Dokumen tersebut memberikan pengenalan mengenai kikir sebagai alat tangan yang digunakan untuk memotong dan mengikir permukaan logam. Ia menjelaskan jenis dan klasifikasi kikir berdasarkan panjang, bentuk, jenis gigi serta cara penggunaannya. Dokumen ini juga menyoroti pentingnya teknik dan gaya yang betul dalam mengikir serta penjagaan kikir untuk menjamin keberkesanannya.

1. TAJUK: PERALATAN
TANGAN
KIKIR
NAMA : YUSRINALDI BIN IBRAHIM
NO. PENDAFTARAN : J01SMN15F006
KELAS : SMN 1 A
PENSYARAH : EN. MOHD RAMADAN BIN MOHD KHALID

2. PENGENALAN KEPADA KIKIR
Kikir adalah sejenis alat tangan yang diperbuat daripada keluli
bermutu tinggi.
Permukan kikir dibuat dengan cara menghentakkan pahat yang
dikenakan pada blank yang telah disepuh lindap terlebihh dahulu.
Selepas gigi kikir habis dipotong, batang kikir dikeraskan pada suhu
800ºC dan kemudian dilakukan penormalan dengan larutan khas.
Kegunaan kikir ialah untuk memotong, menipiskan atau melicinkan
permukaan sesuatu komponen atau benda kerja.
Proses memotong, menipiskan dan melicinkan ini dinamakan
mengikir.

3. PENGELASAN KIKIR
Kikir berbeza dari segi panjang, bentuk, jenis potongan gigi dan
kasar atau halusnya gigi.
Panjang
oPanjang sesuatu kikir diukur dari hujung ke bahunya. Panjang
kikir ialah antara 100mm hingga 400mm dengan kadar
tambahan 50mm.

4. PENGELASAN KIKIR
Bentuk
oKikir biasa digunakan berbentuk segiempat sama, segiempat
tepat, segitiga tirus, bulat dan separa bulat.

5. PENGELASAN KIKIR
Jenis Potongan Gigi
oTerdapat empat jenis potongan gigi kikir iaitu:

6. PENGELASAN KIKIR
(a) Gigi Selari
Gigi selari dipotong condong pada sudut 65º hingga 85º pada permukaan kikir. Kikir jenis ini
digunakan untuk kerja-kerja penyudahan.
(b) Gigi Bersilang
Gigi junam dipotong pada sudut 45º manakala gigi dongak dipotong pada sudut 70º hingga 80º.
Kikir jenis ini digunakan untuk kerja-kerja am. Dengan menggunakan kikir ini logam dapat dibuang
dengan cepat.
(c) Gigi Lengkung
Kikir jenis gigi lenkung digunakan untuk membuang bahan-bahan yang sangat lembut seperti timah
dan kayu boleh dikikir dengan kikir parut. Bentuk gigi ini membolehkan bahan yang dipotong keluar
dengan mudah.
(d) Gigi Parut
Kikir jenis parut digunakan untuk membuang bahan-bahan yang lembut dengan cepat. Bahan gigi ini
membolehkan bahan yang dipotong keluar dengan mudah.

7. JENIS KIKIR
Untuk menghasilkan sesuatu kerja dengan tepat, cepat dan dengan permukaan
yang licin pemilihan kikir mestilah dibuat dengan cermat. Kikir-kikir yang
berikut biasanya digunakan dalam bengkel kejuruteraan.
(a) Kikir Pipih Tirus
(b) Kikir Pipih Kasar
(c) Kikir Belah Rotan
(d) Kikir Bulat
(e) Kikir Segi Empat Sama
(f) Kikir Segitiga
(g) Kikir Pipih Nipis
(h) Kikir Bentuk Pisau

8. (a) Kikir Pipih Tirus
oKikir pipih tirus digunakan dalam kerja-kerja am yang
melibatkan berbagai-bagai jenis kerja yang berlainan. Gigi kikir
ini dikelaskan kepada gred kasar, sederhana, halus dan sangat
halus. Pada satu permukaan kikir, giginya dipotong bersilang
intan dan terdapat gigi lurus pada kedua-dua belah tepi. Dua
per tiga panjangnya dari pangkal berbentuk selari dan satu
pertiga panjangnya ke hujung bentuk tirus.

