1. ЭМШУИС-лицей
10ё ангийн “Royal” баг
2012 он

2. Зорилго
Нүүрстөрөгч, цахиурын талаар
цогц мэдлэг эзэмшүүлэх.

3. Зорилт
1. Ерөнхий шинж чанар
2. Нээгдсэн түүх
3. Атомын бүтэц
4. Физик шинж
5. Хими шинж
6. Гарган авах
7. Байгальд орших
8. Чухал нэгдлүүд
9. Биологийн үүрэг

5. Ерөнхий шинж чанар
IV бүлгийн р элементэд
нүүрстөрөгч, цахиур, германи, цагаантугалга, ха
ртугалга ордог. С,Si нь металл биш дараах 3
элемент нь металлууд бөгөөд германы дэд
бүлгийг үүсгэнэ. Эдгээр элементийн атомууд
өдөөгдөөгүй байх үед ковалент чанар 2, харийн
өдөөгдсөн төлөвт орвол ковалент чанар 4
болно. Нэгдэлдээ -4, +2, +4 гэсэн исэлдэх
зэргийг үзүүлдэг.

6. Нээгдсэн түүх
Нүүрстөрөгч, хартугалга, цагаантугалга гэх
элементүүд нь эрт үеэс мэдэгдэж байсан.1823
онд Шведийн химич Берцелиус SiF4- ийг
металл калигаар ангижруулж цахиурыг гарган
авчээ. 1871 онд Д.И.Менделеев германи хэмээх
элемент байхыг урьдчилан тодорхойлжээ.1886
онд Клеменс Винклер аргиродитын эрдсийг
судалж энэ элементийг ялган авчээ.

7. Нүүрстөрөгч Цахиур

8. Нүүрстөрөгч түүний
атомын бүтэц

9. Физик шинж

10. • Карбин буюу хөө- sp
эрлийзжилттэй, шугаман бүтэцтэй. Нягт
нь 1.9 г/см³
Аллотропи
Алмаз Бал чулуу Хөө
дүрс хувирал
Тунгалаг талст бодис Хар саарал өнгөтэй,
дулааныг муу дамжуулдаг, талст бодис, цахилгаан Хар өнгийн
цахилгааныг сайн дамжуулдаг нунтаг бодис
Шинж дамжуулдаггүй,хатуулаг боловч металлыг
чанар их. гүйцэхгүй.
чанар
Шил зүсэх гоѐл, чимэглэл, Харандаа үйлдвэрлэх, Резин, хар бэх,
уулын чулуулагыг тигель, бал чулуун хэвлэлийн бэх
Хэрэглэ өрөмдөхөд хэрэглэнэ. электродыг үйлдвэрлэхэд
үйлдвэрлэхэд хэрэглэнэ.
э ашиглана.

11. Хими шинж
Ердийн температурт идэвхи муутай зөвхөн
фтортой үйлчлэнэ.
• Сул ангижруулагч:
CuO + C= Cu+ CO
C+ 2H2O = CO2 + 2H2
• Сул исэлдүүлэгч
. Ca + 2C= CaC2

12. Гарган авах
Нүүрстөрөгчийг гарган авахдаа
Агааргүй орчинд халаахад
мод чулуун нүүрс
Хамгийн цэвэр нүүрс болох хөөг метаны
крекингээр гаргана.
CH4 = C +2 H2

13. Байгальд орших
Нүүрстөрөгч нь агаарын найрлагын 0,03%-г CO2
байдлаар байна. Мөн фотосинтезийн дүнд
атмосферийн нүүрсхүчлийн хий ургамлын органик
бодис болон хуримтдлагддаг. Нүүрстөрөгчийн
эргэлт нүүрстөрөгч өөр бусад нэгдлүүдийг
багтааж улмаар амьд байгаль энэ процесст чухал
үүрэг гүйцэтгэдэг байна.

14. Нүүрстөрөгчийн чухал нэгдлүүд
Нүүрстөрөгчийн(II Нүүрстөрөгчийн Нүүрстөрөгчийн(IV)
) оксид карбид оксид
Нүүрстөрөгчийн (II)
Энэ нь өнгөгүй
оксид нь
агаараас хүнд
өнгө, үнэргүй маш Нүүрстөрөгчийн хий.Нүүрсхүчлийн хий
хортой хий.Угаарын металлтай буюу гэж нэрлэдэг.200С ба
хий гэж металлын өндөр даралтад гүн
нэрлэдэг.Чулуун
оксидтой шууд хөргөлтийн үед
нүүрс, бензин дутуу
шатахад үүсдэг. үйлчлэлээр үүсдэг хатуурна.Сод,мочевин,
(CaC2) карбон хүчил гарган
Тамхины утаанд
авах,хийжүүлсэн ус
0,5% хүртэл угаарын
гаргах
хий агуулагдана.

15. Биологийн үүрэг
Нүүрстөрөгч Хүний бие махбодод
нүүрстөрөгч агуулгаараа 21.15% байдаг
макроэлемент юм. Энэ нь бүх эд эсийн
найрлагад уураг, нүүрс-ус, гормоны
хэлбэрээр оршино.

16. CO ба CO2 – ийн хор хөнөөл

17. Цахиур түүний
атомын бүтэц

18. Физик шинж чанар
Бодисын төлөв Хатуу
Нягт 2.33 г/см³
Хайлах температур (1414 °C), 1687 K
Буцлах температур (3265 °C), 3538 K
Хайлалтын хувийн дулаан 50.21кЖ/моль
Ууршилтын хувийн дулаан 359 кЖ/моль
Дулаан багтаамж 19.789 кЖ/(моль·K)

19. Хими шинж
Химийн идэвхи муу учир голдуу хүчтэй
исэлдүүлэгч буюу ангижруулагчтай өндөр
температурт урвалд орно.
Ангижруулагч:
Si+ F2 = SiF4
Si+ 2NaOH+ H2O= Na2SiO3 + 2H2
Исэлдүүлэгч: 2Ca+ Si= Ca2SiO3

20. Гарган авах
Цахиурыг гарган авахдаа SiO2 -г
металл магнигаар ангижруулна.
SiO2 + 2Mg = 2MgO + Si
Мөн 4 хлорт цахиурыг металл
цайраар үйлчилнэ.
SiO4 + 2 Zn = Si + 2 ZnCl2

21. Байгальд орших
Цахиур SiO2 байдлаар байгалд орших
ба энэ нь элс, кварц байдлаар
тохиолддог. Мөн хамгийн их тархсан
нь алюмосиликатууд, тухайлбал
жонш, шавар, нефелин гэх мэт.

22. Цахиурын чухал нэгдлүүд
Цахиур оксидын үндсэн эрдэс нь өнгөгүй
тунгалаг кварц эсвэл өнгөт чулуу болох
уулын болор, хаш,мана юм.
Цахиурын хүчил
H2SiO4
HO
Si = O
HO

23. Үс
Болор
Si элэг
Дайвар
булчирхай

24. Анхаарал тавьсанд баярлалаа!