Νεοελληνική Φιλολογία: Παραθέματα, Παραπομπές, Υποσημειώσεις, Παρουσίαση Βιβλιογραφίας, Στίξη, Ορθογραφία

1. Tάσος A. Καπλάνης
Νεοελληνική Φιλολογία: Παραθέματα,
Παραπομπές, Υποσημειώσεις, Παρουσίαση
Βιβλιογραφίας, Στίξη, Ορθογραφία

2. Η πνευματική ιδιοκτησία
• Ο λόγος για τον οποίο επιμένουμε τόσο πολύ σε
ζητήματα παραπομπών, παραθεμάτων, βιβλιογραφίας,
κοκ. είναι γιατί προσπαθούμε να σεβαστούμε την
πνευματική ιδιοκτησία.
• Δεν κλέβουμε τις ιδέες των άλλων προσπαθώντας
να τις παρουσιάσουμε ως δικές μας!
• Παραπέμπουμε στη δουλειά τους, αναγνωρίζοντας την
αξία της, και βοηθάμε τους αναγνώστες μας να
διαπιστώσουν, αν το επιθυμούν, από πού αντλήσαμε
και εμείς τις πηγές μας.

3. Παραθέματα Ι
• Αυτολεξεί: τα αυτολεξεί παραθέματα, που είναι
και τα συνηθέστερα, εμφανίζονται μέσα σε μία
μελέτη όπως ακριβώς είναι στην πηγή από την
οποία τα αντλούμε.
• Όπως και στις εκδόσεις, δικαιούμαστε να τα
προσαρμόσουμε στη σύγχρονη ορθογραφία-
στίξη και το μονοτονικό, δηλώνοντας ρητά ότι
αυτή είναι η αρχή που ακολουθούμε
• Η άλλη επιλογή που έχουμε είναι η
«διπλωματική» παράθεση με τα όποια λάθη ή
προβλήματα εμφανίζονται στην πηγή (δε
συνίσταται όταν έχουμε να κάνουμε με
προβληματικές εκδόσεις πρωτογενών πηγών)

4. Παραθέματα ΙΙ:
αυτολεξεί παραθέματα στη ροή του κειμένου
Σύντομα παραθέματα:
Τα σύντομα παραθέματα (μέχρι 2 σειρές συνήθως)
μπαίνουν σε εισαγωγικά και ενσωματώνονται στην
κανονική ροή του κειμένου.
Παράδειγμα:
Ο ποιητής της Οδύσσειας, λέει ο Δ. Ν. Μαρωνίτης
(1999, 94), ξέρει να «είναι διακριτικός, δίχως να είναι
σεμνότυφος».

5. Παραθέματα ΙΙΙ:
αυτολεξεί παραθέματα στη ροή του κειμένου
Εκτενή παραθέματα: Όταν το παράθεμά μας είναι μεγαλύτερο
από 2 σειρές, τότε το ξεχωρίζουμε από το υπόλοιπο κείμενο
αφήνοντας μία σειρά πριν και μία μετά το παράθεμα και
γράφοντάς το με μικρότερους χαρακτήρες από αυτούς του
υπόλοιπου κειμένου χωρίς εισαγωγικά.
Παράδειγμα:
Ο Fenik (1991, 75) έχει παρατηρήσει την ύπαρξη ενός «λαϊκού»
τόνου που διατρέχει όλη τη διασκευή του Διγενή Ε και αναφέρεται
όχι μόνο στο αφηγηματικό στιλ της, αλλά και στο επιθετικό και γήινο
χιούμορ της, στη ρεαλιστική αναπαράσταση του έρωτα και των
ανθρώπινων σχέσεων, στη σχετική ελευθέρωση από το
συναισθηματισμό. Όλα αυτά μαζί δημιουργούν έναν «λαϊκό» τόνο.

