Lezing 'De voordelen van 'going open' ' door Gwen Franck (open science consultant)

1. ‘Going open’ en hoe
open licenties toe te
passen
Gwen Franck
@g_fra
gwenfranckgcv@eifl.net
‘Going open’ door Gwen Franck is beschikbaar onder een CC BY 4.0 licentie

2. Vandaag:
● Wat houdt dat precies in, ‘open’?
● Waarom is het belangrijk?
● Waar vind je open materialen?
● Hoe hergebruik je open materiaal correct?
● Hoe zorg je er voor dat je eigen materiaal zo open mogelijk is?

3. Ik ben geen advocaat - deze presentatie bevat geen juridisch advies
"Caution Tape" by Eugene Zemlyanskiy on Flickr (CC BY 2.0)

4. Alle rechten voorbehouden
● Automatisch als aan de voorwaarden worden voldaan
● Verloopt 70 jaar na de dood van de auteur
● Bepaalde vormen van hergebruik zijn sowieso toegelaten
(uitzonderingen)
○ Uitzonderingen voor onderwijs en/of wetenschappelijk onderzoek
○ Uitzonderingen voor bibliotheken, musea en archieven
○ Uitzonderingen voor privégebruik
○ Uitzonderingen voor het gebruik van informatie
● Regels in verband met voorwaarden voor bescherming, duur van de
bescherming en uitzonderingen variëren per jurisdictie (wat in
België geldt, is niet noodzakelijk van toepassing in UK, Mexico of
Duitsland)

5. Publiek domein
● Alles wat niet auteursrechtelijk beschermd is, ofwel omdat de
termijn verjaard is, ofwel omdat het werk nooit in aanmerking kwam
voor bescherming, ofwel omdat de auteur bewust afstand heeft
gedaan van haar rechten
● Afgezien van eventuele naburige rechten (bvb van de uitvoerder),
rusten er geen beperkingen op hergebruik. Er hoeft geen
toestemming gevraagd te worden aan de auteur. Je kan als auteur
of rechthebbende ook geen voorwaarden opleggen aan de
hergebruiker.

7. De bestaande auteursrechtelijke wetgeving is
niet altijd aangepast aan de realiteit in 2018
● Basis auteursrecht dateert uit 19de eeuw
● Digitalisering - Internet:
○ Nieuwe kanalen om materiaal te vinden, te verspreiden en te hergebruiken
○ Nieuwe types van werken worden gecreëerd
○ Nieuwe middelen om informatie te verwerken (AI, Text and Data Mining, …)
● Regels voor auteursrechtelijke bescherming zijn vaak niet in overeenstemming met de
behoeften van zowel auteurs als van hergebruikers
● Het Publieke Domein ligt onder vuur!
● Veel zaken worden onterecht beschouwd als auteursrechtelijk beschermd
○ Soms door een bewuste handeling
○ Maar even vaak blijft materiaal ontoegankelijk uit angst voor auteursrechtelijke
kwesties

8. Waarom ‘open’?
Het is dankzij het internet heel gemakkelijk geworden om je werk online
te delen en om zelf materialen te gaan opzoeken en hergebruiken.
Door digitale en technische innovaties is het echter ook veel makkelijker
geworden om technisch de toegang tot een werk te beperken, zelfs al is
dit onterecht of onbedoeld.

9. Enkele voorbeelden

11. Een open licentie: een ideale tussenoplossing?
● “Sommige rechten voorbehouden”
● Eigenschappen:
○ Je bepaalt zelf, op voorhand, wat er wel en niet mag gebeuren met je werk
■ Commercieel hergebruik
■ Mag het werk worden gewijzigd?
■ ...
○ Hergebruiker hoeft je niet te contacteren
○ Je behoudt je auteursrechten en de meeste open licenties vereisen
naamsvermelding van de auteur
○ Is geldig zolang auteursrechten gelden
○ Niet-exclusief: als rechthebbende kan je nog steeds met je werk doen wat je
zelf wilt
○ Werkt op verschillende niveau’s:
■ ‘Human - readable’
■ ‘Machine - readable’
■ Juridische tekst

12. Creative Commons: de bekendste open licentie
● Meer dan 1,5 miljard werken hebben een CC licentie
● Wordt gebruikt voor afbeeldingen, teksten, audio- en videomateriaal, …
● Bestaat uit vier onderling combineerbare bouwstenen, waarmee je zes
verschillende licenties kan creëren, afhankelijk van je behoeften
● Attributie of naamsvermelding is altijd verplicht (je wordt als auteur dus
altijd erkend)
● Gebruiksgemak is essentieel:
○ Als maker hoef je enkel de licentie, je naam en de titel te vermelden
○ Als hergebruiker kan je in één klik weten wat je wel en niet mag
doen met het werk
● Inbreuk tegen licentie is een inbreuk tegen de
auteursrechtenwetgeving

