Ang dokumento ay naglalarawan ng mga reporma at ideya ng mga Pilipinong propagandista tulad nina Jose Rizal, Marcelo H. del Pilar, at Graciano Lopez Jaena upang ipaglaban ang karapatan at kalayaan ng mga Pilipino. Tinalakay ang kanilang mga akda na nagbibigay-diin sa mga isyu ng lipunan, pamahalaan, at simbahan, pati na rin ang kanilang mga kontribusyon sa kilusang propaganda sa panahon ng mga Espanyol. Ang mga akda ng iba pang mga manunulat at mga ideya hinggil sa kalayaan at pagkakapantay-pantay ay nagsilbing inspirasyon sa kanilang laban para sa makatarungang pamumuhay.

1. PANAHON
NG
PAGBABAG

3. Isang taong nabatid ang
kalinawanat kaliwanagan.
ILLUSTRADO

4. Mga Reporma:
1. Sa harap ng batas, kailangan pantay-
pantay ang pagtingin sa Pilipino at Kastila
2. Maging lalawigan ng Espanya ang
Pilipinas.
3. Sa korte ng Espanya, kailangang ibalik
ang pagkakaroon ng kinatawang Pilipino

5. 4. Maging mga Pilipino ang kura paroko.
5. Ang pagkakaroong ng kalayaang pangkatauhan
ng mga Pilipino sa pamamahayag, pananalita,
pagtitipon, at pagpupulong at gayon din sa
paghiling ng katarungan sa kaapihan
Sina Jose Rizal, Marcelo H.
Del Pilar at Graciano Lopez
Jaena ang pinakadakila sa
lahat ng propangandista

6. Iba pang propagandista:
1. Mariano Ponce – nag-aral ng medisina at
mananalaysay
2. Antonio Luna – pamasyotiko at
mananalaysay
3. Juan Luna at Felix Ressureccion Hidalgo –
mga pintor
4. Dr. Pedro Paterno – abogado at manunulat
5. Jose Ma. Panganiban – tagapagsaling-wika
at mananaysay

7. 6. Pedro Serrano Laktaw – guro at
leksikograp
7. Isabelo Delos Reyes – poklorista at
mamahayag
8. Dr. Dominador Gomez – manggagamot
at mananalumpati

8. Mga Bayaning Manunulat:
Jose Protacio Rizal y Mercado
• Noli Me Tangere
- Ang akdang ito ay inilimbag
noong 1887 at tinalakay dito ang
mga kabulukan sa lipunan.
• El Filibusterismo
- Ang akdang ito ay ang karugtong ng "Noli Me
Tangere", at tinalakay dito ang mga talamak na sakit
sa lipunan, pagsupil sa mga karapatang pantao at
ang maling pamamalakad ng gobyerno at simbahan.
Ang Mga Akda ni Jose Rizal:

9. • Sobre La Indolencia de Los Filipinos
(Hinggil sa Katamaran ng mga Pilipino)
• Sa mga Kababayang Dalaga sa Malolos
• El Consejo de Los Dioses
(Ang Kapulungan ng mga Bathala;1880)
• Brindis
• Me Piden Versos (Hinilingan ako nila ng
Berso)
• Kundiman
• Sa Aking mga Kababata
• Ala Juventud Filipina
• Mi Ultimo Adios (Ang Huli Kong Paalam)

10. • Kundiman
“Tunay ngayong umid yaring dila’t puso, Bayan
palibhasa’y lupig at sumuko,
Sa kapabayaan ng nagturong puno.
Datapuwa’t muling sisikat ang araw,
Pilit maliligtas ang inaping bayan,
Magbabalik mandin at muling iiral
Ang ngalang Tagalog sa sadaigdigan.
Ibubuhos namin ang dugo’t babaha,
Matubos nga lamang ang sa amang lupa.
Hanggang di sumapit ang panahong tadhana’y
Sinta’y tatahimik, tutulog ang nasa.

11. • Mapang-uyam, lantad at
tuwiran ang kanyang mga
akda na ikinaiba niya sa
ibang propagandista ng
kanyang panahon.
• Itinatag at pinatnugutan
niya ang Diariong Tagalog
noong 1882.
Marcelo H. Del Pilar

12. • Ang panitik niya ay gumamit ng ubos-kayang
pakikipagtunggali sa mga prayle at pagtuligsa
sa pang-aapi ng mga makapangyarihan
kastila sa Pilipinas.