6. Παραθέματα ΙV
Παραθέματα με αλλαγές:
• Όταν αποφασίζουμε να κάνουμε οποιεσδήποτε αλλαγές σε ένα
παράθεμα (λ.χ. προσθήκη λέξεων, επεξήγηση υποκειμένων
που εμφανίζονται μόνο με αντωνυμίες, διόρθωση τύπων, κλπ.),
τις δηλώνουμε χρησιμοποιώντας τις γωνιώδεις αγκύλες [].
Παράδειγμα: «Όταν [ο Διγενής] βλέπει για πρώτη φορά τη
Μαξιμού, και παρά την εκτενή περιγραφή του αλόγου και της
πανοπλίας της, ο μόνος χαρακτηρισμός που χρησιμοποιείται για
την περιγραφή της στο κείμενο είναι το επίθετο γαυριασμένη».
•Αν χρειαστεί να παραλείψουμε ένα μέρος του παραθέματος,
τότε αυτό το δηλώνουμε χρησιμοποιώντας αποσιωπητικά,
συνήθως μέσα σε γωνιώδεις αγκύλες [...].
Παράδειγμα: «Όταν [ο Διγενής] βλέπει για πρώτη φορά τη
Μαξιμού [...], ο μόνος χαρακτηρισμός που χρησιμοποιείται για
την περιγραφή της στο κείμενο είναι το επίθετο γαυριασμένη».

7. Παραθέματα V
Παράφραση παραθεμάτων
Υπάρχουν περιπτώσεις που ένα εκτενές παράθεμα δεν
μπορεί να παρατεθεί αυτολεξεί ούτε μπορεί η παράθεσή του
στο κείμενό μας να θεραπευτεί με τη χρήση των γωνιωδών
αγκύλων (λ.χ. σε περιπτώσεις που θέλουμε να δανειστούμε
την επιχειρηματολογία κάποιου μελετητή που αναπτύσσεται
σε 2 σελίδες στο δικό του κείμενο, αλλά εμείς θέλουμε να τη
συμπτύξουμε σε 1 παράγραφο στο δικό μας).
Σε αυτές τις περιπτώσεις το εντιμότερο είναι να δηλώσουμε
είτε σε παρένθεση στο κείμενό μας είτε σε υποσημείωση
αυτό ακριβώς που κάνουμε: «Ο Κεχαγιόγλου (1995, 99-
101) επισημαίνει τρία βασικά θέματα (συνοψίζω την
επιχειρηματολογία του): την εντοπιότητα, τις πολιτισμικές
ρίζες και τη διαθρησκευτικότητα».

8. Υποσημειώσεις και σημειώσεις τέλους
• ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ στα επιστημονικά έργα (άρθρα και βιβλία)
• Σημειώσεις τέλους σε πιο εκλαϊκευτικά έργα για να μη
διακόπτεται η ροή της ανάγνωσης
• Ο αριθμός της υποσημείωσης στο κείμενο σημειώνεται ως εκθέτης
(το κάνουν αυτόματα οι επεξεργαστές κειμένου) μετά από στίξη
(συνήθως τελεία στο τέλος μιας περιόδου ή, αν αυτό δεν είναι
εφικτό, κόμμα).
Παράδειγμα: Τι είναι ο Διγενής Ακρίτης, έπος ή μυθιστόρημα; Θα
μπορούσαμε να προσπεράσουμε το ζήτημα επινοώντας ένα
ειδολογικό υβρίδιο που θα αποκαλούνταν, ας πούμε, «επική
μυθιστορία» (epic-romance), όπως ήδη το έκαναν κάποιοι έλληνες
και ξένοι μελετητές.1
• Η υποσημείωση έχει την εξής μορφή:
1 Βλ. Κεχαγιόγλου 1986, 83 («επική μυθιστορία»), Garland 1990, 64
(«romance-epic»), Lendari 2001, 20 («epic romance») και Beaton
και Ricks 1993, vii («epic-romance»).

