Rony Vissers introduceerde kort het begrip open data, en maakte aan de hand van Tim Berners-Lee’s vijfsterrenschema voor open data duidelijk hoe open data en linked open data zich tot elkaar verhouden. Ook benadrukte hij dat het realiseren van open data meer is dan een loutere juridische en technische kwestie. Open data is niet enkel het openstellen van data, maar vooral ook het ontwikkelen van een visie en beleid m.b.t. het bruikbaar, vindbaar, bereikbaar en zichtbaar maken van data. Instrumenten om zo’n beleid in de praktijk te realiseren zijn o.a. Creative Commons-licenties, persistente identifiers, opendataplatformen en hackathons.

2. OPEN DATA
Bert Lemmens, Nastasia Vanderperren, Rony
Vissers, 6 december 2019

3. INLEIDING

4. INLEIDING
https://cjsm.be/cultuur/sites/cjsm.cultuur/files/public/180710-visienota_digitale_cultuur.pdf

5. INLEIDING
https://cjsm.be/cultuur/sites/cjsm.cultuur/files/public/180710-visienota_digitale_cultuur.pdf

6. INLEIDING
https://cjsm.be/cultuur/sites/cjsm.cultuur/files/public/180710-visienota_digitale_cultuur.pdf

7. INLEIDING

8. INLEIDING
http://taalunieversum.org/sites/tuv/files/downloads/Taaluniecommissie%20Digitaal%20Erfgoed%20-
%20Aanbevelingen%20over%20open%20data%20in%20de%20cultuursector.pdf

9. WAT IS OPEN DATA?
● vrije beschikbare informatie > open licentie
● vrije toegang > voor iedereen, geen reden
nodig, geen registratie
● gebruikers mogen data hergebruiken,
aanpassen en verspreiden
● open standaarden > formaat is geen
drempel
● machineleesbaar > CSV, JSON, XML, RDF

10. WAT IS OPEN DATA?
⇔ Linked Open Data?
● Semantische web / Web 3.0
● Semantische zoekvragen beantwoorden
door verbanden te leggen tussen gelinkte
informatiebronnen
● Voorbeeld: Wikidata ⇒ gestructureerde,
gelinkte en machineleesbare informatie van
Wikipedia

11. TIM-BERNERS LEE (2001)
https://www-sop.inria.fr/acacia/cours/essi2006/Scientific%20American_%20Feature%20Article_%20The%20Semantic%20Web_%20May%202001.pdf

12. TIM-BERNERS-LEE
Linked (Open) Data (2006; 2010)
https://www.w3.org/DesignIssues/LinkedData.html

13. TIM-BERNERS-LEE
Linked (Open) Data (2006; 2010)
4 Linked Data principes (2006):
- Gebruik URI’s als namen voor dingen
- Gebruik HTTP URI waardoor mensen ze online kunnen zoeken
- Zorg dat URI’s nuttige informatie in een standaard formaat teruggeven (RDF*,
JSON-LD)
- Link naar URI’s van andere linked data bronnen
5 sterren Linked Open Data (2010)
★ Toegankelijk op het Web (eender welk formaat) maar onder een
open licentie (Open Data)
★★ Toegankelijk als machineleesbare, gestructureerde data
(bv. excel ipv pdf)
★★★ plus data in een open formaat (bv. CSV ipv Excel)
★★★★ plus data in een W3C-standaard formaat (RDF of JSON-LD)
die dingen identificeren, zodat mensen er naar kunnen verwijzen
★★★★★. plus links naar andere linked data
https://5stardata.info/en/l

14. WAT IS OPEN DATA?
● open: drempels zo laag mogelijk
● bruikbaar: afstemmen op noden van gebruiker
● vindbaar: duurzaam toegankelijk
● bereikbaar: via online zoekactie
● zichtbaar: uitnodigen tot hergebruik
open data = wegwerken van zoveel mogelijk drempels

15. OPEN
● in principe publiek domein of open licenties (bv. PD, CC0, CC BY) >
wegwerken juridische drempels
● zonder registratie of voorwaarden > wegwerken economische
drempels
● open formaten + platformen > wegwerken technische drempels
● geen beperkingen op hergebruik, aanpassingen of verspreidingen

16. OPEN
Publiek domein / open licenties met maximaal hergebruik
CC0: afstand doen van je
auteursrecht
Public Doman Mark: dit werk is in
het publiek domein
vrij hergebruik, maar
naamsvermelding
vrij hergebruik, maar naamsvermelding en
delen onder dezelfde licentie

17. OPEN
https://creativecommons.nl/uitleg/

18. OPEN
https://creativecommons.nl/uitleg/

19. OPEN
Formaat:
● webpagina (HTML) > gewone eindgebruiker
● JSON / XML / CSV (machineleesbaar) > digital humanities, data
mining, developers, ...
● JPEG, PNG, TIFF > afbeeldingen
● RDF/XML, JSON-LD > linked data

20. BRUIKBAAR
Voldoen aan eisen van je doelpubliek
● gestructureerd en uitwisselbaar > verrijking mogelijk maken
● open standaarden (LIDO, JSON, XML, Dublin Core, Invulboek, IIIF)
● kwaliteitseisen: vorm en kwaliteit die je publiek verwacht
● persistente identificatie
● gebruiksrechten
⇒ gebruiker kennen!

21. 2014 http://smak.be/collectie_kunstenaar.php?kunstwerk_id=1461&l=a&kunstenaar_id=41
VINDBAAR

22. 2016 http://smak.be/collectie_kunstenaar.php?kunstwerk_id=1461&l=a&kunstenaar_id=41
VINDBAAR

23. 2016 http://smak.be/nl/kunstwerk/7587
VINDBAAR

24. 2019 http://smak.be/nl/kunstwerk/7587 > opnieuw ‘Pagina niet gevonden’?
VINDBAAR

25. 2019 https://smak.be/nl/kunstwerk/3385
VINDBAAR

26. VINDBAAR
Persistent identifiers / Persistent URI’s
● online inventarisnummer
● onveranderlijke identifier die verwijst naar de meest actuele data
van het object
● http://
● eenvoudige, leesbare vorm

27. BEREIKBAAR
● infrastructuur die data kan hosten en doorzoekbaar maken
○ eigen platform (website, DAM …)
○ bestaande platformen (bv. Wikimedia-platformen,
Erfgoedinzicht, Open Data Gent, DAMS Antwerpen...)
○ op de plek waar jouw doelpubliek ze eenvoudig kan ophalen
● gebruikersverwachtingen! (verschil tussen mens en machine)

28. ZICHTBAAR
= content naar eindgebruiker toeleiden
● meerwaarde bieden → gebruikers uitnodigen om data te
gebruiken (gebruikersvoorwaarden)
● hoog scoren in zoekresultaten
● aanwezig zijn op de platformen die door de eindgebruiker
gebruikt wordt (bv. Wikipedia)
● data op publieke open platformen (bv. Wikidata)

29. ZICHTBAAR

30. DANKJEWEL!
rony@packed.be