PPEEDDAAGGOOXXÍÍAA SSIISSTTÉÉMMIICCAA
NNoonn vveenn aa ssuussttiittuuiirr nnaaddaa ddoo qquuee aattaa éésstteess 
iinnttrreess ssee ddiixxoo…… 
SSiinn eemmbbaarrggoo,, eenn nniinnggúúnn ccaassoo ,,ééssttaa 
ppeeddaaggooxxííaa pprreetteennddee uunn aabboorrddaaxxee 
tteerraappééuuttiiccoo nnaa eedduuccaacciióónn. 
AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 22
““CCAADDAA UUNN NNOO SSEEUU LLUUGGAARR PPAARRAA 
PPOODDEERR EEDDUUCCAARR”” 
AA ppeeddaaggooxxííaa ssiissttéémmiiccaa ttoommaa ccoommoo 
rreeffeerreenntteess ffuunnddaammeennttaaiiss ““ aa uubbiiccaacciióónn ee oo 
ccoonntteexxttoo”” 
AA uubbiiccaacciióónn nnoo sseennttiiddoo ddee qquuee aa ccaaddaa úúnn 
llllee ccoorrrreessppoonnddee ffaacceerr aaqquuiilloo ccoo qquuee eessttáá 
vviinnccuullaaddaa aa ssúúaa ttaarreeffaa 
AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 33
AA ooss ppaaiiss lllleess ccoorrrreessppoonnddee aa ttaarreeffaa ddaa 
eedduuccaacciióónn ddooss sseeuuss ffiillllooss,,ééssaa ee uunnhhaa 
rreessppoonnssaabbiilliiddaaddee iinnaannuuddiibbllee 
OOss ddoocceenntteess nnoonn ddeebbeemmooss ooccuuppaarr eessaa 
ppoossiicciióónn,,ddeebbeemmooss sseerr rreessppeettuuoossooss 
ttoommaannddoo eenn ccoonnttaa aa rreeaalliiddaaddee ddooss nnoossooss 
aalluummnnooss ee aass ssúúaass ffaammiilliiaass 
AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 44
EExxiissttee ppooiiss,, uunnhhaa oorrddeenn nnaass rreellaacciióónnss qquuee 
ssee ddeebbee rreessppeeccttaarr ppaarraa qquuee ooss ssiisstteemmaass 
ssee oorrggaanniicceenn ddeennddee uunn ““eeqquuiilliibbrriioo 
ddiinnáámmiiccoo”” 
AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 55
““TToommaarr eenn ccoonnttaa oo ccoonntteexxttoo”” 
IIssttoo tteenn qquuee vveerr ccooaa ddiivveerrssiiddaaddee,,ccooaass 
ppeeccuulliiaarriiddaaddeess ddee ccaaddaa aalluummnnoo//aa,, ddee ccaaddaa 
ppeerrssoonnaa.. 
CCoonntteexxttoo eessppeeccííffiiccoo:: 
--eessppaacciioo ––tteerrrriittoorriioo 
--tteemmppoo-- hhiissttoorriiaa,, ee oo rreessuullttaaddoo ddaa ccoonnvviinnaacciióónn ddee 
ttooddoo iilloo;; ccooññeecceemmeennttooss pprreevviiooss,, ccrreeeenncciiaass,, 
ccuullttuurraa,,ccoonncciieenncciiaa.. 
CCaaddaa uunn ddooss ccoonntteexxttooss tteenn uunnhhaa rraazzóónn ddee 
sseerr,,nnoonn hhaaii uunnss mmeelllloorreess qquuee oouuttrrooss,, ttrrááttaassee ddee 
ttrraabbaallllaarr ccoonn eelleess ddeennddee aa aacceeppttaacciióónn ee oo 
rreessppeeccttoo 
AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 66
TTooddoo iissttoo ccoommppoorrttaa ccaammbbiiooss rraaddiiccaaiiss nnoo xxeeiittoo ddee 
aaffrroonnttaarr aa rreellaacciióónn eennttrree ooss cceennttrrooss ddoocceenntteess ee aa 
ffaammiilliiaa……ppoossttoo qquuee oo ppuunnttoo ddee ppaarrttiiddaa ee mmiirraarr 
oonnddee eessttáá aa ffaammiilliiaa ee oo sseeuu ffiilllloo//aa,, mmiirraarr aa ttaarreeffaa 
qquuee tteemmooss eennccoommeennddaaddaa ,, éé ddeennddee aaíí,, ccoonnssttrruuiirr 
uunn eessppaazzoo ddee iinntteerraacccciióónn qquuee vvaaiiaa eenn bbeenneeffiicciioo 
ddoo ccrreecceemmeennttoo gglloobbaall ddooss nnoossooss aalluummnnooss ee qquuee,, 
aaoo mmeessmmoo tteemmppoo,, ppeerrmmiittaa oo rreeccooññeecceemmeennttoo ddooss 
rreeccuurrssooss qquuee ooss pprrooppiiooss ppaaiiss tteeññeenn ppaarraa 
rreessoollvveerr ddiiffiiccuullttaaddeess qquuee ppooiiddaann aappaarreecceerr nnaa 
aatteenncciióónn ddooss sseeuuss ffiillllooss.. 
AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 77
OOuuttrroo aassppeeccttoo ffuunnddaammeennttaall ddaa ppeeddaaggooxxííaa 
ssiissttéémmiiccaa ee aa iinncclluussiióónn ,, nnoo mmoommeennttoo eenn qquuee uunn 
mmeemmbbrroo oouu ppaarrttee dduunn ssiisstteemmaa,, sseexxaa ccaall sseexxaa,, ssee 
ssiinnttee eexxcclluuííddoo ,,nnoonn tteenn aa cceerrtteezzaa ddee ppeerrtteenncceerr aa 
eessee ssiisstteemmaa ee eennttrraa eenn ddeesseeqquuiilliibbrriioo ,, eemmeerrxxeenn 
ddiiffeerreenntteess aaccttiittuuddeess ddiissrruuppttiivvaass qquuee aa mmiiuuddoo 
iinntteerrpprreettaammooss ccoonnffuussaammeennttee.. 
NNeessttee sseennssoo oo mmaaiioorr eessffoorrzzoo ddaass iinnssttiittuucciióónnss 
ppúúbblliiccaass sseerráá ppootteenncciiaarr oo sseennttiimmeennttoo ddee 
ppeerrtteenneennzzaa 
AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 88
PPaarraa eedduuccaarr,,sseexxaa ddeennddee oo áámmbbiittoo qquuee 
sseexxaa,,úúnn ddeebbee mmiirraarr hhaacciiaa ooss sseeuuss 
oorrííxxeenneess ccoonn rreessppeettoo ee aaggrraaddeecceemmeennttoo.. 
AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 99
SSUUXXEERREENNCCIIAASS PPAARRAA 
CCOONNTTEEXXTTUUAALLIIZZAARR AA PPRRÁÁCCTTIICCAA 
VVoollvveemmooss aa rreeppeettiirr qquuee aa ppeeddaaggooxxííaa ssiissttéémmiiccaa 
nnoonn éé aa ppaannaacceeaa qquuee oo rreessoollvvee ttooddoo ee hhaaii qquuee iirr 
ppaassiiññoo aa ppaassiiññoo,, mmooddiiffiiccaannddoo aaccttiittuuddeess,, 
iinnttrroodduucciinnddoo nnoovviiddaaddeess,,ttoommaannddoo ccoonncciieenncciiaa ddooss 
eeffeeccttooss,, pprreevviinnddoo eessttaannccaammeennttooss,, rreessiisstteenncciiaass…… 
CCoonnccrreecciióónnss 
MMiirraarr hhaacciiaa aa ttaarreeffaa qquuee tteemmooss eennccoommeennddaaddaa 
NNoonn ccaaeerr llaa tteennttaacciióónn ddee qquueerreerr rreessoollvveerr ttooddoo 
ppeennssaannddoo qquuee nnóóss oo ppooddeemmooss ffaacceerr mmeelllloorr 
AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 1100
AAcceeppttaarr oo ccoonntteexxttoo nnoo qquuee nnooss mmoovveemmooss,,rreessppeeccttaannddoo 
qquuee éé aassíí,, eevviittaannddoo xxuuiicciiooss ddee vvaalloorr ssii eennttrraammooss eenn 
ccoommppaarraacciióónn ccooaass eexxppeeccttaattiivvaass pprreevviiaass 
MMaanntteerr ccoommoo pprriinncciippiioo ddee iinntteerrvveenncciióónn aa ““iinncclluussiióónn””,, 
ffaavvoorreecceennddoo oo sseennttiimmeennttoo ddee ppeerrtteenneennzzaa ddee ttóóddaallaass 
ppeerrssoonnaass iimmpplliiccaaddaass nnooss ggrruuppooss ccooss qquuee 
iinntteerraaccttuuaammooss,, ddeennddee ooss pprrooppiiooss ccoommppaaññeeiirrooss ddee 
ttrraabbaalllloo,, ooss nnoossooss aalluummnnooss ee ooss sseeuuss ppaaiiss 
AAffiinnaarr aa nnoossaa sseennssiibbiilliiddaaddee ee iimmaaxxiinnaarrnnooss aa aauullaa 
ccoommoo uunn ssiisstteemmaa ddee iinntteerraacccciióónnss eennttrree 
ppeerrssoonnaass,,eexxppeerriieenncciiaass ee ccooññeecceemmeennttooss qquuee xxeenneerraa 
uunn ccaammppoo ddee aapprreennddiizzaaxxee 
AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 1111
““NNooss cceennttrrooss ddoocceenntteess,, xxuunnttoo ccooss eeqquuiippooss 
pprrooffeessiioonnaaiiss,,aaoo llaaddoo ddaass pprrooppiiaass ffaammiilliiaass ee 
ddee ttooddooss aaqquueelleess ccoolleeccttiivvooss ee iinnssttiittuucciióónnss 
qquuee ttoommaann ppaarrttee nnoo aaccoonntteecceerr 
eedduuccaattiivvoo,,tteemmooss ddeeppoossiittaaddaa uunnhhaa ggrraann 
rreessppoonnssaabbiilliiddaaddee,, uunn rreettoo aappaaiissoonnaannttee.. 