9. Παράθεση βιβλιογραφίας Ι
Βασικά στοιχεία
• Συγγραφέας/είς
• Τίτλος έργου (διαφορετική τυπογραφική αντιμετώπιση
τίτλων βιβλίων και άρθρων σε περιοδικά)
• [Πρόσθετα στοιχεία (λ.χ. εκδοτικές σειρές)]
• Τόπος έκδοσης
• Εκδοτικός οίκος
• Χρόνος έκδοσης
Πηγή άντλησης στοιχείων
ΣΕΛΙΔΑ ΤΙΤΛΟΥ (όχι εξώφυλλο ή ψευδότιτλος)
Συμπληρωματικά: σελίδα πνευματικών δικαιωμάτων
ή/και κολοφώνας

10. Παράθεση βιβλιογραφίας ΙΙ
Ονόματα συγγραφέα/έων
Γράφουμε το πλήρες όνομα (επίθετο ΚΑΙ βαφτιστικό) στην
ονομαστική ανεξάρτητα από το πώς εμφανίζεται στη
σελίδα τίτλου για να αποφύγουμε ενδεχόμενη σύγχυση
Χωρίζουμε τα στοιχεία με κόμμα (λ.χ. Πολίτης, Λίνος)
Μπορούμε και να μην τα χωρίσουμε αν προτάξουμε το
χριστιανικό όνομα (λ.χ. Λίνος Πολίτης)
Για πολλούς συγγραφείς πάλι δίνουμε πλήρη στοιχεία.
Αν έχουμε να κάνουμε με επιμελητές εκδόσεων
σημειώνουμε μετά το όνομα επιμ., ή (επιμ.)

11. Παράθεση βιβλιογραφίας ΙΙΙ
• Τίτλοι βιβλίων και περιοδικών: με πλάγια στοιχεία.
• Αν όμως κάποιες λέξεις εμφανίζονται στον τίτλο με πλάγια,
τότε τις λέξεις αυτές τις γράφουμε με όρθια στοιχεία. Λ.χ.
• Στέφανος Κακλαμάνης, επιμ., Ζητήματα ποιητικής στον
Ερωτόκριτο,
• Γενικά μένουμε πιστοί στη σελίδα τίτλου του βιβλίου και δεν
κεφαλαιογραφούμε στα ελληνικά όλες τις λέξεις του τίτλου
παρά μόνο όσες εμφανίζονται πράγματι με κεφαλαίο
• Στα περιοδικά, μετά τον τίτλο που αναγράφεται πλήρης,
χωρίς βραχυγραφίες, σημειώνεται ο αριθμός του τόμου
(χωρίς να χωρίζεται από τον τίτλο με κόμμα). Λ.χ.
Μεσαιωνικά και νέα ελληνικά 4
• Στα πολύτομα έργα σημειώνεται μετά τον τίτλο και ο
αριθμός των τόμων. Λ.χ. Γιώργος Κεχαγιόγλου, επιμ., Η
παλαιότερη πεζογραφία μας, 2 τόμοι

12. Παράθεση βιβλιογραφίας ΙV
Τίτλοι άρθρων/κεφαλαίων σε βιβλία: με όρθια στοιχεία
μέσα σε γωνιώδη εισαγωγικά.
Λ.χ. Τάσος Α. Καπλάνης, «Ο Διγενής και η Μαξιμού στη
διασκευή Ε του Διγενή Ακρίτη: γλώσσα, παράδοση και
ποιητική μιας ‘ερωτικής συνέντευξης’», Βυζαντινά 30
Από εκεί και πέρα ο τίτλος του άρθρου καταγράφεται ως έχει
(διατηρούμε λ.χ. τα πλάγια όπου υπάρχουν και αν χρειαστεί
να σημειώσουμε εισαγωγικά μέσα στα εισαγωγικά
χρησιμοποιούμε τα απλά ή τα διπλά ανωφερή
εισαγωγικά).

13. Παράθεση βιβλιογραφίας V
Τόπος έκδοσης και εκδοτικός οίκος
Αναγραφή και των δύο στοιχείων που χωρίζονται μεταξύ
τους με άνω και κάτω τελεία.
Λ.χ. Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης
ή Αθήνα: Πατάκης (ΠΡΟΣΟΧΗ: δε γράφουμε «Εκδόσεις
Πατάκη»)
ή Αθήνα: Εστία (και όχι «Βιβλιοπωλείο της Εστίας – Ι. Δ.
Κολλάρος και Σία»)
Στα περιοδικά τα στοιχεία αυτά δεν καταγράφονται.
Στις περιπτώσεις διδακτορικών διατριβών δε βάζουμε
τόπο έκδοσης, αλλά γράφουμε «ανέκδοτη διδακτορική
διατριβή» και το πανεπιστήμιο στο οποίο υποβλήθηκε.

