Corporate finance

1. Олон улсын Улаанбаатарын их сургууль
Бизнес менежментийн тэнхим
Лекц 3-4
Санхүүгийн тайланд хийгдэх
шинжилгээ
•Хèчýýëèéí èíäåêñ: BA 304
•Хичээлийн êðåäèò: 3

2. Сэдвийн агуулга
Санхүүгийн тайлангийн
шинжилгээний зорилго, ач холбогдол
Санхүүгийн тайланд шинжилгээ хийх
аргууд
Шинжилгээний Дю-Понт загвар

3. Ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíãóóäàä øèíæèëãýý
õèéõ øààðäëàãà
 Ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíãóóä íü áàéãóóëëàãûí ºíãºðñºí
áîëîí ºíººãèéí ¿éë àæèëëàãààíû ¿ð ä¿í, ñàíõ¿¿ãèéí
áàéäëûã èëýðõèéëñýí àëáàí ¸ñíû áàðèìò áèчèã,
áàðèìò áîëîõîîñîî ãàäíà ñàíõ¿¿ãèéí øèíæèëãýý
õèéõ ¿íäñýí ìýäýýëëèéí ýõ ¿¿ñâýð áîëäîãîîðîî àч
õîëáîãäîëòîé þì. Ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíä øèíæèëãýý
õèéñíýýð òóõàéí êîìïàíèéí ºíãºðñºí áîëîí
ºíººãèéí òºëáºðèéí чàäâàð, ¿éë àæèëëàãàà, õºðºíãº
àøèãëàëòûí áàéäàë, ºðèéí ò¿âøèí, àøèãò
àæèëëàãààã ìýäýõýýñ ãàäíà òýðõ¿¿ õèéñýí
øèíæèëãýýí äýýðýý òóëãóóðëàí ñàíõ¿¿ãèéí òºñºâ,
òºëºâëºãººã çîõèîæ, èíãýñíýýðýý ñàíõ¿¿ãèéí àëèâàà
îíîâчòîé øèéäâýðèéã ãàðãàõàä òóñëàäàã.

4. Ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíã ñîíèðõîãч òàëóóä
Õóâü
íèéë¿¿ëýãчèä
Çýýëä¿¿ëýãчèä
Êîìïàíèéí
óäèðäëàãóóä
Оäîîãèéí
áîëîí èðýýä¿éí
ýðñäýë
ºãººæèéí
ò¿âøèíã
ñîíèðõîíî
Êîìïàíèéí
òºëáºðèéí
чàäâàð, ºðèéí
áàéäëûã
ãîëчëîí
ñîíèðõîíî
Á¿õ òàëûã íü
ñîíèðõîíî

5. Øèíæèëãýýíèé àðãóóä
 Ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíãèéí øèíæèëãýýíèé õàìãèéí
ãîë àðãà íü õàðüöààíû øèíæèëãýý áàéäàã. Ýíý íü
2 õ¿чèí ç¿éë áóñàä ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí õîîðîíä
õàðüöóóëäàã àðãà þì. ¯¿íýýñ ãàðñàí ¿ð ä¿íã íü
¿íäñýí 2 òºðëèéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äòýé æèøèæ ¿çýí
¿íýëýëò ä¿ãíýëò ºãäºã.
 1. Ýõíèé õàðüöóóëæ ãàðãàñàí ¿ð ä¿íãýý ººð áóñàä
¿ç¿¿ëýëò¿¿äòýé æèøèæ áóéã øèíæèëãýýíèé
õºíäëºí àðãà ãýæ íýðëýäýã.
 2. Òóõàéí öàã õóãàöààíûõàà ¿ç¿¿ëýëòèéã
ººðèéíõºº ºíãºðñºí öàã õóãàöààíû
¿ç¿¿ëýëò¿¿äòýé æèøèæ ¿çýí ¿íýëýëò ä¿ãíýëò
ºãäºã àðãûã öàã õóãàöààíû àðãà ãýíý.

6. Ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíãèéí øèíæèëãýý
 ¯íäñýí 4 á¿ëýã õàðüöàà áàéäàã.
 Òºëáºðèéí чàäâàðûí õàðüöàà (Өр төлбөрийг
хугацаанд нь түргэн шуурхай төлж барагдуулж
чадах эсэхийг тодорхойлох зорилготой )
 ¯éë àæèëëàãààíû õàðüöàà (байгууллага эзэмшиж
буй хөрөнгөө хэр үр ашигтайгаар ашиглаж буйг
харуулна)
 Õºø¿¿ðãèéí õàðüöàà (Урт хугацаат
зээлдүүлэгчид, хөрөнгө оруулагчдын зүгээс
санхүүжүүлсэн хөрөнгө эргүүлэн олж авах
найдвартай байдлыг тодорхойлох зорилготой)
 Àøèãò àæèëëàãààíû õàðüöàà (тухайн хугацаанд
байгууллага хэр зэрэг амжилттай эсвэл
алдагдалтай ажилласныг тодорхойлох
зорилготой)

7. Òºëáºðèéí чàäâàðûí øèíæèëãýý
1. Àæëûí öýâýð êàïèòàë. Àæëûí öýâýð êàïèòàë
íü êîìïàíèéí õºðâºõ чàäâàðûí íýã чóõàë
¿ç¿¿ëýëò áîëäîã. ̺íãºí ä¿íãýýð
èëýðõèéëýãääýã óчèð ýíý ¿ç¿¿ëýëòèéã áóñàä
êîìïàíèéí ¿ç¿¿ëýëòòýé õàðüöóóëàõàä ººðººð
õýëáýë ñàëáàðûí õàðüöóóëñàí øèíæèëãýýíä
àøèãëàõàä òºäèéëºí òîõèðîìæòîé áóñ. Õàðèí
êîìïàíèéí ºíãºðñºí áà ºíºº ¿åèéí õºðâºõ
чàäâàðûí ò¿âøèíã õàðüöóóëàí øèíæëýõýä
чóõàë àч õîëáîãäîë á¿õèé ¿ç¿¿ëýëò áîëíî.
ÀÖÊ = Ýðãýëòèéí àêòèâ - Ýðãýëòèéí ïàññèâ

8. Òºëáºðèéí чàäâàðûí øèíæèëãýý
Ýíý õàðüöàà íü áîãèíî õóãàöààò ºð òºëáºðºº
ýðãýëòèéí õºðºí㺺 àøèãëàí òºëºõ чàäâàð
ÿìàð áàéãààã èëýðõèéëíý. Ýðãýëòèéí õàðüöàà
2–òîé îéðîëöîî áàéõ íü õàìãèéí
òîõèðîìæòîé ãýæ ¿çäýã áîëîâч ýíý íü ñàëáàð
áîëîí êîìïàíèéí îíöëîãîîñ øàëòãààëíà.
Êîìïàíèéí èðýýä¿éí ìºíãºí óðñãàëûã
óðüäчèëàí òààìàãëàõ áîëîìæ èõ áàéõ òóñàì
ýðãýëòèéí õàðüöàà áàãà áàéõ áîëîìæòîé
áàéäàã.
пассивЭргэлтийн
нхрнгийнЭргэлтийн
харьцааЭргэлтийн 

9. Òºëáºðèéí чàäâàðûí øèíæèëãýý
3) Òүргэн хөрвөх хөрөнгийн харьцаа.
“Òүргэн хөрвөх” ãýñýí óòãààðàà õàìãèéí
õºðâºõ чàäâàð ñàéòàé õºðºíã¿¿äèéã àâч,
õºðâºõ чàäâàð õàìãèéí áàãàòàé õºðºíãº
áîëîõ áàðàà ìàòåðèàëûí íººöèéã òîîöîõã¿é
îðõèäîã. 1-ýýñ èõ áàéâàë òºëáºðèéí чàäâàð
ñàéí ãýæ ¿çäýã.

