1. พลังงานในสิ่งมีชีวิต
สิ่งมีชีวิตจะดํารงชีวิตอยูไดตองไดรบพลังงานและสสารจากสิ่งแวดลอม และแหลงพลังงานของสิ่งมีชีวิตในโลก
ั
คือ ดวงอาทิตย
สิ่งมีชีวิตที่ใชพลังงานแสงเพื่อการดํารงชีวิต เรียกวา โฟโตโทรฟ (Phototroph หรือ Phototrophic organism)
ไดแก พืช สาหราย และแบคทีเรียบางชนิด
สิ่งมีชีวิตที่ใชพลังงานจากการรับสารเคมี (สารอินทรีย) ตางๆ จากสิงแวดลอม เรียกวา เคโมโทรฟ (Chemotroph
่
หรือ Chemotrophic organism) ไดแก สัตวตางๆ เห็ดรา และแบคทีเรียทั่วๆ ไป
ปฏิกิริยาเคมีในเซลลของสิ่งมีชีวิต
สิ่งมีชีวิตทุกชนิดตองใชพลังงาน (Energy) ในการดํารงชีพ หรือทํากิจกรรมตางๆ ของสิ่งมีชีวิต ซึ่งพลังงาน
สวนใหญที่สิ่งมีชีวิตใชไดมาจากการสลายสารอาหารดวยกระบวนการทางเคมีไมวาจะนําพลังงานนั้นๆ ไปใชทําอะไรใน
การดํารงชีพ เชน การหายใจ การเคลื่อนที-เคลื่อนไหว การขับถาย การเจริญเติบโต การลําเลียงสารเขาออกจากเซลล ฯลฯ
่
พลังงานทีไดจงเปนพลังงานเคมี ซึงพลังงานเคมีทเี่ กิดขึนไดนนก็จะตองไดมาจากปฏิกิริยาเคมี (Chemical reaction) ดวย
่ ึ ่ ้ ั้
81
ชีววิทยา

2. Food + O 2 CO2 + H 2 O
Respiration
ADP + Pi ATP
Chemical Mechanical Electrical Transport
work work work work
การถายทอดของพลังงานผาน ATP และการเปลี่ยนรูปของพลังงานในรูปแบบตางๆ
อธิบายเพิ่มเติม
- เซลลมีกลไกหลีกเลี่ยงพลังงานกระตุนซึงสูงเกินกวาความตานทานของเซลลได โดยการลดระดับความตองการ
 ่
ของพลังงานกระตุนใหนอยลง ซึ่งวิธีการที่เซลลลดระดับความตองการพลังงานกระตุนนั้นโดยมีเอนไซมหลายชนิด
ชวยลดพลังงานกระตุน
- เซลลมีกลไกหลีกเลี่ยงการปลอยพลังงานออกมาอยางรวดเร็วไวได โดยการควบคุมใหปฏิกิริยาการสลาย
อาหารมีหลายขั้นตอน เพื่อใหพลังงานถูกปลอยออกมาอยางชาๆ ทีละนอย
สิ่งที่มีผลตอการเกิดปฏิกิริยาเคมี
คะตะลิสต (Catalyst) หมายถึง สารที่ทําหนาที่เปนตัวเรงปฏิกิริยาเคมี โดยหลังจากปฏิกิริยาสิ้นสุดแลว
โครงสรางของมันเองไมเปลี่ยนแปลง
สิ่งมีชีวิตตองการคะตะลิสตหลายชนิด เพื่อใหปฏิกิริยาทางเคมีตางๆ ภายในรางกายเกิดขึ้นไดงายโดยไมตองใช
พลังงานกระตุนมากเกินกวาที่เซลลจะทนได
หมายเหตุ คะตะลิสตในสิ่งมีชีวิต (Biocatalyst หรือ Organic catalyst) คือ เอนไซม (Enzyme) นั่นเอง
โดยเอนไซมจะไปลดพลังงานกระตุนของสารทําใหเกิดปฏิกิริยาไดเร็วขึ้น แตพลังงานที่เกิดขึ้นยังเทาเดิม
82
ชีววิทยา

3. ทฤษฎีอธิบายความจําเพาะ (Specificity) ของเอนไซม
การที่เอนไซมมีความจําเพาะเจาะจงกับโครงสรางของสารตั้งตน (Substrate) สามารถอธิบายไดโดยอาศัยทฤษฎี
ตอไปนี้
1. ทฤษฎีแมกญแจและลูกกุญแจ (Lock and key theory) เสนอโดย อีมล ฟชเชอร (Emil Fischer) อธิบายวา
ุ ิ
แตละโมเลกุลของเอนไซมจะมีบริเวณเรง (Active site) ทีเ่ ฉพาะเจาะจงกับสารตังตน (Substrate) ทําใหเขากันไดพอดี
้
เหมือนกับการที่ลูกกุญแจสวมเขาพอดีกับแมกุญแจ (ทฤษฎีนี้อธิบายถึงสภาพของบริเวณเรงของเอนไซม วามีรูปราง
แนนอน แข็งแกรง)
Enzyme Substrate Enzyme-Substrate Product
complex
สมการการทํางานของเอนไซม (E) กับสารตั้งตน (S)
Substrate Products Substrates Product
Active site Active site
Enzyme Enzyme-Substrate complexEnzyme Enzyme Enzyme-Substrate complex Enzyme
a. Degradative reaction b. Synthetic reaction
แผนภาพแสดงกลไกการทํางานของเอนไซมกับสาร
a. กระบวนการสลายสาร
b. กระบวนการสังเคราะหสาร
2. ทฤษฎีชักนําใหเหมาะสม (Induced-fit theory) เสนอโดย คอชแลนด (Koshland) เมื่อสารตั้งตนเขาไป
จับบริเวณเรงของเอนไซมจะเหนี่ยวนําใหเอนไซมเปลี่ยนโครงรูปใหเหมาะสม ทําใหสามารถจับตัวกับสารตั้งตนไดดีขึ้น
ทําใหเอนไซมทําหนาที่เรงปฏิกิริยาไดสารผลิตภัณฑ (ทฤษฎีนี้อธิบายถึงความยืดหยุนและลักษณะไมแข็งของเอนไซม
บางชนิดทีบริเวณเรง (Active site) จึงสามารถเปลี่ยนโครงรูปใหเหมาะสมได)
่
83
ชีววิทยา

4. Substrates Substrates
Enzyme Enzyme-Substrate Enzyme Enzyme-Substrate
complex (Note active site complex (Enzyme
larger than substrate) changes shape)
(a) Lock-and-key model (b) Induced fit model
ภาพแสดงการทํางานของเอนไซม
(a) ภาพแสดงการเรงปฏิกิริยาของเอนไซมตามทฤษฎีแมกุญแจและลูกกุญแจ (เอนไซมไมเปลี่ยนรูปราง)
(b) ภาพแสดงการเรงปฏิกิริยาของเอนไซมตามทฤษฎีชักนําใหเหมาะสม (เอนไซมสามารถเปลี่ยนรูปรางได
เล็กนอยขณะทําปฏิกิริยา)
ตัวยับยั้งเอนไซม (Inhibitor)
ตัวยับยั้งเอนไซม (Inhibitor) หมายถึง สารที่ทําใหปฏิกิริยาที่มีเอนไซมเปนตัวคะตะลิสตหยุดชะงักลงได เชน
ไซยาไนด คารบอนมอนอกไซด ฟลูออไรด ยาซัลฟา
1. ตัวยับยั้งแบบแขงขัน (Competitive inhibitor) หมายถึง สารที่สามารถเขาไปแยงสารตั้งตน (Substrate)
จับที่บริเวณเรง (Active site) ของเอนไซม ทําใหการเรงปฏิกิริยาของเอนไซมลดลง เชน กรดซักซินิก (Succinic acid)
กรดมาโลนิก (Malonic acid) กรดออกซาลิก (Oxalic acid) เชน ไซยาไนด (Cyanide) กาซคารบอนมอนอกไซด
2. ตัวยับยั้งแบบไมแขงขัน (Noncompetitive inhibitor) หมายถึง สารที่สามารถเขาไปจับที่บริเวณอื่น
บนโมเลกุลของเอนไซมที่ไมใชบริเวณเรง (Active site)
Competitive Substrate
Substrate inhibitor Noncompetitive
inhibitor
Enzyme Enzyme Enzyme
(a) (b) (c)
ภาพแสดงการทําปฏิกิริยาของตัวยับยั้งเอนไซม
(a) การทําปฏิกิริยาระหวางเอนไซม-สารตั้งตนปกติ (ES complex)
(b) การทําปฏิกิริยาระหวางเอนไซม-ตัวยับยั้งแบบแขงขัน (EI complex)
(c) การทําปฏิกิริยาระหวางเอนไซม-ตัวยับยั้งแบบไมแขงขัน (ESI complex หรือ EI complex)
84
ชีววิทยา

5. Energy Supplied
Energy Supplied
Energy of
Energy of activation Energy of
reactant reactant Energy of
activation
Energy Released
Energy Released
Energy of Energy of
product product
E a without Enzyme Ea with Enzyme
ภาพแสดงผลของปฏิกิริยาเคมีเมื่อมีเอนไซมและไมมีเอนไซม
(พบวาการใชพลังงานกระตุนลดลงอยางมาก)
พลังงานที่ใชในการสลายพันธะเคมี
พลังงานที่ใชในการสลายพันธะเคมี เรียกวา พลังงานพันธะ (Bond energy) พลังงานที่เกิดขึ้นจากปฏิกรยาเคมี
ิิ
มี 2 ประเภท คือ
1. ปฏิกิริยาคายพลังงาน (Exergonic reaction) หมายถึง ปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นแลวจะปลอยพลังงานออกมา >
พลังงานกระตุนที่ใสเขาไป เชน การรวมกันของกาซไฮโดรเจน และกาซออกซิเจน หรือการสลายสารอินทรียตางๆ
(การหายใจ)
สรุป พลังงานสรางพันธะ > พลังงานสลายพันธะ
ตัวอยางปฏิกิริยาคายพลังงาน
ATP + H2O ADP + Pi + 7.3 kcal/mol
C6H12O6 + 6O2 6CO2 + 6H2O + 36 ATP
2H2 + O2 2H2O + พลังงานสรางพันธะ
2. ปฏิกิริยาดูดพลังงาน (Endergonic reaction) หมายถึง ปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นแลวจะปลอยพลังงานออกมา <
พลังงานกระตุนที่ใสเขาไป เชน กระบวนการสังเคราะหดวยแสง การแยกนําดวยไฟฟา การสังเคราะหสารอินทรียตางๆ
 ้
ในเซลลของสิ่งมีชวิต
ี
สรุป พลังงานสรางพันธะ < พลังงานสลายพันธะ
ตัวอยางปฏิกิริยาดูดพลังงาน
2H2O + พลังงานสลายพันธะ 2H2 + O2
6CO2 + 12H2O + 18 ATP C6H12O6 + 6O2 + 6H2O
ADP + Pi + 7.3 kcal ATP
85
ชีววิทยา

6. Exergonic reactions (e.g. cellular respiration)
Energy
ADP + Pi ATP
Energy
Endergonic reactions (e.g. protein synthesis
making new cells or cell parts)
แสดงปฏิกรยาดูดพลังงาน (Endergonic reaction) และปฏิกิริยาคายพลังงาน (Exergonic reaction)
ิิ
ที่เกิดขึ้นในเซลลของสิ่งมีชีวิต (โดยมี ATP เปนสารตัวกลางในการเก็บสะสมพลังงานและคายพลังงานออกมา)
86
ชีววิทยา

