
) 
t 
Number of Subjects 
• Ages 20 – 41 
• n = 3 women, 42 men 
• Average = 24.15 ± 0.16 h 
• Range = 23.77 to 24.48 h 
• Median = 24.16 h 
• Mode = 24.2 h 
• ~25% of periods  24.0 
hours 
Czeisler CA et al Science 1999;284:177
• Uyku-uyanıklık: POMC/CART- expressing neurons 
• Otonomik ritm: NPT7AgRp 
• Davranışsal ritm: SCN neurons 
Uzun dönem kilonun sabit tutulması
• Isı 
• Yiyecek varlığı-yokluğu 
• Glukokortikoid seviyesi 
Zeitgeber 
Periferik saatleri etkiler
IŞIK 
Suprakiazmatik Nükleus
Sirkadyen ritm-Metabolizma 
• Hepatik glukoneogenez REV-ERBα 
• Adiposit differansiyasyonu REV-ERBα 
• Lipid metabolizması REV-ERBα 
Endojen yağ asitleri PPARα Yağ asidi oksidasyonu 
ATEROSKLEROZ
• Dbp: (Clock geni): 
• Glikoneogenez ve lipogenez
• Clock geni : Hemen tüm hücrelerde etkili. 
• Clock Nükleer hormon reseptörleri 
(RORα,REV-ERB α)
• Allah insanların ruhlarını öldüklerinde, 
ölmeyenlerinkini de uykularında alır. 
• Kuran-ı Kerim , Zümer Suresi, 42. ayet. 
• En derin uyku ölümü temsil eder. 
• İncil , 1 Samuel 26:12 
• Uyku ve ölüm benzerdir….Uyku ölümün 60 
parçasından biridir. 
• Tevrat, Berachoth 576
• Ve orada O uykuyla tanıştı; ölümün kardeşi 
uyku. 
• Homeros, İlyada, M.Ö. 700 
• O ölüm uykusunda ne düşler gelebilir. 
• Shakespeare, Hamlet 
• Ölüm ne mükemmeldir; ölüm ve onun kardeşi 
uyku 
• Shelly, Kraliçe Mab
• Hipokrat: 
– Kanın ve ısının iç bölgelere gitmesi ile oluşur. 
• Aristo: 
– Yemek ısı oluşturur; o da iç bölgelere giderek uyku 
yapar.
• Uyku duysal gücün sınırlanmasıdır. 
– Hartley , 1749
• Uyku, uyanıklık ve ölüm arasındaki dönemdir. 
• Uyanıklık, tüm hayvanlarda, aktif olma ve 
entelektüel işlevleri yapma dönemi, ölüm ise 
bunların ortadan kalkmasıdır. 
» Robert MacNish (The Philosophy of Sleep-1834)
Uyku 
• Davanışsal: 
• Hareketin azalması 
• Gözlerin kapanması 
• Türe özgü uyku posturu 
• Dış uyarana azalmış yanıt 
• Tepki zamanında uzama,Bilişsel işlevlerde 
azalma 
• Geri dönebilen bilinçsizlik durumu
Uyku 
• NREM 
• REM
NREM Uyku 
• N 1 
• N 2 
• Yavaş dalga uykusu
UYKU 
• NREM: %75-80 
– N1 %3-8 
– N2 %45-55 
– N3 %15-20 
• REM % 20-25 
– Tonik 
– Fazik
Uyku siklusu 
• NREM, REM uykusu 
• İlk REM ortalama 80 dk sonra 
• İlk uyku siklusu ortalama 90 dk 
• Gece boyunca 4-6 uyku siklusu olur.
Düşük volatajlı hızlı EEG 
aktivitesi; ARAS 
Kolinerjik aktivitenin 
çıktığı yerler 
Ponto-genikulo-oksipital (pgo) dalgaları; 
REM, kas atonisi) 
Jouvet kesisi; BRF;PRF;MRF: Retikuler formasyon;LC:Locus ceruleus; DRN:Raphe 
nukleusu; LDT:Laterodorsal tegmental nukleusu; PPT:Pedinkulopontin tegmentum
REM 
• Kolinerjik etki 
• GABA inhibisyonu.
REM off nöronları 
• Raphe nuklei 
• Locus Ceruleus
REM uykusu kontrolü
KOLİNERJİK UYANIKLIK MERKEZLERİ
Adenosin 
– Kafein, adenosin 
reseptörlerini 
inhibe eder. 
– Beyinde uyanıklıkta 
daha fazladır. 
– Uyanıklık süresi 
arttıkça miktarı da 
artar. 
– Bazal ön beyinde 
uyanıklık 
nöronlarını inhibe 
eder
• Ön hipotalamusda uyku oluşturan nöronlar: 
– Ventrolateralpreoptik bölge: NREM’in 
başlangıcında değil, sürdürülmesinde etkili. 
– VLPO nöronları tuberomamiller nukleusa uzanır 
(Histamin zengin) 
• Arka hipotalamusda uyanıklıkta aktif olan 
nöronlar mevcut
VLPO-NREM Modeli 
Adenozin 
VLPO 
iNHİBİSYON 
Monoaminerjik 
assending Arousal 
Sistem
Salon a 19 kasim 2011 09.00 09.20 murat aksu

Salon a 19 kasim 2011 09.00 09.20 murat aksu

  • 1.
    Uyku Fizyolojisi Prof.Murat AKSU 8. Ulusal Dahili ve Cerrahi Bilimler Yoğun Bakım Kongresi
  • 6.
