БИЕ ДААЛТААР УНШИХ 
МАТЕРИАЛ #9 
Бэлтгэсэн: Д. Одонтуяа DDS, MSD 
2014.10.21 
(Шүдний технологийн III дамжааны оюутнуудад зориулав)
ЛАВАЙ, ТҮҮНИЙ ШИНЖ ЧАНАР, 
ХЭРЭГЛЭЭ 
Д. ОДОНТУЯА АУ-НЫ МАГИСТР 
ШҮДНИЙ ТЕХНОЛОГИЙН ТЭНХИМ 14.10.21
Лавай гэж юу вэ? 
Дулааны нөлөөгөөр уярдаг, 
тасалгааны хэмд хатуу байдалд 
шилждэг материал 
14.10.21
Лавай 
• Нүүр ам судлалын салбар маш олон 
хэлбэрээр хэрэглэгддэг. 
14.10.21
ЛАВАЙН ШИНЖ ЧАНАР 
• Хайлах хэмийн ДУНДАЖ 
–Парафин 50-57 хэм 
–Карнауб 82-86 хэм 
• Дулаан тэлэлтийн коэффициент 
–Хэмийг нэмэгд үүлэхэд лавай тэлэх 
ба бууруулахад лавай агшина 
–Лавайн ДТК нь хамгийн их 
14.10.21
14.10.21
14.10.21
ЛАВАЙН ШИНЖ ЧАНАР 
• Даралтын хүчийг эсэргүүцэх, уян 
хатан чанар муу 
• Хэм нэмэгдэх тусам МЕХАНИК 
ШИНЖ нь ихэсдэг, учир нь дээрх 
шинж чанарууд ХЭМ-тэй салшгүй 
холбоотой. 
14.10.21
14.10.21
Урсалт 
• Урсалт нь 
лавайн хайлах 
хэмтэй шууд 
холбоотой. 
• Хайлах хэм 
хамгийн дээд цэ 
гтээ хүрсэн тохи 
олдолд урсалт с 
айн байна. 
14.10.21
Уян хатан байдал 
• Уян хатан чанар нь лавайн хайлах хэм ихсэх 
тусам ихэсдэг 
• Бага хэмд хайлдаг лавай илүү уян хатан 
чанартай 
• Холимог лавайн уян хатан чанар: 
хайлах хэм хэлбэлзэл их > хайлах хэм 
хэлбэлзэл бага 
• Хэт боловсруулсан лавай илүү хэврэг 
14.10.21
ЛАВАЙН АНГИЛАЛ 
14.10.21
• Лавайг ггаарраалл үүүүссллээээрр нньь ддаарраааахх ббааййддллаааарр 
ааннггииллннаа:: 
• ББааййггааллииййнн ггааррааллттаайй -- NNAATTUURRAALL WWaaxx:: 
– Ургамлын гаралтай (carnauba, cocoa butter) 
– Амьтны гаралтай (bees wax) 
– Эрдэсийн гаралтай (paraffin, ceresin) 
• ССииннттееттиикк ггааррааллттаайй-- SSYYNNTTHHEETTIICC WWaaxx:: 
• ННээммээллтт –– ААDDDDIITTIIVVEEss ffoorr wwaaxxeess:: 
– ӨӨөөхх ттоосс 
– ББааййггааллииййнн ггааррааллттаайй ррееззиинн 
– ССииннттееттиикк ррееззиинн 
14.10.21
2. Лавайн ерөнхий найрлага: 
a. Суурийн лавай (голдуу парафин)- BASE: 
(1) Гидрокарбон ба нийлмэл эфирийн төрлийн лавай; 
(2) Өндөр болон бага хэмд хайлдаг 
b. Идэвхижүүлэгч лавай (лавайн шинж чанарыг 
сайжруулдаг: хатуулаг, наалдамхай, хэврэг бус) - 
MODIFIER: 
(1) Гидрокарбон ба нийлмэл эфирийн төрлийн лавай; 
(2) Өндөр болон бага хэмд хайлдаг 
c. Будагч лавайнууд (ихэнхдээ тухайн лавайн 1% 
эзэлдэг) - COLORANT: 
14.10.21
BASE AND MODIFIER 
Нэр: Үүсэл: Composition: Melting 
(°C) 
Density 
(20°C) 
PARAFFIN Mineral Hydrocarbon mixture 50-57 0.90 
CERESIN Mineral Complex hydrocarbons 61-78 0.91-0.92 
BEESWAX Animal Ester mixture 62-65 0.95-0.96 
CANDELILLA Plant C21 hydrocarbons 68-70 0.95-0.99 
CARNAUBA Plant Hydrocarbon, Ester, 
Fatty Acid 82-86 0.99-0.999 
GUM 
DAMMAR Plant Aromatic resin ca 120 1.040-1.120 
ROSIN Plant Aromatic resin acid 100-150 1.08 
INLAY WAX=Paraffin+ Carnauba+ Ceresin+ Beeswax+ Colorants 
14.10.21
14.10.21
Лавайн 
ангилал Нэршил ADA нэршил Хэрэглээ Хэлбэр Өнгө 