7. การหายใจ
การหายใจ (Respiration) คือ กระบวนการออกซิไดสสารอาหาร เชน คารโบไฮเดรต ไขมัน หรือโปรตีน
โดยอาศัยการควบคุมของเอนไซมภายในเซลล เพื่อใหไดพลังงานที่เซลลของสิ่งมีชีวิตสามารถนําไปใชในกิจกรรมตางๆ
เพื่อการดํารงชีวตของเซลล
ิ
การหายใจแตกตางจากการเผาไหมเชื้อเพลิงทัวไป คือ มีเอนไซมเปนตัวเรงปฏิกรยาเคมีใหสารตังตนสลายตัว
่ ิิ ้
(หลีกเลียงการใชพลังงานกระตุนทีสงมากๆ และปลอยพลังงานอยางรวดเร็วและรุนแรง) โดยควบคุมใหมีการปลอยพลังงาน
่  ู่
ออกมาทีละนอย โดยปฏิกริยามีหลายขั้นตอน เซลลสามารถนําไปสะสมไวในรูปของสารเคมีที่มีพันธะพลังงานสูง คือ
ิ
ATP จึงชวยใหอณหภูมิไมสงถึงขั้นที่จะเปนอันตรายตอเซลล
ุ ู
การหายใจระดับเซลล เปนกระบวนการสลายสารอาหาร ประกอบดวยปฏิกิรยาออกซิเดชัน-รีดักชัน อาจเกิดขึ้น
ิ
ในสภาพที่มีออกซิเจน (Aerobic respiration) หรือในสภาพที่ปราศจากออกซิเจน (Anaerobic respiration) หรือ
การหมัก (Fermentation)
การสลายโมเลกุลของสารอาหารแบบใชออกซิเจน
กระบวนการสลายสารอาหาร (Glucose) แบบใช O2 มีปฏิกิริยา 4 ขั้น คือ
1. Glycolysis
- เกิดที่ Cytoplasm
- ไมใช O2
- เกิดกับเซลลของสิ่งมีชวิตทุกๆ เซลล
ี
C6H12O6 + 6O2 6CO2 + 6H2O + 36 ATP
(Glucose) (Carbondioxide)
Typical energy yield = 36 ATP
การสลายของสารอาหารแบบใชออกซิเจนมีผลทําใหไดพลังงาน ATP เพียงพอกับการทํากิจกรรมตางๆ ของ
รางกาย เชน สามารถวิ่งไดในระยะทางไกลๆ (ขึ้นอยูกับความเหมาะสม เพียงพอของกลูโคสและออกซิเจน)
ไกลโคลิซิส (Glycolysis) เปนกระบวนการสลายนํ้าตาล ซึ่งมีคารบอน 6 อะตอม ใหเปนกรดไพรูวิก ซึ่งมี
คารบอน 3 อะตอม โดยไมตองอาศัยออกซิเจนอิสระ กระบวนการนี้เปนกระบวนการขั้นแรกของการหายใจ เกิดขึ้นใน
ไซโตพลาซึมของเซลล
วัตถุดิบที่ใช สิ่งที่เกิดขึ้น
1 Glucose (6C) 2 Pyruvic $ (3C)
a
2 ATP 4 ATP (ไดรับจริง 2 ATP)
2 NAD 2 NADH2
Glucose 2 PGAL 2 PGA 2 Pyruvic a$
(6C) (3C) (3C) (3C)
87
ชีววิทยา

8. สมการรวมในขั้นไกลโคลิซิส คือ
1 กลูโคส + 2 ADP + 2 ฟอสเฟต 2 กรดไพรูวิก + 2 ATP + 4H
2. การสราง Acetyl Co.A (2C) หรือ Transition reaction
- เกิดที่ของเหลว (Matrix) ในไมโตคอนเดรีย
- ถือเปนศูนยกลางของการสลายสารอินทรียตางๆ
การสรางอะซิตลโคเอนไซมเอ เปนขั้นที่กรดไพรูวกแตละโมเลกุลรวมกับโคเอนไซมเอ (Coenzyme A)
ิ ิ
แลวไดเปนอะซิติลโคเอนไซมเอ (Acetyl Coenzyme A)
สมการรวมในขั้นการสรางอะซิติลโคเอนไซมเอ คือ
2 กรดไพรูวิก + 2 โคเอนไซมเอ 2 อะซิติลโคเอนไซมเอ + 2CO2 + 4H
(3C) (2C)
3. Krebs cycle
- เกิดที่ของเหลว (Matrix) ในไมโตคอนเดรีย
- เปนปลายทางของการสลายสารอินทรียเ ปน CO2
วัฏจักรเครบส หรือวัฏจักรของกรดซิตริก (Krebs cycle หรือ Citric acid cycle) เปนขั้นที่อะซิติล-
โคเอนไซมเอ ซึ่งมีคารบอน 2 อะตอม รวมกับสารที่มีคารบอน 4 อะตอม กลายเปนสารที่มีคารบอน 6 อะตอม ตอมา
สารที่มีคารบอน 6 อะตอม จะถูกเปลี่ยนไปเปนสารที่มคารบอน 5 อะตอม และในที่สุดไดสารที่มีคารบอน 4 อะตอม
ี
ตามเดิม ซึ่งจะเขารวมกับอะซิติลโคเอนไซมเอตัวอื่นอีกตอไปเปนวัฏจักร
สมการรวมในขั้นวัฏจักรเครบส
2 อะซิติลโคเอนไซมเอ + 6H2O + 2ADP + 2 ฟอสเฟต 4CO2 + 2ATP + 16H + 2 โคเอนไซมเอ
สรุปสาระสําคัญ
- วัฏจักรเครบส เปนขั้นที่ได H อะตอม และ CO2 มากที่สุด
- วัฏจักรเครบส ถือเปนปลายทางของการสลายสารอินทรียใหเปนกาซ CO2
- วัฏจักรเครบส มีการลดจํานวน C อะตอม คือ 6C 5C 4C ตามลําดับ
88
ชีววิทยา

9. Acetyl-CoA 2C
Oxaloacetate 4C Citrate 6C
NADH
NAD+ Isocitrate 6C
Malate 4C
NAD+
H2O Krebs
Cycle CO2 NADH
Fumarate 4C
FADH2 α-ketoglutarate 5C
CO 2 NAD+
FAD NADH
Succinate 4C Succinyl-CoA 4C
ADP ATP
รูปแสดงขั้นตอนของวัฏจักรเครบส (4C หมายถึง Oxaloacetic acid, 6C หมายถึง Citric acid
และ 5C หมายถึง α-ketoglutaric acid) เพียง 1 วัฏจักรเทานั้น
4. Electron transfer
- เกิดที่ผนังชั้นในไมโตคอนเดรีย
- ใช O2 ในขั้นนี้ (O2 เปนตัวรับ H2 เปนตัวสุดทาย)
- ได ATP มากที่สุด
การถายทอดอิเล็กตรอน (Electron transfer) เปนขั้นที่ไฮโดรเจนที่เกิดขึ้นจากปฏิกิริยาตางๆ ถูกสารที่เปน
ตัวรับไฮโดรเจน (Hydrogen acceptor) รับไปแลวถายอิเล็กตรอน (e-) ของไฮโดรเจนใหไซโตโครม (Cytochrome)
ชนิดตางๆ สวนโปรตอนของไฮโดรเจน (H+) จะหลุดเปนอิสระ สําหรับอิเล็กตรอนที่ไซโตโครมรับไปจะถายทอดไปยัง
ไซโตโครมตัวอื่น จนในที่สุดจะหลุดเปนอิสระ จากนั้นทั้งโปรตอนและอิเล็กตรอนที่หลุดเปนอิสระจะรวมกับออกซิเจน
ที่ไดรบจากการหายใจทําใหเกิดนํ้าขึ้น
ั
ในระหวางการถายทอดอิเล็กตรอน พลังงานจะถูกปลอยออกมาทีละนอยๆ โดย ADP และฟอสเฟตรับไปทําให
เกิด ATP ขึ้นถึง 32-34 โมเลกุล ดังสมการ
24H + 6O2 + 34ADP + 34 ฟอสเฟต 12H2O + 34ATP
89
ชีววิทยา

10. Hight
NADH ADP + Pi
NAD+ 2e- ADP FADH 2
ศัก
ยไฟ
Flavoprotein 2e- FAD
ฟา
ADP + Pi
Coenzyme Q Cytochrome b
ADP
H+ Cytochrome c
Relative energy level ร ะ ด ับ Cytochrome a
พ ล ัง ง
าน
Cytochrome a3
ADP + Pi
2e-
2H+ ADP
1
2 O2 H2O
Low
แสดงขั้นตอนการถายทอดอิเล็กตรอน หรือลูกโซของการหายใจ (Respiratory chain)
หรือการถายทอดไฮโดรเจน (H-transfer)
สรุปกระบวนการถายทอดอิเล็กตรอน
1. NAD ⋅ H + H+ FAD ⋅ H2 Cytochrome b Cytochrome c Cytochrome a
O2
2. ขั้นที่มีพลังงานสูงในการสราง ATP คือ NAD ⋅ H + H+ FAD ⋅ H2 Cytochrome b
Cytochrome c และชวง Cytochrome a O2 (ดังแผนภาพขางบน)
3. แหลงทีเ่ กิดการถายทอดอิเล็กตรอน คือ เยือชันในของไมโตคอนเดรีย (กระบวนการเกิดควบคูไปกับ 3 กระบวน-
่ ้ 
การแรก)
4. เปนขั้นที่มี ATP เกิดขึ้นมากที่สุด และมี O2 เขามารับอิเล็กตรอนและโปรตอนของไฮโดรเจนเปนตัวสุดทาย
ที่ทําใหเกิด H2O ขึ้น
90
ชีววิทยา

11. วัตถุดิบที่ใช สิ่งที่เกิดขึ้น
24H+ 10NADH2
(ไดพลังงาน = 10 × 3 = 30ATP
12 (อะตอมออกซิเจน) 2FADH2
(ไดพลังงาน = 2 × 2 = 4ATP
34ADP + 34Pi 12H2O
Glucose
Cytosol
2 ATP Glycolysis
2 NADH 4 ATP
2 Pyruvate
Electron Transport System
2 NADH 6 ATP
2 Acetyl-Co.A
Mitochondrion
2 CO2 6 NADH 18 ATP
2 ATP Krebs cycle
4 CO2 2 FADH2 4 ATP
O2 H2O
ATP Yield 4 ATP + 32 ATP
36 ATP
แผนภาพแสดงพลังงานที่ไดจากการสลายกลูโคส 1 โมเลกุล
91
ชีววิทยา

12. การสลายสารอาหารเกิดขึ้นที่สวนใดของเซลล
ไมโตคอนเดรีย (Mitochondrion หรือ Mitochondria) เปนอวัยวะของเซลล มีลักษณะเปนแทงยาวรี
มีเยื่อหุม 2 ชั้น คือ
1. เยื่อชั้นนอก (Outer membrane) มีลักษณะเรียบ ทําหนาที่คอยควบคุมการผานเขา-ออกของสาร
2. เยื่อชั้นใน (Inner membrane) มีลักษณะหยักไปมาคลายวิลลัสในลําไสเล็กของคน เรียกวา คริสตา
(Crista) ที่เยื่อชั้นในมีโครงสรางเล็กๆ ลักษณะเปนเม็ดกลมๆ เรียกวา Inner membrane particle ติดอยูเต็มไปหมด
โครงสรางเล็กๆ นีทาหนาทีเ่ ปนแหลงเก็บสารทีเ่ ปนตัวรับไฮโดรเจนและตัวรับอิเล็กตรอน ถัดจากเยื่อชั้นในเขาไปมีของเหลว
้ํ
บรรจุอยู เรียกวา มาตริก (Matrix) ภายในเซลลของเหลวนีมเี อนไซมหลายชนิดทีเ่ กียวของกับการหายใจในขั้นวัฏจักรเครบส
้ ่
Inner membrane (Cristae)
Matrix (where acetyl
Co.A is formed) Outer membrane
(where the Krebs Liquid portion of cytoplasm
cycle takes place) (where glycolysis takes place)
Inner membrane
ATP-forming paticles
แสดงโครงสรางของไมโตคอนเดรีย ซึ่งถือเปนศูนยกลางของการสลายอาหารแบบใช O2 ซึ่งมีผนังดานใน (Cristae
เปนที่เกิดกระบวนการถายทอดอิเล็กตรอน สวน Matrix เปนแหลงที่เกิดการสราง Acetyl Co.A และวัฏจักรเครบส)
Pyruvate from cytoplasm (Inner membrane)
Acetyl CoA NADH Electron transport system
Krebs NADH FADH2
cycle
ATP H+2e-
Many ATP H 2O
(ATP synthase) O2
INNER OUTER
COMPARTMENT COMPARTMENT
แสดงกระบวนการถายทอดอิเล็กตรอนซึ่งเกิดขึ้นที่ผนังชั้นในของไมโตคอนเดรีย
92
ชีววิทยา

