Давуу байдлын тухай ойлголт

1. Мèкро эдийн засгийн
өрсөлдөх чадвар
Давуу байдлын тухай ойлголт
¯éëäâýðëýë, ¿éëчèëãýýíèé
êëàñòåð ба ӨЧ
Èííîâàö
Байгалийн өгөөжийн нөлөө
ба ӨЧ
Íèéãìèéí àñóóäàë áà ӨЧ
Ýêîëîãè áà ӨЧ

2. 1. Давуу байдлын тухай ойлголт
• êîìïàíóóäûí ¿éë àæèëëàãààíû төгөлдөршил, ñòðàòåãè áîëîí êîìïàíóóä ºðñºëäºõ
áèçíåñèéí îðчíû чàíàðт суурилдаг.
• Өрсөлдөх чадавхтай байхын тулд юуны өмнө өндөр хэмжээнд локалчилсан
процессийн үр дүнд íýì¿¿ ºðòºã áóþó өрсөлдөх давуу байдлыг бий болгох
хэрэгтэй. Íýì¿¿ ºðòºã ãýäýãèéã õóäàëäàí àâàãч, õýðýãëýãч, ¿éëчë¿¿ëýãчäèéí
ýðýëò õýðýãöýýíä õàìãèéí ¿ð àøèãòàéãààð íèéö¿¿ëýõ чàäàâõè ãýñýí óòãààð
îéëãîíî.
• Үндэстний үнэт зүйлс, соёл, эдийн засгийн бүтэц, түүх өрсөлдөөний
амжилтад нөлөөлнө. Ýäãýýð íü ºâëºãäñºí õàðüöàíãóé äàâóó òàë. õàðüöàíãóé
äàâóó áàéäëàà õýðõýí ºðñºëäºõ äàâóó áàéäàë áîëãîæ чàäñíààñ
шалтгаална. ªðñºëäºõ äàâóó áàéäëûã õàðèí øèíýýð áèé áîëãîно.

3. М.Е.Портер өрсөлдөх чадвар, стратегийн сонголт, өрсөлдөх давуу талын онолыг дэвш¿¿лэн,
өрсөлдөх чадварын “очир эрдэний загвар” /Diamond Model/-ыг боловсруулсан бөгөөд 1990-
ээд онд “Үндэстнүүдийн өрсөлдөх давуу тал” (The competitive advantage of nations) хэмээх
бүтээлдээ салбарын төвлөрсөн бүлэглэлйн тухай шинэ үзэл баримтлалыг дэвшүүлжээ.
• Ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí ìèêðî ýäèéí çàñãèéí ñóóðü íü êîìïàíóóäûí ñòðàòåãè, ïðàêòèê ¿éë
àæèëëàãàà áîëîí ¿íäýñíèé õýìæýýíä êîìïàíóóä ºðñºëäºõ áèçíåñèéí áîäëîãî, òýäãýýðèéã äýìæèõ
áàéãóóëëàãóóä, îðîëò, äýä á¿òýö áîëîõ áºãººä ò¿¿íèéã ¿éëäâýðëýëèéí õ¿чèí ç¿éëèéí íºõöºë,
ýðýëòèéí íºõöºë, êîìïàíèé ñòðàòåãè, ºðñºë人í, äýìæèõ áàéãóóëëàãóóäûã áàãòààñàí îчèð
ýðäýíèé çàãâàðààð òºñººëсөн байна.
Компаний төгөлдөршил. Үүнд: Дэмжих үйл ажиллагаа:
• Компаний дэд бүтэц
• Хүний нөөцийн менежмент
• Технологийн хөгжил
• Худалдан авалт
Анхан шатны үйл ажиллагаа:
• Оролтын логистик
• Процессийн үйл ажиллагаа
• Гарцын логистик
• Маркетинг, Борлуулалт
• Борлуулалтын дараахь үйлчилгээ