14. Παράθεση βιβλιογραφίας VΙ
Χρόνος έκδοσης
Καταγράφουμε τη χρονολογία της έκδοσης που
χρησιμοποιήσαμε
Λ.χ. Στυλιανός Αλεξίου, επιμ., Βιτσέντζος Κορνάρος
Ερωτόκριτος, δ΄ βελτιωμένη ανατύπωση, Αθήνα: Εστία, 2010.
ΑΝ χρειάζεται δίνουμε και τα στοιχεία της πρώτης έκδοσης:
Λ.χ. Στυλιανός Αλεξίου, επιμ., Βιτσέντζος Κορνάρος
Ερωτόκριτος, δ΄ βελτιωμένη ανατύπωση, Αθήνα: Εστία, 2010
(α΄ έκδοση Αθήνα: Ερμής, 1980).
Στα περιοδικά ο χρόνος έκδοσης μπαίνει σε παρένθεση μετά
τον αριθμό του τόμου και ακολουθούν οι σελίδες όπου είναι
δημοσιευμένο το άρθρο:
Λ.χ. Τάσος Α. Καπλάνης, «Ο Διγενής και η Μαξιμού στη
διασκευή Ε του Διγενή Ακρίτη: γλώσσα, παράδοση και ποιητική
μιας ‘ερωτικής συνέντευξης’», Βυζαντινά 30 (2010) 88-110

15. Συστήματα παραπομπών Ι
1.συγγραφέας-τίτλος
• ουσιαστικά αποτελεί σύστημα παράθεσης βιβλιογραφίας. Για
το λόγο αυτό, σταδιακά εξελίχθηκε σε βραχυγραφικό σύστημα:
μετά την πρώτη εμφάνιση ενός τίτλου σε μία σημείωση (που
γινόταν με τα πλήρη στοιχεία του), ο μελετητής
βραχυγραφούσε κατά βούληση τον τίτλο και, στη συνέχεια,
παρέπεμπε τον αναγνώστη σε αυτό το βραχυγραφημένο τίτλο
προσθέτοντας ένα ό.π.
Λ.χ. Πρώτη εμφάνιση σε υποσημείωση:
Βλ. Λίνος Πολίτης, Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας, 28η
ανατύπωση, Αθήνα: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 2004,
σσ. 156-207
Επόμενες εμφανίσεις σε υποσημειώσεις:
Βλ. Λίνος Πολίτης, ΙΝΕΛ, ό.π., σ. 15 ή Λίνος Πολίτης, Ιστορία...,
ό.π., σ. 15 ή Λίνος Πολίτης, Ιστορία νεοελλ. λογ., ό.π., σ. 15 ή
Λίνος Πολίτης, Ιστορία νεοελληνικής λογοτεχνίας, ό.π., σ. 15

16. Συστήματα παραπομπών ΙΙ
1.συγγραφέας-τίτλος
Τα δύο βασικά μειονεκτήματα αυτού του συστήματος είναι:
πρώτον, ότι ποτέ δεν υπήρξε γενική συμφωνία για τον τρόπο με
τον οποίο βραχυγραφούμε, με αποτέλεσμα να παρουσιάζονται
διαρκώς ασυνέπειες και ανακολουθίες και
δεύτερον, ότι τέτοιου είδους βραχυγραφικές παραπομπές, για να
είναι σαφείς, πρέπει υποχρεωτικά να συνοδεύονται (ιδίως σε
μεγάλα κείμενα) και από εσωτερικές παραπομπές: λ.χ. Λίνος
Πολίτης, Ιστορία..., ό.π. (σ. 8 ή/και σημ. 37), σ. 13.
Οι εσωτερικές παραπομπές είναι κάτι που πρέπει γενικά να
αποφεύγεται, όχι μόνο γιατί δυσχεραίνουν την ανάγνωση, αλλά
και γιατί δυσκολεύουν το συγγραφέα και τον τυπογράφο (στη
διόρθωση μέχρι την οριστική σελιδοποίηση) και, κατά κανόνα,
οδηγούν σε επιπλέον λάθη. Εύκολα, λοιπόν, αντιλαμβάνεται
κανείς γιατί αυτό το αντιοικονομικό, ακόμη και στην «εξελιγμένη»
του μορφή, σύστημα χρειάστηκε να εγκαταλειφθεί