13. ขอควรทราบเพิ่มเติม
ไซโตโครม (Cytochrome) คือ รงควัตถุในรูปโปรตีน ซึงมีธาตุเหล็ก (Fe) เปนองคประกอบ มีหนาทีสาคัญ คือ
่ ่ํ
เปนตัวรับและถายทอดอิเล็กตรอน ในกระบวนการหายใจ คือ Cytochrome b c a ตามลําดับ
โคเอนไซม (Coenzyme) หมายถึง กลุมสารอินทรียที่มีวิตามิน B เปนองคประกอบ หนาทีสาคัญ คือ เปนตัวรับ
่ํ
และถายทอดไฮโดรเจน (H-acceptor) ในกระบวนการหายใจ เชน NAD + , FAD+ และ Co.A
ตารางแสดงโคเอนไซมชนิดตางๆ สวนประกอบและหนาที่ในกระบวนการสลายสารอาหาร
สาร ยอมาจาก สวนประกอบ หนาที่
(Coenzyme)
NAD+ Nicotinamide adenine วิตามิน B5 รับถายทอดไฮโดรเจน (ขั้นที่ 1, 2, 3
dinucleotide และ 4)
FAD + Flavin adenine dinucleotide วิตามิน B2 วิตามิน รับถายทอดไฮโดรเจน (ขั้นที่ 3 และ 4)
บีรวม
Co.A Coenzyme A Pantothenic acid ตัวนําหมูเอซิลเพื่อสราง Acetyl Co.A
(กรดเพนโทเทนิก) (ขั้นที่ 2)
Carbohydrates
Fats Proteins
Glycerol Glycolysis Amino
acids
Fatty acids
Pyruvate
⋅
Acetyl Co.A
Krebs cycle
การสลายสารอาหาร 3 ประเภทผานขั้นตอนตางๆ เพื่อเขาสูวัฏจักรเครบส พลังงาน
ที่ถูกดึงออกมาจากสารตัวกลางในขั้นตางๆ จะนําไปใชในการสังเคราะหสารอินทรียได (ลูกศรเสนประ)
93
ชีววิทยา

14. สรุปสาระสําคัญ
สารที่ถือไดวาเปนตําแหนงกลางของกระบวนการ Metabolism (การสลายสารอาหารตางๆ และการสังเคราะห
สารตางๆ) คือ Acetyl Co.A ดังแผนภาพ
Substance Breakdown
Proteins Nucleic acids Fats Carbohydrates
Amino acids Nucleotides Fatty acids Glycerol Glucose
Glycolysis
Substance Synthesis
Pyruvate Amino acids
Fatty acids
Acetyl Co.A
Steroids
Krebs cycle
Mitochondrion
NH3 NH3 Heme pigments Amino acids
การสลายสารอินทรียตางๆ เขาสูวัฏจักรเครบส
สารอาหารที่สามารถสลายตัวแบบไมใช O2 คือ Glucose, Amino acid (บางชนิด) และ Glycerol (เพราะ
สามารถสลายตัวเขาที่ชวง Glycolysis คือ เปลี่ยนเปน Pyruvic acid ได) สวนกรดไขมัน (Fatty acid) ไมสามารถนํา

มาสลายตัวแบบไมใช O2 ไดเลย (เพราะจะสลายตัวเปน Acetyl Co.A และเขาวัฏจักรเครบสตอไป จึงตองเปนแบบใช
O2 เทานั้น)
การสลายโมเลกุลของสารอาหารแบบไมใช O2
การสลายสารอาหารไมจําเปนตองใช O2 เสมอไป สิ่งมีชีวิตบางชนิด เนื้อเยื่อบางอยางสามารถไดพลังงานจากการ
สลายสารอาหารโดยไมตองใช O2 สิ่งมีชีวิตเหลานี้ ไดแก พยาธิตัวตืด ยีสต เมล็ดพืช แบคทีเรียบางชนิด สวนกลามเนื้อ-
ลายเปนตัวอยางของเนื้อเยื่อสัตวชั้นสูงที่สามารถสลายสารอาหารแบบไมใช O2 ได
Ethyl alcohol ในเซลลยีสตเกิดจาก Acetaldehyde + H2 (Acetaldehyde เกิดจาก Pyruvic acid ที่เสีย
CO2 ออกไปนั่นเอง)
สรุปสมการการสลายสารอาหารแบบไมใช O2 (Anaerobic respiration)
- ในราและยีสต 12%
C6H12O6 2C2H5OH + 2CO2 + 2ATP
1
(Ethyl alcohol) 3 C
2 ของ C
3
94
ชีววิทยา

15. - ในเซลลกลามเนื้อลาย
C6H12O6 2C3H6O3 + 2ATP
(Lactic acid)
100%C
- พยาธิตัวตืด
(C6H10O5)n + H2O 2nC3H6O3 + 2ATP
(Lactic acid)
สาระสําคัญเตรียมสอบ
1. เบียร (Beer) มีแอลกอฮอลประมาณ 4-5%
2. ไวน (Wines) มีแอลกอฮอลประมาณ 10-12%
3. บรั่นดี และวิสกี้ (Whiskey) มีแอลกอฮอลประมาณ 14%
4. ยีสต จะหมักแอลกอฮอลไดสูงสุดประมาณ 12% (ถาสูงกวานี้จะเปนอันตรายตอเซลลของยีสตเอง) เนืองจาก
่
เปนการสลายสารอาหารที่ไมสมบูรณมีพลังงานแฝงอยูมาก สามารถนํามาใชเปนเชื้อเพลิงได)
5. ยีสต ทําใหขนมปงฟู เพราะเกิดกาซ CO2 ขึ้น
6. 1 Glucose สลายตัวแบบไมใช O2 ไดพลังงานประมาณ 2 ATP (ประมาณ 5% ของแบบใช O2)
7. การสลาย Glucose แบบใช O2 จะไดพลังงานออกมา 277 kcal (38 × 7.3) ซึ่งถากลูโคสสลายตัวหมดสิ้น
จะไดพลังงานสูงสุด 686 kcal คิดเปนพลังงานที่ไดรับจริง = 277 หรือประมาณ 40% ของพลังงานที่มีอยูในกลูโคส
686
แผนผังมโนมติแสดงการหายใจระดับเซลล
เอทิลแอลกอฮอล
ยีสต CO2
แบบไมใช O2 ตัวอยาง 2ATP
การหายใจภายใน
O2 แลกติก
Cell Cell
O2 กลามเนื้อลาย
สารอาหาร สลายเปน ATP แลกติก 2ATP
พยาธิตัวตืด
การหายใจ 2ATP
การระบายอากาศ ไกลโคไลซิส 6C 2 (3C)
แบบใช O 2
การแพรของ O2 การสรางอะซีติลโคเอนไซม A ลด C 3C 2C
การหายใจภายนอก ขั้นตอน
การลําเลียง O2 และ CO2 วัฏจักรเครบส ลด C 6C 5C 4C
การถายทอด- 24H + 6O 2 12H2O + 32 - 34ATP
กลไกควบคุมการหายใจ อิเล็กตรอน
แผนผังมโนมติแสดงขั้นตอนการหายใจแบบใชออกซิเจน
95
ชีววิทยา

16. 4H
Glycolysis Glucose 2 Pyruvic acid
2 ADP (3C)
2 ATP 2 CO2 4H
2 Co.A
Acetyl coenzyme A 2 Acetyl Co.A
(2C)
Aerobic respiration 2 H 2O
Krebs cycle
2 Oxaloacetic acid (4C) 2 Citric acid (6C)
2 CO2 2 ADP
2 ATP 4H 2O 2 Co.A
16H
2α - Ketoglutaric acid 2 CO2
(5C)
Electron transfer 6O2 12H 2O
96
ชีววิทยา

17. การสังเคราะหดวยแสง
การคนควาที่เกี่ยวของกับกระบวนการสังเคราะหดวยแสง
การสังเคราะหดวยแสง (Photosynthesis) หมายถึง กระบวนการสรางอาหารพวกคารโบไฮเดรตของพืชสีเขียว
จาก H2O และ CO2 โดยอาศัยคลอโรฟลล แสงสวางเปนตัวชวย และเอนไซมในเม็ดคลอโรพลาสตเปนตัวเรงปฏิกรยา ิิ
(Catalyst)
การสังเคราะหดวยแสง เปนกระบวนการเปลี่ยน
พลังงานแสง พลังงานเคมี
สารอนินทรีย สารอินทรีย
กระบวนการสังเคราะหดวยแสง มีประโยชนตอมนุษย คือ ทําใหไดสารอาหาร (แปง และนํ้าตาล) ไดเชื้อเพลิง
(ถาน และไมตางๆ) และไดกาซ O2 มาใชในการหายใจ
6CO2 + 12H2O Light energy C6H12O6 + 6O2 + 6H2O
Chlorophyll
สิ่งมีชีวิตที่สังเคราะหดวยแสงได คือ

1. พืชสีเขียวทุกชนิด
2. สาหรายทุกชนิด
3. แบคทีเรียบางชนิด (Purple sulphur bacteria และ Green sulphur bacteria)
4. สาหรายสีเขียวแกมนํ้าเงิน (Blue green algae)
การสังเคราะหดวยแสง (Photosynthesis)
ประกอบดวยปฏิกิริยา 2 ขั้นตอน คือ ปฏิกิริยาที่ใชแสง (Light reaction) และปฏิกิริยาที่ไมใชแสง (Dark
reaction)
1. ปฏิกิริยาที่ใชแสง (Light reaction) เปนปฏิกิรยาที่มีบทบาทสําคัญในการเปลี่ยนแปลงพลังงานแสงใหเปน
ิ
พลังงานเคมี จะเกิดขึ้นไดในขณะที่มีแสงจากดวงอาทิตย หรือแสงประดิษฐสองไปที่รงควัตถุที่อยูในเม็ดคลอโรพลาสตมี
รงควัตถุเขารวมในปฏิกิริยานี้ 2 พวก คือ รงควัตถุระบบ 1 (Photosystem I หรือ Photopigment I) และ รงควัตถุ
ระบบ 2 (Photosystem II หรือ Photopigment II) ปฏิกิริยาที่ใชแสง (Light reaction) มีการถายทอดอิเล็กตรอน
2 แบบ คือ
97
ชีววิทยา

18. Leaf
Plant cell
Light energy Carbon dioxide Chloroplast
Light-trapping Energy CO2 Carbon-
reactions carriers fixing
ATP and reactions
Energy NADPH
Boosted
H2 O electrons
Chlorophyll Carbohydrate
Oxygen Carbohydrate
กระบวนการหลักของการสังเคราะหดวยแสง
1.1 การถายทอดอิเล็กตรอนแบบเปนวัฏจักร (Cyclic electron transfer)
Primary
e- electron
-0.6 acceptor
e-
Ferredoxin
Oxidation-reduction potential in volts
(relative energy level)
0 e-
Cytochrome
complex ADP + Pi
e- Production of ATP by
chemiosmosis
Plastocyanin
Ligh
ATP
t
e-
+0.4 P700
Photosystem I
แสดงการถายทอดอิเล็กตรอนแบบเปนวัฏจักร (Cyclic photophosphorylation)
98
ชีววิทยา

19. 1.2 การถายทอดอิเล็กตรอนแบบไมเปนวัฏจักร (Noncyclic electron transfer)
สรุป
PS I (P700) NADP ⋅ H
PS II (P680) ATP
-0.6 +Primary
2e- electron
acceptor
2e-
Primary
Oxidation-reduction potential (volts)
electron
2e - acceptor Ferredoxin
2e-
(relative energy level)
0 2e- NADPH
Plastoquinone
2e- 2H+ +
ADP + Pi Cytochrome (from medium) NADP
complex
Production ATP 2e- Lig
+0.4 of ATP by Plastocyanin ht
chemiosmosis
2e- P700
1 O2 + 2H+
Light
2e - 2 Photosystem I
P680 H 2O
+0.8
Photosystem II
กระบวนการถายทอดอิเล็กตรอนแบบไมเปนวัฏจักร (Noncyclic electron transfer)
2. ปฏิกิริยาที่ไมใชแสง (Dark reaction หรือ Calvin cycle หรือ CO2 fixation) เปนกระบวนการที่พืชนํา
สารพลังงานสูง คือ ATP และ NADPH + H+ ซึงเปนผลทีไดจากปฏิกรยาชวง Light reaction มาเปลียน CO2 ซึ่งมี
่ ่ ิิ ่
พลังงานศักยตํ่าใหเปนคารโบไฮเดรตที่มีพลังงานศักยสูง กระบวนการนี้เกิดขึ้นในสโตรมา (Stroma) ของคลอโรพลาสต
โดยไมตองใชแสง (ในที่มแสงก็เกิดขึ้นได)
ี
เอ็ม คัลวิน (M. Calvin) เอ เบนสัน (A. Benson) และคณะแหงมหาวิทยาลัยแคลิฟอรเนียที่เบิรกเลย
ไดทดลองและศึกษาเกี่ยวกับปฏิกิริยาที่ไมใชแสงดังกลาวมาแลว จากผลการทดลองยังไดพบวา ปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นเหลานี้
เกิดตอเนื่องกันไมเปนวัฏจักร เรียกวัฏจักรของปฏิกิริยานี้วา วัฏจักรคัลวิน (Calvin cycle)
99
ชีววิทยา