Загваржуулах 
лавай 
Зоомолын 
лавай 
А хэлбэр-Хатуу Амны хөндийд Бортогон, 
савхан 
Цэнхэр, ногоон, 
чернилэн ягаан 
B хэлбэр-Дунд 
(I хэлбэр – Хатуу) 
Загвар дээр 
Бортогон, 
савхан, 
бусад 
“ 
С хэлбэр-Зөөлөн 
(II хэлбэр – Энгийн) 
Цутгуурын 
лавай 
Хуванцар хэсэг, дэгээ 
болон бусад эд ангийг 
Цэнхэр, ягаан, 
цагаан 
Суурийн 
лавай 
I хэлбэр Хүйтэн цаг агаартай үед 
II хэлбэр Хавтгай Ягаан 
Дулаан цаг агаартай үед 
III хэлбэр 
Хэвний лавай 
Засалтын Бүрэн шүдгүй тохиолдолд 
Хавтгай, 
савхан 
Улбар шар, 
цагаан, ногоон 
Хазалтын Хоршихуйн хазалтыг 
тодорхойлоход 
Үйл ажиллагаа- 
ны лавай 
Ирмэгийн 
Шүдэлбэрийн мастер 
загвар, халбаганы 
ирмэгээр 
Хавтгай, 
олс Ногоон, хар 
Туслах Халбаганы ирмэгээр Олс Улбар шар, улаан 
хүрэн 
Наалдамхай Цутгуурын гол, лавайг өөр 
хооронд бэхлэх Савхан Бараан 14.10.21
Загваржуулах лавай 
14.10.21
ЗАГВАРЖУУЛАХ ЛАВАЙ 
• Энэ нь зоомол, шигтгэмэл, бүрээсний 
ХЭЛБЭР ДҮРСИЙГ МАШ НАРИЙН ТОД 
гаргадаг. 
• Тавигдах шаардлага: 
• Загварын материалд сайн зохицсон 
• Бага хэмд тогтвортой байх 
• Өндөр хэмд бүрэн задралд ордог байх 
14.10.21
Загваржуулах лавайн найрлага 
• 60% парафин лавай = base wax 
• 25% Карнаубын лавай = modifier wax 
• 10% церезин = modifier wax 
• 5% зөгийн лавай = modifier wax 
• 1% будагч бодис = colorant 
14.10.21
INLAY WAX 
Физик шинж чанар– Хайлах хэмийн хэлбэлзэл 
14.10.21
INLAY WAXES 
14.10.21
Зоомлын загваржуулах лавай 
• Энэ нь ямар ч шүдэлбэрийн шүдний 
хэлбэр, ерөнхий дүрсийг сайтар гаргадаг 
14.10.21

Biye daalt #9

  • 1.
    БИЕ ДААЛТААР УНШИХ МАТЕРИАЛ #9 Бэлтгэсэн: Д. Одонтуяа DDS, MSD 2014.10.21 (Шүдний технологийн III дамжааны оюутнуудад зориулав)
  • 2.
    ЛАВАЙ, ТҮҮНИЙ ШИНЖЧАНАР, ХЭРЭГЛЭЭ Д. ОДОНТУЯА АУ-НЫ МАГИСТР ШҮДНИЙ ТЕХНОЛОГИЙН ТЭНХИМ 14.10.21
  • 3.
    Лавай гэж юувэ? Дулааны нөлөөгөөр уярдаг, тасалгааны хэмд хатуу байдалд шилждэг материал 14.10.21
  • 4.
    Лавай • Нүүрам судлалын салбар маш олон хэлбэрээр хэрэглэгддэг. 14.10.21
  • 5.
    ЛАВАЙН ШИНЖ ЧАНАР • Хайлах хэмийн ДУНДАЖ –Парафин 50-57 хэм –Карнауб 82-86 хэм • Дулаан тэлэлтийн коэффициент –Хэмийг нэмэгд үүлэхэд лавай тэлэх ба бууруулахад лавай агшина –Лавайн ДТК нь хамгийн их 14.10.21
  • 6.
  • 7.
  • 8.
    ЛАВАЙН ШИНЖ ЧАНАР • Даралтын хүчийг эсэргүүцэх, уян хатан чанар муу • Хэм нэмэгдэх тусам МЕХАНИК ШИНЖ нь ихэсдэг, учир нь дээрх шинж чанарууд ХЭМ-тэй салшгүй холбоотой. 14.10.21
  • 9.
  • 10.
    Урсалт • Урсалтнь лавайн хайлах хэмтэй шууд холбоотой. • Хайлах хэм хамгийн дээд цэ гтээ хүрсэн тохи олдолд урсалт с айн байна. 14.10.21
  • 11.
    Уян хатан байдал • Уян хатан чанар нь лавайн хайлах хэм ихсэх тусам ихэсдэг • Бага хэмд хайлдаг лавай илүү уян хатан чанартай • Холимог лавайн уян хатан чанар: хайлах хэм хэлбэлзэл их > хайлах хэм хэлбэлзэл бага • Хэт боловсруулсан лавай илүү хэврэг 14.10.21
  • 12.
