Γυμνάσιο Νέας Ερυθραίας 2020-21 Παραδοσιακές καλλιέργειες Ελαιόλαδο: πηγή ζωής

1. Παραδοσιακές καλλιέργειες
Ελαιόλαδο: πηγή ζωής
ΑΛΙΑΪ ΚΙΑΡΑ
ΝΟΪΒΙΡΤ ΗΛΕΚΤΡΑ
ΠΑΞΙΜΑΔΑ ΣΟΦΙΑ
ΙΟΥΝΙΟΣ 2021
1ο ΗΜΕΡΗΣΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΝΕΑΣ ΕΡΥΘΡΑΙΑΣ
Υπεύθυνες καθηγήτριες:
ΣΤΡΙΓΓΛΟΥ Τ., ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ Κ.

2. ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ
Η ιστορία της ελιάς,
εδώ και 4000 χρόνια
είναι άρρηκτα
συνδεδεμένη με τη
ζωή των ανθρώπων
της Μεσογείου, με
παρουσία ήδη από το
Μινωικό πολιτισμό.
Στο παλάτι της
Κνωσού έχουν βρεθεί
αγγεία (πιθάρια) και
στέρνες από πέτρα,
όπου φυλασσόταν το
λάδι, ενώ στη Φαιστό
συναντάμε τμήμα
ελαιουργείου της
εποχής εκείνης.
Μινωικά πιθάρια λαδιού από την Κνωσό
Ανάκτορο Φαιστού
Κάτω πέτρες ή λεκάνες ελαιοπιεστηρίου

3. ✔ Η μυθολογία θέλει τη θεά Αθηνά να
δωρίζει στους Αθηναίους την πρώτη ελιά
του κόσμου, κατά τον αγώνα μεταξύ των
θεών για την ανάδειξη του προστάτη της
πόλης.
✔ Με κλάδους ελιάς στεφάνωναν οι αρχαίοι
Έλληνες τους ολυμπιονίκες.
✔ Με κλάδους ελιάς ήταν στεφανωμένο και
το χρυσελεφάντινο άγαλμα του Δία στην
Ολυμπία.
✔ Οι Μυκηναίοι προσέφεραν ελαιόλαδο
στους θεούς.
✔ Οι Διοσκουρίδης, Διοκλής, Αναξαγόρας,
Εμπεδοκλής μελέτησαν τις φαρμακευτικές
ιδιότητες του ιερού αυτού δέντρου.
✔ Ο Ιπποκράτης, ο πατέρας της Ιατρικής, το
περιγράφει σαν το τέλειο θεραπευτικό και
στον Ιπποκράτειο κώδικα αναφέρονται
πάνω από 60 θεραπείες οφειλόμενες στην
ελιά.
ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ
Ελαιόλαδο:
Μεγάλος
Θεραπευτής
Ιπποκράτης

4. ✔ Αναγνωρίζοντας την αξία του ελαιολάδου οι
Ρωμαίοι συνέβαλλαν στην εξάπλωση της
ελιάς στα εδάφη της αυτοκρατορίας τους.
✔ Κατά την περίοδο του Βυζαντίου η ανάγκη
για φως (φωτισμός ναών, ανακτόρων,
οικιών), παράλληλα με τις υπόλοιπες χρήσεις
του, δημιουργεί όλο και μεγαλύτερες
ανάγκες, τόσο που η Αυτοκρατορία να είναι
διαρκώς ελλειμματική σε ελαιόλαδο. Έτσι
δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι, παρ’ ότι έκανε
τη μεγαλύτερη εξαγωγή ελαιολάδου στον
κόσμο, συχνά οι αρχές απαγορεύουν την
εξαγωγή του.
✔ Στην εποχή της τουρκοκρατίας, το εμπόριο
του λαδιού γίνεται αφορμή ν’ αναπτυχθούν
ισχυρές τοπικές οικονομίες, με δυναμικές
βιοτεχνικές μονάδες. Στα Χανιά ιδρύεται η
ΑΒΕΑ με στόχο την εξαγωγή πυρηνελαίου
στη Μασσαλία, το πιο ισχυρό βιομηχανικό
κέντρο σαπωνοποιίας της εποχής εκείνης.
ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ

5. Η ελιά είναι αιωνόβιο αειθαλές καρποφόρο δέντρο και αποτελεί την πιο διαδεδομένη
καλλιέργεια στην Ελλάδα. Η ελιά χαρακτηρίζεται από μακροζωία, ανθεκτικότητα σε
δύσκολες συνθήκες, έντονη προσαρμοστικότητα καθώς επίσης δίνει καρποφορία
χωρίς να χρειάζεται ιδιαίτερες καλλιεργητικές φροντίδες. Κυριότερα προϊόντα που
παράγονται από την καλλιέργεια της ελιάς είναι το ελαιόλαδο και οι βρώσιμες ελιές.
Καλλιεργείται σε όλη την Ελλάδα και παράγει πολύ καλής ποιότητας ελαιόλαδο και
βρώσιμο καρπό σε σύγκριση με όλες τις Μεσογειακές χώρες.
Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ

6. Η ποικιλία
� Η πιο άφθονη ποικιλία ελιάς στην περιοχή της Ελλάδας είναι η
Κορωνέικη. Αυτή η πολύ μικρή ελιά παράγει ένα εξαιρετικό λεπτό,
φρουτώδες, αρωματικό ελαιόλαδο.
� Καλλιεργείται κυρίως στην Κρήτη σε περιοχές της Πελοποννήσου και στα
νησιά του Ιονίου. 60% των ελληνικών ελαιώνων είναι ποικιλίας
Κορωνέικης.
Παραδοσιακός ελαιώνας
Ελαιοποιήσιμη ποικιλία –
Κορωνέικη

7. Συγκομιδή
� Στην Κρήτη υπάρχουν πάνω από 30 εκατομμύρια
ελαιόδεντρα τα οποία παράγουν περισσότερο
ελαιόλαδο απ’ ότι τα υπόλοιπα νησιά της Ελλάδας
και η ηπειρωτική χώρα μαζί. Η συγκομιδή των ελιών
γίνεται από τον Νοέμβριο μέχρι τον Ιανουάριο. Στην
αρχή της περιόδου το Νοέμβριο το πρώτο ελαιόλαδο
που παράγεται είναι πράσινο και πικάντικο και
καλείται «αγουρέλαιο». Επιπλέον αυτές οι πρώιμες
ελιές παράγουν λιγότερο ελαιόλαδο από τις πιο
ώριμες που μαζεύονται τον Δεκέμβριο και τον
Ιανουάριο, ωστόσο έχουν πιο έντονη γεύση και είναι
γεμάτες αντιοξειδωτικά. Τον καιρό της συγκομιδής
οι αγρότες στρώνουν μεγάλα παραλληλόγραμμα
δίχτυα κάτω από τα δέντρα για να συλλέξουν τον
καρπό. Στη συνέχεια οι ελιές μεταφέρονται στο
ελαιοτριβείο για να αλεστούν.

8. ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΑΞΙΑ
Το ελαιόλαδο δεν κατέχει τυχαία τόσο σημαντική θέση
στη μεσογειακή διατροφή. Η διατροφική του αξία ήταν
αυτή που ανέδειξε τη σημασία του στην καθημερινότητά
μας και μιλώντας για τη διατροφική του αξία
αναφερόμαστε στην περιεκτικότητά του σε ‘καλά’ -
ακόρεστα λιπαρά, σε λιποδιαλυτές βιταμίνες
(βιταμίνη E) και σε αντιοξειδωτικά συστατικά, όπως
οι πολυφαινόλες.

9. ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΑΞΙΑ
� Η διατροφική αξία της ελιάς έχει γίνει “ευαγγέλιο” στα χείλη των
διατροφολόγων εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Ανεξάρτητα από το είδος, η
ελιά είναι πάντα ευεργετική για την υγεία σας.
� Οι μαύρες και οι πράσινες ελιές είναι σχεδόν ταυτόσημες.
� Δεν είναι μόνο πολύ γευστικές και αποτελούν ακρογωνιαίο λίθο της
Μεσογειακής διατροφής, αλλά οι ελιές έχουν και μια τεράστια σειρά από
οφέλη για την υγεία όλων μας.

10. Τα πιο σημαντικά οφέλη που έχουν οι ελιές:
� Αποβάλλουν την υπερβολική χοληστερόλη στο αίμα.
� Περιορίζουν τις αυξομειώσεις της αρτηριακής πίεσης.
� Αποτελούν εξαιρετική πηγή διαιτητικών ινών, ως εναλλακτική λύση στα
φρούτα και τα λαχανικά.
� Είναι πολύ καλή πηγή βιταμίνης Ε.
� Δρουν ως αντιοξειδωτικό, προστατεύοντας τα κύτταρα.
� Μειώνουν τις επιπτώσεις των εκφυλιστικών ασθενειών, όπως η νόσος του
Alzheimer, καλοήθεις και κακοήθεις όγκους, συμπεριλαμβανομένης και
της φλεβίτιδας.
� Βοηθούν στην πρόληψη των θρόμβων αίματος που θα μπορούσαν να
οδηγήσουν σε έμφραγμα του μυοκαρδίου ή εν τω βάθει φλεβική
θρόμβωση.
� Προστατεύουν τις μεμβράνες των κυττάρων κατά των ασθενειών, όπως ο
καρκίνος.
� Προστατεύουν από την αναιμία (έλλειψη σιδήρου).