20. Metabolites of the Calvin cycle
RuBP ribulose bisphosphate
PGA phosphoglycerate
PGAP diphosphoglycerate
PGAL phosphoglyceraldehyde
3 CO 2
(Intermediate)
3 C6
6 PGA
3 RuBP C3
C5 CO 2 6 ATP
Fixation
3 ADP
6 ADP These ATP and NADPH
Calvin CO 2 molecules were produced
cycle Reduction by the light-dependent
reactions.
These ATP molecules
were produced by the 3 ATP Regeneration 6 PGAP
light-dependent of RuBP
reactions. C3
5 PGAL 6 NADPH
C3
6 PGAL
C3 6 NADP +
There is a net gain of one PGAL.
แสดงวัฏจักรคัลวินของพืช
100
ชีววิทยา

21. H2O Stroma
Lig
ht CO2
NADPH
NADP+ Calvin
cycle
ATP
Thylakoid ADP
membrane O2 PGAL
a Thylakoid
Photosystem II
Light Photosystem I Stroma
Antenna Cytochrome
complex complex Light
H+ Antenna complex
NADP++ H+
NADP
Pq e- reductase
e- e- NADPH
H+
H 2O 1 H+
2 O2
+ Calvin
cycle
2 H+
H+
H+
ATP
H+
Thylakoid Space H+
ATP synthase ADP + P
แผนภาพแสดงกระบวนการ Light reaction และ Dark reaction ทีสาคัญ
่ํ
101
ชีววิทยา

22. ตารางสรุปวัฏจักรของคัลวิน (ตอการสราง Glucose 1 โมเลกุล)
ขอ สิ่งที่ใชในปฏิกิริยา สิ่งที่เกิดจากปฏิกิริยา
1. 6 CO2 12 PGAL (2 PGAL 1 Glucose)
2. 6 RuDP 18 ADP + 18 Pi
3. 18 ATP (จากปฏิกิริยาที่ใชแสง) 12 NADP + 12 H+
4. 12 NADPH (จากปฏิกิริยาที่ใชแสง) 6H2O
PGA เปนสารอินทรีย (ที่อยูตัว) ชนิดแรกที่เกิดในวัฏจักรคัลวิน
PGAL เปนนํ้าตาลชนิดแรกที่เกิดขึ้นในวัฏจักรคัลวิน
H 2O
CO2 O2 Grana
CO2
Chloroplasts NADPH
Lig
ht
NADP+ Calvin
a. Plant cell ATP cycle
Thylakoid
Granum
O2 ADP Sugar
Thylakoid
membrane Stroma
b. Chloroplast
Thylakoid
space
(a) แสดงเซลลของพืชใหเห็นคลอโรพลาสต
(b) โครงสรางของไทลาคอยด และกรานาในคลอโรพลาสต และปฏิกิรยาการสังเคราะหดวยแสง
ิ
สมการรวมของการสังเคราะหดวยแสงที่สมบูรณเปนดังนี้ คือ
12H2O + 6CO2 + 6ADP + 6Pi แสง C H O + 6O2 + 6ATP + 6H2O
คลอโรฟลล 6 12 6
102
ชีววิทยา

23. ตารางแสดงรงควัตถุที่ใชในกระบวนการสังเคราะหดวยแสงที่มีอยูในสิ่งมีชีวิตชนิดตางๆ
สิ่งมีชีวิต คลอโรฟลล แคโรทีนอยด ไฟโคบิลิน แบคทีรีโอคลอโรฟลล
abcd abcd
พืชมีดอก ++-- + - ----
เฟน ++-- + - ----
สาหรายสีเขียว ++-- + - ----
สาหรายสีนํ้าตาล +-+- + - ----
สาหรายสีแดง +--+ + + +---
สาหรายสีเขียวแกมนํ้าเงิน +--- + + ----
แบคทีเรียที่สังเคราะห- ---- + - +-++
ดวยแสงได
ประสิทธิภาพในการสังเคราะหดวยแสงของพืช C3 พืช C4 และพืช CAM
พืชแตละชนิดมีประสิทธิภาพในการตรึง CO2 ที่แตกตางกัน เนื่องจากความแตกตางกันของสวนประกอบของ
เนื้อเยื่อ และประสิทธิภาพของเอนไซม มีผลทําใหกระบวนการทางชีวเคมี และสรีรวิทยาภายในใบแตกตางกัน
- พืช C3 (C3 Plant) ไดแก พืชทั่วๆ ไป เชน ขาวเจา ขาวสาลี ขาวบารเลย ถั่ว ฯลฯ จะมีกระบวนการตรึงกาซ
CO2 โดยการรวมกับสาร RuDP หรือ RuBP ในวัฏจักรคัลวิน (มีเอนไซม RuBP Carboxylase เปนตัวเรงปฏิกิริยา)
เกิดสารที่มีคารบอน 3 อะตอม คือ PGA และเกิดการเปลียนแปลงตอไปเปนนําตาล (PGAL) และอื่นๆ กระบวนการตรึง
่ ้
CO2 ดังกลาวเกิดขึ้นที่เนื้อเยื่อมีโซฟลล (Mesophyll) ประสิทธิภาพประมาณ 70%
- พืช C4 (C4 Plant) ไดแก พืชพวก ขาวโพด ออย ขาวฟาง หญาในเขตรอน บานไมรโู รย จะมีกระบวนการตรึง
CO2 2 ครั้ง คือ ที่เนื้อเยื่อมีโซฟลล (Mesophyll) และทีบนเดิลชีทเซลล (Bundle sheath cell) เนื่องจากมีคลอโรพลาสต
่ั
(ของพืช C3 ไมมีคลอโรพลาสตที่บันเดิลชีทเซลล) (Hatch-Slack Pathway)
สรุป
• PEP case พบในพืช C4 ที่ Mesophyll
พบในพืช C3 ที่ Mesophyll
• Rubis CO
พบในพืช C4 ที่ Bundle sheath
103
ชีววิทยา

24. CO2
(3C) Phosphoenol
pyruvate Oxaloacetate (4C)
NADPH
Mesophyll cell
AMP
NADP +
ATP
Pyruvate (3C) Malate (4C)
Pyruvate (3C) Malate (4C)
NADP +
Bundle sheath cell
CO2
Glucose NADPH
Vein
Mesophyll cell Bundle sheath cell
CO2 PEP PEP Calvin-
PEP Benson
cycle
Oxaloacetic Malic RuBP
acid Malic acid CO2
acid
Plasmodesmata
แสดงแหลงที่เกิดและสารตางๆ ที่เกิดขึ้นในการตรึง CO2 ของพืช C4
สรุปสมการตรึง CO2 ของพืช C4
CO 2 + PEP OxAc Malic acid Pyruvate + CO 2 Calvin cycle Glucose
ADP + Pi ATP
หมายเหตุ พืช C4 ไมมีการหายใจแสง (Photorespiration) แตพืช C3 มีการหายใจแสง ทําใหอัตราการ
สังเคราะหดวยแสงลดลง
104
ชีววิทยา

25. - พืชอวบนํ้า CAM (Casulacean Acid Metabolism)
- ไดแก กระบองเพชร สับปะรด วานหางจระเข
- ปากใบ (Stomata) เปดในเวลากลางคืน (เพื่อจับ CO2)
- กลางคืน สรางกรด 4C (Malic acid)
- กลางวัน เปลี่ยนกรด 4C เปนนํ้าตาล (PGAL)
[ตรึง CO2 2 ครั้งที่ Mesophyll]
Mesophyll
PEP (3C) PEP (3C) PGAL
PGAL
RuDP
CO2 PGA
Pyruvic ^
a
3C
CO2
Malic ^
a Malic ^
a
4C 4C
กลางคืน กลางวัน
กระบวนการสังเคราะหดวยแสงของพืช CAM (ถือวากํ้ากึ่งระหวางพืช C3 และพืช C4)
ตารางเปรียบเทียบการตรึง CO2 และการสรางนํ้าตาลของพืช C3 พืช C4 และพืชอวบนํ้า (CAM)
ขอเปรียบเทียบ พืช C3 พืช C4 พืช CAM
1. การตรึง CO2 1 ครั้ง 2 ครั้ง 2 ครั้ง
2. แหลงที่เกิด Mesophyll Mesophyll และ Mesophyll
Bundle sheath
3. ผลผลิตตัวแรก PGA (3C) Oxaloacetic acid (4C) Malic acid (4C)
4. เวลาที่ตรึง CO2 กลางวัน กลางวัน กลางคืน
5. เวลาที่สราง PGAL กลางวัน กลางวัน กลางวัน
6. พลังงานที่ใชตรึง CO2 นอย มาก มาก
7. เมื่ออากาศรอน และแหงแลง ตรึง CO2 และสราง ตรึง CO2 และสรางนํ้าตาล ตรึง CO2 และสราง
PGAL ไมได ได นํ้าตาลได
8. เมื่ออากาศเย็น ชื้น มืดครึ้ม ตรึง CO2 และสราง ตรึง CO2 และสรางนํ้าตาล ตรึง CO2 และสราง
นํ้าตาลได ไมคอยได นํ้าตาลไมคอยได
9. การหายใจแสง มี ไมมี -
(Photorespiration)
105
ชีววิทยา

26. CO2 CO 2 Night CO 2
Mesophyll
cell C4 C4
Day
RuBP Bundle CO 2 CO2
sheath
Calvin cell
cycle
PGA Calvin Calvin
( C3 ) cycle cycle
PGAL
Mesophyll cell PGAL PGAL
CO 2 fixation in a C 3plant CO 2 fixation in a C 4plant CO 2 fixation in a CAM plant
แผนผังกระบวนการ Dark reaction
Bundle
sheath
cell
Mesophyll
cells
Vein
Stomate
C3 Plant C4 Plant
แผนภาพแสดงการเรียงตัวของเนื้อเยื่อ Mesophyll รอบๆ Bundle sheath ของพืช C3 และพืช C4
106
ชีววิทยา

27. แผนผังมโนมติแสดงการลําเลียงในพืช
การลําเลียงในพืช
การลําเลียงนํา
้ การลําเลียงเกลือแร การลําเลียงนําตาล
้
Xylem xylem Phloem
Structure วิธการลําเลียงนํา
ี ้ วิธการลําเลียงเกลือแร
ี Structure วิธการลําเลียงนําตาล
ี ้
Xylem parenchyma พืชสูงไมเกิน 19.5 ม. พืชสูงเกิน 19.5 ม. Passive Active Phloem parenchyma Turgor
transport transport pressure
Xylem fiber Osmosis Transpiration pull Phloem fiber
Tracheid Capillary action Sieve tube
Vessel member Root pressure Companion cell
Transpiration pull
แผนผังมโนมติแสดงโครงสรางเนื้อเยื่อที่ใชในการลําเลียงนํ้าของพืช
โครงสรางและเนื้อเยื่อที่ใชในการลําเลียงนํ้าของพืช
รากชั้นนอก รากชั้นใน
Endodermis Epidermis Cortex Pith Vascular bundle Pericycle
Casparian strip Parenchyma Xylem Phloem
I o wall I o wall
Passage cell Collenchyma Xylem parenchyma Phloem parenchyma
มีชีวิต มีชีวิต
Sclerenchyma II o wall Phloem fiber II o wall
Xylem fiber ไมมีชีวิต
ไมมีชีวิต
o I o wall
Tracheid II wall Sieve tube member
มีชีวิต
ไมมีชีวิต
o I o wall
Vessel member II wall Companion cell
มีชีวิต
ไมมีชีวิต
107
ชีววิทยา