AAggoorraa,, mmaaiiss qquuee nnuunnccaa,, tteemmooss nnaass nnoossaass 
mmáánnss uunnhhaa eexxppeerriieenncciiaa ee uunn ssaabbeerr qquuee 
nnuunnccaa aanntteess nnooss iimmaaxxiinnáárraammooss 
AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 1122
OO eennffooqquuee ssiissttéémmiiccoo ––ffeennoommeennoollóóggiiccoo,, nnooss vvaaii 
sseerrvviirr ddee ggrraann aaxxuuddaa nneessttee pprroocceessoo,, qquuee 
hheerreeddaammooss ddooss qquuee nnooss aanntteecceeddeerroonn ee qquuee 
ttrraassppaassaammooss aass nnoovvaass xxeenneerraacciióónnss ppaarraa qquuee 
ppooiiddaann ccoonnttiinnuuaarr,, nnaass mmeelllloorreess ccoonnddiicciióónnss 
ppoossiibblleess,, oo lloonnggoo ccaammiiññoo ddaa hhuummaanniizzaacciióónn”” 
CCaarrlleess PPaarreellllaaddaa 
IICCEE..UUnniivveerrssiiddaaddee AAuuttóónnoommaa ddee BBaarrcceelloonnaa 
AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 1133
AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 1144

Pedagoxía sistémica

  • 1.
  • 2.
    NNoonn vveenn aassuussttiittuuiirr nnaaddaa ddoo qquuee aattaa éésstteess iinnttrreess ssee ddiixxoo…… SSiinn eemmbbaarrggoo,, eenn nniinnggúúnn ccaassoo ,,ééssttaa ppeeddaaggooxxííaa pprreetteennddee uunn aabboorrddaaxxee tteerraappééuuttiiccoo nnaa eedduuccaacciióónn. AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 22
  • 3.
    ““CCAADDAA UUNN NNOOSSEEUU LLUUGGAARR PPAARRAA PPOODDEERR EEDDUUCCAARR”” AA ppeeddaaggooxxííaa ssiissttéémmiiccaa ttoommaa ccoommoo rreeffeerreenntteess ffuunnddaammeennttaaiiss ““ aa uubbiiccaacciióónn ee oo ccoonntteexxttoo”” AA uubbiiccaacciióónn nnoo sseennttiiddoo ddee qquuee aa ccaaddaa úúnn llllee ccoorrrreessppoonnddee ffaacceerr aaqquuiilloo ccoo qquuee eessttáá vviinnccuullaaddaa aa ssúúaa ttaarreeffaa AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 33
  • 4.
    AA ooss ppaaiisslllleess ccoorrrreessppoonnddee aa ttaarreeffaa ddaa eedduuccaacciióónn ddooss sseeuuss ffiillllooss,,ééssaa ee uunnhhaa rreessppoonnssaabbiilliiddaaddee iinnaannuuddiibbllee OOss ddoocceenntteess nnoonn ddeebbeemmooss ooccuuppaarr eessaa ppoossiicciióónn,,ddeebbeemmooss sseerr rreessppeettuuoossooss ttoommaannddoo eenn ccoonnttaa aa rreeaalliiddaaddee ddooss nnoossooss aalluummnnooss ee aass ssúúaass ffaammiilliiaass AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 44
  • 5.