11. Τα πιο σημαντικά οφέλη που έχουν οι ελιές:
� Ενισχύουν τη γονιμότητα και το αναπαραγωγικό σύστημα.
� Παίζουν σημαντικό ρόλο στη διατήρηση ενός υγιούς ανοσοποιητικού
συστήματος.
� Είναι θρεπτικές και πλούσιες σε περιεκτικότητα σε ανόργανα άλατα,
όπως νάτριο, κάλιο, μαγνήσιο, σίδηρος, φώσφορος και ιώδιο.
� Παρέχουν απαραίτητες βιταμίνες και αμινοξέα.
� Περιέχουν ελαϊκό οξύ, το οποίο έχει ευεργετικές ιδιότητες για την
προστασία της καρδιάς.
� Περιέχουν πολυφαινόλες, μια φυσική χημική ουσία που μειώνει το
οξειδωτικό στρες στον εγκέφαλο. Έτσι, η κατανάλωση μιας μερίδας
ελιών καθημερινά, μπορεί να επιφέρει βελτίωση στην μνήμη μέχρι και
25%.
� Η κατανάλωση ελιών μπορεί να βελτιώσει την εμφάνιση των ρυτίδων
κατά 20%, δεδομένου ότι περιέχουν ελαϊκό οξύ, το οποίο κρατά το δέρμα
απαλό και υγιές.

12. � Το εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο κυρίως, έχει αποτελέσει
αντικείμενο μελέτης για πολλούς επιστήμονες, οι οποίοι
έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι αποτελεί τρόφιμο
κλειδί για την ανθρώπινη υγεία και ευεξία.
Ελαιόλαδο

13. Η Κρητική διατροφή προσήλκυσε το ενδιαφέρον των επιστημόνων οι οποίοι
παρατήρησαν ήδη από τη δεκαετία του 50 ότι το ελαιόλαδο, που
καταναλωνόταν καθημερινά, επιδρούσε σημαντικά στην υγεία του πληθυσμού,
όπου παρουσιάζονταν χαμηλά ποσοστά θνησιμότητας, καρδιαγγειακών
νοσημάτων και καρκίνου σε σχέση με τις υπόλοιπες χώρες.
Κρητική Διατροφή

16. Η ελιά είναι το δέντρο που λατρεύτηκε και εξυμνήθηκε από λογοτέχνες
και εικαστικούς περισσότερο από κάθε άλλο.
Δεκάδες τα ποιήματα, πολλοί οι ποιητές που έγραψαν για την ελιά. Από
τον Όμηρο μέχρι τους πιο σύγχρονους.
Πάμπολλοι οι ζωγράφοι που απεικόνισαν το ιερό δέντρο σε πίνακες και
σε αγγεία από την αρχαιότητα ως σήμερα.
Κωστής Παλαμάς
Η ελιά
Είμαι του ήλιου η θυγατέρα
Η πιο απ’ όλες χαϊδευτή
Χρόνια η αγάπη του πατέρα
Σ΄ αυτό τον κόσμο με κρατεί
Όσο να πέσω νεκρωμένη
Αυτόν το μάτι μου ζητεί.
Είμ’ η ελιά η τιμημένη
Εδώ στον ίσκιο μου μ’ αποκάτω
Ήρθ’ ο Χριστός να αναπαυθεί
Κι ακούστηκ’ η γλυκιά λαλιά του
Λίγο προτού να σταυρωθεί.
Το δάκρυ του, δροσιά αγιασμένη,
Έχει’ ς τη ρίζα μου χυθεί.
Είμ’ η ελιά η τιμημένη
Ποίηση
Η ΕΛΙΑ ΣΤΙΣ ΤΕΧΝΕΣ