  • 13.
    • Лавайг ггааррааллүүүүссллээээрр нньь ддаарраааахх ббааййддллаааарр ааннггииллннаа:: • ББааййггааллииййнн ггааррааллттаайй -- NNAATTUURRAALL WWaaxx:: – Ургамлын гаралтай (carnauba, cocoa butter) – Амьтны гаралтай (bees wax) – Эрдэсийн гаралтай (paraffin, ceresin) • ССииннттееттиикк ггааррааллттаайй-- SSYYNNTTHHEETTIICC WWaaxx:: • ННээммээллтт –– ААDDDDIITTIIVVEEss ffoorr wwaaxxeess:: – ӨӨөөхх ттоосс – ББааййггааллииййнн ггааррааллттаайй ррееззиинн – ССииннттееттиикк ррееззиинн 14.10.21
  • 14.
    2. Лавайн ерөнхийнайрлага: a. Суурийн лавай (голдуу парафин)- BASE: (1) Гидрокарбон ба нийлмэл эфирийн төрлийн лавай; (2) Өндөр болон бага хэмд хайлдаг b. Идэвхижүүлэгч лавай (лавайн шинж чанарыг сайжруулдаг: хатуулаг, наалдамхай, хэврэг бус) - MODIFIER: (1) Гидрокарбон ба нийлмэл эфирийн төрлийн лавай; (2) Өндөр болон бага хэмд хайлдаг c. Будагч лавайнууд (ихэнхдээ тухайн лавайн 1% эзэлдэг) - COLORANT: 14.10.21
  • 15.
    BASE AND MODIFIER Нэр: Үүсэл: Composition: Melting (°C) Density (20°C) PARAFFIN Mineral Hydrocarbon mixture 50-57 0.90 CERESIN Mineral Complex hydrocarbons 61-78 0.91-0.92 BEESWAX Animal Ester mixture 62-65 0.95-0.96 CANDELILLA Plant C21 hydrocarbons 68-70 0.95-0.99 CARNAUBA Plant Hydrocarbon, Ester, Fatty Acid 82-86 0.99-0.999 GUM DAMMAR Plant Aromatic resin ca 120 1.040-1.120 ROSIN Plant Aromatic resin acid 100-150 1.08 INLAY WAX=Paraffin+ Carnauba+ Ceresin+ Beeswax+ Colorants 14.10.21
  • 16.
  • 17.
    Лавайн ангилал НэршилADA нэршил Хэрэглээ Хэлбэр Өнгө Загваржуулах лавай Зоомолын лавай А хэлбэр-Хатуу Амны хөндийд Бортогон, савхан Цэнхэр, ногоон, чернилэн ягаан B хэлбэр-Дунд (I хэлбэр – Хатуу) Загвар дээр Бортогон, савхан, бусад “ С хэлбэр-Зөөлөн (II хэлбэр – Энгийн) Цутгуурын лавай Хуванцар хэсэг, дэгээ болон бусад эд ангийг Цэнхэр, ягаан, цагаан Суурийн лавай I хэлбэр Хүйтэн цаг агаартай үед II хэлбэр Хавтгай Ягаан Дулаан цаг агаартай үед III хэлбэр Хэвний лавай Засалтын Бүрэн шүдгүй тохиолдолд Хавтгай, савхан Улбар шар, цагаан, ногоон Хазалтын Хоршихуйн хазалтыг тодорхойлоход Үйл ажиллагаа- ны лавай Ирмэгийн Шүдэлбэрийн мастер загвар, халбаганы ирмэгээр Хавтгай, олс Ногоон, хар Туслах Халбаганы ирмэгээр Олс Улбар шар, улаан хүрэн Наалдамхай Цутгуурын гол, лавайг өөр хооронд бэхлэх Савхан Бараан 14.10.21
  • 18.
  • 19.
    ЗАГВАРЖУУЛАХ ЛАВАЙ •Энэ нь зоомол, шигтгэмэл, бүрээсний ХЭЛБЭР ДҮРСИЙГ МАШ НАРИЙН ТОД гаргадаг. • Тавигдах шаардлага: • Загварын материалд сайн зохицсон • Бага хэмд тогтвортой байх • Өндөр хэмд бүрэн задралд ордог байх 14.10.21
  • 20.
    Загваржуулах лавайн найрлага • 60% парафин лавай = base wax • 25% Карнаубын лавай = modifier wax • 10% церезин = modifier wax • 5% зөгийн лавай = modifier wax • 1% будагч бодис = colorant 14.10.21
  • 21.
    INLAY WAX Физикшинж чанар– Хайлах хэмийн хэлбэлзэл 14.10.21
  • 22.
  • 23.
    Зоомлын загваржуулах лавай • Энэ нь ямар ч шүдэлбэрийн шүдний хэлбэр, ерөнхий дүрсийг сайтар гаргадаг 14.10.21