4. Колумбын петрохимийн “төвлөрсөн
бүлэглэл”-ийн жишээ
Зардлын бүлэг Зардлын бүрэлдэхүүн
Пропилен Нэгжийн нийлүүлэлтийн зардал
Тээвэрлэн авч ирэх
Пропилен үйлдвэрлэх технологи
Цахилгаан Киловат бүрийн үнэ
Полипропилен үйлдвэрлэх технологи
Гадагш тээвэрлэх Ачааны машины миль тутмын зардал
Ачааны машины ашиглалт
Уламжлалт зардлын тооцоо нь
• Зардлын бүлгийг зөвөөр харуулна.
• Зардлын бүрэлдэхүүн хэсгийг нарийн харуулж чаддаггүй.
буцах

5. 2. ¯éëäâýðëýë, ¿éëчèëãýýíèé êëàñòåð áà
ºðñºëäºõ чàäâàð.
• Õîîðîíäîî õàðèëöàí õîëáîî á¿õèé êîìïàíóóä, òºðºëæñºí íèéë¿¿ëýãчèä, ¿éëчèëãýý
¿ç¿¿ëýãчèä áîëîí ÿëàíãóÿà ¿íäýñíèé áóþó á¿ñ íóòãèéí õ¿ðýýíä ¿éë
àæèëëàãààãààðàà óÿëäàí õîëáîãäñîí áàéãóóëëàãóóäûí газар зүйн òºâëºðºë þì.
Èéì êëàñòåðò õîëáîãäñîí êîìïàíèóä õîîðîíäîî ºðñºëääºã óчðààñ òýäíèé á¿òýýìæ ºñч
áàéäàã.
• Êëàñòåðûã õºãæ¿¿ëæ, ñàéæðóóëæ áàéõ ÿâäàë íü Çàñãèéí ãàçàð, êîìïàíóóä áîëîí
áóñàä áàéãóóëëàãóóäûí ¿éë àæèëëàãààíû чóõàë õºòºëáºð áàéõ ¸ñòîé.
Êëàñòåðèéí õºãæëèéí ñàíààчëàãà íü ýäèéí çàñãèéí áîäëîãî, ìàêðî ýäèéí çàñãèéí
òîãòâîðæóóëàëò, õóâüчëàë, çàõ çýýëèéã íýýëòòýé áîëãîõ, áèçíåñèéí ¿éë
àæèëëàãààíû çàðäëûã áóóðóóëàõ чóõàë чèãëýë ìºí.

6. Кластерын шинэ ойлголт
• Ãëîáàëь ºðñºë人íèé ýðèíèé òóðø òåõíîëîãèéí õºãæèë, ºðñºë人íèé èäýâõæëèéí
óлìààñ ýäèéí çàñãèéí газар зүй áóþó áàéðøëûí óëàìæëàëò àч õîëáîãäëûг
¿ã¿éñãýæ áàéëàà.
• Èéíõ¿¿ êëàñòåðèéí õºãæèë òàðõàæ áàéãàà íü ºðñºë人íèé ìèêðî ýäèéí çàñàã áîëîí
ºðñºëäºõ äàâóó áàéäàë äахь áàéðøëûí àч õîëáîãäëûг улам нэмэгдүүлж байна.
Түүний зэрэгцээ дàÿàðøëûí ÿâöòàé óÿëäàí êëàñòåðèéí ºìíºõ îéëãîöûí àч
õîëáîãäîë áóóðñàí áîëîâч õàðèí ºðñºë人íòýé óÿëäàí ºñºí íýìýãäýæ áóé ìýäëýãò
ñóóðèëñàí, äèíàìèê цогц ýäèéí çàñãèéí íºõöºëä êîìïàíóóäûí á¿òýýìæèéã ºñãºõ,
èííîâàöû㠺人õ, áèçíåñèéí øèíý чèãëýëèéã áèé áîëãîõîä кластерийн àч õîëáîãäîë ч
мөн óëàì ºñч áàéíà. Бàéãóóëëàãóóäûí гàçàð ç¿éí болон ñî¸ëûí хувьд îéð äºò
áàéäàë íü тэдний õîîðîíä íÿãò õàðèëöàà, ìýäýýëýëèéí èë¿¿ ñîëèëöîîг бий болгож,
бие биенээ харилцан тэтгэх áóñàä олон äàâóó áàéäëóóäûг îëãîæ áàéíà.

