Ц. Ганцог, Гүйцэтгэх захирал, Жени Ойл Шэйл Монголия XXK

1. 1
ШАТДАГ ЗАНАР:
ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ ШИНЭ ЭХ ҮҮСВЭР
Улаанбаатар хот , 2013 оны 9 сар
Ц.Ганцог,
Жени Ойл Шэйл Монголиа ХХК
Гүйцэтгэх захирал

2. 2
1. Шатдаг занар гэж юу вэ?
2. Хаана байдаг?
3. Яаж боловсруулдаг?
4. Ач холбогдол?
5. Бэрхшээлүүд?
ДАРААХ АСУУЛТУУДАД ХАРИУЛНА:

3. 3
 Шатдаг занар нь юуны өмнө эрчим хүчний
их нөөц
 Шатдаг занар гэдэг нь кероген хэмээх хатуу
байдалтай нүүрсустөрөгчийн нэгдэл бүхий
тунамал чулуулаг.
 Шатдаг занарыг ~325°C халаахад кероген нь
шингэн болон хийн төлөвт нүүрсустөрөгчийн
нэгдэл үүсгэдэг.
 Боловсруулахын тулд хүчилтөрөгчгүй
орчинд халаах (retorting) ёстой. Үүнийг 2
аргаар хийдэг: ex-situ, in-situ
Шатдаг занар гэж юу вэ?

4. 4
155
Өтгөн тос, битум
Шатдаг занар
100 bln boe
Уламжлалт бус нөөцийн тархалт

5. 5
Монголын геологийн зураг

6. 6
Шатдаг занарын сав газрууд

7. 7
Шатдаг занарын хайгуул

8. 8
Монголын шатдаг занар

9. 9
Газрын гүнд боловсруулах технологи
Энэ нь юуг хэлээд байна вэ
 Газрын гүнд занарыг аажим халаах замаар
кероген боловсрох байгалийн үйл явцыг
хурдасгана.
 Үүний үр дүнд:
 Дулааны задрал явагдана;
 Тос газрын гүнд устөрөгчөөр баяжина;
 Хийн конденсатын өндөр урсгал бий болно;
 Өндөр API бүхий газрын тос ялгарна;
 Азот, хүхэр, хүчилтөрөгчийн агууламж нөөцөөс
шалтгаална.
 Халаах дундаж температур дизель түлшний
буцлах температур орчимд байдаг.
Үүнийг яаж хийх вэ
 Цахилгаан, эсвэл хийн халаагуур ашиглана;
 Газрын гүнд дулаан дамжуулах тусгай
технологи ашиглана.
Энэ аргыг уламжлалт бус газрын тосны ямар
төрлийн эх үүсвэрийг боловсруулахад
ашиглаж болох вэ:
 Шатдаг занар;
 Өтгөн тос/ Битум;
 Нүүрс.
¢
Олборлох
цооног
халаагуурхалаагуур
Хучаас
•Нафта
•Онгоцны түлш
• Байгалийн хий
• Устөрөгч
• Химийн түүхий эд
• Дулаан
Өндөр үнэтэй
бүтээгдэхүүн

10. 1
In-situ боловсруулалт

11. 1
 1940 онд судалгаа, хөгжүүлэлтийг
эхлүүлсэн.
 1942 онд бүрэн хэмжээний үйлдвэрлэл
эхлэв.
 2.2 метрийн зайтай, зөв 6 өнцөгт хэлбэрээр
байрлуулсан 152B хүчдэлээр ажилладаг
цахилгаан халаагууруудыг суурилуулав.
 4 сарын турш 400o C хүртэл халааж байв.
 180 метрийн өргөнтэй газрыг жилд 140
метрээр урагшлуулж байв (17 метр
зузаантай)
 Өдөрт 26 цооног, жилд 6500 цооног
 Гаргаж авсан тос нь ил уурхайн аргаар (ex-
situ) боловсруулж гаргасан тосноос өндөр
чанартай байв.
Швед улс өдөрт 2,450 тонн занар боловсруулж, жилд 160,000 баррель тос гаргаж
байв
Анх 1940-1960 онд Швед улс in-situ аргыг үйлдвэрлэлд
нэвтрүүлж дотоодын хэрэгцээгээ хангаж байв

12. 1
Дэлхийн 2-р дайны үед Швед улс In-Situ
боловсруулах аргаар олборлолт хийж байв
Motivated by deeper oil shale next to a surface mine
R&D started in 1940
Full scale production began in 1942