28. การสืบพันธุของสิ่งมีชีวิต
การสืบพันธุ (Reproduction) คือ การเพิ่มจํานวนหรือการใหกาเนิดสิงมีชวตทีเ่ ปนชนิดเดียวกันกับพอแม หรือ
ํ ่ ีิ
บรรพบุรุษ (ถือเปนสมบัติที่สําคัญของสิ่งมีชีวตทุกชนิด ทําใหสิ่งมีชีวิตแตละชนิดดํารงเผาพันธุอยูได)
ิ
วัฏจักรของเซลล (1 Cell cycle) แบงออกเปน 2 ระยะ คือ
1. ระยะอินเตอรเฟส (Interphase) หรือระยะเตรียมพรอมกอนแบงนิวเคลียส แบงเปนระยะยอยๆ 3 ระยะ
คือ G1, S และ G2 ตามลําดับ
2. ระยะ Mitosis (M phase) เปนระยะแบงนิวเคลียส มี 4 ระยะยอยๆ คือ
1. โปรเฟส (Prophase)

2. เมตาเฟส (Metaphase) 
3. แอนาเฟส (Anaphase) 
Karyokinesis

4. ทีโลเฟส (Telophase) 
Cyt To another cell cycle
okin
Mitosis esis
One
daughter cell
The cell divides One
in two daughter cell
G2
DNA replication
S G1
Interphase
On Off
Genes that Genes that
stimulate cell suppress cell
division division
แสดงชวงระยะเวลาที่ใชใน 1 วัฏจักรเซลล และการเปลี่ยนแปลงในระยะตางๆ
108
ชีววิทยา

29. G2
ปริมาณ DNA
4x
S Mitosis (M Phase)
2x G1 G1
เวลา
M
Interphase
1 Cell cycle
แสดงระยะเวลาและการเปลี่ยนแปลงในระยะยอยๆ ของระยะ
Interphase (G1, S, G2) และ M Phase ใน 1 วัฏจักรเซลล
การแบงเซลลแบบไมโตซิส (Mitosis)
ไมโตซิส หมายถึง กระบวนการแบงนิวเคลียสของเซลลสิ่งมีชีวิตใดๆ ทําใหเซลลที่ไดมีโครโมโซมเทาเดิม
(เชน n n, 2n 2n หรือ 3n 3n) ซึ่งอาจไดเซลลรางกาย หรือเซลลสืบพันธุก็ได
เซลลรางกาย (2n) Mitosis เซลลรางกาย (2n)
มอส, เฟน (n) Mitosis สเปรม, ไข (n)
ผึ้งเพศผู (Drone = n) Mitosis สเปรม (n)
ตารางแสดงจํานวน DNA และ Chromosome ขณะเซลลแบงตัวถึงระยะตางๆ ในการแบงตัวแบบไมโตซิส
ระยะการแบงเซลล จํานวน DNA จํานวนโครโมโซม
1. Interphase 4n 2n
2. Prophase 4n 2n
3. Metaphase 4n 2n
4. Anaphase 4n 4n
5. Telophase 2n 2n
109
ชีววิทยา

30. Ring of proteins
Chromosomes Vesicl
Cell Wall
Plasma membrane
Cytoplasm Constriction Vesicl Plasma membrane
Elongated ring of proteins forming
chromosomes Elongated
chromosomes
Nucleus Cell wall forming Two plasma membranes
Elongated
chromosomes Elongated
chromosomes
Nucleus Cytoplasm Nucleus Cell wall
(a) (b)
ภาพแสดงกระบวนการแบงตัวของไซโตพลาซึม (Cytokinesis)
(a) เซลลสัตว (b) เซลลพืช
การแบงเซลลแบบไมโอซิส (Meiosis)
ไมโอซิส หมายถึง กระบวนการแบงนิวเคลียสของเซลลพิเศษในอวัยวะสืบพันธุเพื่อใหไดเซลลสืบพันธุ (Sex cell
หรือ Gamete) ซึ่งมีจํานวนโครโมโซมลดลงเหลือครึ่งหนึ่งของเซลลรางกาย เรียกวา Haploid (คือจาก 2n → n)
ตารางสรุปการเปลี่ยนแปลงที่สําคัญในการแบงเซลลแบบ Meiosis และจํานวนโครโมโซมในแตละระยะสําคัญ
ระยะ (จํานวนโครโมโซม) การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น
Meiosis I Interphase 1 (2n) - มีการจําลองโครโมโซม และ DNA ขึ้นมาอีกเทาตัว (Duplication)
1 โครโมโซม มี 2 โครมาติด [DNA = 4n]
Prophase 1 (2n) - โครโมโซมที่มีลักษณะเหมือนกัน (Homologous chromosome) จะมา
จับคูกัน (Synapsis) เปน Bivalent เกิดการไขวแลกเปลี่ยนชิ้นสวนกันของ
โครมาติด (Crossing over) เกิด Chiasma (จุดพาดกายของโครมาติด)
เกิดโครโมโซมแบบ Tetrad (4 โครมาติด) [DNA = 4n]
Metaphase 1 (2n) - คูของโฮโมโลกัสโครโมโซม (Homologous chromosome) มาเรียงตัว
อยูในแนวหนากระดานกลางเซลล [DNA = 4n]
Anaphase 1 (2n) - โฮโมโลกัสโครโมโซมถูกดึงแยกออกจากกันไปยังแตละขัวของเซลล [DNA
้
= 4n]
Telophase 1 (n) - เกิดนิวเคลียสใหม 2 นิวเคลียส และได 2 เซลล แตละเซลลมโี ครโมโซม
เปน Haploid (n) [DNA = 2n]
110
ชีววิทยา

31. ระยะ (จํานวนโครโมโซม) การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น
Meiosis II Interphase 2 (n) - ก็คือระยะ Telophase 1 นั่นเอง ไมมีการจําลอง DNA และโครโมโซม
(จึงมักไมกลาวถึงระยะนี้) [DNA = 2n]
Prophase 2 (n) - เยื่อหุมนิวเคลียสสลายไปเห็นโครโมโซมเปน 2 โครมาติด มี Spindle
fiber ยึดที่เซนโทรเมียร [DNA = 2n]
Metaphase 2 (n) - โครโมโซมมาเรียงเขาแถวหนากระดานตรงกลางเซลล [DNA = 2n]
Anaphase 2 (2n) - โครมาติดถูกดึงแยกออกจากกัน และกลายเปนโครโมโซมของเซลลใหม
[DNA = 2n]
Telophase 2 (n) - เกิดนิวเคลียสใหมและไซโตพลาซึมมีการแบงตัวตามมา ไดเซลล 4 เซลล
โครโมโซมเปนครึ่งหนึ่งของเซลลเดิม (n) [DNA = n]
Meiosis Mitosis
Prophase I Prophase
Meiosis I
Metaphase I
Prophase II
Meiosis II
Metaphase II Metaphase
Daughter cells Daughter
cells
ภาพเปรียบเทียบการแบงเซลลแบบ Meiosis และ Mitosis
Spindle Fiber of spindle
apparatus apparatus
Pole
Pole
Interphase Prophase I Metaphase I Anaphase I Telophase I
ภาพแสดงการเปลี่ยนแปลงระยะตางๆ (Meiosis I)
111
ชีววิทยา

32. Spindle Nuclear
apparatus envelope
Prophase II Metaphase II Anaphase II Telophase II Interphase
ภาพแสดงการเปลี่ยนแปลงระยะตางๆ (Meiosis II)
Spermatogonium Spermatogonium
Primary (diploid)
spermatocyte
Secondary
spermatocyte
Sperm cells Primary
spermatocyte
(c) Sperm cells First
meiotic
division
Secondary
spermatocyte
Second
meiotic
division
(a) Spermatids
Testis
Seminiferous Differentiation
tubules Sperm
(haploid)
(b) (d)
กระบวนการสรางอสุจิในหลอดอสุจิของคน
Primary Oogonium
Corpus oocyte Primary (diploid)
luteum follicle
Ovary Primary
oocyte
First
meiotic
Secondary division
oocyte First polar body
Graafian Second
follicle meiotic
division
Secondary Ovulation Ootid
oocyte (haploid)
Ruptured
Graafian follicle (b) Second polar
(a) bodies (degenerate)
กระบวนการสรางไขและการตกไขจากรังไข
(a) แสดงรังไขตัดตามขวาง แสดงการเจริญของฟอลลิเคิลและโอโอไซต
(b) แผนภาพแสดงกระบวนการสรางไข
112
ชีววิทยา

33. การสรางเซลลสืบพันธุของพืชมีดอก
ตัด ทอลําเลียง
ถุงพอลเลน
อับเรณู
กานชูเกสรตัวผู ลิปเซล
Tube nucleus
Meiosis Mitosis
ได 2 นิวเคลียส
Microspore 4 Microspore 4 Microspore Generative nucleus
mother cell (ติดกัน) (แยกกัน) (ละอองเรณู)
แผนภาพแสดงการสรางละอองเรณูของพืชมีดอก
สรุปแผนผังกระบวนการสรางถุงเอ็มบริโอ (Embryo sac) ของพืชมีดอก
Megaspore mother cell (2n) Meiosis 3 Megaspore (สลายไป)
[ภายใน Ovule ของรังไข] 1 Megaspore (n)
Embryo sac Mitosis
[7 เซลล 8 นิวเคลียส] นิวเคลียส 3 ครัง
้
113
ชีววิทยา

34. (Mature plant)
ตนพืช (2n)
เกสรตัวผู เกสรตัวเมีย
(Stanmen) (Pistil)
อับเรณู ออวุล
(Anther) (Ovule)
ภายในมี
ถุงละอองเรณู ภายในมี
(Pollen sac)
Microspore mother cell Megaspore mother cell
Meiosis
4 Microspore (n) 1 Megaspore (n) สลายไป 3
1 ครัง
้ Mitosis 3 ครัง
้
2 Nucleus ใน Pollen grain 1 เม็ด 7 เซลล 8 Nucleus ในถุง Embryo
ประกอบดวย ประกอบดวย
Antipodal 3 เซลล
Tube nucleus Generative Nucleus สลายไป
Synergid 2 เซลล
สราง
Pollen tube Sperm Sperm Egg Polar nucleus
(n) (n) (n) (2n)
ผสม
Zygote (2n) Embryo
ผสม อยูใน

Endosperm (3n) Seed
Germinate (งอก)
Young plant ตนกลา
วัฏจักรชีวิตของพืชดอก
วงจรชีวิตแบบสลับ (Alternation of generation)
วงชีวตแบบสลับ (Alternation of generation) หมายถึง วงชีวิตของสิ่งมีชีวิตที่มีการสืบพันธุทั้งแบบอาศัยเพศ
ิ
และไมอาศัยเพศ ในวงจรชีวิตดังกลาวจะมีการเปลี่ยนแปลงจํานวนโครโมโซมเปน 2 ระยะ คือ
1. ชวงที่มีจํานวนโครโมโซม = 2n (Diploid) หรือเรียกวา ชวงสปอโรไฟต (Sporophyte)
2. ชวงที่มีจํานวนโครโมโซม = n (Haploid) หรือเรียกวา ชวงแกมีโตไฟต (Gametophyte)
114
ชีววิทยา

35. (c)
Sporangium (2n) (Meiosis)
Adult sporophyte (2n)
Embryo sporophyte (2n) Meiospores (n)
(d)
(b)
Sperm (n) Protonema (n)
Zygote (2n)
(Fertilization) Adult
Archegonium (n) gametophytes (n)
Antheridium
Egg (n) (a)
Life cycle of a moss
Sporangium (2n) (Meiosis) Germinating
spore
Meiospores (n)
(b) Protonema (n)
Sorus Gametophyte (n)
Leafiet (lower surface)
Adult sporophyte (2n) (c)
Egg (n)
(a) Archegonium (n)
Young sporophyte (2n) (Fertilization) Sperm (n)
(d) Antheridium (n)
Zygote (2n)
Gaminating
sporophyte in
Gametophyte archegonium
(upper surface)
Life cycle of a fern
115
ชีววิทยา