7. Колумбад-цахилгааны үнэ өндөр байгаа нь,
Мексикийн Пемескид-хуучин технологи нь сөргөөр нөлөөлж байгаа бол,
Венесуэлд байгалийн хий их ба цахилгааны үнийн хөнгөлөлт их зэрэг нь
таатай орчинг бүрдүүлж байна.
0
2
4
6
8
0 0.05 0.1 0.15 0.2 0.25 0.3 0.35
Цахилгааны зардал
Пропилко
Индрелпро
Пемеск
Пропилко
Индрелпро
Пемеск
Пропилко (КОЛУМБ)
Индрелпро (Мексик)
Пемеск (Мексик)
Пропилвен (Венесуэл)
Технологиос хамаарсан хэрэглээний түвшин
Цахилгаанкилл/цагтутмын
зардал

8. Үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлсийн
шилжилт
• Нөөцийн шилжилтийн үр дүнд сул хөгжилтэй бүсүүд өсөлтийн хурдац
их байж харин өндөр хөгжилтэй бүсүүдийн хурдац бага байна гэж үзсэн.
Эдийн засгийн өсөлтийн шинэ сонгодог онолын урсгалуудад эдийн
засгийн хөгжлийн түвшин ижил түвшинд хүрэхэд зах зээлийг төгс
өрсөлдөөнтэй байна гэж үзээд үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлс хаана өндөр
үнэлэгдэж байна тийшээ шилжинэ гэж үзсэн. / Д.Рикардо, Хекшере-
Олин, Хекшере-Олина–Самуэльсона, Солоу и Свана, Мэнкью–Ромер–
Уэйла, Барро, Сала и Мартин
буцах

9. 3. Èííîâàö áà ºðñºëäºõ чàäâàð.
• Үíäýñòíèé ºðñºëäºõ чàäâàð, àðä ò¿ìíèé àæ àìüäðàëûí ò¿âøèíã
äýýøë¿¿ëýõýä øèíý á¿òýýãäýõ¿¿í, ïðîöåññ, ìåíåæìåíòèéí àðãà áàðèëûí
èííîâàö çàéëøã¿é õýðýãòýé. ¯íäýñíèé èííîвàöûí чàäàâõè ãýäýã íü èííîâàöûí
òåõíîëîãèéí óðñãàëûã áèé áîëãîí óäààí õóãàöààíä àðèëæààëàõ òóõàéí
îðíû чàäàâõè ìºí.
• Òóõàéí ¿íäýñòíèé èííîâàöûí чàäàâõè íü ò¿¿íèé ýðäýìòýä, èíæåíåð¿¿äèéí
àæëûí ýðчèì, îþóíû ºìчèéí õàìãààëàëòûí ò¿âøèí, êëàñòåðûí ã¿íçãèéðýë
çýðýã ìèêðî ýäèéí çàñãèéí îðчèíä ã¿í ñóóðèëñàí áàéäàã. Ò¿¿íèé
çýðýãöýý õ¿í àìûí ýð¿¿ë ìýíä, áàéãàëü îðчíû чàíàðûã ñàéæðуóëàõ çýðýã
íèéãìèéí òóëãàìäñàí àñóóäëóóäûã øèéäâýðëýõýä èííîâàö чóõàë
¿¿ðýãòýé.

10. Компанийн өðñºëäºõ äàâóó
òàë
• êîìïàíóóäûí õóâüä èííîâàöûí áàéðøèë îíöãîé чóõàë íºëººòýé áàéõ áºãººä òýð íü
èííîâàöûí ìåíåæìåíòèéí ºðãºí õ¿ðýý á¿õèé øèíý ¿¿ðã¿¿äèéã áèé áîëãîäîã.
Òóõàéëáàë судалгаа, хөгжлийн байгууллагуудын áàéðøèë, áóñàä
áàéãóóëëàãóóäòàé õàðèëöàõ ìåíåæìåíòèéã ñîíãîõäîî ò¿¿íèé çàðäàë, òàòâàð,
òàòààñ áîëîí ýðäýìòýä, èíæåíåð¿¿äèéí öàëèí õºëñíèé èõ áàãûã õàðãàëçàí
¿çýõèéí îðîíä þóíû ºìíº èííîâàöûí õàìãèéí èõ чàäàâõòàé áàéðøèëä õºðºíãº
îðóóëàõ õýðýãòýé.
• ªìч ýçýìøëèéí òàëààðõè ìýäýýëëèéí óðñãàë, îðîí íóòãèéí áàéãóóëëàãà,
êîìïàíóóäòàé òîãòîîñîí äàâóó ýðõèéí òóñãàé õàðèëöààíä ¿íäýñëýãäñýí áàéðøëûí
äàâóó áàéäàë íü áóñäàä ¿ë ã¿éöýãäýõ ºðñºëäºõ äàâóó òàë áîëíî.