    EExxiissttee ppooiiss,, uunnhhaaoorrddeenn nnaass rreellaacciióónnss qquuee ssee ddeebbee rreessppeeccttaarr ppaarraa qquuee ooss ssiisstteemmaass ssee oorrggaanniicceenn ddeennddee uunn ““eeqquuiilliibbrriioo ddiinnáámmiiccoo”” AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 55
  • 6.
    ““TToommaarr eenn ccoonnttaaoo ccoonntteexxttoo”” IIssttoo tteenn qquuee vveerr ccooaa ddiivveerrssiiddaaddee,,ccooaass ppeeccuulliiaarriiddaaddeess ddee ccaaddaa aalluummnnoo//aa,, ddee ccaaddaa ppeerrssoonnaa.. CCoonntteexxttoo eessppeeccííffiiccoo:: --eessppaacciioo ––tteerrrriittoorriioo --tteemmppoo-- hhiissttoorriiaa,, ee oo rreessuullttaaddoo ddaa ccoonnvviinnaacciióónn ddee ttooddoo iilloo;; ccooññeecceemmeennttooss pprreevviiooss,, ccrreeeenncciiaass,, ccuullttuurraa,,ccoonncciieenncciiaa.. CCaaddaa uunn ddooss ccoonntteexxttooss tteenn uunnhhaa rraazzóónn ddee sseerr,,nnoonn hhaaii uunnss mmeelllloorreess qquuee oouuttrrooss,, ttrrááttaassee ddee ttrraabbaallllaarr ccoonn eelleess ddeennddee aa aacceeppttaacciióónn ee oo rreessppeeccttoo AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 66
  • 7.
    TTooddoo iissttoo ccoommppoorrttaaccaammbbiiooss rraaddiiccaaiiss nnoo xxeeiittoo ddee aaffrroonnttaarr aa rreellaacciióónn eennttrree ooss cceennttrrooss ddoocceenntteess ee aa ffaammiilliiaa……ppoossttoo qquuee oo ppuunnttoo ddee ppaarrttiiddaa ee mmiirraarr oonnddee eessttáá aa ffaammiilliiaa ee oo sseeuu ffiilllloo//aa,, mmiirraarr aa ttaarreeffaa qquuee tteemmooss eennccoommeennddaaddaa ,, éé ddeennddee aaíí,, ccoonnssttrruuiirr uunn eessppaazzoo ddee iinntteerraacccciióónn qquuee vvaaiiaa eenn bbeenneeffiicciioo ddoo ccrreecceemmeennttoo gglloobbaall ddooss nnoossooss aalluummnnooss ee qquuee,, aaoo mmeessmmoo tteemmppoo,, ppeerrmmiittaa oo rreeccooññeecceemmeennttoo ddooss rreeccuurrssooss qquuee ooss pprrooppiiooss ppaaiiss tteeññeenn ppaarraa rreessoollvveerr ddiiffiiccuullttaaddeess qquuee ppooiiddaann aappaarreecceerr nnaa aatteenncciióónn ddooss sseeuuss ffiillllooss.. AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 77
  • 8.
    OOuuttrroo aassppeeccttoo ffuunnddaammeennttaallddaa ppeeddaaggooxxííaa ssiissttéémmiiccaa ee aa iinncclluussiióónn ,, nnoo mmoommeennttoo eenn qquuee uunn mmeemmbbrroo oouu ppaarrttee dduunn ssiisstteemmaa,, sseexxaa ccaall sseexxaa,, ssee ssiinnttee eexxcclluuííddoo ,,nnoonn tteenn aa cceerrtteezzaa ddee ppeerrtteenncceerr aa eessee ssiisstteemmaa ee eennttrraa eenn ddeesseeqquuiilliibbrriioo ,, eemmeerrxxeenn ddiiffeerreenntteess aaccttiittuuddeess ddiissrruuppttiivvaass qquuee aa mmiiuuddoo iinntteerrpprreettaammooss ccoonnffuussaammeennttee.. NNeessttee sseennssoo oo mmaaiioorr eessffoorrzzoo ddaass iinnssttiittuucciióónnss ppúúbblliiccaass sseerráá ppootteenncciiaarr oo sseennttiimmeennttoo ddee ppeerrtteenneennzzaa AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 88
  • 9.
    PPaarraa eedduuccaarr,,sseexxaa ddeennddeeoo áámmbbiittoo qquuee sseexxaa,,úúnn ddeebbee mmiirraarr hhaacciiaa ooss sseeuuss oorrííxxeenneess ccoonn rreessppeettoo ee aaggrraaddeecceemmeennttoo.. AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 99
  • 10.