10. Төлбөрийн чадварын шинжилгээ
Үнэмлэхүй хөрвөх хөрөнгийн харьцаа
Түргэн хөрвөх хөрөнгөнд бараа материал
үнэ бүхий зүйлсийг оруулдаггүй. Учир нь:
Хөрвөх чадвар удаан
Балансын өртгөөрөө төлбөрийн хэрэгсэл болж
чаддаггүй

11. ¯ÉË ÀÆÈËËÀÃÀÀÍÛ ØÈÍÆÈËÃÝÝ
¯éë àæèëëàãààíû õàðüöààíóóä íü
êîìïàíèä ÿíç á¿ðèéí õýëáýðýýð áàéðøñàí
õºðºí㺠áà ýõ ¿¿ñâýð¿¿äèéí áîðëîãäîõ,
ýñâýë ìºí㺠áîëæ îðæ èðýõ õóðäûã
èëýðõèéëíý.
 Õºðâºõ чàäâàðûí õàðüöààíóóä êîìïàíèéí
õºðâºõ чàäâàðûã åðºíõèéä íü òîäîðõîéëäîã
áîë ¿éë àæèëëàãààíû õàðüöààíóóä íü
òîäîðõîé äàíñäóóäûí õºðâºõ чàäâàðûã
èëýðõèéëäýã ãýæ ¿çýæ áîëíî.

12. Эргэц нь эргэлтийн хөрөнгийн нэг хэлбэрээс нөгөөд шилжих
хөдөлгөөнийг илэрхийлдэг. Эргэц түргэсэхийн хэрээр үйлдвэрлэлийн
үр ашиг нэмэгддэг.
 ºðº
ð
360
ä
ãýöýíÁÌàò
õîíîã
íàñëàëòäóíäàæíÁÌàò


ëäýãäýëäóíäàæèàëûíìàòåààÁà
ÁÁ
ãýöýèàëûíìàòåààÁà
¿ðð
ª
ððð 
 Óäàà
ëäýãäýëäóíäàæàâëàãûíÄàíñíû
ëîãîîëóóëàëòûíÁî
ãýöýÀâëàãûí
¿
ðð
ð 
 ºðº
ð
360
ä
ãýöýÀâëàãûí
õîíîã
ÀÖÄÕ 
 ºðº
ððª
ä
ëóóëàëòáîäóíäàæèéíä
àâëàãàÄàíñíû
ÀÖÄÕ 

13. ¯ÉË ÀÆÈËËÀÃÀÀÍÛ ØÈÍÆÈËÃÝÝ
 ºðª
ðª
ºð
ä
àâàëòõóäàëäàíäóíäàæèéíä
Äàíñíû
ÒÃÄÕ 
 õîíîãõîíîã
àâàëòõóäàëäàíÆèëèéí
Äàíñíû
ÒÃÄÕ 360*
ºð

 óäàà
íãõíäñýíÖýâý
ëîãîîëóóëàëòûíÁî
ãýöýíãèéíõíäñýí
ººðº¿ð
ðð
ðºðº¯ 
 óäàà
ëäýãäýëäóíäàæíãèéíõÍèéò
ëîãîîëóóëàëòûíÁî
ãýöýíãèéíõÍèéò
¿ºðº
ðð
ðºðº 

14. ªÐÈÉÍ ØÈÍÆÈËÃÝÝ
 Êîìïàíèéí ºðèéí áàéäàë íü êîìïàíè
àøèã îëîõ çîðèëãîäîî áóñäûí õºðºíãèéã
õýð çýðýã àøèãëàæ áàéãàà áàéäëûã
õàðóóëäàã. Åð íü êîìïàíèéí õºðºí㺠2
òºðëèéí ýõ ¿¿ñâýðýýð ñàíõ¿¿æäýã.
1) ªðèéí ñàíõ¿¿æèëò áóþó áóñäûí õºðºí㺺ð
ñàíõ¿¿æèõ
2) ªºðèéí ýõ ¿¿ñâýðýýð ñàíõ¿¿æèõ

15. ªÐÈÉÍ ØÈÍÆÈËÃÝÝ
ººðº
ºðººð
ðªð
íãõÍèéò
ëáòÍèéò
üöààõàèéí 
êàïèòàëÕóâüöààò
õóãàöààòòÓ
üöààõàêàïèòàëûíõóâüöààò
ºðð
ðªð 
äàëçàãèéíÕ
àøèãõìíûíòàòâàÕ
üöààõàûíàäâàõëòÕ
ð¿¿
ººð¿¿
ð𺺿¿ 
 divíûÎÝÕëáòíäñýíÇýýëèéí
Ò
ýýñòëáòãèéíÕ
ëáòýýñèéíÒÀÕÒ
ÕÒÒÒ