13. Mga Akda ni Plaridel:
• Caiingat Cayo
- Ito'y isang libretong
pagtatanggol sa akdang "
Noli Me Tangere" ni Rizal.
• La Frailocracia en Filipinas
- Ang sanaysay na ito ay naglalahad ng
kaapihang dinanas ng taumbayan at ang di
makatarungang pamamalakad ng mga prayleng
kastila.

14. • Ang Cadaquilaan ng Dios
“Diyan ay sukat mo nang mabanaagan, nanasang
irog, ang kadakilaan niyang Diyos di nililingat
sandali man sa pagkalinga sa atin. Dakila sa
kapangyarihan, dakila sa karunungan at dakila sa
pag-ibig; sa pagmamahal at pagpapalagay sa
kanyang mga anak dito sa lupa; at pantas man o
mangmang, mayaman man at dukha ay walang
mawawaglit sa mairog at lubos niyang paglingap.”

15. • Kalayaan
“Ang kalayaan ay dili iba kundi ang
kapangyarihang sumunod o sumuway sa
sariling kalooban; ang tinatawag nating
malaya ay yaong panginoon sa kanilang
kalooban..”

16. • Dupluhan – Dalit – Mga Bugtong
Dupluhan
Nagugul nang lahat oh! Sinta co’t ibig
Ang boo cong caya sa pagmamasaquit
Ay hindi pinalad na naipaalis
Ang parusang lagda ng sentenciang
lihis.
Katuran lamang sa bunying Monarca,
Ang nagagamit kong mabisang
sandata,
Pagca’t siyang lalo bayang may halaga.
Sa bolag cong bait na puno’t justicia.
Dalit
Cung sa langit nabubuhay
Ang sa lupa’y
namamatay,
Ano’t kinatatakutan
Ang oras ng kamatayan?
Guinto’t pilak sa
pucpucan
Ng platero’y umiinam,
Ang puring lalong
maquinang
Sa pucpuc ay
pumupusiao.

17. Palatuntunan
Aco’y tantong nagtataca
Sa jarding sinabi co na,
Lihim cung turingan nila,
Ang susi’y nasa sa iba.

18. • Dasalan at Tocsohan
• Isang tula sa Bayan
• Paciong Dapat Ipag-alab nang Taong
Babasa
• Sagot ng Espanya sa Hibik ng
Pilipinas

19. Graciano Lopez-Jaena
- Isang kritiko ng pahayagang Kastila-
Los Dos Mundos
- Sa kanyang mga sulat gumamit siya
ng mga pananalitang
nakahihikayat,maapoy, walang
takot, dakila’t makapangyarihan.
- Tinaguriang Demosthenes ng
Pilipinas
- Itinatag ang pahayagang
tagapamansag ng kilusang
Propaganda – ang La Solidaridad
noong 1889

20. Mga Akda ni Graciano:
• La Hija Del Fraile (Ang Anak ng Prayle)
• Sa Mga Pilipino (1891)
• En Honor de los Filipinas (Ang Dangal ng
Pilipinas)
• Mga Kahirapan sa Pilipinas
• En Honor del Presidente de la Assosasion
Hispano-Filipino
• Ang Lahat ay Pandaraya
• Fray Botod (Disyembre 17,1856 – Enero
20, 1896)

21. – Isang parmasyotikong dinakip at
ipinatapon sa Espanya
– Gumamit ng sagisag na Tagailog
– Karamihan sa paksa niya at tungkol
sa kaugalian ng Pilipino at mga
pagtuligsa sa pamamalakad ng
pamahalaan at simbahan.
– Pinamatnugutan niya ang La
Independencia, tagapamansag ng mga
manghihimagsik at ng Unang
Republika ng Pilipinas.
Antonio Luna

22. Mga akda ni Luna:
• Noche Buena
• Divierten (Naglilibang Sila)
• Por Madrid (Sa Madrid)
• La Maestra De Mi Pueblo
• Todo Por El Estomago
• La Tertulla Filipina (Ang Piging na Pilipino)
• Impresiones

23. Mariano Ponce
- Nakasulat ng mga akdang
pampanitikan sa tatlong wika
(kastila, Tagalog at Ingles)
- Gumamit ng mga sagisag na
Tikbalang, Nanding at
Kalipulako.
- Tanyag na kaanib ng mga
propagandista sa Espanya at
mahalagang katu-katulong
nina Jose Rizal, Marcelo H. Del
Pilar at Graciano Lopez Jaena.