17. Συστήματα παραπομπών ΙΙΙ
2. συγγραφέας-χρονολογία
Τα βασικά πλεονεκτήματα αυτού του συστήματος είναι ότι είναι
οικονομικό και απλό. Χρησιμοποιεί δύο τόσο σταθερά στοιχεία (το
επώνυμο του συγγραφέα και τη χρονολογία έκδοσης του κειμένου
του), που ουσιαστικά αποκλείει τις ασυνέπειες.
Προβλήματα παρουσιάζει σε ελάχιστες περιπτώσεις, όπως λ.χ.
στα ανώνυμα και αχρονολόγητα έργα: η λύση για τα πρώτα είναι
στη θέση του συγγραφέα να χρησιμοποιείτε τη λέξη «Ανώνυμος»,
ενώ για τα δεύτερα είστε υποχρεωμένοι να καταφύγετε σε πλήρη
βιβλιογραφική παραπομπή
Πάντως, οι περιπτώσεις «ανώνυμων» κειμένων που δημιουργούν
πρόβλημα είναι εξαιρετικά περιορισμένες, αφού και για αυτά
παραπέμπουμε στο σύγχρονό μας εκδότη τους (λ.χ. για την
«ανώνυμη» Θυσία του Αβραάμ δε θα παραπέμψουμε Ανώνυμος
1635, αλλά Bakker και van Gemert 1996 – και όχι Bakker-van
Gemert 1996, γιατί αυτή τη μορφή τη χρησιμοποιούμε μόνο για
ανθρώπους με δύο επώνυμα, λ.χ. Κακουλίδη-Πάνου 1982).

18. Συστήματα παραπομπών ΙV
2. συγγραφέας-χρονολογία
Παραπομπές
• Για κάθε κείμενο άλλων μελετητών στο οποίο επιθυμούμε να
παραπέμψουμε χρησιμοποιούμε το επώνυμο του συγγραφέα
και τη χρονολογία έκδοσης του κειμένου. Δε χωρίζουμε το
επώνυμο από τη χρονολογία με κόμμα, ενώ χρησιμοποιούμε το
κόμμα μετά τη χρονολογία, όταν θέλουμε να δώσουμε αριθμό
σελίδας/-ων, χωρίς να σημειώνουμε σ. ή σσ. Παράδειγμα:
• Πολίτης 2004, 12
• Θα πρέπει επίσης να υπογραμμιστεί ότι σε αυτό το σύστημα
παραπομπών τα μόνα στοιχεία που εμφανίζονται στη
βραχυγραφία είναι ο συγγραφέας και η χρονολογία· δε
δίνουμε καμία άλλη εξήγηση (δε γράφουμε λ.χ. Bakker και van
Gemert, επιμ., 1996 ή Μαστροδημήτρης 61996, αλλά
απλούστατα Bakker και van Gemert 1996 και Μαστροδημήτρης
1996).

19. Συστήματα παραπομπών V
• 2. συγγραφέας-χρονολογία
• Περιπτώσεις συνωνυμίας
• Στις –σπάνιες– περιπτώσεις συνωνυμίας, όπου δύο μελετητές σε
έργα των οποίων αναφερόμαστε στο άρθρο μας έχουν το ίδιο
επώνυμο (για παράδειγμα Elizabeth Jeffreys και Michael Jeffreys),
προσθέτουμε και το αρχικό τους. Παράδειγμα:
• Βλ. E. Jeffreys 1993 και M. Jeffreys 1998.
• Κείμενα του ίδιου μελετητή εκδομένα την ίδια χρονιά
• Αν έχουμε πολλά κείμενα του ίδιου μελετητή εκδομένα την ίδια
χρονιά, τα διακρίνουμε μεταξύ τους χρησιμοποιώντας ελληνική
αρίθμηση. Παράδειγμα:
• Βλ. Παναγιωτάκης 1993α και Παναγιωτάκης 1993β.
• Κείμενα του ίδιου μελετητή εκδομένα σε διαφορετικές γλώσσες
• Αν έχουμε κείμενα του ίδιου μελετητή εκδομένα σε διαφορετικές
γλώσσες, ακόμη και αν είναι εκδομένα την ίδια χρονιά, δε χρειάζεται
να τα διακρίνουμε μεταξύ τους χρησιμοποιώντας ελληνική
αρίθμηση. Παράδειγμα:
• Βλ. Παναγιωτάκης 1993 και Panagiotakes 1993.