ºðº¿*
1
1
¿ðºðº¿¿
ºðº¿ðª

16. ÀØÈÃÒ ÀÆÈËËÀÃÀÀÍÛ
ØÈÍÆÈËÃÝÝ
 Àøèãò àæèëëàãààíû øèíæèëãýýíä ò¿ãýýìýë
õýðýãëýãääýã íýã õýëáýð íü îðëîãûí òàéëàíãèéí
¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã áîðëóóëàëòàä ýçëýõ õóâèàð íü
èëýðõèéëýí òîîöîæ, õóâèàð èëýðõèéëýãäñýí îðëîãûí
òàéëàíãèéí ºíãºðñºí áà ºíººãèéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã
õîîðîíä íü õàðüöóóëàõàä ìàø òîõèðîìæòîé áàéäàã.
Ýíý îðëîãûí òàéëàíãààñ êîìïàíèé àøèãò
àæèëëàãààíû 3 ãîë õàðüöààã ãàðãàæ áîëíî.
1. Íèéò àõèóö àøèã
2. ¯éë àæèëëàãààíû àõèóö àøèã
3. Öýâýð àõèóö àøèã

17. ÀØÈÃÒ ÀÆÈËËÀÃÀÀÍÛ
ØÈÍÆÈËÃÝÝ
ÁÎ
ÁÁÁÎ
àøèãíèéòÀõèóö
ª

ÁÎ
àøèãûàæèëëàãààíéë
àøèãûàæèëëàãààíéëÀõèóö
¯
¿ 
ÁÎ
ÒÄÖÀ
àøèãöýâýÀõèóö ð

18. ÀØÈÃÒ ÀÆÈËËÀÃÀÀÍÛ
ØÈÍÆÈËÃÝÝ
ººðº íãõÍèéò
ÒÄÖÀ
ROI 
êàïèòàëÕóâüöààò
ÒÄÖÀ
ROE 
òîîõóâüöààíûáàéãààãýëòýíäÝ
àøèãáîëîìæèòèëàõõóâààõóâüöààíäÝíãèéí
EPS
ð
ð

àøèãíîãäîõõóâüöààíäÍýãæ
íýçýýëèéíçàõÕóâüöààíû
EP
¿
/ 

19. ÕÀÐÜÖÀÀÍÛ ÍÝÃÄÑÝÍ
ØÈÍÆÈËÃÝÝ
 Ǻâõºí ãàíö õàðüöàà êîìïàíèé ñàíõ¿¿ãèéí
áàéäàëä ¿íýëýëò ä¿ãíýëò ºãºõ õàíãàëòòàé
ìýäýýëýë áîëæ чàäàõã¿é áºãººä õàðèí äýýðõ á¿ëýã
õàðüöààíóóäûã íýãòãýí øèíæèëáýë êîìïàíèé
òàëààðõ áîäèò ¿íýëãýýíä õ¿ðýõ áîëîìæòîé.
Íýãäñýí øèíæèëãýýã õèéõäýý:
I. Øèíæèëãýýíèé Du – Pont çàãâàð
II. Íýãäñýí чèã õàíäëàãûí øèíæèëãýýã
àøèãëàíà.

20. ØÈÍÆÈËÃÝÝÍÈÉ DU – PONT
ÇÀÃÂÀÐ
 Øèíæèëãýýíèé Äþ-Ïîíò çàãâàð ãýäýã íü
ñàíõ¿¿ãèéí ¿íäñýí õî¸ð òàéëàí áîëîõ îðëîãûí
òàéëàí, ¿ëäýãäëèéí òýíöýë áóþó òàéëàí
òýíöëèéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí íýãäëèéã àøèãëàí
êîìïàíèéí àøèãò àæèëëàãààíû ò¿âøíèé ãîë
¿ç¿¿ëýëò¿¿ä áîëîõ õºðºí㺠îðóóëàëòûí ºãººæ,
õóâüöààò êàïèòàëûí ºãººæèéã òîäîðõîéëîõ
àðãà þì.
Êîìïàíèóä ýíý çàãâàðûã ººðèéí îíöëîãò
òîõèðóóëàí áîëîâñðóóëæ õýðýãëýäýã.