9. (b) Kikir Pipih Kasar
oKikir pipih kasar digunakan untuk kerja-kerja penyudahan rata.
Salah satu daripada tepi kikir tersebut tidak ada gigi dan tepi ini
disebut tepi selamat. (Tepi selamat digunakan semasa mengikir
penjuru dalam). Gred kikir pipih kasar terdiri daripada gred
kasar hingga sangat halus

10. (c) Kikir Belah Rotan
oKikir belah rotan digunakan untuk menyudahkan bahagian-
bahagian yang telah siap. Gigi pada permukaan yang rata
berbentuk wajik atau gigi pada permukaan yang melengkung
berbentuk silang. Gigi kikir ini digredkan kepada kasar, halus
dan sangat halus.

11. (d) Kikir Bulat
oKikir bulat kadangkala disebut kikir bentuk ekor tikus. Gunanya
ialah untuk membesarkan lubang yang berbentuk bulat dan
lubang yang melengkung. Gred kikir ini terdiri daripada kasar
hingga sangat halus. Giginya berbentuk lurus dan bersilang.

12. (e) Kikir Segiempat Sama
oKikir segiempat sama digunakan untuk membesarkan lubang
yang berbentuk segiempat sama secara kasar. Kikir jenis ini juga
boleh digunakan untuk mengikir lurah atau alur berbentuk
segiempat sama dan juga berbagai-bagai bentuk sudut pada
sesendal. Kikir ini digredkan kepada kasar hingga sangat halus.

13. (f) Kikir Segitiga
oKikir segitiga digunakan untuk mengikir sudut-sudut dalam yang
tajam. Ia juga digunakan untuk membersihkan penjuru yang
bersudut. Giginya bersilang dan terdapat dalam gred kasar
hingga sangat halus.

14. (g) Kikir Pipih Nipis
oKikir pipih nipis digunakan untuk mengikir celah-celah yang nipis
seperti untuk memotong celah pada kunci. Kikir ini tirus pada
hujung tetapi tebalnya sama pada keseluruhan panjangnya.
Kikir jenis ini Cuma terdapat dengan panjang yang terhad iaitu
100mm, 150mm dan 200mm. Giginya bersilang dan grednya
daripada kasar hingga sangat halus.

15. (h) Kikir Bentuk Pisau
oKikir bentuk pisau digunakan untuk menajamkan gigi-gigi yang
terdapat pada gergaji dan alat-alat pemotong. Bentuknya sama
seperti pisau dengan bersudut 15º. Grednya daripada kasar
hingga sangat halus.

16. GAYA MENGIKIR
Mengikir memerlukan kemahiran yang tinggi. Seorang jurugegas
bukan sahaja boleh mengikir dengan tepat tetapi juga boleh
memasang benda kerja dengan menggunakan alat tangan.
Semasa mengikir, perkara-perkara yang berikut perlu diberi
perhatian
oGaya mengikir yang betul adalah penting apabila mengikir.
Semasa berdiri, kaki mestilah renggang. Kaki kiri ke hadapan
dan kaki kanan terletak lebih kurang 45cm hingga 50cm ke
belakang.
oTinggi benda kerja mestilah seuai supaya kerja mengikir
dapat dilakukan dengan berkesan. Ketinggian yang sesuai
ialah lebih kurang 100 sentimeter (1 meter)

17. GAYA MENGIKIR
o Semasa mengikir, tekan kikir pada benda kerja dan gerakkan tangan dan
badan. Tekanan dikenakan ke atas kikir semasa kikir itu disorongkan ke
hadapan. Lepaskan jika tekanan dikenakan semasa kikir itu ditarik ke
belakang. Gigi kikir dibentuk hanya untuk memotong ke hadapan sahaja dan
akan menjadi tumpul jika dikenakan tekanan semasa menarik ke belakang.
o Gaya mengikir juga boleh disesuaikan mengikut kedudukan benda kerja
serta jenis benda kerja.