36. การเจริญเติบโตของสิ่งมีชีวิต
การเจริญเติบโตของพืช
กราฟแสดงการเจริญของแมลง กุง ปู กราฟแสดงการเจริญของพืชยืนตน (ที่มีเนื้อไม)
นํ้าหนัก
นํ้าหนัก
เวลา (วัน) เวลา (วัน)
กราฟการเจริญของแมลง กุง ปู เปรียบเทียบกับพืชยืนตน (ที่มีเนื้อไม)
ลักษณะการงอกของเมล็ด แบงออกเปน 2 แบบ คือ
1. การงอกที่ชูใบเลี้ยงขึ้นมาเหนือดิน (Epigeal germination) การงอกแบบนี้จะเกิดโดยรากออน (Radicle)
งอกโผลพนเมล็ดออกทางรูไมโครไพล (Micropyle) เจริญสูพื้นดินกอนจากนั้นไฮโพคอติล (Hypocotyl) จะงอกและ
เจริญยืดยาวตามอยางรวดเร็ว ทําใหโคงขึ้นและดึงสวนของใบเลี้ยง (Cotyledon) กับเอพิคอติล (Epicotyl) ขึนมาเหนือดิน
้
เมล็ดที่มีการงอกแบบนี้ เชน การงอกของพืชใบเลี้ยงคูตางๆ (ละหุง ถั่วดํา มะขาม ถั่วแขก พุทรา)
สรุป ขั้นตอนการเจริญ คือ
Radicle Hypocotyl Epicotyl
2. การงอกที่ฝงใบเลี้ยงไวใตดิน (Hypogeal germination) การงอกแบบนี้พบในพืชใบเลี้ยงเดี่ยว เนื่องจาก
พืชพวกนี้มีไฮโพคอติล (Hypocotyl) สั้น เจริญชา สวนเอพิคอติล (Epicotyl) และยอดออน (Plumule) เจริญยืดยาว
ไดอยางรวดเร็ว ดังนั้นเมื่อมีการงอกของเมล็ดพืชพวกนี้ ยอดออนและเอพิคอติลจะโผลขนเหนือดินไมดงใหใบเลียงกับ
ึ้ ึ ้
ไฮโพคอติลเจริญตามขึนมาดวย จึงฝงอยูใตดิน เชน การงอกของเมล็ดขาว ขาวโพด หญา ฯลฯ
้
สรุป ขั้นตอนการเจริญ คือ Radicle Epicotyl
116
ชีววิทยา

37. ตารางสรุปเนื้อเยื่อชนิดตางๆ ของพืชมีดอก 3 ชนิด
ระบบเนื้อเยื่อ เนื้อเยื่อ (Tissue) ตัวอยางเซลล หนาที่ (Function)
(Tissue system) (Cell types)
1. ระบบเนื้อเยื่อหอหุมภายนอก Epidermis - Parenchyma cells - สะสมอาหาร, สังเคราะห
(Dermal tissue system) ดวยแสง
Dermal - Guard cells - ควบคุมการปดเปดปากใบ
- Trichomes - ปองกันอันตราย และลด
การสูญเสียนํ้า
Periderm - Cork cells - ลดการสูญเสียนํ้า และ
ปองกันการติดโรค
- Cork cambium - สรางคอรกเซลล
2. ระบบเนื้อเยื่อลําเลียง Xylem - Tracheid - ลําเลียงนํ้า, เกลือแร
(Vacular tissue system) - Vessel members - ลําเลียงนํ้า, เกลือแร
Vascular Xylem (พืชมีดอก)
- Parenchyma cells - สะสมอาหาร, ลําเลียงนํ้า,
Phloem เกลือแร (ดานลาง)
- Fiber - เสริมสรางความแข็งแรง
Phloem - Sieve tube members - ลําเลียงนํ้าตาล
- Companion cells - ชวยเหลือ Sieve tube
- Parenchyma cells - สะสมอาหาร และลําเลียง
นํ้าตาล (ดานขาง)
- Fibers - เสริมสรางความแข็งแรง
3. ระบบเนื้อเยื่อพื้น - Parenchyma - Parenchyma cells - สะสมอาหาร และ
(Ground tissue system) tissue สังเคราะหดวยแสง
Ground - Collenchyma - Collenchyma cells - คํ้าจุนอวัยวะทีกาลังเจริญ-
่ํ
tissue เติบโต
- Sclerenchyma - Sclereids - คํ้าจุนใหความแข็งแรงแก
tissue สวนตางๆ ของพืช
- Fibers - ใหความแข็งแรงแกสวน
ตางๆ ของพืช
117
ชีววิทยา

38. Protective
Secondary
wall
Meristematic Sclerenchyma
Parenchyma
Secondary
Sieve wall Vessel
tube
Tracheid
Companion Pith
cell Collenchyma
Phloem
Xylem
แสดงเนื้อเยื่อชนิดตางๆ ที่สําคัญของพืชมีดอก
หมายเหตุ
- รากพืชใบเลี้ยงคูจะมีไซเลมและโฟลเอมจํานวน 1-6 แฉก (Pith เปน Xylem)
- รากพืชใบเลี้ยงเดี่ยว จะมีไซเลมและโฟลเอมจํานวนมากกวา 6 แฉก (Pith เปนเซลลพาเรนไคมา)
- พิธ (Pith) เปนบริเวณตรงกลางของราก หรือไสในของราก อาจเปนเซลลพาเรนไคมาหรือไซเลม
ขอควรทราบเพิ่มเติม
- แถบแคสปาเรียน (Casparian strip) เปนแถบขี้ผึ้งที่ฉาบเซลลชั้น Endodermis เพื่อปองกันไมใหนํ้า
แพรผานระหวางเซลลของเอนโดเดอรมิสดวยกันเอง
- เซลลชองผาน (Passage cell) คือ เซลลของชั้น Endodermis ที่ไมมีแถบขี้ผึ้งแคสปาเรียนมาฉาบ
จึงยอมใหนํ้าและสารละลายเกลือแรผานเขาสู Xylem ของรากได
118
ชีววิทยา

39. Xylem
Epidermis Phloem
Root hair
Cortex
Endodermis Zone of
Primary xylem differentiation
Primary phloem
Protoderm
Ground
meristem Zone of
elongation
Procambium
Apical meristem
Ground
meristem Root cap
แสดงเนื้อเยื่อเจริญตางๆ ของราก และบริเวณตางๆ ของปลายราก
การเติบโตระยะที่ 2 (Secondary growth)
การเติบโตระยะที่ 2 (Secondary growth) เปนการเติบโตที่ตอเนื่องจากการเติบโตระยะที่ 1 ซึ่งเกี่ยวของกับ
การสรางเนื้อเยื่อลําเลียงของพืช ทําใหขนาดของเสนผานศูนยกลางเพิ่มมากขึ้น คือ มีการเจริญออกทางดานขาง ทําให
พืชมีขนาดใหญขึ้นและอายุยืนยาวขึ้น การเจริญในระยะที่ 2 เริ่มจากแคมเบียม (Cambium) ที่อยูระหวางโฟลเอมและ
ไซเลมระยะแรก (Primary phloem และ Primary xylem) มีการแบงตัวเซลลที่เกิดจากการแบงตัวเขาไปทางดานในจะ
เปนไซเลมระยะที่ 2 (Secondary xylem) สวนเซลลท่เี กิดจากการแบงตัวออกทางดานนอกจะเปนโฟลเอมระยะที่ 2
(Secondary phloem) ซึ่งการแบงตัวของ Cambium ดังกลาว จะเกิดขึ้นในทุกๆ ป ซึ่งโดยปกติแลวจะแบงตัวให
ไซเลมระยะที่ 2 (Secondary xylem) มากกวาโฟลเอมระยะที่ 2 (Secondary phloem)
119
ชีววิทยา

40. Cork
Cork cambium Bark
Cortex
Phloem
Vascular cambium
Summer Annual
wood
Spring ring
wood
Xylem
Epidermis
Cortex
Phloem
Vascular
cambium
Xylem
Pith Pith
แสดงโครงสรางภายในของลําตน แสดงวงป เปลือกไม (Bark) และเนื้อไมของพืช
ตารางแสดงสวนประกอบของผล
สวนประกอบของผล
ชื่อผล ฐานรองดอก เพอริคารพ เอกโซคารพ มีโซคารพ เอนโดคารพ
1. นอยหนา - - เปลือก - เนื้อสีขาว
2. ฝกบัว ฝกบัว เปลือกสีเขียว - - -
3. กลวย เปลือกดานนอก - เปลือกดานใน - เนื้อกลวย
4. สับปะรด เนื้อสับปะรด - - - -
5. ฝกแค - เปลือกฝก - - -
6. ฝกกระถิน - เปลือกฝก - - -
7. ผลตําลึง เปลือกดานนอก - เปลือกดานใน เนื้อขาวๆ ไสในติดเมล็ด
8. ผลมะมวง - - เปลือก เนื้อมะมวง เปลือกแข็งๆ
หุมเมล็ด
9. ผลสตรอเบอรี่ เนื้อ - - - -
10. ผลมะเขือ - - ผิวนอกสีเขียว เนื้อสีขาว เนื้อที่ติดเมล็ด
11. มะพราว - - เปลือกสีเขียว กาบมะพราว กะลามะพราว
หรือสีนํ้าตาล
120
ชีววิทยา

41. 1. ผลเดี่ยว (Simple fruit)
ถัวลันเตา
่
เมล็ดขาว
แตงโม มะมวงหิมพานต พริกไทย เมล็ดขาวโพด
2. ผลกลุม (Aggregate fruit)
ผลกระดังงา นอยหนา สตรอเบอรี่
3. ผลรวม (Multiple fruit)
Male flowers
Female flowers
Axis of infiorescence
(Receptacle)
ผลรวมมะเดือ
่ ผลรวมสับปะรด
ชนิดของผลไมและสวนประกอบของเมล็ด
121
ชีววิทยา

42. ผลไม
ตัวอยาง กลวย มะมวง
แบงเปน ผลเดียว
่
ชนิด เงาะ ทุเรียน
ตัวอยาง บัว นอยหนา
ผลเทียม ผลแท ผลกลุม

สตรอเบอรี่
ตัวอยาง ตัวอยาง ขนุน สาเก ยอ
ฝรัง ชมพู
่ สวนประกอบ ผลรวม
สับปะรด
แอบเปล ฟกทอง

เพอริคารพ เมล็ด
แบงเปน
ประกอบดวย
เอกโซคารพ มีโซคารพ เอนโดคารพ
เปลือกหุมเมล็ด
 เอนโดสเปรม

เอ็มบริโอ
ประกอบดวย
ใบเลียง
้ เอพิคอทิล ไฮโพคอทิล แรดิเคิล
ตารางแสดงชนิดของดอกไมและการเกิดผลชนิดตางๆ
จํานวนดอกที่เจริญเปน จํานวนเกสรตัวเมียใน ชนิดของผล
ชื่อพืช หนึ่งผล หนึ่งดอก
1 ดอก หลายดอก 1 รังไข หลายรังไข ผลเดี่ยว ผลกลุม ผลรวม
1. การะเวก - - - -
2. บัวหลวง - - - -
3. กลวย - - - -
4. ยอ - - - -
5. ชงโค - - - -
6. กระถิน - - - -
7. แค - - - -
8. มะพราว - - - -
9. สตรอเบอรี่ - - - -
10. ฝรั่ง - - - -
122
ชีววิทยา

43. ธาตุอาหารที่สําคัญตอพืช
หนาที่ของธาตุอาหาร C H O N P K Ca Mg S Fe
1. เปนองคประกอบของโปรตีน
2. เปนองคประกอบของคลอโรฟลล
3. เปนองคประกอบของผนังเซลล
4. เปนองคประกอบของกรดนิวคลีอิก
5. กระตุนการทํางานของเอนไซม
6. ชวยในการแบงเซลล
7. ชวยรักษาความเตงของเซลล
(ควบคุมความเตงของ Guard cell)
8. ชวยในการสังเคราะหคลอโรฟลล
9. เกี่ยวของกับกระบวนการสรางโปรตีน
การเจริญเติบโตของสัตว (Embryonic development)
Development = Growth + Differentiation
แผนผังมโนมติแสดงการเกิดอวัยวะจากเนื้อเยื่อชั้นตางๆ
ผิวหนัง, ขน ตอมนํ้าลาย
เล็บ, ตอม ตอมใตสมอง
Ectoderm สมอง, ไขสันหลัง ตอมหมวกไต (ชั้นใน)
หัวกะโหลก
สารเคลือบฟน
โนโตคอรด
Zygote Cleavage Blastula Gastrula Mesoderm กลามเนื้อ
หัวใจ, เลือด
หนังแท
Neurulation ไต, ทอไต, อัณฑะ, รังไข
เกิดระบบประสาท ปอด, หลอดลม
Organogenesis Endoderm ตับ, ตับออน
เกิดอวัยวะตางๆ ตอมไทรอยด, พาราไทรอยด, ตอมทอนซิล
Growth เซลลที่จะเจริญเปนเซลลสืบพันธุ
อวัยวะเติบโตขึ้น (Primordial germ cell)
- สมอง เปนอวัยวะที่ใชเวลาในการเจริญสั้นที่สุด
- หัวใจ มีแบบแผนการเจริญคลายสมอง (ในชวง 0-5 ป) แตหลัง 5 ป จะมีแบบแผนการเจริญคลายกับรางกาย
123
ชีววิทยา