22. ÍÝÃÄÑÝÍ ЧÈÃ ÕÀÍÄËÀÃÛÍ
ØÈÍÆÈËÃÝÝ
 Íýãäñýí чèã õàíäëàãûí øèíæèëãýýã
êîìïàíèé õºðºí㺠ýõ ¿¿ñâýðèéí á¿òýö
õîîðîíäûí õàðüöàà, öàã õóãàöààíû
òóðøèä õýðõýí ººðчëºãäºæ áàéãààã áóþó
åðºíõèé õàíäëàãûã õàðàõ, øèíæëýõèéí
òóëä õèéäýã.
Ìºí ºðñºëäºãчäèéí áîëîí ñàëáàðûí
äóíäàæ ¿ç¿¿ëýëò¿¿äòýé õàðüöóóëàí
øèíæèëíý.

23. Ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíãèéí øèíæèëãýý õèéõýä
òóëãàðäàã áýðõøýýë¿¿ä
1) Õàðüöààíóóäûí ¿ð ä¿í ñàëáàðûí
îíöëîãîîñ èõýýõýí õàìààðàëòàé áàéäàã.
2) Ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíãóóä íü êîìïàíèé ¿íýí
áîäèòîé ä¿ð çóðãèéã ãàðãàõ áîëîìæã¿é
áàéõ
3) ¯íèéí ò¿âøíèé ººðчëºëò
4) ¯ð ä¿íã òàéëáàðëàõòàé õîëáîîòîé
áýðõøýýë¿¿ä
5) Õàðüöààíóóäûí õàðèëöàí õàìààðàë

24. Компаний санхүүгийн эрүүл
байдлыг үнэлэх нь
Компани урт удаан хугацаанд амжилттай
ажиллахын тулд санхүүгийн үр ашигтай,
оновчтой удирдлага зайлшгүй
шаардлагатай. Санхүүгийн удирдлага үр
ашигтай байгаа эсэхийн нэг гол шалгуур
нь компани санхүүгийн хувьд эрүүл
саруул байгаа эсэх тухай асуудал. Эрүүл
саруул байгаа эсэхийг шинжилж байж
үнэлэх болно.

25. Компаний санхүүгийн эрүүл байдлыг шинжлэхэд
дараах асуудлуудад анхаарлаа хандуулдаг.
 Ашигт байдал.
 Компаний өнөөгийн ашигт ажиллагааны түвшин
ямар байна?
 Ашигт ажиллагааны түвшний цаашдын хандлага
ямар байна?
 Ашигт ажиллагааны түвшинд
• ТЭМ-ын нийлүүлэлтийн хомсдол
• Ажиллах хүчний ур чадварын түвшин
• Санхүү бүртгэл, мэдээллийн системийн өөрчлөлт
• Мөчлөгийн чанартай хувьсал өөрчлөлт
• Стратегийн ач холбогдол бүхий зардлуудын хасалт,
хэмнэлт
• Борлуулалтын болоод авлагын бодлого
стандартуудын өөрчлөлт зэрэг хэрхэн нөлөөлж
байна вэ?

26. Компаний санхүүгийн эрүүл байдлыг шинжлэхэд
дараах асуудлуудад анхаарлаа хандуулдаг.
 Өөрийн хөрөнгийн өгөөжид
 үйл ажиллагааны ахиуц ашиг
 Хөрөнгийн ашиглалт
 Санхүүжилтын бүтэц хэрхэн нөлөөлж байна
вэ?
 Ерөнхийдөө зах зээлийн нөхцөл, өрсөлдөөн,
зохицуулалтын дарамтуудад ашиг хэр
тогтвортой байх чадвартай вэ? гэдгийг
тодорхойлно.