13. 1
Дэлхийн 2-р дайны үед Швед улс In-Situ
боловсруулах аргаар олборлолт хийж байв

14. 1
Үйлдвэрлэлийн талбай – Баруун
хэсэг (халаагуурын үлдэгдэлийг
харж болно)
Үйлдвэрлэлийн талбай - Өмнөд
хэсэг
Үйлдвэрлэлийн газрыг нөхөн сэргээсэн байдал

15. 1
In Situ халаах төхөөрөмж
Кюри тусгаарлагч бүхий
цахилгаан халаагуурууд
Хийн халаагуур

16. 1
Байгаль орчны асуудал
Байгаль орчныг хамгаалах хууль,
олон улсын стандартын шаардлагад бүрэн нийцсэн
 Ердийн өрөмдөх технологи хэрэглэх учир хөрсний эвдрэл хамгийн бага;
 Ялгарах CO2 болон бусад хийн хэмжээ уламжлалт газрын тосны
олборлолтын үеийнхээс хэтрэхгүй;
 Үйлдвэрлэсэн шатдаг хийгээ эрчим хүчний эх үүсвэр болгон эргэж
ашигладаг;
 Гаднаас хэрэглэх эрчим хүч зөвхөн занарыг халаахад зарцуулагдана: Ус
болон аливаа химийн бодис огт ашигладаггүй.
АНУ-ын Дотоод хэргийн яамны Газрын
менежментийн товчооноос ICP
технологийн байгаль орчинд үзүүлэх
нөлөөллийг судлаад хор нөлөөгүй
болохыг тогтоосон дүгнэлт 2006 онд
гаргасан байдаг.

17. 1
ТОДРУУЛГА: Shale Oil & Shale Gas гэдэг нь Oil Shale
БИШ
 Oil Shale буюу шатдаг занарыг нэр томъёоны хувьд Shale
Oil, Shale Gas-тай андуурч, будилах явдал мэргэжлийн биш
хүмүүсийн дунд тохиолддог. Газрын их гүнд (3-5км) занарын
эх чулуулгийн зарим хэсэгт кероген бүрэн боловсорч газрын
тос, хий болон хувирсан боловч чулуулгаасаа суллагдан гарч
чадахгүй түгжигдсэн байх нь бий. Ийм газрын тос, байгалийн
хийг Shale oil, Shale gas (Tight Oil & Gas) гэдэг. Ийм тос, хийг
олборлохын тулд химийн бодис, өндөр даралттай ус ашиглан
чулуулгийг цуулах арга хэрэглэдэг. Энэ технологи нь сүүлийн
10 жилд нэлээд боловсронгуй болсон хэдий ч байгаль орчинд
үзүүлэх хор нөлөөний талаар асуудлууд бий. Тэгээд ч ийм
аргаар олборлож болох тосны хэмжээ шатдаг занартай
харьцуулахад маш бага.
Шатдаг занар нь үүнээс огт өөр: Энэ нь кероген хэмээх хатуу органик бодис бүхий шаварлаг чулуу. ICP
технологиор 300-600 метр гүнд байгаа шатдаг занарыг боловсруулдаг. Ийм гүнд байгаа кероген нь цаг хугацаа
болон температурын нөлөөгөөр газрын тос болон бүрэн боловсорч амжаагүй хатуу төлөвтөө байдаг. Занарыг
халаахад кероген газрын тос болон хувирах процесс түргэснэ. ICP технологи нь байгаль эхийн хийж амжаагүй
зүйлийг хүний гараар хийсэн төхөөрөмжөөр богино хугацаанд гүйцэлдүүлэх боломж олгож байгаа юм.
Шатдаг занарыг боловсруулах ICP технологи нь гаднаас зөвхөн дулаан өгч халаадаг. Shale oil олборлохтой адил
хөндлөн урт цооног гарган буталж тэсэлдэггүй, ус болон аливаа химийн бодис хэрэглэдэггүй. Харин ч энэхүү
процессын дүнд ус ялгарах бөгөөд энэхүү усыг цэвэрлээд бусад зорилгоор ашиглах боломжтой.