13. CC0
● Creative Commons Zero is geen auteursrechtelijke licentie, maar een tool om
duidelijk te maken dat je een werk in het publieke domein plaatst
○ Omdat je geen rechten wil laten gelden
○ Omdat het ingewikkeld is om uit te maken welke rechten precies gelden
○ Omdat je geen onbedoelde barrières wil oprichten
○ Omdat je juridische duidelijkheid wil verschaffen over de publiek domein status van een werk
● Wordt vaak gebruikt voor databanken
○ Auteursrechtelijke status is vaak onduidelijk, zeker als binnen de databank verschillende types
data worden gebruikt
○ Graad van bescherming van databanken varieert internationaal - auteursrechtelijke
bescherming kan samenwerking bemoeilijken
● Nuttig voor metadata
○ Zijn in principe niet auteursrechtelijk beschermd
○ CC0 kan hierover duidelijkheid verschaffen

14. Creative Commons: Bouwstenen
● BY: naamsvermelding (‘attribution’)
● NC: niet-commercieel (‘non-commercial’)
● ND: geen afgeleide werken (‘no derivatives’)
● SA: herwerking moet worden verspreid onder dezelfde of meer open
licentie (‘share alike’, ‘copyleft’)

16. Source: “How To Attribute Creative Commons Photos”, FOTER, CC BY-SA 2.0

17. Hoe pas je zelf een CC licentie toe?
1. Bepaal wat je wil dat er wel (en niet) met je werk gebeurt
a. Is het proportioneel?
b. Maak je het niet nodeloos ingewikkeld?
c. Voegt de open licentie effectief iets toe aan de verspreidbaarheid van je werk (itt
traditioneel copyright)?
2. Zoek de passende licentie (gebruik eventueel een licentiekiezer)
3. Zorg ervoor dat de licentie duidelijk zichtbaar is in de metadata van
het werk: hoe makkelijker je het maakt voor anderen om je correct
te citeren, hoe groter de kans dat ze dat ook gaan doen!)
4. Registratie van je werk is niet nodig. Omdat licenties ook door
machines kunnen worden gelezen, worden ze automatisch
geïndexeerd door bvb. zoekmachines

20. https://ufal.github.io/public-license-selector/
https://creativecommons.org/choose/
https://choosealicense.com/
https://tldrlegal.com/

21. Hoe hergebruik je materiaal onder een CC
licentie?
1. Klik door naar de human-readable versie van de licentietekst
2. Zorg dat je hergebruik conform deze licentietekst is
3. Zorg voor correcte bronvermelding: vermeld de naam van de auteur,
de licentie, en de bron. Voeg indien mogelijk hyperlinks toe.
4. Het is niet nodig om het hergebruik te melden aan de auteur - al
kan ze het misschien wel leuk vinden om een seintje te krijgen!
5. Ideaal plaats je de bronvermelding zo dicht mogelijk bij het werk
6. Valt je hergebruik buiten wat toegestaan is in de licentie?
Contacteer de auteur. Een CC licentie is niet-exclusief, dus het is
altijd mogelijk dat de auteur je alsnog de toestemming geeft

22. Accident ! by clement127 found on Flickr (CC BY-NC-ND 4.0)

23. ● Cute Cat
● Cute Cat © Wikimedia
● Cute Cat found on Wikimedia
● Cute Cat by Helgi Halldorsson found on
Wikimedia
● “Cute Cat” by Helgi Halldórsson, CC BY-SA
2.0, via Wikimedia Commons

24. Waar vind je materiaal onder een CC of andere
open licentie?
1. ‘One click away’
a. Advanced search bij algemene zoekmachine
b. Advanced search bij platformen zoals YouTube, Flickr, Vimeo, …
c. Op platformen die uitsluitend open materialen aanbieden (Wikimedia, …)
2. Toegang is niet hetzelfde als recht op hergebruik!
3. Metadata is niet altijd correct
4. Ga altijd naar het materiaal en bekijk daar de licentievoorwaarden

26. https://ccsearch.creativecommons.org

27. https://commons.wikimedia.org
https://commons.wikimedia.org

28. Pas op!
● Je kan enkel een CC-licentie toepassen wanneer je de
rechtenhouder bent
● Denk goed na over de voorwaarden die je oplegt: zijn er geen
ongewenste maar onbedoelde gevolgen (NC, ND)?
● Een CC-licentie is niet terugroepbaar: eens een werk een licentie
heeft, zal de versie van het werk met die licentie altijd beschikbaar
blijven - maar omdat de licentie niet-exclusief is kan je als
rechtenhouder wel je werk altijd onder andere voorwaarden
beschikbaar maken
● Een CC-licentie bouwt op bestaande auteursrechten: je kan geen
licentie toepassen als auteursrechten niet van toepassing zijn
● Voor bepaalde types van werk, zoals software, zijn andere open
licenties beter geschikt

29. “Open for business”