11. Хаана өрсөлдөхөө сонгох
1-р сегмент 2-р сегмент 3-р сегмент 4-р сегмент 5-р сегмент
Гол
үзүүлэлт
Үнэ Загвар ба чанар Загвар ба бренд Үнэ ба бренд Чанар
Тодорхойлолт
Хямд зардлын
сегмент
Загварт голчлон
төвлөрсөн сегмент
“Бүхнийг хүсэгч
сегмент”
Нэр хүнд
брэндийг бага
үнээр худалдан
авах
сонирхолтой
сегмент.
Бодит
хэрэглээний
сегмент.
Нэгж бүри йн үнэ
бага буюу бөөний
үнийн хямдралтай
бүтээгдэхүүнийг
эрэлхийлдэг
Загвар сайтай
болон олон
төрлийн хэрэглээ,
өндөр чанарын
арьстай
бүтээгдэхүүнийг
илэрхийлдэг.
Нэр хүндтэй брэнд,
цаг тухайн барааны
хүргэлт, тогтвортой
чанар, загварт зохи
цох боломжийг
эрэлхийлдэг.
Нэр хүнд
брэндийг бага
үнээр худалдан
авахыг мэрийдэг.
Голчлон өндөр
чанартай
бүтээгдэхүүнийг
эрэлхийлдэг.
Сонгох
боломж
Хөдөлмөрийн хөлс
өндөр тул
боломжгүй.
Загвар зохиох
боловсон хүчин
байхгүй,
өрсөлдөөн и х тул
хэцүү.
Дээрх зүйлийг
хангахад хэцүү.
Нэр хүндтэй
брэнд бий
болгоход хэцүү.
Үн ийн сул тал
хамааралгүй.
Сонголт Үйлчлэхийн тулд Хөрөнгө
оруулалт хийх

12. Өрсөлдөгчийн үйл ажиллагааны танилцуулга ба өрсөлдөгч,
зардал, хэрэглэгчийн судалгааг нэгтгэх нь
Өрсөлдөгчийн үйл
ажиллагааны танилцуулга
Өрсөлдөгчийн
хамгийн эмзэг
газар юу вэ?
Өрсөлдөгч ирээдүйд ямар үйлдэл,
стратегийн шилжилтийг хийх
магадлалтай вэ? Мөн хэр их
аюултай вэ?
Өрс өлдөгч өнөөгийн
байдалдаа сэтгэл
хангалуун байна уу?
Ямар үйлдэл
өрсөлдөгчийн хамгийн
хүчтэй бөгөөд аюултай
хариу үйлдэл барихад
хүргэх вэ?
буцах