18. CARA DAN GAYA MEMEGANG KIKIR
Cara dan gaya memegang kikir bergantung pada cara mengikir
yang dilakukan sama ada mengikir biasa, mengikir berat,
mengikir rata dan mengikir jitu.
(a) Mengikir biasa - untuk kerja-kerja am (biasa)
(b) Mengikir berat - untuk membuang logam yang banyak
daripada benda kerja
(c) Mengikir rata - untuk mengikir rata

19. CARA DAN GAYA MEMEGANG KIKIR
(a) Mengikir Biasa (b) Mengikir Berat (c) Mengikir Rata

20. Mengikir Melintang
oMengikir melintang dilakukan sekali-sekala untuk menentukan
sama ada permukaan yang dikikir itu rata atau tidak.

21. Mengikir Rata
oSemasa mengikir rata, permukaan yang dikikir hendaklah
sentiasa dilitupi oleh kikir. Dengan cara ini benda kerja akan
dapat dikikir dengan rata.

22. Mengikir Tarik
• Semasa mengikir tarik, tekanan pada kedua-dua tangan
hendaklah sama dan pastikan kedudukan kedua-dua tangan
stabil. Cara ini digunakan untuk menyudahkan benda kerja
supaya kelihatan licin dan cantik.Cara ini juga digunakan untuk
mengikir logam yang nipis.

23. Mengikir Penjuru Bulat
• Penjuru bulat boleh dikikir berpandukan dua langkah. Mula-
mula kikir kasar melintang dan kemudian kikir bahagian penjuru
yang bulat pula.

24. Mengikir Permukaan Melengkung
• Permukaan yang melengkung boleh dikikir dengan kikir
segiempat dan seterusnya disudahkan dengan kikir belah rotan.

25. Menguji Keratan Permukaan
• Permukaan yang dikikir rata mestilah sentiasa diuji supaya
bahagian-bahagian yang tinggal dan rendah boleh dibetulkan.Ini
boleh dilakukan dengan menggunakan pembaris keluli ataupun
sesiku L.

26. Menguji Permukaan Bersudut Tepat
• Untuk menguji sama ada permukaan itu bersudut tepat atau
tidak, boleh juga menggunakan sesiku L. Mengikir dan menguji
sudut tepat bukanlah satu pekara yang mudah. Pelatih harus
berhati-hati supaya tidak mengikir terlalu rendah sesuatu
penjuru itu kerana ini akan menyebabkan keseluruhan
permukaan terpaksa direndahkan ke paras yang sama.

27. PENJAGAAN KIKIR
Kikir hendaklah dijaga dengan baik untuk menjamin hasil kerja
yang memuaskan disamping membolehkan kikir tersebut tahan
lama. Berikut ini digariskan beberapa panduan untuk menjaga
kikir.
oSebelum menggunakan kikir pastikan kikir itu dipasang
dengan hulu yang baik dan sesuai. Terdapat dua jenis hulu
iaitu hulu biasa dan hulu khas. Hulu khas digunakan apabila
hendak mengikir permukaan yang lebar.

28. PENJAGAAN KIKIR
oKikir mestilah sentiasa dalam keadaan bersih. Kerak-kerak
besi yang dibiarkan melekat pada kikir akan merosakan kikir
dan juga permukaan yang sedang dikikir. Kikir boleh
dibersihkan dengan menggunakan. Kerak-kerak besi yang
dibiarkan melekat pada kikir akan merosakan kikir dan juga
permukaan yang sedang dikikir. Kikir boleh dibersihkan
dengan menggunaka berus kikir ataupun kertas kikir.

29. PENJAGAAN KIKIR
oSelepas digunakan, kikir hendaklah disimpan dengan cermat
supaya tidak mudah rosak. Letakan kikir pad rak dan tiap-
tiap satu hendaklah disusun berasingan.
oJangan gunakan kikir selain untuk tujuan mengikir.
oGunakan kikir yang sesuai dengan sesuatu bahan yang
tertentu.kikir yang lebih halus digunakan untuk bahan yang
lebih keras.
oElakan kikir daripada terkena air atau minyak. Jika terkena
air ia akan mudah berkarat dan jika terkena minyak ia
mudah tergelincir semasa mengikir.

30. SEKIAN,
TERIMA KASIH