44. Multiples of weight at birth
20
Body
15
10 Heart
5 Brain
10
10 15 20 5
Age in years
แสดงความแตกตางของการเติบโตของสมอง (Brain) หัวใจ (Heart) และรางกาย (Body) ของคน
Vertebrate Embryonic Membranes
Shell
Chorion
Amnion
Embryo
Allantois
Yolk sac
Reptile Mammal
แสดงใหเห็น Amnion, Allantois และ Yolk sac ของสัตวเลือยคลาน (ซายมือ) และสัตวเลียงลูกดวยนํานม (ขวามือ)
้ ้ ้
สรุปการเจริญของอวัยวะตางๆ ของเอ็มบริโอตามชวงเวลาที่สําคัญ
1 สัปดาห - เกิด Chorion
2 สัปดาห - ฝงตัว (รก)
3 สัปดาห - ระบบประสาท
4 สัปดาห - แขน, ขา, ตา, หู
8 สัปดาห - สิ้นสุดระยะเอ็มบริโอ
9 สัปดาห - Fetus
12 สัปดาห - แยกเพศชาย-หญิง, เห็นนิ้วมือ, เทา
124
ชีววิทยา

45. แบบทดสอบ
จงเลือกคําตอบที่ถูกตอง
1. จากแผนภาพแสดงการเกิดปฏิกิริยาในขณะที่มเี อนไซมและไมมีเอนไซม
พลังงาน
A
D
สารตั้งตน B E
ผลิตภัณฑ C
ปฏิกิริยา
ขอใดแสดงพลังงานกระตุนของการเกิดปฏิกิริยาของเอนไซมคะตะเลส
1) A 2) B 3) C 4) D
2. ขอใดแสดงกลไกการทํางานของเอนไซมที่เกิดขึ้นอยางสมบูรณ
1) เอนไซม + สาร X → เอนไซม - สาร X → เอนไซม + สาร X
2) เอนไซม + สาร X → เอนไซม - สาร X → เอนไซม + สาร Y
3) เอนไซม + สาร X → เอนไซม - สาร Y → เอนไซม + สาร Z
4) เอนไซม + สาร X → เอนไซม - สาร Y → เอนไซม + สาร X
3.
นําคันผัก 1 ml
้ ้
นํากลัน H 2O 2 1% H 2O 2 2% H 2O 2 3%
้ ่
ขอใดคือสมมติฐานของการทดลอง
1) ความเขมขนของเอนไซมมีผลตอการเกิดปฏิกิริยา
2) ความเขมขนของนํ้า ั้นผักมีผลตอการทํางานของเอนไซม
ค
3) ความเขมขนของซับสเตรตมีผลตอการทํางานของเอนไซม
4) ความเขมขนของซับสเตรตมีผลตอความเขมขนของเอนไซม
125
ชีววิทยา

46. 4. ศึกษาขอมูลจากตาราง
หลอดที่ สารที่เติม สารที่ตรวจพบ
1 ไมเติมสาร กขคงจ
2 A ก จ ปกติ, ง มากกวาหลอด 1
3 B ก ง จ ปกติ, ข มากกวาหลอด 1
4 C ก ปกติ, จ มากกวาหลอด 1
ลําดับการเกิดสารจากปฏิกิริยาการหายใจในเซลลท่เี ลี้ยงในหลอดทดลอง เปนตามขอใด
1) ก → จ → ง → ข → ค 2) จ → ง → ก → ค → ข
3) ง → ก → จ → ข → ค 4) จ → ก → ง → ข → ค
5. สูตรโครงสรางทางเคมีของสารในขอใดที่เหมือนกันระหวางในคนและหมู
1) อินซูลิน, ทริปซิน 2) เฮโมโกลบิน, ไซโตโครม
3) กรดไพรูวิก, ไทรอกซิน 4) อินซูลิน, เฮโมโกลบิน
6. สาร NAD+ และ NADP+ แตกตางกันอยางไร
1) เฉพาะ NAD+ เทานั้นที่มีวิตามิน B5 เปนองคประกอบ
2) เฉพาะ NADP+ เทานั้นที่มีพันธะฟอสเฟตพลังงานสูง
3) NAD+ ลําเลียง e- เขาสูกระบวนการถายทอด e- สวน NADP+ หนาที่สังเคราะหนํ้าตาล
4) ถูกทุกขอ
7. สารเริ่มตนของกระบวนการหมัก (Fermentation) คือ
1) PGAL 2) Pyruvic acid 3) Acetyl Co.A 4) Glucose
8. กระบวนการที่สาร FAD ถูกรีดิวซเปน FADH คือ
1) Glycolysis 2) การสราง Acetyl Co.A
3) Krebs Cycle 4) Electron transfer
9. กระบวนการที่สาร NADH กลายเปน NAD+ คือ
1) Glycolysis 2) การสราง Acetyl Co.A
3) Krebs cycle 4) Electron transfer
10. Substrate - level phosphorylation เกิดขึ้นในกระบวนการใด
1) Glycolysis และ Krebs cycle 2) Electron transport system
3) Krebs cycle 4) Transition reaction
11. ศูนยรวมเอนไซมของวัฏจักร Krebs คือ
1) Matrix 2) Cristae 3) Cytosol 4) Intermembrane space
12. แหลงที่อยูของ ATP synthase complex คือ
1) Matrix 2) Cristae 3) Cytosol 4) Intermembrane space
126
ชีววิทยา

47. 13. สารใดสลายตัวโดยไมผาน Acetyl Co.A
1) กลูโคส 2) กรดไพรูวิก 3) กรดอะมิโนบางชนิด 4) กรดไขมัน
14. แหลงสะสม H + ของไมโตคอนเดรีย เพื่อนําไปใชในกระบวนการถายทอดอิเล็กตรอน คือ
1) Matrix 2) Cristae 3) Cytosol 4) Space
15. สัตวในขอใดมิไดหายใจโดยใชระบบทอลม (Tracheal system)
1) ตั๊กแตน, ปลวก 2) แมงมุม, กิ้งกือ 3) ตะขาบ, แมงปอง 4) ลูกออดกบ, ปลาตีน
16. จงศึกษาปฏิกิริยาตอไปนี้
I Hb + O2 HbO2
II HbO2 Hb + O2
III CO2 + H2O H2CO3 H+ + HCO-3
IV HCO- + H+
3 H2CO3 CO2 + H2O
ปฏิกิริยาเหลานี้เกิดขึ้นที่เสนเลือดฝอย ขอใดถูกตอง
1) ปฏิกิริยา II และ III เกิดที่เม็ดเลือดแดง และที่เนื้อเยื่อตางๆ ของรางกาย
2) ปฏิกิริยา I เกิดที่ปอดและเกิดในเม็ดเลือดแดง ปฏิกิริยา III เกิดที่เนื้อเยื่อตางๆ ของรางกายและเกิดในนําเลือด
้
3) ปฏิกิริยา I และ IV เกิดขึ้นที่ปอด แตปฏิกิริยา I เกิดขึ้นในนํ้าเลือด ปฏิกิริยา IV เกิดขึ้นในเม็ดเลือดแดง
4) ปฏิกิริยา II และ III เกิดที่เนื้อเยื่อตางๆ ของรางกายและเกิดในเม็ดเลือดแดง
17. ถาเลี้ยงยีสตดวยนํ้าตาลกลูโคสในสภาวะที่ขาดออกซิเจน
1) การยอยสลายกลูโคส 1 โมเลกุล จะใหเอทิลแอลกอฮอลและ CO2 อยางละ 3 โมเลกุล
2) การยอยสลายกลูโคส 1 โมเลกุล จะให NADH 2 โมเลกุลในไซโทพลาซึม
3) การยอยสลายกลูโคสจะไมสมบูรณจึงไมมี CO2 เกิดขึ้น
4) ไมมขอถูก
ี
18. เมื่อกลูโคส 1 โมเลกุล ถูกสลายไปจนสิ้นสุดวัฏจักรเครบสแลว ขอใดไมถูกตอง
1) ได NADH ⋅ H 6 โมเลกุล
2) มีพลังงานสะสมอยูในรูป ATP ถึง 4 ATP
3) คารบอนในกลูโคสถูกเปลี่ยนเปน CO2 จนหมด
4) ได FADH2 2 โมเลกุล
19. เมื่อเลี้ยงเซลลในอาหารเลี้ยงเชื้อที่คารบอนของกลูโคสเปน C14 ถาการเลี้ยงเซลลนี้อยูในสภาพที่มีออกซิเจนอยาง
เพียงพอ จากการทดลองนี้ขอใดนาจะถูกตอง
1) คารบอนของ CO2 จะเปน C14
2) C14 จะปรากฏอยูในโมเลกุลของ ATP
3) สารกัมมันตรังสีจะถูกถายโอนไปใหโมเลกุลของนํ้าที่ไดจากกระบวนการหายใจ
4) C14 จะไปปรากฏอยูในเอนไซมที่เกี่ยวของกับการถายทอดอิเล็กตรอน
127
ชีววิทยา

48. 20. ขณะที่มีการลําเลียงแกสจากเนื้อเยื่อตางๆ ไปสูปอด แกส CO2 จะมีการทําปฏิกิรยากับสารตางๆ ดังแสดงในขอใด
ิ
1) CO2 + H2O H2O3 + CO
2) CO2 + H+ HCO- 3 H2O + H2CO3
3) CO2 + HCO- 3 H+ H2O + H2CO3
4) CO2 + H2O H2CO3 HCO- + H+
3
21. ภายหลังจากที่นักเรียนคนหนึ่งไดออกกําลังกายอยางหนักแลวก็มานั่งพัก พบวามีผลทําใหเกิดการเปลี่ยนแปลง
เกิดขึ้นในกลามเนื้อดังขอใด
ไกลโคเจน ATP กรดแลกติก คา pH
1) ลดลง ลดลง เพิ่มขึ้น ลดลง
2) ลดลง เพิ่มขึ้น เพิ่มขึ้น เพิ่มขึ้น
3) เพิ่มขึ้น ลดลง ลดลง เพิ่มขึ้น
4) เพิ่มขึ้น ลดลง ลดลง ลดลง
22. ตัวรับอิเล็กตรอนตัวสุดทายในการหายใจแบบไมใชออกซิเจนของเซลลยีสตที่ใชในการผลิตเบียรคือ
1) NAD+ 2) แอซีตัลดีไฮด 3) กรดไพรูวิก 4) เอทิลแอลกอฮอล
23. RQ ยอมาจากคําวา Respiratory Quotient ซึ่งเปนคาอัตราสวนระหวางปริมาณ CO2 ที่ไดจากการหายใจหรือ
เผาผลาญอาหารกับปริมาณ O2 ที่ใชในการหายใจหรือเผาผลาญอาหาร คา RQ ที่วัดไดสามารถบอกชนิดอาหารที่
สัตวบริโภคเขาไป ถาวัดคา RQ ของสัตวบางชนิดไดคาเทากับหนึ่ง สัตวชนิดนี้นาจะบริโภคอาหารชนิดใดเปนหลัก
1) คารโบไฮเดรต 2) โปรตีน
3) ไขมัน 4) คารโบไฮเดรตกับโปรตีนอยางละเทากัน
24. เยื่อหุมไมโทคอนเดรียไมยอมใหสารในขอใดผานได
1) กรดไพรูวิก 2) ออกซิเจน 3) คารบอนไดออกไซด 4) กลูโคส
25. ขอใดตอไปนี้ไมเกี่ยวของกับกระบวนการถายทอดอิเล็กตรอนโดยตรง
1) ไซโตโครม b, f
2) การเคลื่อนยาย H+ เขาสูชองวางไทลาคอยด
3) การสราง ATP
4) มีการจับพลังงานแสงขณะเกิดกระบวนการ
26. PEP Case ในพืช C4 มีขอไดเปรียบกวา Rubis CO ของพืช C3 คือ
1) PEP Case มีอยูในบันเดิลชีท
2) Rubis CO จับ CO2 ไดดีเฉพาะในพืช C4
3) PEP Case ไมจับ O2 แต Rubis CO มีการหายใจดวยแสง
4) ถูกทุกขอ
128
ชีววิทยา