18. 1
Reactors at Ben Gurion University
Занарын пиролизын төхөөрөмж

19. 1
Монголын шатдаг занар
Пиролизын өмнө Пиролизын дараа

20. 2
0
2
4
6
8
10
12
14
260 344 373 383 392 400 409 422 435
Temp (C)
Oilvolume(ml)
Монголын шатдаг занарын тос
Тосныхэмжээ
Proprietary and Confidential

21. 2
Монголын шатдаг занарын тос
1 атм даралтанд
10 атм даралтанд
C20
Бензин
& Дизель
C20
Бензин
& Дизель
Proprietary and Confidential

22. 2
Шатдаг занарын тосны харьцуулалт
IC4NC4IC5NC522DMBCP23DMB2MP3MPNC622DMPMCP24DMP223TMBBZ33DMPCH2MH23DMP11DMCP3MH1C3DMCP1T3DMCP3EP1T2DMCPNC7ISTDMCH113TMCPECP124TMCP123TMCPTOL
NC8
IP9EBMXYLPXYL
OXYL
NC9
IP10PB
NC10
IP11
NC11
NC12IP13
IP14
NC13
IP15NC14
IP16
NC15
NC16
IP18
NC17IP19
PHEN
NC18IP20
NC19
NC20
NC21C25HBI
NC22
NC23
NC24
NC25
NC26
NC27
NC28
NC29
NC30
NC31
NC32
NC33
NC34
NC35
NC36
NC37
NC38
NC39
NC40
NC41
C20
C20
Монголын in-situ
занарын тос
Израилийн ex-situ
занарын тос
Бензин
& Дизель

23. 2
Хүхэр багатай түлш
Khoot Ex Situ
Khoot In Situ
OB In Situ
27
62
52
0.5%
0.14%
0.5%
API
Sulfur
Дээж A Ex Situ
Дээж A In Situ
Дээж B In Situ
Proprietary and Confidential

24. 2
Монголын тосны чанар
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
0 10 20 30 40 50 60 70
S[wt%]
API Gravity
Maya
Arab Heavy
Zueta
Heavy
Iran
Heavy Arab Light
Urals
Bakkan Tapis
Bren
t
WTI
Иордани
Ex Situ
Жени
Израиль
In Situ
Colorado & Australia – Retort & In
situ
Жени-Дээж B
In Situ
Жени- Дээж A
In Situ

25. 2
In-situ аргаар занараас гаргасан хий
0
5
10
15
20
25
1 atm
10 atm
kgofGas/bblofOil
Natural Gas
LPG
Hydrogen
1 атм
даралт
10 атм даралт

26. 2
Төслийн урьдчилсан дүн шинжилгээ
Дэлхийд эхний 5-д ордог санхүүгийн консалтингийн компани болох BDO
Консалтинг Групп нь Жени-ийн төлөвлөж байгаа өдөрт 6,700 тонн газрын
тос олборлох бүрэн хэмжээний үйлдвэрийн бизнес төслийн урьдчилсан
ТЭЗҮ-г бэлтгэсэн.
Судалгааны үр дүн:
 1 тонн газрын тостой дүйцэх (TOE-ton of oil equivalent) бүтээгдэхүүний
үйлдвэрийн өртөг 350 доллар байх юм.
 Бүрэн хүчин чадлаар олборлолт хийх үйлдвэрт 4 тэрбум долларын
хөрөнгө оруулалт шаардагдана.
 Улсын төсөвт оруулах татварын орлого жилд850 сая долларт хүрнэ.
 Үйлдвэрийн төсөл хэрэгжүүлэхэд 5,000 ажлын байр (шууд болон шууд
бус) шинээр бий болно.

27. 2
0.7
0.5
4.1
0.5
0.1
1
Эрчим хүчний баланс
Шатдаг
Занар
CH4
Газрын тос
LPG
C2H6
CH4
H2

28. 2
Эдийн засгийн баланс
Шатдаг
Занар
CH4
Газрын тос
LPG
C2H6
CH4
H2

29. 2
 УИХ-ын 2011 оны 12 сарын 23-ны өдрийн 65 тоот тогтоолоор
батлагдсан “Төрөөс газрын тосны салбарт 2017 он хүртэл
баримтлах бодлого”-ын 3.3.3; 3.4.8 заалтын дагуу Жени Энержи
нь тодорхой газруудад өргөн хэмжээний хайгуул судалгааны
хөтөлбөр хэрэгжүүлж, хайгуул, ашиглалтын гэрээ байгуулж үйл
ажиллагаа явуулахыг хүсэж байна.
 Хайгуулын дүнд гидрогеологийн таатай нөхцөлтэй, органик
бодисын өндөр агууламжтай нөөц илрүүлж Монголын тээврийн
түлшний дотоодын хэрэгцээг хангах, улмаар экспортод гаргах
хэмжээний хүчин чадалтай том аж үйлдвэр барих бизнес төсөл
хэрэгжүүлэх зорилготой байна.
Жени-ийн зорилго
Монгол улс нь түлшнийхээ дотоодын хэрэгцээг хангаад
зогсохгүй экспортын бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх хэмжээний
шатдаг занарын арвин нөөцтэй гэж Жени үзэж байна.