13. 4. Байгалийн өгөөжийн нөлөө ба
өрсөлдөх чадвар.
• “ͺºöèéí õàðààë” (resource curse) : óëàìæëàëò ¿íäýñëýë áîë ¿íýä õ¿ðýõ íººöèéã àøèãëàõ
ÿâäàë íü õºãæèë öýöýãëýëòýä ýåðýã íºëºº ¿ç¿¿ëýõ ¸ñòîé ãýæ ¿çýæ áàéñàí Ãîëëàíä ºâчèí
þì. Бàéãàëèéí íººöèéí ýêñïîðòûí îðëîãî íü âàëþòûí õàíøíû áîäèò õ¿¿ã íýìýãä¿¿ëýõýä õ¿ðãýæ,
òýð íü óëìààð ¿éëäâýðëýëèéí õ¿чèí ç¿éë¿¿äèéã á¿òýýìæèéí ºñºëòèéí óäààí õóãàöààíû
чàäàâõèéã áóóðóóëàõ ãàíçãûí íàéìàà ìýò îðîí íóòãèéí ¿éë àæèëëàãààíä îðóóëäàã áàéíà.
• Бàéãóóëëàãóóäûí ã¿éöýòãýõ ¿¿ðýãò áàéíà. Òóõàéëáàë, áàéãàëèéí íººöèéí áàÿëàã áàéäàë
íü óëñ òºðèéí èíñòèòóö, ýäèéí çàñãèéí áîäëîãûí чàíàðò ñºðºã íºëºº ¿ç¿¿ëæ, ÿâààíäàà
ºðñºëäºõ чàäâàðûã ìóóòãàäàã áàéíà.
• Тухайн орны газар зүйн байршил бол баялагт гаднаас нөлөөлөх өөр нэг өгөөж.
Жишээлбэл том зах зээлд ойр байх явдал нь гадаад худалдааны үр ашигт эерэгээр
нөлөөлнө.
• Дээрхийн нэгэн адил тухайн орны газар нутгийн хэмжээ, хүн амын тоо нь хөгжил
цэцэглэлтэд нөлөөлдөг гэж олон хүмүүс үздэг. Жишээлбэл, жижиг орон гадаад
худалдаанд нээлттэй байх нь түүний хөгжилд том орноос илүү нөлөөтэй гэж зарим
эрдэмтэд тооцсон байдаг.

14. Ì.Ïîðòåðèéí ºðñºë人íèé øèíý çàãâàð
• Кîìïàíóóäàä ºðñºëäºõ чàäâàðòàé áîëîõ øèíý ¿¿ðýã
• Бèçíåñ, Çàñãèéí ãàçàð, îðîí íóòãèéí áóñàä áàéãóóëëàãóóäûí õîîðîíäûí
õàðèëöààíû øèíý õýëáýð,
• Çàñãèéí ãàçðûí áîäëîãûí òóõàé ñýòãýõ á¿õýë á¿òýí øèíý àðãà çàì
øààðäëàãàòàé áàéãààã íîòëîí õàðóóëæ áàéíà.
буцах

15. 5. Íèéãìèéí àñóóäàë áà ºðñºëäºõ чàäâàð.
• Ýäèéí çàñãèéí áîäëîãî, íèéãìèéí áîäëîãî Êàïèòàëèñò ñèñòåìèéí äóòàãäëààñ
øàëòãààëàí ýäãýýð õî¸ð ñàëáàðûã õîîðîíäîî çºðчèëòýé ãýæ îëîí õ¿ì¿¿ñ
¿çäýã.
• Ãýâч êàïèòàëèçì áîëîí íèéãìèéí ýðýëò õýðýãöýýíèé õîîðîíä ºâëºãäñºí çºðчèë
áàéõã¿é. Á¿òýýëч, ºñºí íýìýãäýæ áóé ýäèéí çàñàã õ¿ì¿¿ñèéíõýý óð
чàäâàðûã äýýøë¿¿ëýõ, øèíý êîìïàíóóäûã ºñãºõ, àæèëëàæ, àìüäðàõ
íàéäâàðòàé íºõö뺺ð õàíãàõûã øààðääàã. Òèéì óчðààñ ýäèéí çàñàã,
ºðñºëäºõ чàäâàð, íèéãìèéí áîäëîãûã õ¿í àðäûíõàà ñàéí ñàéõàí àæ àìüäðàëûí
òºëºº æèíõýí äýâøèë ãàðãàõàä чèãë¿¿ëýí õîîðîíä íü èíòåãðàöчëàõ
õýðýãòýé.
буцах