49. 27. สาร ATP และ NADPH จากปฏิกรยา Light - dependent reaction ถูกใชในกระบวนการใด
ิิ
1) ชวยให Rubis CO จับ CO2
2) ทําใหเกิดการแยกตัวของนํ้า (Photolysis)
3) ทําใหเกิดกระบวนการถายทอด e-
4) รีดิวซ PGA เปน PGAL
28. พืชตอไปนี้ชนิดใดเปนพืชที่มีลําตนใตดิน
1) ขิง กระชาย ตนสามสิบ 2) ขิง กลวย วานนํ้า
3) ขิง ขมิ้น มันเทศ 4) เผือก มัน กลวย
29. ในพืช C4 ปริมาณของ O2 ในบันเดิลชีทเซลล จะตํ่าเนื่องจากปากใบจะปดในเวลากลางวัน ฉะนั้นกระบวนการใด
จะเกิดไดนอยที่สุด
1) Glycolysis 2) Photosynthesis
3) Photorespiration 4) Oxidative phosphorylation
30. ศึกษาภาพตอไปนี้
b a d f
c e
บริเวณใดเกิดการถายทอดอิเล็กตรอน ; บริเวณใดเกิดการผลิต CO2 ; บริเวณใดมีเอนไซมเรงการสราง ATP
1) b และ f ; e ; b และ f 2) b ; e ; b
3) a และ d ; c ; c และ e 4) f ; e ; b และ d
31. เปรียบเทียบการถายทอดอิเล็กตรอนในกระบวนการหายใจและสังเคราะหดวยแสง ขอใดถูกตอง
ตัวใหอิเล็กตรอน ตัวรับอิเล็กตรอน ระดับพลังงานของอิเล็กตรอน
หายใจ สังเคราะหดวยแสง หายใจ สังเคราะหดวยแสง หายใจ สังเคราะหดวยแสง
1) NAD+ H2O O2 NADPH สูง ไป ตํ่า ตํ่า ไป สูง
2) NADH คลอโรฟลล O2 NADP+ ตํ่า ไป สูง ตํ่า ไป สูง
3) NADH คลอโรฟลล O2 NADPH สูง ไป ตํ่า สูง ไป ตํ่า
4) NADH H2O O2 NADP+ สูง ไป ตํ่า ตํ่า ไป สูง
32. ขอใดถูกตองเกี่ยวกับกระบวนการสังเคราะหดวยแสง
A. ศูนยรวมเอนไซมในการจับ CO2 คือสโตรมา
B. แหลงเอนไซมสําหรับสังเคราะห ATP คือ เยื่อไทลาคอยด
C. แหลงสะสม H+ เพื่อสังเคราะห ATP คือชองวางไทลาคอยด
D. P700 คือ คลอโรฟลลของ PSI สําคัญตอการสราง ATP และ O2
1) A, B 2) B, C 3) C, D 4) A, B, C
129
ชีววิทยา

50. 33. จากปฏิกิริยา Dark Reaction (วัฏจักรคัลวิน)
10 PGAL + 6ATP → xRuBP + yADP + zPi
จํานวนโมเลกุลของสาร x, y, z คือขอใด
1) 2, 2, 2 2) 3, 3, 2 3) 6, 6, 4 4) 6, 6, 6
34. ถาตัดตามขวางของสวนรากและลําตนของพืชดังในภาพ ที่จุด A และ B จะมีลักษณะเชนใด
A
B
ตําแหนง A ตําแหนง B ตําแหนง A ตําแหนง B
1) 2)
3) 4)
35. จงศึกษาแผนภาพแสดงการเคลื่อนที่ของสารเขาและออกจากคลอโรพลาสต
2 4
ADP + Pi
ATP
ปฏิกรยา A
ิิ NADPH + H+ ปฏิกรยา B
ิิ
NADP+
1 3
หมายเลข 1, 2, 3 และ 4 คือสารใดตามลําดับ
1) CO2 ATP H2O แปง 2) CO2 H2O นํ้าตาล O2
3) H2O O2 CO2 นํ้าตาล 4) นํ้าตาล H2O ATP O2
130
ชีววิทยา

51. 36. โมเลกุลภายในเซลลหลายชนิดมีสวนเกี่ยวของกับการเปลี่ยนรูปพลังงานภายในเซลล โดยเปนตัวรับและสงผาน
อิเล็กตรอนหรือโปรตรอน ยกเวนขอใด
1) ATP 2) NADP+ 3) FAD 4) ไซโทโครม
จงศึกษาแผนภาพตอไปนี้แลวตอบคําถามขอ 37-38
III
I II Gamete
Gametes Gamete
N N
N Mitosis N
tion
n
is
tio
tos
Mei N liza N
iza
ti tion Multicellular haploid
Mi
osis Fer
rtil
iliza 2N
Fert
Fe
Multicellular stage (Gametophyte)
Multicellular ZN haploid stage Zygote
Mitosis
diploid stage 2N
Zygote
osis
Zygote
Meio N
Mit
s
Meiosi
Mi sis Spore
tos N Multicellular
is N N
Mitosis diploid stage
37. ขอใดแสดงวัฏจักรชีวิตของสัตว
1) I 2) II 3) III 4) I และ II
38. ขอใดแสดงวัฏจักรชีวิตของพืชและสาหรายบางชนิด
1) I 2) II 3) III 4) I และ II
39. กําหนดให
A เปนพืชที่มี Double fertilization
B เปนพืชที่มีระยะ Gametophyte เปนอิสระจากระยะ Sporophyte
C เปนพืชที่มีระยะ Sporophyte อยูบน Gametophyte ตลอดชีวิต
D เปนพืชที่มีการถายละอองเรณู แตเมล็ดไมไดอยูในผล
A, B, C และ D ควรจะเปนพืชชนิดใดตามลําดับ
1) เยอบีรา จอกหูหนู ปรง มะมวงหิมพานต
2) สาหรายหางกระรอก หญาถอดปลอง ขาวตอกฤๅษี แปะกวย
3) สนทะเล ฮอรนเวิรต ชายผาสีดา ปรง
4) ผํา ผักแวน ลิเวอรเวิรต สนทะเล
40. ขอใดเรียงลําดับพืชที่มีขนาดแกมีโตไฟตจากขนาดใหญไปขนาดเล็กไดถูกตอง
1) กุหลาบ ลิเวอรเวิรต เฟน 2) เฟน ลิเวอรเวิรต กุหลาบ
3) ลิเวอรเวิรต เฟน กุหลาบ 4) กุหลาบ เฟน ลิเวอรเวิรต
41. พืชที่เรียงลําดับตามลักษณะเดนของสปอโรไฟตจากมากไปนอยคือขอใด
1) เฟน มอส มะเขือ 2) มะเขือ เฟน มอส
3) มอส เฟน มะเขือ 4) มะเขือ มอส เฟน
131
ชีววิทยา

52. 42. จากภาพ ขอใดมีโครโมโซมเปน 2n (ถาวงจรชีวิตนี้เปนมอส)
A ไข + อสุจิ B
D การสรางสปอร C
1) B, C, D 2) B, C 3) C, D 4) D, A
43. พืชชนิดใดมีระยะแกมีโตไฟตนานที่สุด
1) เฟน 2) สาหราย 3) มอส 4) พืชดอก
44. ขอใดถูกตองเมื่อเปรียบเทียบแกมีโตไฟตและสปอรโรไฟตของพืชดอก
1) แกมีโตไฟตขนาดเล็กอายุสั้น 2) แกมีโตไฟตขนาดใหญ มีโครโมโซม n
3) สปอโรไฟตขนาดเล็กอายุสั้น 4) สปอโรไฟตขนาดใหญ มีโครโมโซม n
45. จากภาพ 1 และ 2 คืออะไร
ตอมใตสมองสวนหนา
FSH LH
1 2
Estrogen Progesterone
1) ฟอลลิเคิล เอนโดมีเทรียม 2) ฟอลลิเคิล คอรปสลูเทียม
3) คอรปสลูเทียม เอนโดมีเทรียม 4) คอรปสลูเทียม ฟอลลิเคิล
46. ระยะใดของการแบงเซลลแบบไมโตซิสที่เซลลมีการเปลี่ยนแปลงสภาพเปนเซลลเฉพาะชนิดและมีการสังเคราะห
ออรแกเนลลตางๆ
1) G1 2) G2 3) S 4) Mitosis
47. Cell cycle ที่ถูกตองหมายถึงขอใด
1) G1 - S - G2 2) G1 - S - G2 - M
3) G1 - S - G2 - M - C 4) M และ C
48. Crossing over เกิดขึ้นระหวางขอใด
1) ซิสเตอรโครมาติดของโครโมโซม 2) นอนซิสเตอรโครมาติดของไบวาเลนซ
3) คูไบวาเลนซที่แตกตางกัน 4) นิวเคลียสของเซลลลูก
132
ชีววิทยา

53. 49. เซลลสืบพันธุจะมีโครโมโซมที่แตกตางกัน เพราะเหตุใด
1) โฮโมโลกัสโครโมโซมแยกจากกันขณะแบงไมโอซิส
2) มีการจําลอง DNA อีกเทาตัวขณะแบงไมโอซิส
3) เกิด Crossing over ระหวางแบงตัวระยะ Prophase 1
4) โครมาติดไมแยกจากกันระหวางแบงตัวระยะ Prophase 1
50. จากแผนภาพเปนขั้นตอนการแบงเซลลแบบไมโทซิส
II
III
IV
I
ขอใดเรียงลําดับขั้นตอนการแบงเซลลไดถูกตอง
1) IV, II, III, I 2) IV, III, I, II 3) I, III, II, IV 4) II, I, III, IV
51. จากการสองกลองจุลทรรศนเพื่อดูการแบงเซลลของหนู เมื่อนับจํานวนโครโมโซมดูมีจํานวน 19 โครโมโซม แตละ
โครโมโซมประกอบดวย 2 Sister chromatid อยากทราบวาเซลลนี้กําลังอยูในระยะใด
1) Prophase ของ Mitosis 2) Telophase II ของ Meiosis
3) Anaphase ของ Mitosis 4) Prophase II ของ Meiosis
52. อาหารประเภทใดถาขาดแลวจะมีผลตอลูกในครรภมากที่สุด
1) โปรตีน 2) แรธาตุ 3) วิตามิน 4) คารโบไฮเดรต
53. ขอใดไมถูกตองเกี่ยวกับการเกิดของอวัยวะตางๆ ของเอ็มบริโอ
1) Cleavage - มีการแบงเซลลอยางรวดเร็ว 2) Blastula - เกิดทางเดินอาหาร
3) Gastrula - เกิดเนื้อเยื่อ 3 ชั้น 4) Neurula - เกิดระบบประสาท
54. ขอใดไมถูกตองเกี่ยวกับการเจริญของอวัยวะตางๆ
1) สมอง - Ectoderm 2) ทางเดินอาหาร - Endoderm
3) กระดูก - Mesoderm 4) เลนสตา - Endoderm
55. หัวใจของคนเราเกิดมาจากเนื้อเยื่อชั้นเดียวกันกับอวัยวะใด
1) สมอง 2) กระดูก 3) ปอด 4) ลําไสเล็ก
133
ชีววิทยา

54. เฉลย
1. 2) 2. 2) 3. 3) 4. 1) 5. 3) 6. 3) 7. 2) 8. 3) 9. 4) 10. 1)
11. 1) 12. 2) 13. 3) 14. 4) 15. 4) 16. 2) 17. 4) 18. 1) 19. 1) 20. 4)
21. 1) 22. 2) 23. 1) 24. 4) 25. 4) 26. 3) 27. 4) 28. 4) 29. 3) 30. 1)
31. 4) 32. 4) 33. 3) 34. 3) 35. 3) 36. 1) 37. 1) 38. 3) 39. 2) 40. 3)
41. 2) 42. 2) 43. 3) 44. 1) 45. 2) 46. 1) 47. 3) 48. 2) 49. 3) 50. 3)
51. 4) 52. 1) 53. 2) 54. 4) 55. 2)
134
ชีววิทยา