20. Συστήματα παραπομπών VΙ
Έργα με πολλούς συγγραφείς/επιμελητές
Σε περίπτωση έργων με πολλούς συγγραφείς/επιμελητές, αν οι
συγγραφείς/επιμελητές είναι δύο ή τρεις, τους αναφέρουμε και τους δύο.
Παράδειγμα:
Βλ. Bakker και van Gemert 1996.
Αν είναι τρεις ή τέσσερις και περισσότεροι, γράφουμε μόνο το όνομα του
πρώτου και συμπληρώνουμε κ.ά. Παράδειγμα: Βλ. Αργυρίου, κ.ά. 1999.
Πολύτομα έργα
Σε περίπτωση πολύτομων έργων, αν όλοι οι τόμοι έχουν εκδοθεί την ίδια
χρονιά, βραχυγραφούμε κανονικά με το όνομα του συγγραφέα και τη
χρονολογία και ύστερα από αυτήν με πλαγιοκάθετο γράφουμε τον αριθμό
του τόμου που μας ενδιαφέρει. Παράδειγμα:
Βλ. Κεχαγιόγλου 1999/1, 738
Σε περιπτώσεις έργων που οι τόμοι έχουν εκδοθεί σε διαφορετικές
χρονολογίες, σημειώνουμε μετά το όνομα του συγγραφέα τη χρονολογία
έκδοσης του πρώτου και τελευταίου τόμου με ενωτικό και κατόπιν με
πλαγιοκάθετο τον αριθμό του τόμου που μας ενδιαφέρει. Παράδειγμα:
Βλ. Κριαράς 1969-2011/17 (λήμμα: προβίβασις).

21. Συστήματα παραπομπών VΙΙ
Ανέκδοτες διδακτορικές διατριβές/μεταπτυχιακές εργασίες
Στην περίπτωση διδακτορικών ή μεταπτυχιακών εργασιών βραχυγραφούμε
χρησιμοποιώντας τη χρονολογία υποβολής της εργασίας που αναγράφεται
στη σελίδα τίτλου. Παράδειγμα:
Βλ. Κaplanis 2003, 189.
Περισσότερα στοιχεία δίνουμε στη λίστα βιβλιογραφίας (βλ. παρακάτω).
Άρθρα και σελίδες στο διαδίκτυο
Αν πρόκειται για επώνυμο άρθρο και γνωρίζουμε τη χρονολογία δημοσίευσής
του, βραχυγραφούμε κανονικά με το επώνυμο του συγγραφέα και τη
χρονολογία δημοσίευσης.
Αν πρόκειται απλώς για παραπομπή σε ιστοσελίδα ή για άρθρο που δε
γνωρίζουμε τη χρονολογία δημοσίευσής του, δε βραχυγραφούμε, αλλά
παραπέμπουμε στη διαδικτυακή πηγή, σημειώνοντας πάντα και την
ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης, ως εξής:
Βλ. http://www.historical-museum.gr/kazantzakis/gr/index.html (τελευταία
πρόσβαση: 23/08/2011).