16. 6. Ýêîëîãè áà ºðñºëäºõ чàäâàð.
• ªðñºëäºõ чàäàâõè, áàéãàëü îðчèí õî¸ð áèå áèåíýý
õàðèëöàí íºõºõ óчðààñ àëü íýãèéã íü ¿ã¿éñãýæ
áîëîõã¿é. Бàéãàëь îðчíû чàíãà ñòàíäàðò íü
êîìïàíóóäûã íººöºº èë¿¿ á¿òýýìæòýé àøèãëàõàä
чèãë¿¿ëæ áàéãààãààñ ºðñºëäºõ чàäâàðûã íü
íýìýãä¿¿ëнэ.
• Áàéãàëü îðчíû áîëîí íèéãìèéí õºãæëèéí àñóóäëóóä-
øèíý á¿òýýãäýõ¿¿í, ¿éëчèëãýý, øèíý òåõíîëîãè, çàõ
çýýëèéí áîëîìæ
• Áàéãàëü îðчíîî õàìãààëàõ ÿâäàë êîìïàíóóäààñ íººöèéí
á¿òýýìæýý äýýøë¿¿ëýõ èííîâàöûã øààðäàæ áàéдаг
íü ãëîáàë ºðñºë人íèé øèíý øààðäëàãàòàé чóõàìõ¿¿
íèéöýæ áàéãàà þì.
• áàéãàëü îðчèí, íººöèéí á¿òýýìæ, èííîâàö, ºðñºëäºõ
чàäâàðûã õîîðîíä õîëáîñîí ýäèéí çàñãèéí ñóóðü үзэл
баримтлалыг áèé áîëãîõ öàã áîëæýý.
Ýäèéí
çàñãèéí
õºãæèë,
áàéãàëü
îðчèí
íèéãìèéí
õàðèóöëàãûí
чèãëýëèéí
¿éë
àæèëëàãàà
буцах

17. Àæ ¿éëäâýðèéí ýêîëîãè íü ¿éëäâýðèéíõýý íººöèéí á¿òýýìæ, ºðñºëäºõ
чàäâàðàà ñàéæðóóëàõûã çîðüæ áóé êîìïàíóóäàä èõýâчëàí аøèãòàé.
• Кîìïàíóóäàä ¿éëäâýðëýëèéí ïðîöåññòîî áîëîí
íèéë¿¿ëýëòèéí äýýðýýñ äîîøõè ãèíæèí õîëáîîñîíä
íýìýãäñýí ºðòãèéã áèé áîëãîõ, çàðäëûã áóóðóóëàõ
àðãà çàì îëîõ ÿâäëûã äýìæäýг. Ãýõäýý àæ
¿éëäâýðèéí ýêîëîãèéí àøèã, çàðäëûã çºâõºí òóõàéí
êîìïàíèé ò¿âøíèé ºðñºëäºõ äàâóó áàéäëûí òîîöîîíä
õàìààðóóëæ áîëîõã¿é íü îéëãîìæòîé. Æèøýýëáýë,
áàéãàëü îðчíûã áîõèðäóóëæ áóé êîìïàíè çàðäëûí
õóâüä áóñàä êîìïàíààñ äàâóóòàé áàéæ áîëîõ áîëîâч
ò¿¿íèé öààíà áàéãàëü îðчèí, íèéãýì ÿàæ õîõèðч
áàéãààã òîîöäîãã¿éãýýñ ãàäíà ÿâààíäàà íýð õ¿íä íü
óíàñíààð ÿìàð õîõèðîë ººðºº àìñàõûã ч òîîöäîãã¿é.
• Аæ ¿éëäâýðèéí ýêîëîãè íü ìàòåðèàë, ýðчèì õ¿чíèé
óðñãàëä ãîë àíõààðëàà õàíäóóëæ áàéãààãààñ íèéò
íèéãìèéí õ¿ðýýí äýõ ºðñºëäºõ чàäàâõèä íºëººëºõ
áóñàä õ¿чèí ç¿éë¿¿äèéã îíîâчòîé áàéäëààð òîîöîæ
чàääàãã¿é.
буцах

18. • - Michael E. Porter and Claas van der Linde,
“Green and Competitive: Ending the Stalemate”,
Harvard
• Business Review, September-October 1995
• - Àëëåí Õàììîíä “Áàéãàëü îðчèí ºðñºë人íèé äàâóó
òàëûí íýã ýõ ñóðâàëæ áîëîõ íü”
• - Daniel C. Esty and Michael E. Porter, "Industrial
Ecology and Competitiveness: Strategic
Implications for the Firm", Journal of Industrial
Ecology 2, no. 1, 1998.