    Photic and circadianregulation of melatonin PVH Melatonin suppression -○- Dim Light -○- Bright Light 100 80 60 40 20 0 Melatonin (pg/ml) 16 18 20 22 0 2 4 6 8 10 12 Clock time (h)
  • 8.
    14 12 10 8 6 4 2 0 Intrinsic Circadian Period () 23.6 23.7 23.8 23.9 24.0 24.1 24.2 24.3 24.4 24.5 24.6 Intrinsic Circa dian Period ( ) t Number of Subjects • Ages 20 – 41 • n = 3 women, 42 men • Average = 24.15 ± 0.16 h • Range = 23.77 to 24.48 h • Median = 24.16 h • Mode = 24.2 h • ~25% of periods  24.0 hours Czeisler CA et al Science 1999;284:177
  • 9.
    • Uyku-uyanıklık: POMC/CART-expressing neurons • Otonomik ritm: NPT7AgRp • Davranışsal ritm: SCN neurons Uzun dönem kilonun sabit tutulması
  • 10.
    • Isı •Yiyecek varlığı-yokluğu • Glukokortikoid seviyesi Zeitgeber Periferik saatleri etkiler
  • 11.
  • 12.
    Sirkadyen ritm-Metabolizma •Hepatik glukoneogenez REV-ERBα • Adiposit differansiyasyonu REV-ERBα • Lipid metabolizması REV-ERBα Endojen yağ asitleri PPARα Yağ asidi oksidasyonu ATEROSKLEROZ
  • 13.
    • Dbp: (Clockgeni): • Glikoneogenez ve lipogenez
  • 14.
    • Clock geni: Hemen tüm hücrelerde etkili. • Clock Nükleer hormon reseptörleri (RORα,REV-ERB α)
  • 16.
    • Allah insanlarınruhlarını öldüklerinde, ölmeyenlerinkini de uykularında alır. • Kuran-ı Kerim , Zümer Suresi, 42. ayet. • En derin uyku ölümü temsil eder. • İncil , 1 Samuel 26:12 • Uyku ve ölüm benzerdir….Uyku ölümün 60 parçasından biridir. • Tevrat, Berachoth 576
  • 17.
    • Ve oradaO uykuyla tanıştı; ölümün kardeşi uyku. • Homeros, İlyada, M.Ö. 700 • O ölüm uykusunda ne düşler gelebilir. • Shakespeare, Hamlet • Ölüm ne mükemmeldir; ölüm ve onun kardeşi uyku • Shelly, Kraliçe Mab
  • 19.
    • Hipokrat: –Kanın ve ısının iç bölgelere gitmesi ile oluşur. • Aristo: – Yemek ısı oluşturur; o da iç bölgelere giderek uyku yapar.
  • 20.
    • Uyku duysalgücün sınırlanmasıdır. – Hartley , 1749
  • 21.
    • Uyku, uyanıklıkve ölüm arasındaki dönemdir. • Uyanıklık, tüm hayvanlarda, aktif olma ve entelektüel işlevleri yapma dönemi, ölüm ise bunların ortadan kalkmasıdır. » Robert MacNish (The Philosophy of Sleep-1834)
  • 22.
    Uyku • Davanışsal: • Hareketin azalması • Gözlerin kapanması • Türe özgü uyku posturu • Dış uyarana azalmış yanıt • Tepki zamanında uzama,Bilişsel işlevlerde azalma • Geri dönebilen bilinçsizlik durumu
  • 23.
    Uyku • NREM • REM
  • 24.
    NREM Uyku •N 1 • N 2 • Yavaş dalga uykusu
  • 26.
    UYKU • NREM:%75-80 – N1 %3-8 – N2 %45-55 – N3 %15-20 • REM % 20-25 – Tonik – Fazik
  • 27.
    Uyku siklusu •NREM, REM uykusu • İlk REM ortalama 80 dk sonra • İlk uyku siklusu ortalama 90 dk • Gece boyunca 4-6 uyku siklusu olur.
  • 28.
    Düşük volatajlı hızlıEEG aktivitesi; ARAS Kolinerjik aktivitenin çıktığı yerler Ponto-genikulo-oksipital (pgo) dalgaları; REM, kas atonisi) Jouvet kesisi; BRF;PRF;MRF: Retikuler formasyon;LC:Locus ceruleus; DRN:Raphe nukleusu; LDT:Laterodorsal tegmental nukleusu; PPT:Pedinkulopontin tegmentum
  • 29.
    REM • Kolinerjiketki • GABA inhibisyonu.
  • 30.
    REM off nöronları • Raphe nuklei • Locus Ceruleus
  • 31.
  • 32.
  • 33.
    Adenosin – Kafein,adenosin reseptörlerini inhibe eder. – Beyinde uyanıklıkta daha fazladır. – Uyanıklık süresi arttıkça miktarı da artar. – Bazal ön beyinde uyanıklık nöronlarını inhibe eder
  • 34.
    • Ön hipotalamusdauyku oluşturan nöronlar: – Ventrolateralpreoptik bölge: NREM’in başlangıcında değil, sürdürülmesinde etkili. – VLPO nöronları tuberomamiller nukleusa uzanır (Histamin zengin) • Arka hipotalamusda uyanıklıkta aktif olan nöronlar mevcut
  • 35.
    VLPO-NREM Modeli Adenozin VLPO iNHİBİSYON Monoaminerjik assending Arousal Sistem