22. Συστήματα παραπομπών VΙΙΙ
Λίστα βιβλιογραφίας
Στο τέλος του άρθρου μας παραθέτουμε μια λίστα βιβλιογραφίας,
στην οποία ουσιαστικά αναπτύσσουμε τις βραχυγραφίες που
χρησιμοποιήσαμε στο κυρίως κείμενο και τις υποσημειώσεις,
παρέχοντας πλήρη βιβλιογραφικά στοιχεία.
Τα κείμενα στη λίστα αυτή κατατάσσονται αλφαβητικά με βάση το
επώνυμο του συντάκτη τους (συγγραφέα, επιμελητή, κλπ.).
Αντιστοίχιση γραμμάτων ελληνικού και λατινικού αλφαβήτου
Η λίστα είναι ενιαία: ενσωματώνουμε δηλαδή όλα τα κείμενα σε μία
λίστα με βάση το ελληνικό αλφάβητο και κατατάσσουμε πρώτα
τα ελληνικά επώνυμα και μετά τα αντίστοιχα ξένα –που ακόμη κι
αν είναι σλαβικά, αραβικά, κλπ. μεταγράφονται στο λατινικό
αλφάβητο– με σειρά που έχουμε προαποφασίσει, δηλώνοντας
την στην εισαγωγή του βιβλίου (λ.χ. έχουμε αποφασίσει αν το
F θα πάει μετά το Φ ή μετά το Ζήτα και άν το Z θα πάει στο τέλος
ή μετά το Ζήτα).

23. Θέματα στίξης και ορθογραφίας Ι
Σε γενικές γραμμές ακολουθούμε την καθιερωμένη στίξη και
ορθογραφία της δημοτικής, όπως περιγράφεται στη
Νεοελληνική Γραμματική του Μανόλη Τριανταφυλλίδη.
Ειδικά για το θέμα των κεφαλαίων ακολουθούμε τους εξής κανόνες:
Εθνικά ονόματα: με κεφαλαίο. Παράδειγμα: Έλληνας, Γάλλος, κοκ.
Επίθετα από εθνικά ονόματα και εθνικά ονόματα σε θέση
επιθέτου: με μικρό. Παράδειγμα: ελληνικός καφές, έλληνες λόγιοι.
Γλώσσες: με μικρό. Παράδειγμα: ελληνικά, γαλλικά, κοκ.
Ενωτικά και παύλες
Στις ημερομηνίες χρησιμοποιούμε ενωτικό. Παράδειγμα: 1950-1960.
Διπλές παύλες: στα ελληνικά χρησιμοποιούνται όπως οι παρενθέσεις
και για αυτό το λόγο γράφονται με διάστημα μόνο πριν την πρώτη
και μετά τη δεύτερη (όχι με διάστημα πριν και μετά την κάθε παύλα,
όπως στα αγγλικά). Παράδειγμα:
Βρίσκω την εξήγηση του επιμελητή για τη μετατροπή του «ο αμιράς»
σε «ά Όμηρος» –που ούτως ή άλλως μπορεί να δικαιολογηθεί και
παλαιογραφικά– πειστική.

24. Χρήση απλής παύλας
Μόνο για να ξεχωρίσει μια πρόταση στο τέλος μιας
περιόδου (αφήνουμε διάστημα και πριν και μετά
την παύλα).
Παράδειγμα:
Βρίσκω την εξήγηση του επιμελητή για τη
μετατροπή του «ο αμιράς» σε «ά Όμηρος»
πειστική – ούτως ή άλλως μπορεί να
δικαιολογηθεί και παλαιογραφικά.

25. Θέματα στίξης και ορθογραφίας ΙΙ
Βραχυγραφίες
Χρησιμοποιούμε τις καθιερωμένες βραχυγραφίες, βάζοντας μόνο μία
τελεία στο τέλος. Παραδείγματα:
βλ. [= βλέπε],
κλπ. [= και λοιπά],
κοκ. [= και ούτω καθεξής],
κτό. [= και τα όμοια],
πβ. [= παράβαλε].
Δύο τελείες βάζουμε στις εξής περιπτώσεις:
κ.ά. [= και άλλα/-οι/-ες],
κ.ε. [= και εξής],
λ.χ. [= λόγου χάριν],
π.χ. [= παραδείγματος χάριν].
Γενικά αποφεύγουμε να βραχυγραφούμε λέξεις όπως το δηλαδή, το
κεφάλαιο (ενός βιβλίου) ή τοπωνύμια, όπως η Κωνσταντινούπολη
και η Θεσσαλονίκη, ούτε βραχυγραφούμε τους τίτλους των
περιοδικών στη λίστα βιβλιογραφίας.