27. Компаний санхүүгийн эрүүл байдлыг шинжлэхэд
дараах асуудлуудад анхаарлаа хандуулдаг.
Нууцлагдмал асуудлууд: Үйл
ажиллагааны циклийн үе шатуудад ямар
нэг зохицуулалт алдагдсантай
холбоотойгоор буюу хяналт удирдлага
суларснаас нууцлагдмал асуудлууд үүсч
бий болно. Энэ нь даамжирсаар үйл
ажиллагааг хэвийн бус болгож эргэлт
удаашрах, зардал өсөх, хомсдол үүсгэх
гол шалтгаан болдог байна.

28. Компаний санхүүгийн эрүүл байдлыг шинжлэхэд
дараах асуудлуудад анхаарлаа хандуулдаг.
Санхүүжилтын хэрэгцээ: Зорилтот
түвшинд үйл ажиллагаа явуулахад
шаардагдах хөрөнгийн хэрэгцээг хэрхэн
ямар эх үүсвэрээр хангах вэ гэдгийг
урьдчилан төлөвлөж хангана. Ялангуяа
улирлын чанартай, гэнэтийн гэж хэлж
болох санхүүжилтын хэрэгцээг ямар
өртөгтэй, ямар хугацаатай эх үүсвэрээр
хангаж байгааг анхаарах хэрэгтэй юм.

29. Компаний санхүүгийн эрүүл байдлыг шинжлэхэд
дараах асуудлуудад анхаарлаа хандуулдаг.
Капиталын бүтэц: Компаний эх
үүсвэрийн буюу капиталын бүтэц ямар
байгаагаас санхүүгийн эрсдлийн түвшин
шалтгаална. Санхүүжилтын дутагдалд
орох, өсөлт хөгжилтийн зорилтыг хангаж
чадахгүйд хүрэх эсвэл хэт их өр зээлийн
дарамтад орох, зээлийн болон хүүгийн
төлбөрөө төлөх боломжгүй болох
эрсдлүүд бүгд капиталын бүтцийг хэрхэн
сонгосноос хамаарна.

30. Компаний санхүүгийн эрүүл байдлыг шинжлэхэд
дараах асуудлуудад анхаарлаа хандуулдаг.
Гадаад санхүүжилт авах боломж: Компаний
өсөлт хөгжилтийн хэтийн төлөвийг
тодорхойлогч нэг гол хүчин зүйл нь
санхүүжилт авах боломж байна. Ялангуяа
өсөлт хөгжилтийн шатандаа явж буй
компаниудын хувьд гадаад санхүүжилтын
хэрэгцээ их байдаг. Гадны санхүүжилт авах
боломж нь компаний хөрөнгийн байдал,
төлбөрийн чадвар, нэр хүндтэй холбоотой.

31. Зорилго, стратеги, хөрөнгө оруулалт,
санхүүжилтын хэрэгцээ, хүчин чадлын
хоорондын уялдаа холбоо
Санхүүгийн удирдлагын стратеги нь
компаний зорилго, зорилт, стратегийг
дэмжиж түүнийг хэрэгжүүлэхэд чиглэсэн
байх ёстой. Түүнчлэн санхүүгийн
удирдлагын бүхий л шийдвэр гаргалтууд нь
хоорондоо харилцан уялдаа холбоотой
нэгдмэл байх нь үр ашигтай амжилттай
ажиллахын үндэс болно.

32. Àøèãëàñàí ìàòåðèàë
 Ë. Æàðãàë, Æ. Áàò-ªëçèé “Ñàíõ¿¿ãèéí
ìåíåæìåíò” ãóðàâäóãààð õýâëýë, ÓÁ õîò 2008 îí
 Ð. Áàÿíñàí “Áèçíåñèéí ñàíõ¿¿” ÓÁ õîò 2003 îí
 Á. Á¿æèíëõàì “Ñàíõ¿¿ãèéí óäèðäëàãà” ÓÁ õîò
2015 îí
 Ö. Àþóðçàíà “Êîìïàíèé ñàíõ¿¿” ÓÁ õîò 2009
îí
 Stephen A.Ross, Randolph W.Westerfield, Jeffrey
F.Jaffe “ Corporate finance” 1996 In the United
States of America