17. Ιωάννης Πολέμης
Η ελιά
(Αναγνωστικόν Έκτης Δημοτικού, 1964)
Ευλογημένο να ’ναι, ελιά, το χώμα που σε τρέφει,
κι ευλογημένο το νερό που πίνεις απ’ τα νέφη,
κι ευλογημένος τρεις φορές αυτός που σ’ έχει στείλει
για το λυχνάρι του φτωχού, για τ’ άγιου το καντήλι.
Δεν είσαι συ περήφανη σαν τ’ άλλα καρποφόρα,
που βιαστικά, ανυπόμονα, δεν βλέπουνε την ώρα
πότε με τ’ ανθολούλουδα τους κλώνους να σκεπάσουν
και με μια πρόσκαιρη ομορφιά τα μάτια να ξιπάσουν.
Εσύ ’σαι πάντα ταπεινή· πάντα δουλεύτρα, σκύβεις,
μ’ όλα τα πλούτη που κρατείς, μ’ όλο το βιο που κρύβεις.
Γι’ αυτό απ’ τα πρώτα νιάτα σου, που τα φιλούν οι ανέμοι,
ως τα βαθιά γεράματα, που το κορμί σου τρέμει,
και γέρνει κάθε σου κλαδί και κάθε παρακλάδι,
μέσα στον κούφιο σου κορμό δεν σου ’λειψε το λάδι.

18. Ομήρου Οδύσσεια (Ραψωδία ν)
Τότες καθίσαν στῆς ἱερῆς ἐλιᾶς τὴ ρίζα οἱ δυό τους,
νὰ δοῦν πώς θὰ ξεκάμουνε τοὺς ἄτιμους μνηστῆρες.
Ομήρου Οδύσσεια (Ραψωδία ψ - στ.206-227)
Γιατί σ’ αυτή την τορνευτή μας κλίνη κάποιο σημάδι υπάρχει
απαραγνώριστο – το ’καμα εγώ, άλλος κανείς.
Φύτρωνε μέσα στου σπιτιού μας τον περίβολο κορμός μακρόφυλλης
ελιάς, με θαλερό το φούντωμά της, κι αυτός χοντρός σαν μια κολόνα.
Δημοτικό τραγούδι
Πουλάκι εβγήκε από τη γη και βγήκε
από τον Άδη και πήγε κι έκαμε φωλιά
σε μιας ελιάς κλωνάρι,
που είναι τα φύλλα της πικρά
και τα’ άνθια της φαρμάκι.

19. Ζωγραφική-Διακόσμηση
Από τα αρχαία χρόνια έως σήμερα η ελιά δεν σταμάτησε ποτέ να αποτελεί
πηγή έμπνευσης για τους ζωγράφους.
Σε ένδειξη της εκτίμησης που δείχνουν οι λαοί της Μεσογείου στην ελιά,
πολλά αντικείμενα καθημερινής χρήσης διακοσμούνται με μοτίβα
αποτελούμενα από κλαδιά και καρπούς του ελαιόδεντρου.
Έτσι, συχνά συναντάμε στην Ελλάδα και στις άλλες μεσογειακές χώρες την
ελιά να κοσμεί πήλινα και ξύλινα αντικείμενα καθημερινής χρήσης.

20. Η Ελιά στην
αρχαϊκή
διακόσμηση

21. Η Ελιά στη σύγχρονη ζωγραφική

22. Η Ελιά στη σύγχρονη ζωγραφική

23. Η Ελιά στη σύγχρονη ζωγραφική

24. Η Ελιά στη σύγχρονη ζωγραφική

25. Η Ελιά στη σύγχρονη ζωγραφική

30. Πηγές
� https://www.mistikakipou.gr/ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ
� https://www.terracreta.gr/
� https://el.wikipedia.org/wiki/Ελιά
� http://www.eask.gr/the-history-of-olive/
� https://www.abea.gr/history-of-olive-in-crete/
� https://www.huffingtonpost.gr/Ελιά
� https://www.ilida.gr/istoria-tis-elias/
� http://dim-karat.ilei.sch.gr/elia
� https://www.eleokarpos.com/ελιά-
πολιτισμός/ιστορία/το-λάδι-στο-βυζάντιο/
� http://helios-eie.ekt.gr/Η Ελιά στο Βυζάντιο
� https://www.aua.gr/OliveBr.pdf
� https://www.stihl.gr/7-mistakes-olive-
crop.aspx
� https://www.onmed.gr/diatrofi/
� https://oikohouse.wordpress.com/2016/01/09/
η-ελιά-η-ευλογημένη/
� https://astropeleki.wordpress.com/2012/
� https://www.eleokarpos.com/ελιά-
πολιτισμός/ιστορία/
� http://www.polelia.sedik.gr/faistos.html
� https://www.mixanitouxronou.gr/
� https://www.grelia.gr/gr/blog/elia-kai-
olumpiakoi-agones-120
� https://el.wikipedia.org/wiki/Άγαλμα_το
υ_Ολυμπίου_Διός
� http://www.ellindorcompany.com/el/elia
-kai-elaiolado/mithos-kai-istoria/