    SSUUXXEERREENNCCIIAASS PPAARRAA CCOONNTTEEXXTTUUAALLIIZZAARRAA PPRRÁÁCCTTIICCAA VVoollvveemmooss aa rreeppeettiirr qquuee aa ppeeddaaggooxxííaa ssiissttéémmiiccaa nnoonn éé aa ppaannaacceeaa qquuee oo rreessoollvvee ttooddoo ee hhaaii qquuee iirr ppaassiiññoo aa ppaassiiññoo,, mmooddiiffiiccaannddoo aaccttiittuuddeess,, iinnttrroodduucciinnddoo nnoovviiddaaddeess,,ttoommaannddoo ccoonncciieenncciiaa ddooss eeffeeccttooss,, pprreevviinnddoo eessttaannccaammeennttooss,, rreessiisstteenncciiaass…… CCoonnccrreecciióónnss MMiirraarr hhaacciiaa aa ttaarreeffaa qquuee tteemmooss eennccoommeennddaaddaa NNoonn ccaaeerr llaa tteennttaacciióónn ddee qquueerreerr rreessoollvveerr ttooddoo ppeennssaannddoo qquuee nnóóss oo ppooddeemmooss ffaacceerr mmeelllloorr AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 1100
  • 11.
    AAcceeppttaarr oo ccoonntteexxttoonnoo qquuee nnooss mmoovveemmooss,,rreessppeeccttaannddoo qquuee éé aassíí,, eevviittaannddoo xxuuiicciiooss ddee vvaalloorr ssii eennttrraammooss eenn ccoommppaarraacciióónn ccooaass eexxppeeccttaattiivvaass pprreevviiaass MMaanntteerr ccoommoo pprriinncciippiioo ddee iinntteerrvveenncciióónn aa ““iinncclluussiióónn””,, ffaavvoorreecceennddoo oo sseennttiimmeennttoo ddee ppeerrtteenneennzzaa ddee ttóóddaallaass ppeerrssoonnaass iimmpplliiccaaddaass nnooss ggrruuppooss ccooss qquuee iinntteerraaccttuuaammooss,, ddeennddee ooss pprrooppiiooss ccoommppaaññeeiirrooss ddee ttrraabbaalllloo,, ooss nnoossooss aalluummnnooss ee ooss sseeuuss ppaaiiss AAffiinnaarr aa nnoossaa sseennssiibbiilliiddaaddee ee iimmaaxxiinnaarrnnooss aa aauullaa ccoommoo uunn ssiisstteemmaa ddee iinntteerraacccciióónnss eennttrree ppeerrssoonnaass,,eexxppeerriieenncciiaass ee ccooññeecceemmeennttooss qquuee xxeenneerraa uunn ccaammppoo ddee aapprreennddiizzaaxxee AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 1111
  • 12.
    ““NNooss cceennttrrooss ddoocceenntteess,,xxuunnttoo ccooss eeqquuiippooss pprrooffeessiioonnaaiiss,,aaoo llaaddoo ddaass pprrooppiiaass ffaammiilliiaass ee ddee ttooddooss aaqquueelleess ccoolleeccttiivvooss ee iinnssttiittuucciióónnss qquuee ttoommaann ppaarrttee nnoo aaccoonntteecceerr eedduuccaattiivvoo,,tteemmooss ddeeppoossiittaaddaa uunnhhaa ggrraann rreessppoonnssaabbiilliiddaaddee,, uunn rreettoo aappaaiissoonnaannttee.. AAggoorraa,, mmaaiiss qquuee nnuunnccaa,, tteemmooss nnaass nnoossaass mmáánnss uunnhhaa eexxppeerriieenncciiaa ee uunn ssaabbeerr qquuee nnuunnccaa aanntteess nnooss iimmaaxxiinnáárraammooss AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 1122
  • 13.
    OO eennffooqquuee ssiissttéémmiiccoo––ffeennoommeennoollóóggiiccoo,, nnooss vvaaii sseerrvviirr ddee ggrraann aaxxuuddaa nneessttee pprroocceessoo,, qquuee hheerreeddaammooss ddooss qquuee nnooss aanntteecceeddeerroonn ee qquuee ttrraassppaassaammooss aass nnoovvaass xxeenneerraacciióónnss ppaarraa qquuee ppooiiddaann ccoonnttiinnuuaarr,, nnaass mmeelllloorreess ccoonnddiicciióónnss ppoossiibblleess,, oo lloonnggoo ccaammiiññoo ddaa hhuummaanniizzaacciióónn”” CCaarrlleess PPaarreellllaaddaa IICCEE..UUnniivveerrssiiddaaddee AAuuttóónnoommaa ddee BBaarrcceelloonnaa AAnnaa GGoonnzzáálleezz VViiddaall 1133
  • 14.