30. 3
 Жени нь Монгол улсад шатдаг занарын иж бүрэн хайгуул явуулж, шатдаг
занараас бензин, шатдаг хий, онгоцны болон дизель түлш зэрэг өндөр үнэтэй
эцсийн бүтээгдэхүүн боловсруулах том аж үйлдвэр байгуулах зорилготой.
Үүний дүнд:
 Монгол улс газрын тосны бүтээгдэхүүний импортын хараат байдлаас гарч, эрчим
хүчний дотоодын найдвартай эх үүсвэрээр хэрэглэгчдийг тогтвортой хангах
бололцоотой болно.
 Монгол улс нь бүс нутгийн болон дэлхий нийтийн өсөн нэмэгдэж буй эрэлт хэрэгцээг
хангах тээврийн түлшний том экспортлогч орон болно.
 Газрын тосны олборлолт нэмэгдсэнээр Монгол улсын төсөвт оруулах орлогын шинэ эх
үүсвэрүүд бий болно.
 Ийм хэмжээний бизнес төсөл хэрэгжүүлэхийн тулд Монгол улсад хүний
нөөцийн хөгжил, тоног төхөөрөмж, дэд бүтцийн чиглэлээр олон тэрбум
долларын хөрөнгө оруулалт хийгдэнэ. Ингэснээр:
 Газрын тосны үндэсний аж үйлдвэрийн суурь тавигдаж, газрын тосны салбар хөгжинө.
 Бүс нутгийн болон дэд бүтцийн хөгжил сайжирна.
 Газрын тосны салбарын болон боловсруулах үйлдвэрийн нарийн мэргэжлийн үндэсний
боловсон хүчин бэлтгэгдэж, өндөр цалинтай олон төрлийн ажлын байраар хангагдана.
 Хийн түлшний асуудлыг шийдсэнээр агаарын бохирдлыг бууруулна.
Монгол улсад өгөх үр ашиг

31. 3
 Өдөрт 6,700 тонн газрын тос боловсруулах хүчин
чадалтай үйлдвэр байгуулах;
 Монгол улсыг эрчим хүчний хараат байдлаас гаргаж
бусад оронд экспортлох хэмжээнд хүргэнэ;
 Жени ХК нь Монгол улсын хамгийн том ажил
олгогчдын нэг болно.
Хэтийн зорилго: Монгол улс эрчим хүчний хувьд бүрэн
бие дааж, дэлхийд бүтээгдэхүүнээ экспортлох сүлжээтэй
болох.
2020 онд хүрэх зорилт

32. 3
1. Шатдаг занар бол нефтийн бүтээгдэхүүний импортын хараат байдлаас
гаргах эрчим хүний чухал эх үүсвэрийн нэг:
- эдийн засгийн болон үндэсний аюулгүй байдалд чухал үүрэгтэй
-эрчим хүчний урт хугацааны үндэсний стратегийн бодлогын нэг хэсэг
байх ёстой
2. Шатдаг занарын аж үйлдвэрийн хөгжлийн асуудал хууль эрх зүйн
зохицуулалт тодорхойгүй байгаагаас гацаанд ороод байна
3. Шатдаг занараас нефтийн бүтээгдэхүүн боловсруулах арга технологийг
сайжруулахад аж үйлдвэрийн салбар асар их хөрөнгө мөнгө зарж улам
боловсронгуй болгож байна.
4. Шатдаг занарын аж үйлдвэр дэвшин хөгжиж, улс оронд ашиг тусаа өгөх
нь дамжиггүй. Байгаль орчинд хор хөнөөл байхгүй.
5. Монгол улс нефтийн импортын хараат байдлаас гарч, эрчим хүчний
дотоодын найдвартай эх үүсвэрээр хэрэглэгчдийг тогтвортой хангах
бололцоотой болох юм.
Дүгнэлт