24. Mga akda ni Ponce:
• Mga Alamat ng Bulakan
• Pagpugot kay Longino
• Sobre Filipinas
• Ang mga Pilipino sa Indo Tsina
• Ang Oaniyakan ng Kilusang Propaganda

25. Pedro Serrano Laktaw
• Unang sumulat ng Diccionario
Hispano-Tagalog noong 1889
• Itinatang niya ang Lohiyang “Nilad”.
• Sa Kilusang Propaganda siya ang may
mithiin magkaroon ng..
 Demokratikong pamunuan
 Pagkakaroon ng kalayaan
 Karapatan ng bawat tao
 Kinatawan sa Korte ng Espanya
 Maging lalawigan ng Espanyan
ang Pilipinas
 Magkaroon ng pagbabago

26. Mga akda ni Pedro:
• Dicctionario Hispano Tagalog (1889)
• Estudios Gramaticales
• Sobre La Lengua Tagala

27. Jose Ma. Panganiban
• Mahusay sa talumpati
• May Memoria Fotografica
• Gumamit ng sagisag na Jomapa.
• Ang kanyang akda ay
naglalaman ng mga
pagtatanggol sa mga Pilipino at
pagtutuligsa naman sa
pamahalaan ng Kastila sa
Pilipinas.

28. Mga tulang kanyang naisulat:
• A Nuestro Obispo
• Noche de Mambulao
• Ang Lupang Tinubuan
• Sa Aking Buhay
Mga sanaysay niya:
• El Pensamiento
• La Universidad de Manila
• Su Plan de Estudio

29. Dr. Pedro Paterno
• Siya ay naging makata,
nobelista at mandudula
• Siya rin ay isang iskolar at
mananaliksik
• Ang kanyang mga paksa sa
pagsulat ay nahihinggil sa
relihiyon at lipunan.
• Siya ang unang Pilipinong
nakalaya sa sensura sa
panitikan nonng panahon ng
Kastila

30. Mga akda ni Paterno:
• Ninay
• Sampaguita y Poesias Varias (Mga
Sampaguita at Sarisaring Tula)
• El Cristianismo y La Antigua Civilizacion
Tagala (1892)
• La Civilizacion Tagala, El Alma Filipinos at Los
itas

31. • A Mi Madre (Sa Aking Ina)
“Bigyan mo ako, mahal, ng isang sinag
Ng liwanag ng iyong sulyap, upang ipang-
ilaw kapag wala ka sa lumbay ng aking
kaluluwa..”

32. Pascual Poblete
- Tinaguriang Ama ng Pahayagan
- Itinatag at pinamatnugutan ang
pahayagang El Resumen
- Itinatag ang pahayagang El Grito
el Pueblo na may pangalang Ang
Sigaw ng Bayan.
- Pinakadakilang ambag ni
Poblete sa kasaysayan at
panitikan ay ang itinuturing na
kauna-unahang salin ng Noli Me
Tangere ni Rizal sa wikang
Tagalog.

33. Mga iba pang akda ni Poblete:
• Salin ang nobelang Ang Konde ng Monte Kristo
ni Alexander Dumas
• Lucrecia Triciptino
• Salin ng Buhay ni San Isidro Labrador ni
Francisco Butina
• Ang Kagila-gilalas na Buhay ni Juan Soldado
• Ang Manunulat sa Wikang Tagalog

34. Isabelito Delos Reyes
• Isang mamahayag,
manunulat, manananggol
at pinuno ng mga
manggagawa.
• Itinatag ang “Iglesia Filipina
Independencia”
• Nagtamo ng gantimpala sa
Madrid sa kanyang akdang
“El Folklore Filipino”

35. Fernando Canon
Akda ni Canon:
• Flor Ideal (Kamithi-mithing Bulaklak)
Ang hamog ng mga mapuputing
bulaklak,
Ay napapawalang-wakas sa bulaklak
Iyang mga burol, bulaklak na sa
ubod niyang sumisibol
Ay nakakulong ang halik ng pag-ibig
ni Bathala.
Na dala roon ng maalab na
tagulaylay
Na walang-wakas na pag-awit ng
mga makabayan.
Maputing bulaklak ng
kabundukan
Na winawagayway sa
bughaw ng kalangitan.
Kapag ang mga
kabayanihan ay lumitaw.
Dumadami ka’t
bumubukadkad saanman;
Ngunit nagtatago’t
pumapanaw
O naging pulahan

36. TH
E
EN